sygn. IV CNP 32/12 8 lutego 2013 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 8 lutego 2013, sygn. IV CNP 32/12

Data orzeczenia 8 lutego 2013
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący SSN Katarzyna Tyczka-Rote
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #wyrok SN
Sygn. akt IV CNP 32/12
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 8 lutego 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Katarzyna Tyczka-Rote (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Józef Frąckowiak
SSN Marta Romańska
w sprawie ze skargi pozwanego
o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku
Sądu Okręgowego w O.
z dnia 1 marca 2012 r., w sprawie z powództwa M. M.
przeciwko L. M.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 8 lutego 2013 r.,
1) stwierdza niezgodność z prawem wyroku Sądu
Okręgowego w O. z dnia 1 marca 2012 r. w części
zasądzającej odsetki skapitalizowane od kwoty 4735,33 zł
oraz w zakresie orzeczenia o odsetkach od zaległych
odsetek za okres poprzedzający wniesienie pozwu
2) oddala skargę w pozostałym zakresie
3) oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania
wywołanego skargą na rzecz pozwanego
2
Uzasadnienie
Pozwany L. M. wniósł skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem
prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 1 marca 2012 r.
oddalającego jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego w O. z dnia 7 listopada
2011 r. Powód M. M., będący podwykonawcą robót budowlanych (ocieplanie
ścian), dochodził od pozwanego jako zamawiającego kwoty 31 649 zł tytułem
niezapłaconej części wynagrodzenia z odsetkami ustawowymi od 20 listopada 2010
r. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że dochodzona kwota uwzględnia odsetki od
zaległych wierzytelności 6 347 zł i 46 886,33 zł w łącznej wysokości 5 757,67 zł. W
następnym zdaniu stwierdził natomiast, że otrzymaną na poczet wynagrodzenia
kwotę 27 342,33 zł zaliczył najpierw na poczet odsetek, wobec czego do zapłaty
pozostała kwota 31 648,34 zł z ustawowymi odsetkami od 20 listopada 2010 r.
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2011 r. Sąd Rejonowy zasądził od pozwanego na
rzecz powoda kwotę 26 912,52 zł z odsetkami ustawowymi od dnia 20 listopada
2010 r., oddalił powództwo w pozostałej części i rozstrzygnął o kosztach
postępowania. Sąd ustalił, że przedmiotem sporu nie są roboty określone w
umowie z 31 sierpnia 2009 r. lecz jedynie rozszerzony zakres prac ujęty w aneksie
z dnia 18 listopada 2009 r., to znaczy wykonanie ocieplenia ściany z klatkami
schodowymi budynku nr 15 przy ul. T. za wynagrodzeniem 65 zł za m2
; ocieplenie
szczytu budynku nr 15 za wynagrodzeniem 35 zł za m2
; ocieplenie półszczytu
budynku nr 15 za wynagrodzeniem 35 zł za m2
; a także następujące roboty w
budynku przy ul. T. 13: ocieplenie ściany balkonowej za wynagrodzeniem 60 zł za
m2
i ocieplenie półszczytu za wynagrodzeniem 30 zł za m2
. Za prace wykonane
w budynku przy ul. T. 15 powód wystawił fakturę na kwotę 41 837 zł. Pozwany
zapłacił z niej 35.490 zł, do zapłaty pozostało 6 347 zł. Za prace w budynku przy ul.
T. 13 (ocieplenie ściany balkonowej, półszczyt, położenie terakoty, parapety i
dodatki) powód wystawił fakturę na kwotę 46.886,33 zł, stosując stawki
wynagrodzenia w kwotach 35 zł i 65 zł za m2
. Sąd pierwszej instancji skorygował
wartość robót na budynku nr 13, przy przyjęciu stawki 60 zł i 30 zł za m2
, do kwoty
42.150,50 zł. Przyjął, że podwyższone stawki strony uzgodniły tylko dla robót przy
3
budynku nr 15, więc ujęte w fakturze wynagrodzenie za prace przy budynku nr 13
zostało zawyżone o 4 735,82 zł.
Podniesione przez pozwanego zarzuty potrącenia Sąd Rejonowy uznał
za nieudowodnione.
Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanego zawierającą zarzuty
nieuwzględnienia, że między stronami sporny jest zakres prac a także
że zasądzona kwota obejmuje skapitalizowane odsetki od oddalonego roszczenia;
sprzeczności istotnych ustaleń z treścią zebranego materiału, nienależytej oceny
dowodów, braku precyzyjnych ustaleń faktycznych oraz uwzględnienia jako
podstawy rozstrzygnięcia materiału objętego prekluzją przewidzianą w art. 47912
§ 1 k.p.c. Sąd drugiej instancji powtórnie poddał ocenie postępowanie dowodowe
i stwierdził, że ustalenia faktyczne są prawidłowe, przy czym niesporne jest
zawarcie przez strony aneksu obejmującego roboty będące źródłem roszczenia już
po wykonaniu wcześniejszej umowy z 31 sierpnia 2009 r. Aneks precyzyjnie ujął
w tabelach zakres zleconych robót ze wskazaniem ocieplanych elementów, ich
powierzchni i stawki wynagrodzenia. Sąd Okręgowy uznał, że faktury obejmują
wykonany zakres robót. Konieczna była jednak dokonana przez Sąd Rejonowy
korekta stawki wynagrodzenia za roboty na budynku przy ul. T. 13. Sąd przyjął, że
przedmiotem oceny może być tylko pisemna umowa, gdyż zastrzegły formę
pisemną pod rygorem nieważności. Na jej podstawie Sąd określił zakres robót,
zwracając uwagę, że strony przed Sądem pierwszej instancji oświadczyły, że
obmiary nie budzą ich wątpliwości.
Na temat zarzutów związanych z zasądzeniem odsetek od oddalonego
roszczenia Sąd Okręgowy nie wypowiedział się.
Skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego
pozwany oparł na obu podstawach przewidzianych w art. 4244
k.p.c. Naruszenie
prawa materialnego wiązał z uchybieniem:
- art. 65 § 2 k.c. przez przyjęcie, iż zakres wykonanych przez powoda prac
(szczególnie powierzchni), określony w treści aneksu z dnia 18 listopada 2009 r. do
umowy z dnia 31 sierpnia 2009 r., nie obejmuje całości robót, w tym zrealizowanych
przed podpisaniem tego aneksu;
4
- art. 359 § 1 k.c. i art. 481 § 1 k.c. poprzez zaaprobowanie przez Sąd
Okręgowy orzeczenia Sądu I instancji w całości, podczas gdy powód dochodził
m.in. zapłaty kwoty 46.886,33 zł oraz skapitalizowanych odsetek od tej należności
za okres od dnia 28 stycznia do dnia 19 listopada 2010 r. w kwocie 4.959,67 zł, zaś
w sytuacji uznania za niezasadne roszczenia głównego co do kwoty 4.735,82 zł
stosownej korekcie winny podlegać także skapitalizowane odsetki;
- art. 482 § 1 k.c. poprzez zaaprobowanie przez Sąd Okręgowy orzeczenia
Sądu pierwszej instancji w zakresie odsetek, w sytuacji gdy powód skapitalizował
odsetki na dzień 19 listopada 2010 roku, które stanowiły łącznie kwotę 5.757,67 zł
i domagał się zasądzenia odsetek także od tych odsetek od dnia 20 listopada
2010 r. do dnia zapłaty, a pozew został wniesiony 22 grudnia 2010 r.,
co doprowadziło do zasądzenia odsetek od zaległych odsetek za okres
poprzedzający wytoczenie powództwa;
Pozwany wskazał także następujące naruszenia przepisów postępowania:
- art. 378 § 1 k.p.c. poprzez brak rozpoznania sprawy w granicach apelacji,
a w szczególności brak odniesienia żądań powoda do postanowień umownych,
uwzględnienia przepisów prawa materialnego regulujących kwestie odsetek
i rozważenia wszystkich zarzutów apelacji;
- art. 382 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. poprzez brak
rozważenia i uwzględnienia okoliczności wynikających z przeprowadzonych
dowodów, a w szczególności dotyczących zakresu prac objętych treścią aneksu
z dnia 18 listopada 2009 r. do umowy z dnia 31 sierpnia 2009 r., a także - kwestii
dotyczących odsetek.
Wskazując na powyższe podstawy pozwany wniósł o stwierdzenie,
że zaskarżony wyrok jest niezgodny z art. 65 § 2 k.c., art. 359 § 1 k.c. i art. 481 § 1
k.c., art. 482 § 1 k.c., art. 378 § 1 k.p.c., art. 382 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. w zw.
z art. 391 § 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5
Postępowanie przewidziane w art. 4241
i nast. k.p.c. ma za zadanie
zbadanie legalności jurysdykcyjnej działalności sądów powszechnych i umożliwia
stronie realizację przewidzianego w art. 4171
§ 2 k.c. obowiązku uzyskania
we właściwym postępowaniu stwierdzenia niezgodności prawomocnego orzeczenia
z prawem. Przedmiotem badania w tym postępowaniu jest niezgodność z prawem
prawomocnych orzeczeń rozstrzygających sprawy ostatecznie i merytorycznie, przy
czym ocena, czy orzeczenie może być uznane za bezprawne dokonywana jest przy
zastosowaniu autonomicznego pojęcia bezprawności, zgodnie z którym za
orzeczenie niezgodne z prawem - w rozumieniu art. 4241
§ 2 k.p.c. w związku z art.
4171
§ 2 k.o. - uważać należy orzeczenie, które jest niewątpliwie sprzeczne
z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni przepisami, z ogólnie przyjętymi
standardami rozstrzygnięć albo zostało wydane w wyniku szczególnie rażąco
błędnej wykładni lub niewłaściwego zastosowania prawa, które jest oczywiste i nie
wymaga głębszej analizy prawniczej. Podstawą skargi nie mogą być przy tym
zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów (art. 4244
zd. drugie k.p.c.),
także wtedy, kiedy ujęte zostały w formie nawiązującej do innych przepisów
postępowania. W związku z tym nie mogły odnieść skutku, jako niedopuszczalne,
zarzuty dotyczące naruszenia art. 378 § 1 k.p.c. ani też art. 382 k.p.c. i art. 316 § 1
k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., gdyż ich rzeczywistą treścią jest
polemika z ustaleniami faktycznymi co do zakresu robót objętych aneksem
z dnia 18 listopada 2009 r. i wykonanych na jego podstawie przez powoda,
oparta na kwestionowaniu oceny materiału dowodowego, nie zaś
pominięcie części materiału bądź uwzględnienie nieaktualnego stanu rzeczy.
Interpretacja postanowień umownych, dokonana przy uwzględnieniu okoliczności
związanych z zawarciem aneksu, mająca na uwadze sposób ujęcia
przedmiotu umowy i stanowiska prezentowane przez strony w toku procesu
(co do niesporności obmiaru) respektuje kryteria przewidziane w art. 65 § 2 k.c.
i nie uzasadnia zarzutu naruszenia tego przepisu.
Natomiast zgodzić się należy ze skarżącym, że wyrok Sądu Okręgowego
rażąco naruszył art. 378 § 1 k.p.c. w zakresie rozstrzygnięcia o skapitalizowanych
odsetkach od oddalonego roszczenia o zapłatę kwoty 4 735,33 zł, o którą
umniejszona została faktura za roboty przy budynku na ul. T. 13. W związku z
6
niejasnym określeniem przez powoda w pozwie, czy jego żądanie zawiera
skapitalizowane odsetki, czy też nie i oczywistym wpływem obniżenia należnego
wynagrodzenia na prawidłowość dokonanych wcześniej zaliczeń,
nieustosunkowanie się do podniesionego przez pozwanego zarzutu wadliwego
orzeczenia o odsetkach przez Sąd Okręgowy musi być uznane za nieprawidłowe.
Niewątpliwie doszło także do naruszenia art. 359 § 1 k.c. i art. 481 § 1 k.c.
Bez wyjaśnienia mechanizmu zaliczeń przedwczesna byłaby ocena, czy doszło
też do naruszenia art. 482 k.c.
W konsekwencji należało uwzględnić skargę w zakresie żądania
stwierdzenia niezgodności z prawem wyroku Sądu Okręgowego w O. z dnia 1
marca 2012 r. w części zasadzającej odsetki skapitalizowane od kwoty 4.735,33 zł
oraz w zakresie orzeczenia o odsetkach od zaległych odsetek za okres
poprzedzający wniesienie pozwu. W pozostałym zakresie skarga podlegała
oddaleniu jako nieuzasadniona.
Z uwagi na uwzględnienie skargi jedynie w niewielkim zakresie nie
zachodziły podstawy do zasądzenia kosztów postępowania na rzecz skarżącego
(art. 42412
w zw. z art. 39821
i art. 100 k.p.c.). Natomiast wniosek powoda
o zasądzenie kosztów nie podlegał rozpoznaniu, ponieważ odpowiedź na skargę
złożona została po terminie przewidzianym w art. 42412
w zw. z art. 3987
k.p.c.
jw