Wyrok z 26 lutego 2015, sygn. I ACa 1107/14

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 lutego 2015 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu, I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący:	SSA Małgorzata Gulczyńska
Sędziowie:	SA Elżbieta Fijałkowska SO del. Andrzej Adamczuk /spr./
Protokolant:	st.sekr.sąd. Sylwia Stefańska

po rozpoznaniu w dniu 12 lutego 2015 r. w Poznaniu

na rozprawie

sprawy z powództwa W. J.

przeciwko (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W.

o zapłatę

na skutek apelacji pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 30 czerwca 2014 r., sygn. akt IX GC 951/12

I.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 1. w ten sposób, że zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 1.024.709,83 zł (jeden milion dwadzieścia cztery tysiące siedemset dziewięć złotych osiemdziesiąt trzy grosze) z ustawowymi odsetkami od dnia 27 lutego 2015 r. za jednoczesnym wydaniem pozwanemu przez powoda trzech pakietów po (...) akcji na okaziciela serii A Spółki – (...) Spółka Akcyjna z siedzibą w Z., łącznie (...) akcji o numerach:

- od (...) do (...),

- od (...) do (...),

- od (...) do (...),

a w pozostałej części powództwo oddala,

II.  oddala apelacje w pozostałej części,

III.  zasądza od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5.400 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

SSA E. Fijałkowska SSA M. Gulczyńska SSO A. Adamczuk

IACa 1107/14

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 28 czerwca 2012r.powódWaldemar J. oraz A. J. wnieśli o zasądzenie od pozwanego (...) S.A. z siedzibą w W. na rzecz każdego z nich kwot:

- 321.989,43 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 9 lipca 2003r. do dnia zapłaty,

- 340.508,94 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 29 lipca 2004r. do dnia zapłaty,

- 362.211,46 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 15 lipca 2005r. do dnia zapłaty,

- 377.473,71 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 lipca 2006r. do dnia zapłaty,

- 393.728,99 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 21 maja 2007r. do dnia zapłaty,

oraz o zasądzenie kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W uzasadnieniu pozwu powodowie wskazali, iż w dniu 22 maja 2000r. zawarli z (...) sp. z o.o. umowy w formie pisemnej ustanawiające w swej treści opcje kupna (bądź sprzedaży) akcji na okaziciela wskazanych seryjnie zawierające, między innymi, uprawnienia powodów do powołania „do życia” stosunku umownego przez złożenie jednostronnego oświadczenia woli o wykonaniu opcji sprzedaży 277.000 akcji na okaziciela serii (...) spółki (...) (podzielonych na pięć pakietów po 25.225 akcji), której byli członkami zarządu oraz zobowiązania (...) sp. z o.o. do kupna tych akcji, na warunkach określonych w umowie. Powodowie wyjaśnili, iż w przewidzianych umową terminach skorzystali z przysługującego im względem E. prawa żądania kupna pakietów akcji. Powyższe wezwania pozostawione zostały bez żadnej reakcji.

Pismem z dnia 16 listopada 2011r. powód W. J. wezwał zarząd pozwanego (następcę prawnego (...) sp. z o.o. oraz (...) S.A.) do zapłaty kwoty 3.106.043,29 zł, na którą złożyły się kwoty należne z tytułu sprzedaży w/w pakietów akcji oraz odsetek ustawowych liczonych do dnia 31 października 2011r.

Pismem z dnia 7 września 2012r. powód cofnął pozew w zakresie roszczeń dotyczących kwot:

- 377.473,71 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 28 lipca 2006r. do dnia zapłaty

- 393.728,99 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia 21 maja 2007r. do dnia zapłaty.

W odpowiedzi na pozew pozwany (...) S.A. wniósł o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda kosztów postępowania według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany wskazał, że zawarcie umów z dnia 22 maja 2000r. miało związek z procesem zakupu akcji (przejęcie) przez E. spółki (...). Większościowym akcjonariuszem spółki był P. G., którego akcje zostały nabyte przez (...) S.A. na mocy umowy z dnia 30 maja 2003r. Powodowie posiadali z kolei mniejszościowe pakiety akcji. Intencją E. było dokonanie zakupu akcji – klasycznej transakcji sprzedaży, przy czym z uwagi na brak możliwości zakupu wszystkich praw udziałowych w maju 2000r., proces ten został odwleczony w czasie. Pozwany podkreślił, że zgodną i niekwestionowaną, tak w momencie zawarcia umów, jak i w okresie ich obowiązywania, intencją stron było nadanie umowom charakteru umowy przedwstępnej. Konsekwencją powyższego jest z kolei fakt, że same oświadczenia złożone przez powodów nie kreowały żadnego stosunku zobowiązaniowego, a mogły jedynie obligować E. do zawarcia umów przyrzeczonych sprzedaży w odniesieniu do określonych pakietów akcji. Wobec braku zawarcia takich umów definitywnych nie został przy tym wykreowany żaden stosunek zobowiązaniowy, na podstawie którego strona powodowa mogłaby domagać się zapłaty za akcje spółki (...), które miałyby być przedmiotem w/w umów sprzedaży. Nadto zdaniem pozwanego postanowienia § 4 mów z dnia 22 maja 2000r. nie spełniają wymagań, które kodeks cywilny określa dla wykreowania stosunku prawnego, wynikającego z umowy przedwstępnej. Konsekwencją powyższego faktu jest z kolei bezwzględna nieważność klauzuli umownej § 4 umów, a z uwagi na fakt, iż bez przedmiotowej klauzuli strony nie zawarłyby umów, gdyż kwestionowane postanowienia stanowiły w istocie ich wyłączną treść merytoryczną – całokształtu zobowiązań z dnia 22 maja 2000r. Niezależnie od powyższego w ocenie pozwanego wszelkie roszczenia objęte pozwem z dnia 23 czerwca 2012r. uległy przedawnieniu najpóźniej w roku 2008.

Pismem z dnia 12 marca 2013r. powód W. J., na wypadek nie uwzględnienia przez Sąd roszczenia sformułowanego w pozwie, alternatywnie wniósł o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli o treści:

- (...) S.A. kupuje od W. J. na podstawie umowy z dnia 22 maja 2000r. Pierwszy Pakiet Akcji opisany w § 3 pkt 1 tej umowy za kwotę 321.989,43 PLN”

- (...) S.A. kupuje od W. J. na podstawie umowy z dnia 22 maja 2000r. Drugi Pakiet Akcji opisany w § 3 pkt 2 tej umowy za kwotę 340.508,94 PLN”

- (...) S.A. kupuje od W. J. na podstawie umowy z dnia 22 maja 2000r. Trzeci Pakiet Akcji opisany w § 3 pkt 3 tej umowy za kwotę 362.211,46 PLN”.

Pismem z dnia 3 grudnia 2013r.A. J. cofnął pozew w niniejszej sprawie. Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2013r. Sąd umorzył postępowanie w zakresie powództwa A. J..

Wyrokiem z dnia 30 czerwca 2014r., wydanym pod sygn. akt IX GC 951/12, Sąd Okręgowy w Poznaniu:

- w punkcie 1: zasądził od pozwanego na rzecz powoda W. J. kwotę 1.024.709,83 zł (jeden milion dwadzieścia cztery tysiące siedemset dziewięć złotych i osiemdziesiąt trzy grosze) wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty:

- 321.989,43 zł od dnia 9 lipca 2003r. do dnia zapłaty

- 340.508,94 zł od dnia 29 lipca 2004r. do dnia zapłaty

- 362.211,46 zł od dnia 15 lipca 2005r. do dnia zapłaty

- w punkcie 2: umorzył postępowanie w zakresie dotyczącym zasądzenia kwoty:

- 377.473,71 zł od dnia 28 lipca 2006r. do dnia zapłaty

- 393.728,99 zł od dnia 21 maja 2007r. do dnia zapłaty

- w punkcie 3: oddalił powództwo o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczenia woli o treści:

- (...) S.A. kupuje od W. J. na podstawie umowy z dnia 22 maja 2000r. Pierwszy Pakiet Akcji opisany w § 3 pkt 1 tej umowy za kwotę 321.989,43 PLN”

- (...) S.A. kupuje od W. J. na podstawie umowy z dnia 22 maja 2000r. Drugi Pakiet Akcji opisany w § 3 pkt 2 tej umowy za kwotę 340.508,94 PLN”

- (...) S.A. kupuje od W. J. na podstawie umowy z dnia 22 maja 2000r. Trzeci Pakiet Akcji opisany w § 3 pkt 3 tej umowy za kwotę 362.211,46 PLN”

- w punkcie 4: kosztami postępowania obciążył pozwanego i z tego tytułu zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 59.004,62 zł.

W uzasadnieniu wyroku Sąd Okręgowy wskazał podstawę faktyczną rozstrzygnięcia oraz wyjaśnił podstawę prawną wyroku w następujący sposób.

W dniu 22 maja 2000r. powód zawarł z (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. umowę określoną jako „Umowa sprzedaży”. W jej treści wskazał, iż posiada 277.000 akcji na okaziciela serii (...) spółki (...) spółka akcyjna z siedzibą w Z. o wartości nominalnej 1 zł każda, o numerach od (...) do (...) oraz od (...) do (...). Na potrzeby powyższej umowy akcje powoda zostały podzielone na pięć pakietów po 25.255 akcji każdy. W treści umowy strony wskazały, że jest ona zawierana w celu przyznania członkowi zarządu prawa żądania do E. kupienia na warunkach określonych w umowie, wszystkich akcji posiadanych przez członka zarządu.

W § 4 umowy strony zawarły regulacje dotyczące opcji sprzedaży przez powoda pakietów posiadanych przez siebie akcji.

W myśl powyższych zapisów E. zobowiązał się kupić od powoda pierwszy pakiet akcji za kwotę określającą wartość pierwszego pakietu, której sposób obliczania wyrażony wzorem przedstawiono w załączniku nr 1 do umowy, jeżeli powód tego zażąda w terminie trzech miesięcy od dnia zatwierdzenia przez Walne Zgromadzenie (...) S.A. sprawozdania finansowego spółki za rok obrotowy 2002, nie później niż do dnia 31 lipca 2003r. Zastrzeżono również, że powód utraci to prawo w przypadku, gdy w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia zatwierdzenia przez Walne Zgromadzenie spółki sprawozdania finansowego spółki za rok obrotowy 2000 porzuci pracę lub naruszy w sposób rażący obowiązki członka zarządu spółki.

E. zobowiązał się kupić od powoda drugi pakiet akcji za kwotę określającą wartość drugiego pakietu, której sposób obliczania wyrażony wzorem przedstawiono w załączniku nr 1 do umowy, jeżeli powód tego zażąda w terminie trzech miesięcy od dnia zatwierdzenia przez Walne Zgromadzenie (...) S.A. sprawozdania finansowego spółki za rok obrotowy 2003, nie później niż do dnia 31 lipca 2004r. Zastrzeżono również, że powód utraci to prawo w przypadku, gdy w okresie od dnia zawarcia umowy do dnia zatwierdzenia przez Walne Zgromadzenie spółki sprawozdania finansowego spółki za rok obrotowy 2001 porzuci pracę lub naruszy w sposób rażący obowiązki członka zarządu spółki.

E. zobowiązał się kupić od powoda trzeci pakiet akcji za kwotę określającą wartość trzeciego pakietu, której sposób obliczania wyrażony wzorem przedstawiono w załączniku nr 1 do umowy, jeżeli powód tego zażąda w terminie trzech miesięcy od dnia zatwierdzenia przez Walne Zgromadzenie (...) S.A. sprawozdania finansowego spółki za rok obrotowy 2004, nie później niż do dnia 31 lipca 2005r. Zastrzeżono również, że warunkiem umożliwiającym skorzystanie z tego prawa jest pozostawanie na stanowisku członka zarządu spółki w dniu zatwierdzenia przez Walne Zgromadzenie spółki sprawozdania finansowego spółki za rok obrotowy 2002 oraz udzielenie członkowi zarządu pokwitowania z wykonania obowiązków w roku obrotowym 2002 przez Walne Zgromadzenie Spółki.

E. zobowiązał się kupić od powoda czwarty i piaty pakiet akcji za kwoty określone w umowie obliczone przy pomocy wzoru wyrażonego w załączniku nr 1 do umowy, odpowiednio, jeżeli powód tego zażąda w terminie trzech miesięcy od dnia zatwierdzenia przez Walne Zgromadzenie (...) S.A. sprawozdania finansowego spółki za rok obrotowy 2005, nie później niż do dnia 31 lipca 2006r. oraz jeżeli powód tego zażąda w terminie trzech miesięcy od dnia zatwierdzenia przez Walne Zgromadzenie (...) S.A. sprawozdania finansowego spółki za rok obrotowy 2006, nie później niż do dnia 31 lipca 2007r. Zgodnie z § 4 ust. 15 z chwilą zgłoszenia żądania kupna pakietów akcji E. jest zobowiązany do ich kupienia i zapłaty za nie w terminie trzech miesięcy od dnia zgłoszenia żądania. Z kolei z chwilą zgłoszenia żądania sprzedaży pakietów akcji powód zobowiązany jest do ich sprzedaży w terminie jednego miesiąca od dnia zgłoszenia żądania i E. zobowiązany jest do zapłaty za nie w terminie trzech miesięcy od dnia sprzedaży. (Okoliczność bezsporna, a nadto dowód: umowa sprzedaży z dnia (...). wraz z załącznikiem k.47-56, zeznania A. J. k.497-499, zeznania powoda W. J. k.499-501.)

Zawarcie powyższej umowy było związane z nabyciem przez E. od dwóch akcjonariuszy, w tym P. G., większościowego pakietu akcji M. E.. Po dokonaniu tej transakcji powód i A. J. pozostali mniejszościowymi akcjonariuszami.

(Dowód: zeznania świadków: P. N. k.448-451, A. J. k.497-499, zeznania powoda W. J. k.499-501.)

Celem zawarcia tej umowy była chęć „zatrzymania” powoda i A. J. w zarządzie spółki M. E., co miało zapewnić tej spółce stałą kadrę managerską, a powodowi i A. J. umożliwić sprzedaż swoich akcji po ustalonej wartości.

( Dowód: zeznania świadków: B. K. k.394-396, M. S. k.396-397, A. J. k.497-499, zeznania powoda W. J. k.499-501.)

Pismem z dnia 7 lipca 2003r. powód wezwał E. do zawarcia umowy sprzedaży pierwszego pakietu akcji. Pismem z dnia 28 lipca 2004r. powód wezwał E. do zawarcia umowy sprzedaży drugiego pakietu akcji. Pismem z dnia 12 lipca 2005r. powód wezwał E. do zawarcia umowy sprzedaży trzeciego pakietu akcji. Pismem z dnia 26 lipca 2006r. powód wezwał E. do zawarcia umowy sprzedaży czwartego pakietu akcji. Pismem z dnia 18 maja 2007r. powód wezwał E. do zawarcia umowy sprzedaży piątego pakietu akcji.

(Okoliczność bezsporna, a nadto dowód: wezwania wraz z dowodami ich nadania i doręczenia k.57-72, zeznania świadków: P. N. k.448-451, A. J. k.497-499, zeznania powoda W. J. k.499-501.

Pismem z dnia 16 listopada 2011r. powód wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 3.106.043,29 zł, stanowiącej równowartość pięciu pakietów akcji spółki max (...) S.A.

(Okoliczność bezsporna, a nadto dowód: ostateczne przesądowe wezwanie do zapłaty z dnia 16 lipca 2011r. wraz z dowodem nadania i doręczenia k.78-81.)

Pozwany jest następcą prawnym (...) S.A.

(Okoliczność bezsporna, a nadto dowód: odpis z Krajowego Rejestru Sądowego pozwanego k.175-184, zeznania świadka B. K. k.394-396.)

Powód sprawował do dnia 21 października 2011r. funkcję członka zarządu spółki (...) S.A.

(Okoliczność bezsporna, a nadto dowód: odpis pełny z Krajowego Rejestru Sądowego (...) S.A. k.22-25.)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił, na podstawie dokumentów dołączonych przez strony do akt sprawy oraz zeznań świadków i powoda. Dokumenty te miały charakter dokumentów prywatnych i stosownie do treści 245 k.p.c. stanowiły dowód tego, że osoby, które je podpisały złożyły oświadczenia zawarte w tych dokumentach. Dokumenty powyższe nie były kwestionowane przez strony, a Sąd nie znalazł podstaw, by czynić to z urzędu.

Sąd nie odmówił wiarygodności zeznaniom świadka P. K. (1) jednakże nie miały one istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy albowiem dotyczyły one osoby A. J., który nie jest już stroną niniejszego procesu.

Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka B. K., który w spójny, rzeczowy i logiczny sposób opisał wiadome mu okoliczności dotyczące przedmiotu sporu. Świadek w sposób jednoznaczny wskazał, iż nie posiada wiedzy na temat umowy zawartej między powodem, a E. i jej wykonania, a jego zeznania w tym zakresie mają charakter hipotetyczny. Świadek był bowiem współwłaścicielem spółki (...) S.A., która został przejęta przez (...) S.A. i na podstawie swoich doświadczeń z tym związanych, w tym co do sprzedaży akcji, przyjął, iż podobny mechanizm zastosowano w przypadku umowy z powodem. Sąd nie znalazł również podstaw, by kwestionować zeznania świadka M. S., które korespondowały z pozostałym wiarygodnym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Zeznania świadka były istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, albowiem świadek był członkiem zarządu E. w czasie przejmowania spółki (...) i w konsekwencji znał przyczyny dla których zawarto umowę z powodem i sformułowano w niej określone zapisy. Świadek nie był związany z powodem, a zatem nie miał interesu w zeznawaniu nieprawdy. Nadto należy zauważyć, iż świadek zeznawał jedynie co do okoliczności, o których miał wiedzę, jednoznacznie wskazując, jakie kwestie nie są mu wiadome. Sąd uznał za wiarygodne zeznania świadka P. N., który pełnił funkcję członka zarządu i dyrektora finansowego (...) S.A. Z racji zatem pełnionej funkcji jego wiedza o przedmiocie sporu ma charakter bezpośredni. Świadek jednoznacznie wskazywał, że o pewnych okolicznościach nie ma wiedzy. W szczególności dotyczyło to negocjacji poprzedzających zawarcie umowy z powodem, w których świadek nie brał udziału. Nie wpłynęło to na ocenę całokształtu zeznań świadka i przyznania im przymiotu wiarygodności. Zeznania świadka pozostawały bowiem zbieżne z zeznaniami pozostałych przesłuchanych w sprawie świadków. Co do zeznań złożonych przez świadka P. K. (2), ich część, w szczególności dotycząca poszczególnych zapisów umowy była jedynie interpretacją dokonaną przez świadka, jego prywatną opinią, do której świadek miał prawo ale która nie jest wiążąca dla Sądu. W pozostałym zakresie, w szczególności, co do nabycia pozostałych akcji M. E., zeznania świadka pozostały zbieżne z zeznaniami pozostałych przesłuchanych w sprawie świadków. Niezwykle przydatne dla rozstrzygnięcia sprawy okazały się zeznania świadka A. J.. Świadek (poprzednio powód w niniejszej sprawie) podpisał podobnie jak powód umowę z E.. Umowy te w swej treści były zbieżne, a negocjacje i okoliczności ich podpisania pozostawały takie same. Świadek w spójny, logiczny i konsekwentny opisał przyczyny zawarcia umowy i późniejsze kwestie związane z żądaniem wykonania umowy oraz próbami ugodowego zakończenia przez świadka sporu z pozwanym. Sąd nie znalazł podstaw, by odmówić wiarygodności zeznaniom powoda W. J., które w znaczącym zakresie dotyczyły okoliczności bezspornych. Powód w spójny, i konkretny sposób opisał posiadane przez siebie informacje dotyczące nabycia przez E. akcji w spółce (...) oraz przyczyn i okoliczności podpisania przedmiotowej umowy. Jego zeznania w znaczącym zakresie korespondowały z zeznaniami przesłuchanych w sprawie świadków, w szczególności z zeznaniami świadka A. J..

Spór w niniejszej sprawie sprowadzał się w istocie do kwestii oceny prawnej umowy z dnia 22 maja 2000r. i ustalenia, czy było to umowa nienazwana, jak to wskazywał powód, zawierająca opcje sprzedaży przez niego pakietów akcji, czy też jak twierdzi pozwany była to jedynie umowa przedwstępna, na mocy której strony zobowiązały się do zawarcia w przyszłości definitywnej umowy/umów sprzedaży akcji.

Instytucja opcji wykształciła się na rozwiniętych rynkach towarowych i kapitałowych. Przez pojecie to rozumiano uprawnienie do nabycia (opcja kupna) lub zbycia (opcja sprzedaży) w przyszłości określonych ilości towarów lub papierów wartościowych po wcześniej oznaczonej cenie. Stronami umowy opcji był uprawniony oraz wystawca opcji. W zamian za zagwarantowanie możliwości zawarcia umowy w przyszłości wystawca opcji otrzymywał od uprawnionego wynagrodzenie, zwane premią opcyjną. Konstrukcje określane mianem opcji występują nie tylko na rynkach kapitałowych, czy towarowych. Duże znaczenie w praktyce mają tzw. opcje zakupu przy umowie leasingu. W praktyce występują również opcje menadżerskie, umożliwiające kadrze kierowniczej spółek nabywanie udziałów zarządzanych firm. W doktrynie wskazuje się, że opcja to taki rodzaj kontraktu, w wyniku którego stronie zostaje przyznane uprawnienie do jednostronnego powołania do życia stosunku prawnego wynikającego z umowy definitywnej. (M. Krajewski w System Prawa Prywatnego Prawo zobowiązań – część ogólna tom 5 pod red. E. Łętowskiej Warszawa 2006r. s. 785-788).

Mając na uwadze okoliczności niniejszej sprawy podzielić należy pogląd powoda, co do charakteru, a w konsekwencji skutków zawarcia umowy z dnia 22 maja 2000r. Dokonując wykładni zapisów umowy Sąd miał na uwadze art. 65 § 1 i 2 k.c. zgodnie z którym oświadczenie woli należy tak tłumaczyć, jak tego wymagają ze względu na okoliczności, w których złożone zostało, zasady współżycia społecznego oraz ustalone zwyczaje. W umowach należy raczej badać, jaki był zgodny zamiar stron i cel umowy, aniżeli opierać się na jej dosłownym brzmieniu. Pomocne w tym zakresie mogą być przede wszystkim zeznania zarówno powoda, jak i przesłuchanych w sprawie świadków. Wynika z nich jednoznacznie, że zawarcie przedmiotowej umowy związane było z przekształceniami własnościowymi w akcjonariacie M. E.. E. (poprzednik prawny pozwanego) nabył bowiem większościowy pakiet akcji M. E.. Powód, podobnie, jak A. J. był wówczas członkiem zarządu tej spółki i jednocześnie mniejszościowym akcjonariuszem. Wówczas to podjęto rozmowy między powodem i A. J., a E. dotyczące odkupu akcji. Sytuacja w tym zakresie była dodatkowo skomplikowana faktem, iż byli oni członkami zarządu. Podpisanie zatem przedmiotowej umowy związane było z pozostawieniem ich na dotychczasowych funkcjach i mobilizowaniem do efektywnej pracy. Wskazują na to nie tylko zeznania powoda i A. J. ale także innych świadków. Świadek M. S., który był członkiem zarządu spółki (...), a zatem osobą o istotnej wiedzy, co do spornej umowy, wskazał, że „Ponieważ powodowie byli osobami zarządzającymi i współwłaścicielami , to jednym z aspektów transakcji było kupić od nich udziały, a z drugiej strony nawiązać z nimi współpracę by dalej zarządzali”. Nadmienił również, że „głównie powodem opcji z mojej perspektywy było zatrzymanie powodów, jeden z mechanizmów nawiązania długotrwałej współpracy z powodami. Byli zainteresowani prowadzeniem spraw spółki”. Zwrócić należy również uwagę na zeznania świadka B. K.. Nie brał on bezpośredniego udziału w zawieraniu spornej umowy, a jego wiedza ma charakter pośredni i częściowo opiera się ona na jego własnych doświadczeniach, gdyż był wspólnikiem innej spółki przejętej przez pozwanego i zastosowano w stosunku do niego podobne rozwiązania, jak w stosunku do powoda. Świadek ten zeznał, że „Wiedziałem, że jest to transakcja podobna, rozłożona w czasie, która ma na celu związanie menagerów M. E.. Byli to powodowi, których E. na pewno chciał zatrzymać w spółce. Zatrzymanie to polegało na odwleczeniu w czasie uzyskania przez sprzedawcę przychodów ze sprzedaży akcji. Mechanizm się powtarzał w tego typu umowach i zależność była taka by menagerowie pracowali w spółce nabywającej. W związku z tym odracza się termin nagrody - zapłaty za akcje do czasu kiedy będą oni efektywnie pracowali dla spółki przez kilka lat. Po to się to robi by nie tracić kluczowych menagerów. Spółce daje to gwarancję bezpieczeństwa – nie osłabnie z dnia na dzień ze względu na ubytek kadry. Za ubytkiem menagerów idzie ubytek średniej kadry i wielu pracowników i to jest zagrożenie, którego firma kupująca starała się uniknąć”. Na pewną praktykę istniejąca w zakresie kupowania akcji od kadry zarządzającej spółkami przejmowanymi wskazywał również P. K. (2), który zeznał, że „Z zasady przy spółkach branży informatycznej nie kupuje się od zarządu akcji, a przynajmniej nie na moment wejścia do spółki ponieważ zarząd jest kluczowy dla prowadzenia firmy. To była metoda stosowana przez nas również przy innych akwizycjach”. Jednoznacznie zatem zeznania przywołanych powyżej osób wskazują, że zawarcie umowy miało na celu „związanie” powoda ze spółką i zmotywowanie go do efektywnej prawy, za co nagrodą była opcja zakupu przez E. jego akcji po określonej cenie. Potwierdzają to warunki samej opcji, wskazujące na możliwość sprzedaży akcji w sytuacji, w której powód był członkiem zarządu, zatwierdzono sprawozdanie finansowe spółki, udzielono mu pokwitowania (absolutorium). Ostatnie z tych elementów związane są bezpośrednio lub pośrednio z oceną pracy powoda. W sytuacji tak istniejącego powiązania trudno byłoby przyjąć, że strony zawarły umowę przedwstępną. Takiemu charakterowi umowy kategorycznie zaprzeczył w swych zeznaniach powód. W realiach związanych z zawarciem umowy trudno jest znaleźć argumentację dla przyjęcia, że powód zrezygnowałby z prostszej i skuteczniejszej opcji, na rzecz mniej pewnej umowy przedwstępnej i ryzyka, że E. dobrowolnie nie nabędzie akcji. To spółce (...) zależało na dalszym zatrudnianiu powoda. Przejmowała bowiem kontrolę nad nową spółką i musiała mieć pewność, że na kierowniczych stanowiskach znajduje się doświadczona kadra menadżerska, znająca spółkę. W takiej sytuacji to powód był stroną mogącą w istotny sposób wpływać na warunki zawieranej umowy. Nie miał zatem żadnego interesu w zawieraniu niekorzystnej dla siebie umowy. Nie można zatem w ocenie Sądu pomijać celu zawarcia umowy, jakim było z jednej strony zapewnienie dalszej współpracy z powodem, jako kadrą kierowniczą spółki, a jednocześnie umożliwienie E. nabycia pozostałych akcji spółki (...). Umowa w zamian za pozostanie powoda w spółce miała zapewnić mu możliwość zbycia posiadanych akcji na wcześniej określonych warunkach i pewność, że transakcja ta dojdzie do skutku.

Pozwany wskazywał, że umowa zawarta z powodem miała charakter umowy przedwstępnej, a jednocześnie dodawała, że nie spełniała ona wymagań określonych prawem, wobec czego, w ocenie pozwanego, zapisy te były nieważne. W przypadku przyjęcia, że zapisy te stanowiły opcje, brak było podstaw do przyjęcia, że były one nieważne. Trudno uznać, mając na uwadze zasady logiki i doświadczenia życiowego, że strony zawierając umowę z dnia 22 maja 2000r. zawarły by umowę, która od początku byłaby nieważna. Zawarcie tej umowy miało bowiem zapewnić obu stronom określone korzyści, a zatem obu stronom zależało na jej zawarciu i skutecznym uregulowaniu wzajemnych stosunków na przyszłość.

Analizując sporną umowę zwrócić należy również uwagę na jej literalne brzmienie. Nie przesądza ono oczywiście w sposób ostateczny o charakterze umowy i jej skutkach, ale może stanowić istotny element procesu interpretacyjnego. W umowie strony w żaden sposób nie wskazały, iż jest ona umową przedwstępną i że w przyszłości zostanie zawarta umowa lub umowy ostateczne. Wręcz przeciwnie nazwanie umowy jako umowa sprzedaży może sugerować, że wolą stron było, aby umowa ta przesądzała definitywnie sprzedaż akcji powoda i ustalała jednocześnie warunki tej sprzedaży. Również niezwykle istotna jest nazwa § 4 umowy, który zawiera zapisy najistotniejsze dla rozstrzygnięcia sprawy. Strony określiły ją jako (...). Trudno przyjąć, aby miały tu na myśli potoczne znaczenie tego słowa, odnoszące się do możliwości wyboru jednego z kilku rozwiązań. Zapisy tego paragrafu nie zawierają możliwych rozwiązań do wyboru, ale w sposób jednoznaczny określają po spełnieniu jakich warunków powód sprzeda E. posiadane przez siebie akcje.

Bezsprzecznym w realiach niniejszej sprawy pozostawało, że w stosunku do osoby powoda zaistniały warunki do skorzystania z opcji. Powód był w określonym okresie członkiem zarządu, zatwierdzone zostały sprawozdania spółki i udzielono mu pokwitowania. Jednocześnie powód dochował terminów określonych w umowie dla skorzystania z opcji i złożył E. odpowiednie wezwania. Bez znaczenia dla ich oceny pozostaje, że powód w ich treści wzywał E. do zawarcia umowy sprzedaży. Powód nie jest prawnikiem i jak sam wskazywał nie miał odpowiedniej wiedzy. Trudno zatem od niego wymagać w pełni poprawnego redagowania swoich oświadczeń woli. Nie budzi przy tym w ocenie Sądu jakichkolwiek wątpliwości, że mocą tych oświadczeń powód chciał osiągnąć cel, w postaci zbycia na rzecz E. określonych pakietów swoich akcji. Powyższe wezwania pozostawały bez odpowiedzi ze strony E., a powód, jako członek zarządu spółki zależnej, czuł się lojalny obecnej spółki i nie podejmował działań związanych z przymusowym wyegzekwowaniem swoich praw. Na przyczyny bierności spółki (...) wskazał w swych zeznaniach P. K. (2), który zeznał, że po pewnym czasie E. dowiedział się, że spółka (...) nie ma takiej wartości, jak przedstawiono na moment zakupu akcji i w związku z tym cena akcji okazała się zbyt wysoka. Powyższe sugeruje, że uchylanie się E., a później pozwanego od wykonania umowy z powodem nie było związane z jej treścią, czy też wątpliwościami co do charakteru, a jedynie podyktowane przyczynami ekonomicznymi.

Pozwany argumentując za uznaniem umowy z dnia 22 maja 2000r. za umowę przedwstępną wskazał, że powód pomimo składanych wezwań nadal uważał, że przysługują mu wcześniej posiadane akcje i wykonywał z nich prawa, między innymi poprzez udział w walnych zgromadzeniach akcjonariuszy. Powód swój udział w zgromadzeniach tłumaczył tym, że nie chciał opóźniać spraw spółki. Powyższego zachowania powoda nie można jednak w ocenie Sądu traktować, jako przyznania, że sporna umowa miała charakter umowy przedwstępnej. Dopuszczenie powoda do udziału w zgromadzeniach było zaniedbaniem ze strony spółki i nie może obciążać powoda. Powód nie powinien był być dopuszczonym do udziału w zgromadzeniach i wykonywaniu prawa głosu. Sam jednak jego udział nie oznacza, że był on wówczas akcjonariuszem spółki i posiadał wszystkie akcje wskazane w umowie z dnia 22 maja 2000r. Okoliczność udziału w zgromadzeniach miała znaczenie jedynie w stosunkach spółki z powodem i pozostawała bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Reasumując, Sąd Okręgowy uznał, iż roszczenie powoda o zasądzenie w zakresie, w jakim nie zostało przez niego cofnięte, okazało się zasadne. W ocenie Sądu umowa zawarta między stronami w dniu 22 maja 2000r. zawierała opcje sprzedaży przez powoda na rzecz E. (obecnie pozwany) posiadanych przez niego pakietów akcji spółki (...). W ocenie Sądu powód wykazał, że spełnione zostały warunki określone w tej umowie dla wykonania prawa z opcji. Powód złożył stosowne oświadczenia, w następstwie których zawarte zostały umowy sprzedaży poszczególnych pakietów akcji, na warunkach określonych w tej umowie. Pozwany nie wykonał swojego obowiązku zapłaty za zakupione akcje, a zatem powód miał prawo domagać się zasądzenia na swoją rzecz określonych kwot tytułem ceny. Pozwany skutecznie nie zakwestionował prawidłowości dokonanych wyliczeń. Przyjęcie, iż strony łączyła umowa opcji zwolniło Sąd z obowiązku szczegółowego rozważania podnoszonych przez pozwanego kwestii dotyczących nieważności umowy przedwstępnej, a także zarzutu przedawnienia roszczeń powoda, wynikających z umowy przedwstępnej. W związku z powyższym Sąd zasądził od pozwanego, jako następcy prawnego E., na rzecz powoda kwotę 1.024.709,83 zł wraz z ustawowymi odsetkami od kwoty:

- 321.989,43 zł od dnia 9 lipca 2003r. do dnia zapłaty

- 340.508,94 zł od dnia 29 lipca 2004r. do dnia zapłaty

- 362.211,46 zł od dnia 15 lipca 2005r. do dnia zapłaty,

umarzając jednocześnie postępowanie w takim zakresie, a jakim powód cofnął pozew. Przyjęcie przez Sąd, iż strony skutecznie zawarły umowy sprzedaży akcji skutkować musiało również oddaleniem alternatywnych roszczeń powoda o zobowiązanie pozwanego do złożenia oświadczeń woli o zawarciu umów zbycia poszczególnych pakietów akcji. O kosztach procesu Sąd Okręgowy orzekł w punkcie 4 wyroku obciążając nimi w całości pozwanego jako stronę przegrywającą proces. W tym zakresie Sąd oparł się na przepisach art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. Zgodnie z ich brzmieniem strona przegrywająca sprawę jest obowiązana zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony. Do powyższych kosztów stosownie do § 3 przywołanego powyżej przepisu należą dla strony reprezentowanej przez adwokata wynagrodzenie nie wyższe niż stawki określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Na koszty postępowania poniesione przez powoda w niniejszym procesie składały się: opłata sądowa, koszty stawiennictwa świadków, koszty zastępstwa procesowego i koszty opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego Sąd ustalił w oparciu o treść § 6 pkt 7 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163 poz. 1349 ze zm.).

Apelację od wyroku Sądu Okręgowego wniósł pozwany (...) S.A. z siedzibą w W., zaskarżając go w części, co do rozstrzygnięć zawartych w punktach 1 i 4, tj. w zakresie zasądzenia od (...) S.A. na rzecz W. J. kwoty 1.024.709,83 zł wraz z odsetkami ustawowymi od kwot:

- 321.989,43 zł od dnia 9 lipca 2003 r. do dnia zapłaty,

- 340.508,94 zł od dnia 29 lipca 2004 r. do dnia zapłaty,

- 362.211,46 zł od dnia 15 lipca 2005 r. do dnia zapłaty

oraz orzeczenia o kosztach postępowania.

Pozwany zarzucił zaskarżonemu wyrokowi :

1. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 i 2 k.c. poprzez błędne ich zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zgodnie z intencją Stron, § 4 ust. 1-6 w zw. z ust. 15 Umowy zawartej pomiędzy poprzednikiem prawnym (...) S.A. - spółką (...) sp. z o.o. (dalej również jako (...)) a W. J. w dniu 22 maja 2000 r. (dalej również jako (...)) stanowił umowę przyznającą W. J. prawo do złożenia wezwań / żądań wykonania Umowy, na podstawie których miało dojść do automatycznego przeniesienia tytułu prawnego do akcji (...) S.A. (dalej również jako (...)), mimo iż ich literalna treść, tekst Umowy, jak również postępowanie W. J. wskazuje, że zgodnie z intencją Stron treścią ww. postanowień było objęte wyłącznie zobowiązanie do zawarcia w przyszłości dodatkowej / dalszej umowy sprzedaży akcji M. E.;

2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 389 w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. oraz art. 353 ¹ k.c. w brzmieniu z dnia zawarcia Umowy poprzez błędne ich niezastosowanie (art. 389 w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c.) / błędne ich zastosowanie (art. 353 ¹ k.c.) na skutek niewłaściwej kwalifikacji prawnej Umowy polegającej na uznaniu, iż § 4 ust. 1-6 w zw. z ust. 15 Umowy ma charakter prawny umowy nienazwanej - opcji, nie zaś zobowiązania o charakterze umowy przedwstępnej, mimo iż jego treścią jest objęte wyłącznie zobowiązanie E. / S. do zawarcia w przyszłości dodatkowej / dalszej umowy sprzedaży akcji M. E., a w konsekwencji poprzez brak uznania, iż przedmiotowa czynność prawna jako umowa przedwstępna, do której winien mieć zastosowanie art. 389 k.c. w brzmieniu z dnia zawarcia Umowy pozostaje bezwzględnie nieważna wobec braku określenia terminu zawarcia dodatkowej / dalszej umowy sprzedaży ww. akcji (umowy przyrzeczonej);

3. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 i 2 w zw. z art. 389 k.c. oraz art. 353 ¹ k.c. w brzmieniu z dnia zawarcia Umowy poprzez błędne ich zastosowanie polegające na uznaniu, iż intencją Stron było przyznanie W. J. określonego bonusu związanego z zarządzaniem M. E. („zatrzymanie" Powoda w ww. spółce), to oznacza to automatycznie, iż w świetle intencji Stron bonus ten musiał zostać ujęty w ramach umowy nienazwanej - umowy opcji, podczas gdy korzyść ta mogła zostać przyznana również w ramach konstrukcji umowy przedwstępnej, tj. poprzez zobowiązanie E. / S. do zawarcia w przyszłości oznaczonej umowy sprzedaży akcji M. E., co finalnie właśnie nastąpiło;

4. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 921 ¹² k.c. poprzez błędne jego niezastosowanie i przyjęcie, że na skutek wezwań / żądań dotyczących wykonania Umowy złożonych przez W. J. doszło do przeniesienia tytułu prawnego do akcji M. E., mimo iż akcje te będące papierami wartościowymi na okaziciela nie zostały wydane E. / S., a tym samym nie został wywołany przedmiotowy skutek, a S. nie była zobowiązana do zapłaty za ww. akcje;

5. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 390 § 1 k.c. w brzmieniu z dnia zawarcia Umowy poprzez błędne jego niezastosowanie i uwzględnienie żądania zapłaty za akcje spółki (...) w pełnym zakresie (tj. uwzględnienie żądania wykonania umowy przyrzeczonej), mimo iż czynność prawna określona w § 4 ust. 1-6 w zw. z ust. 15 Umowy ma charakter umowy przedwstępnej, a tym samym roszczenia pieniężne związane z jej niewykonaniem ograniczone są wyłącznie do odszkodowania w zakresie negatywnego interesu umownego;

6. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 390 § 3 k.c. w brzmieniu z dnia zawarcia Umowy poprzez błędne jego niezastosowanie i uwzględnienie roszczenia o zapłatę dochodzonego przez W. J., mimo iż roszczenie to - jako wynikające z zobowiązania o charakterze umowy przedwstępnej - uległo przedawnieniu przed wytoczeniem powództwa w niniejszej sprawie, a Pozwana podniosła stosowy zarzut przedawnienia;

7. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 481 § 1-2 w zw. z art. 118 k.c. poprzez zasądzenie żądanej przez W. J. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi od kwoty: (i) 321.989,43 zł od dnia 9 lipca 2003 r. do dnia zapłaty, (ii) 340.508,94 zł od dnia 29 lipca 2004 r. do dnia zapłaty oraz ( (...)) 362.211,46 zł od dnia 15 lipca 2005 r. do dnia zapłaty, mimo iż w związku z upływem trzyletniego terminu przedawnienia roszczenia o zapłatę odsetek za opóźnienie, roszczenie to uległo przedawnieniu w zakresie do dnia 23 czerwca 2009 r.;

8. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 481 § 1-2 k.c. poprzez błędne ich zastosowanie polegające na przyjęciu, iż E. / S. pozostawała w opóźnieniu w spełnieniu świadczenia pieniężnego - zapłacie za akcje M. E. objęte pierwszymi trzema pakietami akcji od dnia 9 lipca 2003 r., 29 lipca 2004 r. oraz dnia 15 lipca 2005 r. tj. z dniem zgłoszenia żądań / wezwań przez W. J. w przedmiocie wykonania Umowy, mimo iż stosownie do § 4 ust. 15 Umowy, świadczenie to powinno być spełnione w terminie trzech miesięcy od dnia zgłoszenia żądania / wezwania przez W. J., a tym samym w okresie owych trzech miesięcy E. / S. nie pozostawała w opóźnieniu;

9. naruszenie przepisu prawa materialnego, tj. art. 6 k.c. oraz przepisów postępowania, tj. art. 232 w zw. z art. 278 § 1 k.p.c., mające wpływ na wynik sprawy poprzez uznanie, iż W. J. udowodnił wysokość roszczenia dochodzonego w niniejszym postępowaniu, mimo iż okoliczność ta była pomiędzy Stronami sporna, a jej ustalenie wymagało posiadania wiadomości specjalnych, zaś stosowny wniosek dowodowy w przedmiocie sporządzenia opinii przez biegłego nie został złożony przez W. J., a tym samym, kwestia ta nie została wykazana w toku postępowania;

10. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie dowolnej i sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a przy tym sprzecznej ze zgromadzonym materiałem procesowym oceny dowodów, tj. zeznań świadka A. J. oraz zeznań strony W. J. w zakresie:

a. ustalenia zgodnej intencji Stron Umowy w odniesieniu do kwalifikacji wezwań / żądań złożonych przez W. J. jako przenoszących tytuł prawny do akcji M. E., podczas gdy literalna treść Umowy, wezwań / żądań złożonych przez W. J., jak również postępowanie W. J. i A. J. po dniu zawarcia Umowy (tj. w szczególności wzywanie do zawarcia dodatkowej umowy sprzedaży oraz wykonywanie praw akcyjnych z ww. akcji po dniu ich rzekomego „zbycia") wskazują, iż Strony oczekiwały zawarcia dodatkowej / dalszej umowy sprzedaży ww. akcji po dniu złożenia przedmiotowych wezwań / żądań, a same wezwania / żądania skutku takiego nie wywoływały,

b. ustalenia zgodnej intencji Stron Umowy w odniesieniu do woli zawarcia korzystniejszego kontraktu opcyjnego, który pozostaje odrębny od konstrukcji umowy przedwstępnej, określonej w art. 389 k.c., i na mocy którego zostało przyznane W. J. uprawnienie do złożenia wezwań / żądań, na podstawie których automatycznie zostaje

przeniesiony tytuł prawny do akcji M. E., mimo iż taki wniosek nie wynika z zeznań ww. osób, które przyznały, że nie analizowały formy prawnej Umowy przed jej zawarciem / różnych wariantów prawnych Umowy / jej korzystności oraz podczas gdy literalna jej treść, treść wezwań / żądań złożonych przez W. J., jak również postępowanie W. J. i A. J. po dniu zawarcia Umowy wskazują, iż Strony oczekiwały zawarcia dodatkowej / dalszej umowy sprzedaży ww. akcji, a tym samym traktowały one postanowienia § 4 ust. 1-6 w zw. z ust. 15 Umowy jako zobowiązanie o cechach umowy przedwstępnej;

c. ustalenia, iż zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego i logiki nie sposób przyjąć, by zgodną intencją Stron Umowy było zawarcie Umowy jako umowy przedwstępnej, którą Strony musiały uznawać za nieważną i w konsekwencji ustalenia, iż intencją Stron było zawarcie kontraktu opcyjnego, który pozostaje odrębny od konstrukcji umowy przedwstępnej, określonej w art. 389 k.c. - mimo, iż zasady doświadczenia życiowego i logiki przeciwnie wskazują, iż w obrocie profesjonalnym również zawierane są czynności prawne bezwzględnie nieważne, a Strony wprowadziły do Umowy stosowaną wówczas w praktyce konstrukcję „terminu" zawarcia umowy przyrzeczonej, która miała odpowiadać założeniom art. 389 k.c. (por. § 4 ust. 15 Umowy), przy czym była ona wadliwa (uzależniona od działania jednej ze Stron), z czego Strony nie zdawały sobie sprawy i nie przewidywały tym samym możliwości uznania Umowy za zobowiązanie nieważne przy jej kwalifikacji jako umowy przedwstępnej oraz mimo iż Strony w momencie zawierania Umowy nie analizowały różnych form prawnych / wariantów Umowy;

d. przyjęcia, iż zeznania ww. osób są wiarygodnym środkiem dowodowym, pozwalającym na czynienie ustaleń dotyczących stanu faktycznego, mimo iż ww. osoby wytoczyły pierwotnie powództwo w niniejszej sprawie i w konsekwencji miały interes w przedstawianiu okoliczności sprawy zgodnie z linią prezentowaną w pozwie, a przy tym ich zeznania pozostają sprzeczne z dowodami z dokumentów prywatnych o charakterze obiektywnym, a przy tym z postępowaniem ww. osób po dniu zawarcia Umowy, a przed wytoczeniem procesu;

11. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie dowolnej i sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a przy tym sprzecznej ze zgromadzonym materiałem procesowym oceny dowodów, tj. Umowy w zakresie ustalenia, iż nie przewidywała ona konieczności dodatkowego zawarcia umowy sprzedaży akcji M. E., mimo iż taki wniosek wynika z treści postanowienia § 4 ust. 1-6 (zobowiązuje się „kupić" – czyli zawrzeć umowę sprzedaży) oraz § 4 ust. 15-16 Umowy, które przewidują dodatkowy termin do zawarcia finalnej umowy sprzedaży;

12. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie dowolnej i sprzecznej z zasadami (logiki i doświadczenia życiowego oceny dowodów, tj. zeznań świadka P. K. (2) w zakresie oceny okoliczności zawarcia Umowy oraz przeniesienia tytułu prawnego do akcji M. E. i zgodnej intencji Stron w tym przedmiocie poprzez uznanie, iż jego zeznania są wyłącznie prywatną interpretacją Umowy oraz poprzez brak ich uwzględnienia w zakresie dotyczącym przeniesienia tytułu prawnego do ww. akcji, mimo iż ww. osoba negocjowała ze strony E. / S. ww. Umowę i wskazała w oparciu o swoją wiedzę dotyczącą ww. negocjacji, że akcje M. E. miały być odkupywane na podstawie umowy sprzedaży, a jednocześnie ww. osoba nie przypomina sobie, by były jakiekolwiek ustalenia dotyczące przeniesienia tytułu prawnego do akcji wyłącznie na podstawie wezwań / żądań W. J., przy czym zeznania ww. osoby pozostają szczególnie istotne w aspekcie ich wiarygodności, bowiem osoba ta nie pozostaje obecnie w żadnych relacjach ze Stronami, a w konsekwencji także poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału procesowego sprawy;

13. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału procesowego i pominięcie w kontekście ustalenia zgodnej intencji Stron Umowy co do momentu przeniesienia tytułu prawnego do akcji M. E. zeznań świadka P. K. (1) w zakresie w jakim wskazywał on na intencję S. i A. J. zawarcia w roku 2008 umowy sprzedaży akcji M. E., które były objęte wezwaniami / żądaniami A. J. dotyczącymi wykonania umowy z dnia 22 maja 2000 r. (a zatem, które miały już wówczas należeć do E. / S.), na tej podstawie, iż ww. zeznania dotyczyły wyłącznie A. J., podczas gdy treść Umowy zawartej z W. J. jest tożsama w zakresie § 4, a ponadto były one podpisywane w tym samym punkcie czasowym i w ramach tej samej intencji Stron, a zatem na podstawie umowy zawartej z A. J. i jego postępowania po jej zawarciu można wnioskować również o treści / charakterze prawnym Umowy i intencji Stron niniejszego postępowania;

14. naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c., mające wpływ na wynik sprawy, poprzez dokonanie dowolnej i sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, a przy tym sprzecznej ze zgromadzonym materiałem procesowym oceny dowodów, tj. zeznań świadków M. S., B. K. oraz P. K. (2) w zakresie, w jakim Sąd I instancji na podstawie zeznań ww. osób dotyczących intencji „zatrzymania" W. J. w M. E. ustalił, iż intencją Stron musiało być w konsekwencji zawarcie umowy nienazwanej - umowy opcji, a nie umowy przedwstępnej, mimo iż wniosek taki w żadnym zakresie nie wynika z zeznań osób, a przy tym nielogiczny pozostaje wniosek, iż jedynym sposobem „związania" W. J. z M. E. było zawarcia umowy nienazwanej - umowy opcji.

Powołując się na powyższe zarzuty, pozwany (...) S.A. wniosł o:

1. zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w części zasądzającej od (...) S.A, na rzecz W. J. kwotę 1.024.709,83 zł wraz z odsetkami ustawowymi oraz w części rozstrzygającej o kosztach postępowania poprzez oddalenie powództwa W. J. przeciwko Spółce (...) S.A. o zapłatę oraz poprzez zasądzenie od W. J. na rzecz (...) S.A. zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego-według norm przepisanych;

2. zasądzenie od W. J. na rzecz (...) S.A. zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego - według norm przepisanych;

ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powyższego żadania , pozwany wniósł o:

1.uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu w części zasądzającej od (...) S.A. na rzecz W. J. kwotę 1.024.709,83 zł wraz z odsetkami ustawowymi oraz w części rozstrzygającej o kosztach postępowania i przekazanie sprawy w tej części Sądowi Okręgowemu w Poznaniu celem ponownego rozpoznania;

2. pozostawienie Sądowi I instancji orzeczenia o kosztach postępowania według norm przepisanych, przez zasądzenie ich zwrotu od W. J. na rzecz (...) SA.

Jednocześnie, niezależnie od dotychczasowej argumentacji i formułowania w pierwszej kolejności argumentu nieważności § 4 Umowy / przedawnienia całokształtu roszczeń ewentualnie wynikających z ww. Umowy, “z najdalej idącej ostrożności procesowej”, pozwany podnósł również zarzut przedawnienia co do roszczeń o zapłatę odsetek ustawowych od kwoty:

-321.989,43 zł od dnia 9 lipca 2003 r.,

-340.508,94 zł od dnia 29 lipca 2004 r.,

-362.211,46 zł od dnia 15 lipca 2005 r.,

w zakresie do dnia przypadającego trzy lata przed dniem wytoczenia powództwa w niniejszej sprawie, tj. do dnia 23 czerwca 2009 r.

(apelacja pozwanego złożona w piśmie z dnia12 sierpnia 2014r. k.592-654)

Powód W. J. w odpowiedzi na apelacje wniósł o :

1. oddalenie apelacji,

2. zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania odwoławczego według norm przepisanych.

(odpowiedź na apelację złożona w piśmie z dnia 18 września 2014r. k.665 – 667 ).

Na rozprawie apelacyjnej strony podtrzymały swoje stanowiska.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

Apelacja pozwanego tylko w nieznacznej części okazała się zasadna.

Co do zarzutów naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez dokonanie dowolnej i sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny dowodów, tj. zeznań świadka A. J. i zeznań strony W. J. (zarzuty w pkt. 10 ppkt. a-d), zeznań świadków: P. K. (1), B. S., B. K. i P. K. (2) (zarzuty w pkt.12-14) oraz treści łączącej strony umowy (zarzut w pkt. 11), to nie okazały się ona zasadne.

Zgodnie z art. 233 § 1 k.p.c. sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Wyrażona w tym przepisie zasada swobodnej oceny dowodów w postępowaniu cywilnym pozwala sądowi orzekającemu w oparciu o cały materiał zgromadzony w sprawie wysnuć wnioski o prawdziwości faktów, uznać z pośród kilku równorzędnych dowodów niektóre tylko za przekonywujące, przyznać dowodom bezpośrednim taką moc jak dowodom pośrednim, a nawet wysnuć z zebranego materiału procesowego i wyników postępowania dowodowego wnioski, jakich żadna ze stron nie wysnuła (porównaj Małgorzata Manowska w Kodeks postępowania cywilnego Komentarz, Warszawa 2013, str. 452). Ramy swobodnej oceny dowodów wyznaczone są wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia, według których sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i ważąc ich moc oraz wiarygodność odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (porównaj wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 1999r., II UKN 685/98, OSNAPiUS 2000 nr 17 poz. 655 oraz wyrok Sądu Najwyższego z 20 marca 1980r., II URN 175/79, OSNCP 1980 nr 10 poz. 200).

Dokonana przez Sąd Okręgowy ocena dowodów odpowiada wskazanym wyżej wymaganiom, przez co nie narusza przepisu art. 233 § 1 k.p.c.

Apelujący stawiając wyżej przedstawione zarzuty w istocie nie wskazuje konkretnych uchybień Sądu Okręgowego w zakresie bezstronności, logicznego rozumowania i zastosowaniu zasad doświadczenia życiowego oraz wszechstronnego rozważenia całego materiału dowodowego przy ocenie wskazanych wyżej zeznań świadków i zeznań powoda W. J., a jedynie twierdzi, że na podstawie tych zeznań nie można było dokonać ustaleń faktów wskazanych w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia, bo z zeznań tych osób nie wynika aby intencją stron umowy musiało być zawarcie umowy nienazwanej – umowy opcji - zobowiązującej pozwanego do kupienia akcji po spełnieniu warunków określonych w umowie, a nie umowy przedwstępnej w rozumieniu art. 389 k.c. W tym zakresie, na rozprawie apelacyjnej, pozwany dokonał tylko takiej zmiany swojego stanowiska, że wskazał, odwołując się do zaprezentowanego orzeczenia Sądu Apelacyjnego w Warszawie, iż umowa opcji może również odpowiadać treści umowy przedwstępnej.

Wbrew zarzutom apelacji zeznania P. K. (1), które Sąd Okręgowy pominął jako podstawę ustalonych faktów, nie stanowią ani podstawy do ustalenia, że stanowisko pozwanego jest trafne, ani nie sprzeciwiają się ustaleniom Sądu Okręgowego. Świadek opisując zdarzenia jakie stały się jego udziałem w roku 2008r., jednoznacznie stwierdził, że w 2000r. nie brał udziału w negocjacjach które doprowadziły do zawarcia umowy z 22.05.2000r., jedynie poznał zapisy tej umowy, gdyż na zlecenie pozwanego, na podstawie znanego pozwanemu algorytmu, wyliczył cenę za akcje jaka była należna A. J., po to aby ustalić wartość, jak świadek zeznał, ewentualnego zobowiązania w związku z negocjacjami jakie toczył A. J. z pozwanym w celu nabycia zorganizowanej części przedsiębiorstwa pozwanego, za które zapłata miała nastąpić na podstawie kompensaty wzajemnych zobowiązań(k. 392). Czyli świadek znał jedynie wydarzenia z 2008r., podał również, że z opinii prawnej, którą zamówił wówczas pozwany, wynikało, że zobowiązanie pozwanego wynikające z umowy z 2000r. jest wątpliwe, że było to wówczas dyskutowane, a wśród argumentów skłaniających do takiej tezy było powoływane przedawnienie roszczeń A. J. z tytułu zbycia akcji. Zeznania te nie stanowią jednak dowodu na twierdzenia przeciwne do faktów ustalonych przez Sąd Okręgowy w podstawie faktycznej rozstrzygnięcia, przez to tylko, że - jak podniósł apelujący- sytuacja prawna powoda i A. J. była taka sama. Świadek do treści spornej umowy się nie odnosił, a jego zeznania stanowią jedynie dowód tego, że pozwany w 2008r., ani nie zapłacił za akcje, ani ich nie objął we władanie ( co było między stronami bezsporne) oraz poszukiwał odpowiedzi na pytanie czy nadal jest zobowiązany do wykonania umowy. Przy ocenie tego zarzutu nie można pominąć i tego, że ostatecznie, już w trakcie niniejszego postępowania, doszło do zawarcia ugody między pozwanym a A. J., przez co cofnął on pozew w niniejszej sprawie. Natomiast świadek P. K. (1) jednoznacznie zeznał, że obliczył wartości poszczególnych pakietów akcji objętych umową z 2000r., przez co należy stwierdzić, że sposób obliczenia wartości poszczególnych pakietów zastosowany przez powoda był pozwanemu znany już w 2008r.. Wskazane zeznania świadka stanowią przy tym o braku zasadności kolejnego zarzutu pozwanego podniesionego w apelacji ( w pkt. 9), co do naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 6 k.c. w zw. z art. 232 w zw. z art. 278 § 1 k.p.c., przez przyjęcie, ze powód udowodnił wysokość dochodzonego roszczenia.

Zarzuty apelacji nie są również trafne co do zeznań P. K. (2), które Sąd Okręgowy pominął jako podstawę ustalonych faktów. Z zeznań tego świadka, mimo że brał on udział w negocjacjach, a następnie w zawarciu spornej umowy jako jeden z przedstawicieli pozwanego, jednoznacznie wynika tylko to, że strony rozłożyły proces zakupu akcji w czasie i obwarowały go warunkami, natomiast po pewnym czasie pozwany uznał, że akcje te nie mają już dla niego takiej wartości jaką przedstawiono mu na moment zakupu spółki, a cena ich zakupu jest za wysoka w stosunku do ich oceny przez pozwanego, dlatego mimo wezwań do zakupu akcji pozwany ich nie kupił, w przekonaniu, że są one za drogie. Świadek zeznał, że według jego obecnej wiedzy do przeniesienia własności praw do akcji konieczne jest wydanie odcinków akcji (k. 452 akapit drugi), że nie pamiętna czy same wezwania składane przez powodów spowodowały przejście własności praw do akcji i stwierdził, że zakłada, że wszystko co było przedmiotem uzgodnienia powinno być w umowie (k. 452, akapit trzeci). Dlatego zeznania tego świadka nie stanowią podstawy do tego aby skutecznie zarzucić Sądowi Okręgowemu brak trafności dokonanych ustaleń. Przeciwnie, z dalszej części zeznań tego świadka wynika, że pozwany nie chciał zawrzeć umowy fikcyjnej, że strony umawiały się, że jak powodowie wezwą pozwanego do wykupu akcji to pozwany te akcje odkupi, natomiast świadek nie wie czy powodowie zaoferowali wydanie akcji (k. 453 akapit pierwszy). Oceny zapisów treści umowy, co do opcji sprzedaży i kupna akcji przez strony, świadek dokonał po jej okazaniu ( k.453 akapit trzeci), dlatego trafnie Sąd Okręgowy oceniając wiarygodność i przydatność zeznań tego świadka do dokonania ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy stwierdził, że jego zeznania co poszczególnych zapisów umowy były jedynie ich interpretacją, dokonaną po ich okazaniu w trakcie składania zeznań, a nie odwzorowaniem sposobu rozumienia treści umowy z chwili jej zawarcia.

Co do zeznań świadków M. K. i M. S. ( byłego członka zarządu pozwanej spółki) które Sąd Okręgowy powołał w podstawie faktycznej zaskarżonego wyroku , zarzuty apelacji również okazały się bezzasadne. Sąd Okręgowy zasadnie wskazał, odpowiednio do treści zeznań tych świadków, w jaki zakresie stanowiły podstawę do ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Świadek B. K. posiadał ogólną wiedzę co do sposobu postępowania pozwanego przy zawieraniu umów z członkami zarządów przejmowanych spółek którzy byli równocześnie właścicielami ich akcji, gdyż sam znalazł się w podobnej sytuacji. Świadek M. S. był członkiem zarządu pozwanego i brał udział w przygotowywaniu założeń do zawarcia spornej umowy, przez co jego zeznania trafnie posłużyły do odtworzenia intencji stron przy zawieraniu spornej umowy.

Pozwany pominął w swoich zarzutach zeznania świadka P. N. (k. 448 – 449), w oparciu o które Sąd Okręgowy również dokonał ustaleń faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Świadek był członkiem zarządu i dyrektorem finansowym pozwanego, a jego zeznania składają się na podstawę do ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, podobnie jak zeznania świadków M. S. i B. K., czyli ustalenia intencji pozwanego oraz treści spornej umowy w tym jej celu, dla którego została zawarta.

Przeciwko ocenie zeznań świadka A. J. i powoda W. J., dokonanych przez Sąd Okręgowy, pozwany podniósł zarzut, iż są oni zainteresowani wynikiem prowadzonego postępowania, dlatego nie można dać im wiary. Nadto przeciwstawił treści ich zeznań własną interpretację treści dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, na które powołał się w uzasadnieniu apelacji, twierdząc, że literalna treść spornej umowy oraz wezwań do wykupu akcji kierowanych do pozwanego sprzeciwia się ustaleniom Sądu Okręgowego. Pozwany pominął w swoich zarzutach, że świadek A. J. doszedł z pozwanym do porozumienia i cofnął pozew, przez co nie jest już zainteresowany wynikiem niniejszego postępowania, a pozwany nie wskazał innych okoliczności które by podważały wiarygodność tego świadka. Zeznania świadka A. J. są spójne z zeznaniami świadka W. J., nadto nie pozostają one w sprzeczności z innymi dowodami zgromadzonymi w niniejszej sprawie, w tym dokumentami, które stanowią podstawę ustalenia faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy ( co zostanie jeszcze omówione w dalszej części uzasadnienia). Argument Sądu Okręgowego, że powód nie zrezygnowałby z prostszej i skuteczniejszej umowy opcji, na rzecz mniej pewnej umowy przedwstępnej i ryzyka, że pozwany dobrowolnie nie nabędzie akcji, został powołany dodatkowo, ale nie jest chybiony, skoro świadek P. K. (2) jednoznacznie stwierdził że pozwany nie zawarł umowy fikcyjnej, a taką by sporna umowa była jeżeli już w chwili zawarcia okazałaby się nieważna, a jak twierdzi pozwany - gdyby zakwalifikować sporną umowę jako umowę przedwstępną, to okazałaby się ona nieważna.

Zarzuty apelacji pozwanego przeciwko prawidłowości ustaleń Sądu Okręgowego co do treści łączącej strony umowy sprowadzają się również do stanowiska zaprezentowanego w uzasadnieniu apelacji, że ani zeznania świadków ani zeznania powoda nie stanowią wystarczającej podstawy do ustalenia zgodnej woli stron, czyli treści łączącej strony umowy, dlatego zdaniem apelującego należy się oprzeć w niniejszej sprawie przede wszystkim na literalnej treści dokumentów, czyli na treści spornej umowy z 20 maja 2000r. oraz treści wezwań do wykupu akcji kierowanych do pozwanego przez A. J. i W. J.. Wskazany zarzut łączy się zarzutem apelacji naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 65 § 1 i 2 k.c., przez błędne zastosowanie polegające na przyjęciu, iż zgodnie z intencją stron § 4 ust.1-6 w zw. z ust. 15 umowy, stanowił umowę przyznającą powodowi prawo do złożenia wezwań/ żądań wykonania umowy, na podstawie których miało dojść do automatycznego przeniesienia tytułu prawnego do akcji. Również i te zarzuty nie są trafne.

Pomijając reguły wykładni oświadczeń woli, w tym oświadczeń woli składające się na zawartą umowę, określone w art. 65 § 1 i 2 k.c. trafnie zastosowane przez Sąd Okręgowy, już tylko literalna treść zawartej przez strony umowy, powołana w zarzutach apelacji nie stanowi o ich zasadności. Umowę zawartą 22 maja 2000r. strony zatytułowały (...). W § 2 umowy zatytułowanym (...) w ust. 1 strony zapisały, że : „Umowa zawierana jest w celu przyznania Członkowi Zarządu prawa żądania od (...) kupienia, na warunkach określonych w Umowie, wszystkich Akcji posiadanych przez Członka Zarządu”. W § 4 zatytułowanym (...) zapisano w ust. 1, że : (...) zobowiązuje się kupić od Członka Zarządu Pierwszy Pakiet Akcji w Kwotę Określająca Wartość Pierwszego Pakietu, której sposób obliczenia wyrażony wzorem przestawiono w Załączniku nr 1 do Umowy (…)”, z treści ust. 2-6 tego paragrafu wynika, że zapisy dotyczące zakupu kolejnych pakietów akcji zostały sformułowane w taki sam sposób. W ust. 15 § 4 umowy zapisano: „ Z chwilą zgłoszenia żądania kupienia pakietów akcji (…) (...) zobowiązany jest do ich kupienia i zapłaty za nie w terminie trzech miesięcy od dnia zgłoszenia”. Dlatego wbrew twierdzeniu apelującego, już tylko literalna treść zapisów umowy wskazuje, że strony zawarły umowę zobowiązującą pozwanego do kupienia akcji po otrzymania takiego żądania od pozwanego, przy spełnieniu pozostałych warunków umowy (umowa k. 47 – 56 i 190 - 194). To, że powód w wezwaniach do wykupu akcji z 7.07.2003r. (k. 57), z 28.07.2004r. (k. 59) i z 12.07.200r. (k. 61) użył zwrotu: „ (…) wzywam Zarząd Spółki (...) S.A. do zawarcia umowy sprzedaży (…)” nieprzystający jednoznacznie do literalnego brzmienia umowy, nie oznacza ani tego, że literalna treść umowy z 22 maja 2000r. jest inna od zaprezentowanej, ani tego, że nie można dać wiary powodowi w jaki sposób rozumiał treść zawartej z pozwanym umowy, ani nie podważa ustaleń Sądu Okręgowego co do treści i celu łączącej strony umowy. Powód wyjaśnił w swoich zeznaniach, że spodziewał się, iż na skutek jego wezwań pozwany w wyznaczonym terminie zapłaci za kolejne pakiety akcji objęte wezwaniami i obejmie te akcje. Wynika z tego, iż powód, po każdym wezwaniu, oczekiwał od pozwanego wykonania zawartej już umowy przez dokonanie zapłaty i objęcie akcji we władanie. Stanowisko powoda odpowiada nie tylko literalnej treści spornej umowy ale również jej rzeczywistej treści, trafnie ustalonej przez Sąd Okręgowy. Odmienne stanowisko apelującego nie znajduje oparcia w zgromadzonym materiale, który ani nie pozwala na ustalenie aby strony w dacie zawarcia umowy w dniu 22 maja 2000r. rozumiały jej treść w taki sposób aby była to umowa przedwstępna w rozumieniu art. 389 k.c. lub umowa opcji, która swoją treścią odpowiadałaby umowie przedwstępnej, ani tego, że w dacie zawarcia tej umowy strony różnie rozumiały jej treść i cel dla którego została ona zawarta. Przeciwnie Sąd Okręgowy trafnie ustalił, że w chwili składania oświadczeń woli składających się na przedmiotową umowę rozumienie ich treści przez strony nie było sporne. Pozwany dopiero z czasem zaczął prezentować odmienne stanowisko, gdyż uznał, że umowa zawarta przez jego poprzednika prawnego nie jest dla niego korzystna. Wynika to, jak już wyżej wskazano, z zeznań świadka P. K. (2) oraz z zeznań świadka P. K. (1).

Biorąc to pod uwagę należy stwierdzić, że Sąd Okręgowy, przy ustalaniu treści łączącej strony umowy, nie dokonał ustaleń sprzecznych ze zgromadzony w sprawie materiałem, a w konsekwencji nie naruszył przepisów prawa materialnego wskazanych w zarzutach apelacji tj. art. 65 § 1 i 2 k.c. i art. 353 ¹ k.c., ani też kolejnych przepisów na skutek, jak zarzucono w apelacji, błędnej kwalifikacji prawnej umowy, przez przyjęcie że ma ona charakter prawny umowy nienazwanej – opcji, nie zaś zobowiązania o charakterze umowy przedwstępnej, a w konsekwencji przez niezastosowanie art. 389 k.c. w zw. z art. 58 § 1 i 3 k.c. oraz 390 § 1 k.c. i art. 390 § 3 k.c. ( zarzuty pkt. 1- 3 i 5 apelacji)

Przeciwnie, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy w sposób jednoznaczny wskazuje, że strony zawarły umowę opcji sprzedaży akcji wskazanej spółki, opierając jej zapisy na konstrukcji oferty. W umowie strony określiły treść oferty pozwanego i zasady jej przyjęcia przez powoda jako posiadacza opcji, które wyrażały się w zastrzeżonych w umowie warunkach i terminach. Powód, po spełnieniu zastrzeżonych warunków i w zakreślonych w umowie terminach, przyjął ofertę pozwanego kupienia trzech pakietów akcji ( tylko kupno trzech pierwszych pakietów jest przedmiotem postępowania w niniejszej sprawie) kierując do pozwanego wezwania w których oświadczył mu, że z opcji do finalnego zawarcia umowy korzysta. Przez złożenie przez powoda pozwanemu ww. wezwań, doszło do przyjęcia oferty i skutecznego zawarcia umowy sprzedaży zobowiązującej sprzedawcę czyli powoda do przeniesienia na kupującego własności praw z akcji przez ich wydanie, a kupującego zobowiązującej do zapłacenia sprzedawcy ceny i odbioru akcji, odpowiednio do treści art. 533 k.c.

Co do treści łączącej strony umowy trafny okazał się jedynie ten zarzut apelacji (w pkt. 4), że zawarta przez strony umowa zobowiązująca do przeniesienia własności praw z akcji na okaziciela nie przeniosła na pozwanego „automatycznie”, prawa własności tych akcji jak by to wynikało z ogólnej zasady uregulowanej w art. 155 § 1 k.c., czyli że nie była to umowa o podwójnym skutku zobowiązująco – rozporządzającym, gdyż stanowią tak przepisy szczególne, tj. art. 921 ¹² k.c. w zw. z art. 517 § 2 k.c.. Powołane przepisy szczególne stanowią, że do przeniesienia praw własności z papieru wartościowego na okaziciela konieczne jest wydanie kupującemu dokumentu inkorporującego to prawo, czyli stanowią odstępstwo od ogólnej zasady wyrażonej w art. 155 § 1 k.c. Nie ulega wątpliwości, że akcje na okaziciela, o których mowa w art. 334 § 1 k.s.h. i art. 335 § 1 k.s.h., będące przedmiotem zbycia w niniejszej sprawie zgodnie z treścią łączącej strony umowy i art. 337 § 1 k.s.h., to papiery wartościowe na okaziciela w rozumieniu art. 921 ¹² k.c. w zw. z art. 517 § 2 k.c.. Oznacza to, ze czynność prawna mająca na celu przeniesienie praw z akcji na okaziciela ma charakter realny i wywołuje skutek przeniesienia prawa własności do akcji i prawa z akcji dopiero z chwilą wydania dokumentu akcji.

W chwili zamknięcia rozprawy apelacyjnej było bezsporne między stronami, że do takiego wydania akcji nie doszło. Nie pozbawia to jednak powoda prawa aby skutecznie domagał się wykonania przez pozwanego łączącej strony zobowiązującej umowy sprzedaży akcji, przez spełnienie świadczenia do którego pozwany się zobowiązał, ale za jednoczesnym wydaniem akcji przez pozwanego, gdyż strony w łączącej je umowie nie określiły kolejności wykonania swoich wzajemnych zobowiązań tj. zapłaty przez pozwanego powoda i wydania akcji przez powoda, poza tym, a więc zgodnie z art. 488 § 1 k.c. powinny być one spełnione jednocześnie, a co najmniej zaoferowane, jednocześnie. Należało przez to ocenić trafność kolejnych zarzutów apelacji co do naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów art. 481 § 1 i 2k.c. i art. 118 k.c. (zarzuty pkt.6 i 7), przede wszystkim co do tego czy pozwany pozostawał w opóźnieniu w spełnieniu swojego świadczenia, a jeżeli tak to od kiedy i czy jego żądanie w zakresie odsetek uległo przedawnieniu w całości albo w części.

Pozwany po raz pierwszy odpowiedział na kolejne wezwanie powoda do spełnienia świadczenia przez zapłatę ceny za akcje dopiero w piśmie z dnia 28 listopada 2011 roku, nieprawidłowo stwierdzając, że roszczenie powoda jest przedawnione. W trakcie procesu pozwany prezentował nieprawidłowe stanowisko, że łącząca strony umowa wywołała jedynie skutki umowy przedwstępnej, a dodatkowo, że od początku zawarcia była nieważna, gdyż nie określała terminu do zawarcia umowy przyrzeczonej. Czyli pozwany nie zaoferował powodowi swojego świadczenia mimo upływu trzymiesięcznych terminów do zapłaty ceny które zaczęły biec każdorazowo od doręczenia pozwanemu wezwań powoda do kupienia akcji. Pozwany nie powołał się na to, że powstrzymuje się ze spełnianiem swojego świadczenia do czasu zaoferowania świadczenia przez powoda na podstawie z art. 488 § 2 k.c., a kwestię braku wydania akcji podnosił ubocznie, również na poparcie twierdzeń, że łącząca strony umowa swą treścią opowiadała umowie przedwstępnej, co mogło prowadzić do wniosku, że pozwany, ze spełnieniem swojego świadczenia przez żądanej przez powoda zapłaty ceny za trzy pakiety akcji, pozostawał w opóźnieniu.

Należy jednak stwierdzić, że również powód nie zaoferował pozwanemu swojego świadczenia polegającego na przeniesieniu własności praw do akcji przez ich wydanie, przed zapłatą czy z jednoczesną zapłatą ceny przez pozwanego, co było równie nieprawidłowe, nawet przy przyjęciu stanowiska powoda, że pozwany już przez samo zawarcie umowy zobowiązującej do sprzedaży stał się właścicielem praw z akcji. Nie było również podstaw do przyjęcia, że powód wykonuje skutecznie prawo do wstrzymania się ze spełnieniem swojego świadczenia w oparciu o przepisy art. 488 § 2 k.c., art. 490 § 1 k.c. czy art. 552 k.c. w celu zabezpieczenia swojego roszczenia o zapłatę ceny, gdyż na okoliczności stanowiące postawę ich zastosowania w niniejszej sprawie powód się nie powołał. Dopiero na rozprawie apelacyjnej pełnomocnik podwoda, w swoim wystąpieniu wskazał, że zasada jednoczesności świadczeń ewentualnie może mieć między stronami zastosowanie, a Sąd może, zasadzając świadczenie od pozwanego, zastrzec jednoczesne spełnienie świadczenia przez powoda polegające na wydaniu akcji pozwanemu.

Dlatego w tej części, co do odsetek, apelacja pozwanego okazała się zasadna, choć z innych przyczyn niż powołane w apelacji gdyż przed zamknięciem rozprawy apelacyjnej nie można było przyjąć aby pozwany popadł w opóźnienie, w zapłacie ceny za trzy pakiety akcji, o którym mowa w art. 481 § 1 k.c.

W pozostałym zakresie Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu Okręgowego, a na podstawie art. 382 k.p.c. przyjął je za własne.

Co do zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy prawa materialnego, tj. art. 6 k.c. oraz przepisów postępowania, tj. art. 232 w zw. z art. 278 § 1 k.c., przez uznanie ze powód udowodnił wysokość dochodzonego roszczenia, to zarzut ten nie okazał się zasadny. Sąd Okręgowy uznał wysokość ceny za każdy pakiet za bezsporną gdyż w odpowiedzi na pozew pozwany nie podniósł zarzutu co do prawidłowego zastosowania przez powoda, przy obliczeniu wysokości należnej ceny za pierwsze trzy pakiety akcji, mechanizmu waloryzacyjnego określonego przez strony w załączniku nr 1 do umowy ( k. 55 akt). Pozwany powołał się jedynie na to, że w piśmie z dnia 28 listopada 2011r. odmówił powodowi zapłaty żądanej kwoty kwestionując roszczenie tak co do zasady jak i wysokości (k.146). Należy przy tym stwierdzić, że zgodnie z powołanym załącznikiem, cena podstawowa za każdy pakiet akcji wynosiła kwotę 303 000 zł, a za trzy pakiety w sumie 909 000 zł, która została powiększona przez powoda o wskaźnik waloryzacyjny każdego z tych pakietów, w sposób określony w umowie oparty o wskaźnik rentowności rocznych bonów skarbowych, obliczony przez powoda. Pozwany, przed Sądem Okręgowym, nie wypowiedział się co do sposobu obliczenia przez powoda ceny, a w tym zastosowania wskaźnika waloryzacyjnego, można przy tym wnioskować że tylko tej części dochodzonej ceny dotyczy zarzut pozwanego, skoro pozwany w apelacji zarzuca Sądowi Okręgowemu naruszenie art. 278 k.p.c., czyli ustalenie wysokości należnej ceny bez opinii biegłego. Jak już wskazano, z zeznań świadka P. K. (1) wynika, że pozwany ustalił na potrzeby realizacji umowy z A. J. wskaźnik waloryzacji ceny wszystkich pakietów akcji, który jest tożsamy dla obliczenia ceny należnej powodowi. Mimo to pozwany nie podniósł żadnych zarzutów merytorycznych ani nawet nie przedstawił własnego wyliczenia zarówno przez Sądem Okręgowym jak i w apelacji. Dlatego i ten zarzut nie był zasady, gdyż na skutek stanowiska pozwanego wskazany fakt, co do wysokości należnej ceny, nie wymagał od powoda dowodu, zgodnie z art. 230 k.p.c.

Biorąc to pod uwagę, na podstawie art. 386 § 1 k.p.c., Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 1 jedynie w ten sposób, że zasądził od pozwanego na rzecz powoda dochodzoną kwotę 1 024 709,83 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 27 lutego 2015r, czyli dnia następnego po wydaniu wyroku, za jednoczesnym wydaniem pozwanemu przez powoda trzech pakietów po 25 255 akcji na okaziciela serii (...) spółki (...) łącznie 75 765 akcji o numerach:

- od (...) do (...),

- od (...) do (...),

- od (...) do (...),

oddalając powództwo co do odsetek za czas sprzed daty dnia następnego po wydaniu wyroku ( punkt I wyroku).Apelacja w pozostałej części, jako bezzasadna, podlegała oddaleniu na podstawie art. 385 k.p.c.(punkt II wyroku).

Uwzględnienie apelacji w części dotyczącej świadczeń ubocznych nie wpłynęło na rozstrzygniecie o kosztach postępowania, gdyż powództwo tak co do zasady jak i co do wysokości żądnej kwoty z tytułu zapłat ceny za trzy pakiety akcji w pełni okazało się zasadne. Dlatego Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 98 § 1 3 k.p.c. w zw. z z § 2 ust. 1 i 2, § 6 pkt. 7 oraz § 13 ust. 1 pkt. 2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielnej z urzędu ( Dz. U . Nr.163, poz. 1348) zasądził od pozwanego na rzecz powoda kwotę 5 400 zł z tytułu zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu apelacyjnym.

/-/ Elżbieta Fijałkowska /-/ Małgorzata Gulczyńska /-/ Andrzej Adamczuk