Ustawa z dnia 2 kwietnia 2004 r. o niektórych zabezpieczeniach finansowych

1. Przepisy ustawy stosuje się, jeżeli ustanawiającym lub przyjmującym zabezpieczenie finansowe jest:
1) Narodowy Bank Polski;
2) bank centralny innego państwa;
3) Europejski Bank Centralny, Europejski Bank Inwestycyjny, Bank Rozrachunków Międzynarodowych, Międzynarodowy Fundusz Walutowy;
4) wielostronne banki rozwoju, o których mowa w części 1 sekcji 4 załącznika VI dyrektywy 2006/48/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 14 czerwca 2006 r. w sprawie podejmowania i prowadzenia działalności przez instytucje kredytowe (Dz. Urz. UE L 177 z 30.06.2006, str. 1, z późn. zm.);
5) firma inwestycyjna w rozumieniu ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 646, 825, 1723 i 1941);
6) towarzystwo funduszy inwestycyjnych w zakresie zarządzania funduszami inwestycyjnymi, fundusz inwestycyjny oraz spółka zarządzająca funduszem zagranicznym w rozumieniu ustawy z dnia 27 maja 2004 r. o funduszach inwestycyjnych i zarządzaniu alternatywnymi funduszami inwestycyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 681, 825, 1723 i 1941);
7) bank, instytucja kredytowa lub instytucja finansowa w rozumieniu ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 2488), spółdzielcza kasa oszczędnościowo-kredytowa oraz Krajowa Spółdzielcza Kasa Oszczęd- nościowo-Kredytowa w rozumieniu ustawy z dnia 5 listopada 2009 r. o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1278, 1394, 1407, 1723 i 1843);
8) towarzystwo emerytalne w rozumieniu ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o organizacji i funkcjonowaniu funduszy emerytalnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 930, 1672 i 1941);
9) CCP, agent rozrachunkowy lub izba rozliczeniowa w rozumieniu ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. o ostateczności rozrachunku w systemach płatności i systemach rozrachunku papierów wartościowych oraz zasadach nadzoru nad tymi systemami (Dz. U. z 2022 r. poz. 1581 oraz z 2023 r. poz. 1723);
10) agent rozliczeniowy w rozumieniu ustawy z dnia 19 sierpnia 2011 r. o usługach płatniczych (Dz. U. z 2024 r. poz. 30);
11) zakład ubezpieczeń lub zakład reasekuracji w rozumieniu ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 656, 614, 825, 1723, 1843 i 1941);
12) organ władzy publicznej działający w imieniu Skarbu Państwa;
13) zagraniczny organ administracji publicznej państwa członkowskiego Unii Europejskiej, którego zadaniem jest w szczególności zarządzanie długiem publicznym, lub posiadający zezwolenie na prowadzenie rachunków dla klientów;
14) Bankowy Fundusz Gwarancyjny. 2. Dłużnikiem z wierzytelności finansowej może być inna osoba niż ustanawiający zabezpieczenie. 3. Przepisów ustawy nie stosuje się do:
1) umów ustanawiających zabezpieczenie, których stroną jest osoba fizyczna;
2) umów ustanawiających zabezpieczenie na wierzytelności kredytowej, której dłużnikiem jest konsument z tytułu zawartej umowy o kredyt konsumencki w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (Dz. U. z 2023 r. poz. 1028, 1285, 1394 i 1723), z wyjątkiem umów o ustanowienie zabezpieczenia finansowego, w których jedną ze stron jest podmiot określony w ust. 1 pkt 1–4;
3) umów, których stroną jest Bankowy Fundusz Gwarancyjny, a portfel kredytowy banku stanowią w znacznej części umowy, w których dłużnikiem jest konsument z tytułu zawartej umowy o kredyt konsumencki w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim, chyba że nie jest możliwe inne skuteczne zapewnienie przywrócenia płynności płatniczej, o której mowa w art. 138 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe.

Użyte w ustawie określenia oznaczają:
1) środki pieniężne – środki pieniężne na rachunku oraz roszczenia o wypłatę
środków pieniężnych, w tym z lokat na rynku pieniężnym;
2) instrumenty finansowe – papiery wartościowe, instrumenty rynku pieniężnego,
tytuły uczestnictwa w instytucjach zbiorowego inwestowania oraz inne
instrumenty finansowe niebędące papierami wartościowymi, w rozumieniu
ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o obrocie instrumentami finansowymi, a także
bankowe papiery wartościowe i udziały w spółkach;
2a) wierzytelność kredytowa – wierzytelność pieniężną wynikającą z umowy,
w której instytucja upoważniona do udzielania kredytów na podstawie ustawy
z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, ustawy z dnia 5 listopada 2009 r.
o spółdzielczych kasach oszczędnościowo-kredytowych, przepisów prawa
państw członkowskich Unii Europejskiej lub przepisów prawa państw
Europejskiego Obszaru Gospodarczego, udziela kredytu lub pożyczki;
2b) wykaz wierzytelności – dokument sporządzony w formie pisemnej przez
ustanawiającego zabezpieczenie:
a) zawierający informacje niezbędne do identyfikacji wierzytelności
kredytowej, w szczególności określający strony, formę oraz datę i miejsce
zawarcia umowy kredytu lub pożyczki, z której wierzytelność kredytowa
wynika, oraz wartość wierzytelności kredytowej w chwili ustanowienia
zabezpieczenia finansowego,
b) wskazujący wierzytelności finansowe podlegające zabezpieczeniu;
3) klauzula kompensacyjna – klauzulę przewidującą w razie wystąpienia podstawy
realizacji zabezpieczenia natychmiastowe potrącenie lub kompensatę
wierzytelności, oraz sposób ich dokonania i rozliczenia stron, zawartą w umowie o ustanowienie zabezpieczenia finansowego, umowie ramowej związanej z tą umową lub w umowie szczegółowej zawartej w wykonaniu umowy ramowej;
4) podstawa realizacji zabezpieczenia – naruszenie warunków umowy lub inne
zdarzenie, które uprawniają do zaspokojenia się z zabezpieczenia finansowego;
5) prawo użycia – prawo zastawnika do wykonywania praw do przedmiotu
zabezpieczenia, w tym pobierania z niego pożytków oraz rozporządzania tym
przedmiotem, w zakresie określonym w umowie;
6) odpowiedni przedmiot zastępczy – w odniesieniu do:
a) środków pieniężnych – środki pieniężne w tej samej kwocie i w tej samej
walucie,
b) instrumentów finansowych – instrumenty finansowe wyemitowane przez
tego samego emitenta, o tej samej wartości nominalnej oraz walucie,
nieróżniące się między sobą w zakresie zasad przenoszenia praw z tych
instrumentów, uprawnień i obowiązków z nich wynikających, terminów
ustalenia praw do świadczeń z nich wynikających, wysokości i rodzaju tych
świadczeń, a także terminów i trybu ich realizacji, a w szczególności
instrumenty finansowe oznaczone tym samym kodem przez Krajowy
Depozyt Papierów Wartościowych S.A., lub inne instrumenty finansowe,
których przeniesienie ma nastąpić po wystąpieniu wskazanego w umowie
zdarzenia mającego wpływ na wartość instrumentów finansowych będących
przedmiotem zabezpieczenia;
7) zabezpieczenie na niematerialnych instrumentach finansowych – zabezpieczenie
finansowe na instrumentach finansowych niemających formy dokumentu,
odnotowane na rachunku papierów wartościowych, na rachunku zbiorczym, na
innym rachunku, na którym zapisywane są instrumenty finansowe niebędące
papierami wartościowymi, na koncie depozytowym, lub w innej ewidencji
papierów wartościowych prowadzonej przez właściwe podmioty.

1. Umowa o ustanowienie zabezpieczenia finansowego określa
wierzytelności finansowe podlegające zabezpieczeniu oraz sposób zabezpieczenia,
polegającego na:
1) przeniesieniu – także z zastrzeżeniem odkupu – przez ustanawiającego
zabezpieczenie na przyjmującego zabezpieczenie prawa do środków
pieniężnych, wierzytelności kredytowych lub instrumentów finansowych albo
2) ustanowieniu przez ustanawiającego zabezpieczenie na rzecz przyjmującego
zabezpieczenie zastawu na prawach do środków pieniężnych, na
wierzytelnościach kredytowych lub na instrumentach finansowych (zastaw
finansowy), albo
3) ustanowieniu blokady na rachunku papierów wartościowych, na rachunku
zbiorczym lub na innym rachunku, na którym zapisywane są instrumenty
finansowe niebędące papierami wartościowymi, albo na koncie depozytowym
papierów wartościowych, zgodnie z odrębnymi przepisami.
2. Umowa określa ponadto termin, do którego ustanawia się zabezpieczenie,
podstawy realizacji zabezpieczenia oraz, z zastrzeżeniem art. 11, sposób wyceny
przedmiotu zabezpieczenia i zasady rozliczenia stron.
3. Umowa może przewidywać odpowiedni przedmiot zastępczy, a w przypadku
zastawu finansowego również ustanowienie prawa użycia lub zaspokojenie się
zastawnika przez przejęcie przedmiotu zastawu finansowego. Umowa może
przewidywać także zastępowanie środków pieniężnych, wierzytelności kredytowych
lub instrumentów finansowych innymi środkami pieniężnymi, wierzytelnościami
kredytowymi lub instrumentami finansowymi.

1. Ustanowienie zastawu finansowego nie wymaga zawarcia umowy z datą pewną ani umowy z podpisami notarialnie poświadczonymi. 2. Zabezpieczenie odnotowuje się, w zależności od tego, czy ustanowione jest na:
1) środkach pieniężnych – na rachunku środków pieniężnych będących przedmiotem zabezpieczenia;
2) wierzytelnościach kredytowych – w wykazie wierzytelności przedłożonym przyjmującemu zabezpieczenie;
3) instrumentach finansowych – na rachunku papierów wartościowych, na rachunku zbiorczym, na innym rachunku, na którym są zapisywane niebędące papierami wartościowymi instrumenty finansowe dopuszczone do obrotu zorganizowanego, na koncie depozytowym lub w innym systemie rejestracji osób uprawnionych z instrumentów finansowych niebędących papierami wartościowymi, prowadzonym przez uprawnione podmioty. 3. Do ustanowienia zabezpieczenia finansowego na wierzytelności kredytowej przepisu art. 329 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610, 1615, 1890 i 1933) nie stosuje się.

Art. 7a. 1. Jeżeli zabezpieczenie finansowe ustanawiane jest na wierzytelności kredytowej, do umowy o ustanowienie zabezpieczenia finansowego należy dołączyć:
1) wyrażoną uprzednio w formie pisemnej zgodę dłużnika wierzytelności kredytowej na udostępnienie przyjmującemu zabezpieczenie, w celu wykorzystania wierzytelności kredytowej jako zabezpieczenia finansowego, informacji objętych tajemnicą bankową;
2) informację, czy dłużnik wierzytelności kredytowej zrzekł się prawa do potrącenia z wierzytelności kredytowej wierzytelności przysługującej mu wobec ustanawiającego zabezpieczenie;
3) informację, czy dłużnik wierzytelności kredytowej zobowiązał się do nieskorzystania z prawa do potrącenia z wierzytelności kredytowej wierzytelności, jakie przysługują mu lub będą przysługiwać wobec przyjmującego zabezpieczenie. 2. Zgoda, o której mowa w ust. 1 pkt 1, może obejmować zarówno informacje dotyczące dłużnika wierzytelności kredytowej, jak i dotyczące zobowiązania, z którego wynika wierzytelność kredytowa. 3. Wymogu uzyskania zgody, o której mowa w ust. 1 pkt 1, nie stosuje się w przypadku, o którym mowa w art. 104 ust. 2 pkt 12 oraz art. 105 ust. 1 pkt 1 ustawy
– Prawo bankowe. Rozdział 3 Wykonywanie uprawnień i zaspokajanie się uprawnionego z zabezpieczenia finansowego

1. Jeżeli umowa przewiduje zaspokojenie zastawnika w drodze
przejęcia przedmiotu zastawu, a zastaw ten ustanowiono na instrumentach
finansowych dopuszczonych do obrotu na rynku regulowanym, wartość przejętych
instrumentów finansowych ustala się po kursie z końca dnia przejęcia. Jeżeli w dniu
przejęcia nie notowano tych instrumentów finansowych, ich wartość ustala się po
kursie z końca dnia ostatniego notowania tych papierów.
1a. Jeżeli zastaw ustanowiono na skarbowych papierach wartościowych, które są
przedmiotem obrotu na zorganizowanym przez ministra właściwego do spraw budżetu
rynku obrotu skarbowymi papierami wartościowymi, zastawnik i zastawca mogą
w umowie o ustanowienie zabezpieczenia finansowego postanowić o wycenie
przejmowanych skarbowych papierów wartościowych po kursie z końca dnia
przejęcia obowiązującym na tym rynku. Jeżeli w dniu przejęcia nie został ustalony
kurs dla skarbowych papierów wartościowych będących przedmiotem przejęcia, ich
wartość ustala się po ostatnim dostępnym kursie z końca dnia ustalonym dla
kwotowania tych papierów na tym rynku. Jeżeli dla przejmowanych skarbowych
papierów wartościowych na tym rynku nie jest ustalany kurs lub zaprzestano ustalania
kursu, kursem wyceny jest średni kurs z dnia przejęcia liczony jako średni ważony wolumenem kurs z wszystkich bezwarunkowych transakcji zawartych na tym rynku
w dniu przejęcia, a w przypadku gdy nie został wyliczony – ostatni dostępny średni kurs.
2. Wierzytelność finansowa ulega zaspokojeniu do wysokości wartości
przedmiotu zastawu przejętego przez zastawnika. Jeżeli wartość przedmiotu zastawu
przewyższa wysokość wierzytelności finansowej, zastawnik jest zobowiązany do
zwrotu kwoty nadwyżki w terminie trzech dni od dnia przejęcia.

1. Przepisu art. 333 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny nie stosuje się. Zastawnik jest uprawniony do żądania spełnienia świadczenia na jego rzecz. 2. W przypadku zastawu finansowego na wierzytelności kredytowej:
1) zastawca nie jest uprawniony do żądania spełnienia świadczenia na jego rzecz,
2) wyłącznie uprawnionym do żądania spełnienia świadczenia jest zastawnik
– jeżeli ustanawiający zabezpieczenie finansowe poinformował dłużnika wierzytelności kredytowej na piśmie o ustanowieniu na tej wierzytelności zastawu finansowego oraz o skutkach określonych w pkt 1 i 2. W przypadku braku takiego poinformowania wyłącznie uprawnionym do żądania spełnienia świadczenia jest zastawca. 3. Strony umowy o ustanowienie zabezpieczenia finansowego w formie zastawu na wierzytelności kredytowej mogą postanowić, że uprawniony do żądania spełnienia świadczenia z wierzytelności kredytowej będzie wyłącznie zastawca albo zastawca i zastawnik łącznie. Postanowienie o łącznym uprawnieniu do żądania spełnienia świadczenia przez zastawcę i zastawnika jest skuteczne wobec dłużnika wierzytelności kredytowej pod warunkiem poinformowania go na piśmie przez ustanawiającego zabezpieczenie finansowe o treści tego postanowienia. Rozdział 4 Przepis kolizyjny