Wyrok SN z 20 czerwca 2013, sygn. IV CSK 711/12
Data orzeczenia
20 czerwca 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział IV
Przewodniczący
SSN Iwona Koper
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 czerwca 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Iwona Koper (przewodniczący)
SSN Mirosław Bączyk (sprawozdawca)
SSN Anna Kozłowska
w sprawie z powództwa J. G.
przeciwko Nauczycielskiej Spółdzielni Mieszkaniowej w S.
o uchylenie uchwały,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 20 czerwca 2013 r.,
skargi kasacyjnej powoda
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 28 czerwca 2012 r.,
1. oddala skargę kasacyjną;
2. zasądza od powoda na rzecz pozwanej Spółdzielni kwotę
120 (sto dwadzieścia) zł tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
Powód J. G. w pozwie wniesionym przeciwko pozwanej Nauczycielskiej
Spółdzielni Mieszkaniowej domagał się stwierdzenia nieważności uchwały podjętej
przez Walne Zgromadzenie Członków (WZC) tej Spółdzielni z dnia 4 października
2010 r. Żądanie ewentualne powoda obejmowało uchylenie wspomnianej uchwały
jako naruszającej prawa członków spółdzielni mieszkaniowej.
Sąd Okręgowy oddalił powództwo po dokonaniu następujących ustaleń
faktycznych.
Powód jest członkiem pozwanej Spółdzielni. W dniu 9 września 2010 r.
Zarząd pozwanej Spółdzielni zawiadomił członków Spółdzielni (w tym powoda)
o WZC w dniu 4 października 2010 r., a w zawiadomieniu tym umieścił informacje
także o porządku zebrania (w tym - o zmianie Regulaminu WZC dotyczącej
sposobu zgłoszenia kandydatów na członków Rady Nadzorczej). Powód w dniu
1 października 2010 r. zaproponował inną zmianę tego statutu, przewidującą
znacznie uproszczony sposób zgłaszania wspomnianych kandydatów (zgłoszenie
przez członka wcześniej na piśmie, bądź w trakcie zebrania, podanie kandydatów
do protokołu, zamknięcie listy i głosowanie). Ta propozycja została poddana w toku
obrad WZC pod głosowanie i nie uzyskała większości głosów. Natomiast WZC
w dniu 4 października 2010 r. podjęła uchwałę o zmianie Regulaminu WZC,
w której przyjęto, że kandydatury do Rady Nadzorczej powinny być zgłoszone
co najmniej 15 dni przed WZC i z podpisami co najmniej 10 członków spółdzielni
(§ 16 pkt 1 Regulaminu).
Skoro rozstrzygnięcie w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały
z dnia 4 października 2010 r. jest już prawomocne (pkt III wyroku Sądu
Apelacyjnego z dnia 21 marca 2011 r.), to przedmiotem obecnej oceny może być
tylko żądanie ewentualne, tj. żądanie o uchylenie tej uchwały. Podstawą takiego
żądania może być art. 42 § 3 ustawy z dnia 16 września 1982 r. - Prawo
spółdzielcze (tj. Dz.U. z 2003 r., Nr 188, poz. 1948 ze zm., cyt. dalej jako „prawo
spółdzielcze z 1982 r.”). W ocenie Sądu Okręgowego, w rozpoznawanej sprawie
nie nastąpiły przesłanki prowadzące do uchylenia kwestionowanej uchwały, tj. jej
3
sprzeczność z dobrymi obyczajami, godzenie w interesy członków spółdzielni
i pokrzywdzenie członków spółdzielni. Zapis w regulaminie, kwestionowany przez
powoda, odpowiada postanowieniom zamieszczonym w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia
15 grudnia 2000 r. (tj. Dz.U. z 2003 r., nr 119, poz. 1116 ze zm.; cyt. dalej jako
„u.s.m.”). W wyniku zmiany przepisów u.s.m. posiedzenia WZC mogą odbywać się
w częściach, toteż głosowania nad kandydatami zgłoszonymi bezpośrednio z sali,
w której nie mogą być obecni wszyscy członkowie, pozbawiłoby takich członków
możliwości wzięcia udziału w głosowaniu. Zmiana Regulaminu WZC odnosiła się
jedynie do trybu przedstawienia kandydatów do Rady Nadzorczej, odmienna
propozycja powoda poddana została głosowaniu.
Apelacja powoda została oddalona. Sąd Apelacyjny podzielił ustalenia
faktyczne Sądu pierwszej instancji, a także dokonane przez ten Sąd oceny
prawne. Wyjaśnił także, że rozstrzygnięcie w zakresie żądania głównego powoda,
tj. ustalenie nieważności uchwały z dnia 4 października 2010 r. jest już
prawomocne, co wynika z treści wyroku Sądu Apelacyjnego z dnia 21 czerwca
2011 r., I ACa …/11 (pkt III tego wyroku). Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd
Okręgowy mógł oceniać jedynie zasadność roszczenia powoda o uchylenie
wspomnianej uchwały. Podstawą takiego żądania mógł być art. 42 § 3 prawa
spółdzielczego z 1982 r. Nie wystąpiły jednak kryteria uwzględnienia żądania
powoda przewidziane w tym przepisie. Nie było także podstaw do stwierdzenia
tego, że radca prawny Spółdzielni wprowadził w błąd członków Walnego
Zgromadzenia Spółdzielni w wyniku złożonej informacji dotyczącej prawnej
konieczności wprowadzenia do Regulaminu WZC zmian polegających na
dostosowaniu treści Regulaminu do regulacji zawartej w art. 83
ust. 11 u.s.m. Sąd
Apelacyjny zauważył też, że w uzasadnieniu wskazanego wyroku Sądu
Apelacyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r. znalazło się stwierdzenie, iż zgłoszenie
kandydata na członka Rady Nadzorczej powinno odbywać się w trybie określonym
w art. 83
ust. 11 u.s.m.
W skardze kasacyjnej powoda podnoszono zarzuty naruszenia prawa
procesowego, tj. art. 227 k.p.c., i zarzuty naruszenia prawa materialnego, tj. art. 83
ust. 11 u.s.m., art. 18 § 2 i art. 43 § 3 prawa spółdzielczego z 1982 r. Skarżący
4
wnosił o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi drugiej
instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że wyrokiem Sądu
Apelacyjnego z dnia 21 czerwca 2011 r., prawomocnie rozstrzygnięto już o żądaniu
głównym powoda w postaci stwierdzenia nieważności kwestionowanej uchwały z
dnia 4 października 2010 r., obejmującej zmianę Regulaminu WZC pozwanej
Spółdzielni. Punkt III tego wyroku nie został bowiem zaskarżony przez powoda, a
otwartym zagadnieniem została jedynie kwestia oceny zasadności żądania
ewentualnego powoda dotyczącego uchylenia wspomnianej uchwały (punkt II
wskazanego wyroku, k. 100-100v akt sprawy). Podstawę prawną takiego żądania
stanowił przepis art. 423 § 3 prawa spółdzielczego z 1982 r., przewidujący
odpowiednie przesłanki uzasadniające uchylenie kwestionowanej uchwały.
W skardze kasacyjnej powód podnosi zarzut naruszenia art. 83
ust. 11 u.s.m.
w wyniku przyjęcia przez oba Sądy meriti, że podjęta w dniu 4 października 2010 r.
uchwała WZC, obejmująca zmianę § 16 pkt 1 Regulaminu WZC, wynikała
z potrzeby dostosowania postanowień tego statutu do rozwiązań ustawowych
przyjętych w art. 83
u.s.m. Zarzuca też błędną wykładnię art. 18 § 2 pkt 2 prawa
spółdzielczego z 1982 r., polegającą na przyjęciu, że nie zostało naruszone -
wyniku podjęcia kwestionowanej uchwały - prawo każdego członka do wyboru
i bycia wybieranym do organów spółdzielni (rady nadzorczej).
Niezależnie jednak od tego, czy przyznać rację powodowi w zakresie
interpretacji wskazanych przepisów, należy przyjąć, że w rozpoznawanej sprawie
nie mogą już być badane kryteria nieważności kwestionowanej uchwały
przewidziane w art. 42 § 2 prawa spółdzielczego z 1982 r. Wcześniej stwierdzono
już prawomocnie, że nie zachodzi nieważność kwestionowanej uchwały jako
sprzecznej z prawem.
Czym innym pozostaje natomiast dalsza ocena, czy uchwała WZC z dnia
4 października 2010 r. pozostaje w sprzeczności z dobrymi obyczajami lub godzi
w interesy Spółdzielni albo miała ona na celu pokrzywdzeniu jej członka (art. 42 § 3
prawa spółdzielczego z 1982 r.). Według skarżącego, kwestionowana uchwała
5
została podjęta pod wpływem błędu, jest sprzeczna z dobrymi obyczajami, godzi
w interesy Spółdzielni i ogółu członków tej Spółdzielni (s. 4 i 16 skargi).
Nie można podzielić takiego stanowiska w świetle ustaleń faktycznych
dokonanych przez Sądy meriti.
Członkowie spółdzielni przed decydującym głosowaniem mogli zapoznać się
zarówno z interpretacją art. 83
ust. 1 u.s.m. prezentowaną przez zarząd Spółdzielni
(na podstawie opinii radcy prawnego), jak i odmiennym stanowiskiem powoda
(zob. zawiadomienie o WZC z przedstawionym „Porządkiem Zebrania”, Protokół
WZC z dnia 4 października 2010 r.). Obie wersje zgłaszania kandydatów
na członków Rady Nadzorczej (sformalizowana zarządu i bardziej liberalna
powoda) były prezentowane w toku Zebrania, odbyło się prawidłowe głosowanie
i ostatecznie uchwalono zmianę Regulaminu WZC w sposób proponowany przez
zarząd (§ 16 pkt 1). Członkom Spółdzielni niewątpliwie był znany Statut Spółdzielni,
w tym też - § 26 ust. 2 tego statutu przewidujący sposób wyboru członków Rady
Nadzorczej. Przewidziano w nim, że „szczegółowe zasady i tryb wyborów Rady
Nadzorczej zawiera Regulamin Walnego Zgromadzenia Członków” (k. 42 akt
sprawy). Brak zatem podstaw do twierdzenia, ze kwestionowana uchwała z dnia
4 października 2010 r. podjęta została „pod wpływem błędu” i „de facto nie wyraża
świadomej woli Walnego Zgromadzenia co do procedury zgłaszania kandydatów
na członków Rady Nadzorczej, a jedynie wolę prawidłowego stosowania przepisów
ustawowych” (s. 16 skargi). Sugestia braku swobody w zakresie aktu głosowania
poszczególnych członków, automatyzmu takiego aktu i jakby celowe nim
sterowanie nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym
i ustaleniach Sądów meriti. Oznacza to prawidłowość oceny tych Sądów, że
uchwała z dnia 4 października 2010 r. została podjęta przez członków spółdzielni
(Walnego Zgromadzenia Członków) w sposób niesprzeczny z dobrymi obyczajami
i nie ogranicza praw członków Spółdzielni obejmujących ich czynne i bierne
prawo wyborcze w zakresie tworzenia osobowego składu Rady Nadzorczej
Spółdzielni. Dokonano jedynie uregulowania regulaminowego samej procedury
zgłaszania kandydatów na członków Rady, mieszczącej się w ramach postanowień
Statutu Spółdzielni (por. § 26 ust. 2 zdanie drugie Statutu).
6
Należy jeszcze stwierdzić, że także bez przesłuchania wskazanego
w skardze świadka Sądy meriti mogły stwierdzić zarówno poprawność interpretacji
art. 83
ust. 10 i 11 u.s.m., jak i ustalić istotne okoliczności dokonanego głosowania
w dniu 4 października 2010 r., (po przedstawieniu opinii radcy prawnego
reprezentującego zarząd i stanowiska odmiennego), i mogące mieć znaczenie dla
oceny kwestionowanej uchwały na podstawie art. 42 § 3 prawa spółdzielczego
z 1982 r. Zarzut naruszenia art. 227 k.p.c. należy zatem uznać za nieuzasadniony.
Z przedstawionych względów oddalono skargę kasacyjną powoda jako
nieuzasadnioną (art. 39814
k.p.c.) i orzeczono o kosztach postępowania
kasacyjnego (art. 98 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c.).