Wyrok z 1 lipca 2026, sygn. VII U 406/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 1 lipca 2026 r.

Sąd Okręgowy Warszawa - Praga w Warszawie VII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący Sędzia SO Renata Gąsior

Protokolant sekr. sądowy Maria Nalewczyńska

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 lipca 2026 r. w Warszawie

sprawy X. U.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K.

o wysokość zadłużenia z tytułu składek

na skutek odwołania X. U.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Odział w K. z dnia 13 grudnia 2023 r. Nr (...)

1.  oddala odwołanie,

2.  zasądza od X. U. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. kwotę 5.400,00 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w spełnieniu świadczenia za czas od dnia uprawomocnienia się niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

G. U.

UZASADNIENIE

W dniu 29 grudnia 2023 roku (data stempla pocztowego) X. U. złożył odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. z dnia 13 grudnia 2023 roku, znak: (...), wnosząc o jej zmianę poprzez ustalenie, że nie ma zadłużenia w ZUS ( odwołanie – k. 3 a.s., doprecyzowanie stanowiska na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2026 r.– k. 98 a.s.).

Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. w odpowiedzi na odwołanie wniósł o jego oddalenie na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oraz zasądzenie od odwołującego na rzecz organu rentowego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Organ rentowy wskazał w uzasadnieniu, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie ustalonego zadłużenia odwołującego, po rozliczeniu jego konta jako płatnika składek, na podstawie zaewidencjonowanych na koncie dokumentów i w oparciu o wydaną decyzję z dnia 30 marca 2023 r., natomiast schemat podlegania ubezpieczeniom społecznym odwołującego ustalony decyzją z dnia 30 marca 2023 r. stanowi podstawę do ustalenia wysokości zadłużenia z tytułu składek. Tym samym rozstrzygnięcie Sądu w stosunku do decyzji z dnia 30 marca 2023 r. będzie miało wpływ na ocenę wysokości zadłużenia odwołującego. Następnie organ rentowy wskazał, że aktualnie zadłużenie figuruje za sporny okres na koncie odwołującego na dzień wydania zaskarżonej decyzji w wysokości wskazanej w zaskarżonej decyzji za wskazane miesiące ( odpowiedź na odwołanie – k. 5-6v. a.s.).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

X. U. od dnia 7 marca 2003 r. jest jedynym wspólnikiem (...) sp. z o.o., w związku z czym składał zeznania podatkowe CIT-8 za lata 2018-2023 ( pismo Naczelnika Urędu Skarbowego z dnia 10 października 2025 r. – k. 55-70 a.s.). Decyzją z dnia 30 marca 2023 roku, Nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w K. stwierdził, że X. U.:

- jako osoba zatrudniona na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) sp. z o.o. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od 1 lutego 2004 r. do 31 lipca 2014 r.,

- jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą – wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (...) sp. z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym od 1 lutego 2004 r. do 31 lipca 2014 r.,

- jako osoba będąca jedynym wspólnikiem spółki (...) sp. z o.o. podlega ubezpieczeniom społecznym od 1 sierpnia 2014 r. do 30 listopada 2022 r. oraz od 20 grudnia 2022 r. ( decyzja z 30 marca 2023 r. - akta ZUS).

Decyzja z dnia 30 maca 2023 roku nie została skutecznie zaskarżona ( postanowienie z dnia 2 lutego 2024 r., sygn. akt VII U 1319/23 wraz z uzasadnieniem – k. 12-19 a.s.).

Organ rentowy zawiadomieniem z dnia 28 września 2023 r. poinformował X. U. o wszczęciu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych na koncie płatnika składek X. U., pouczając jednocześnie stronę o prawie do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. W szczególności prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów, zgłaszania dowodów, przedstawiania wyjaśnień i wypowiadania się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, w terminie 7 dni od otrzymania zawiadomienia. Korespondencja została odebrana osobiście przez X. U. w dniu 12 października 2023 r. ( zawiadomienie z dnia 28 września 2023 r., potwierdzenia odbioru przesyłki- nienumerowane karty a.r.).

Zawiadomieniem z dnia 10 listopada 2023 r. organ rentowy poinformował X. U. o zakończeniu postępowania dowodowego, zawierając pouczenie o prawie do czynnego udziału w toczącym się postępowaniu. Organ rentowy zakreślił na skorzystanie z pzedmiotowego prawa 7-dniowy termin od otrzymania zawiadomienia, informując jednocześnie, że po upływie wyznaczonego terminu organ rentowy wyda decyzję o wysokości zadłużenia. Korespondencja została odebrana osobiście przez X. U. w dniu 27 listopada 2023 r. ( zawiadomienie z dnia 10 listopada 2023 r., potwierdzenia odbioru przesyłki - nienumerowane karty a.r.).

Ubezpieczony nie skorzystał z prawa wypowiedzenia się co do zebranych dowodów ( okoliczność bezsporna).

Organ rentowy w dniu 13 grudnia 2023 r. wydał zaskarżoną decyzję znak: (...), stwierdzającą że X. U. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. Wskazano, że zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wydania decyzji wynosi łącznie 109.143,50 zł, w tym z tytułu:

- składek na ubezpieczenia społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 2018-09 do 2023-08 w kwocie 55.047,07 zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie 17.723,00 zł;

- składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 2018-09 do 2023-08 w kwocie 25.424,59 zł oraz odsetki za zwłokę w kwocie 7.649,00 zł;

- składek na Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 2018-09 do 2023-08 w kwocie 3.299,84 zł ( decyzja z dnia 13 grudnia 2023 r. - nienumerowane karty a.r.).

W dniu 29 grudnia 2023 roku X. U. złożył odwołanie od powyższej decyzji, inicjując przedmiotowe postępowanie ( odwołanie– k. 3 a.s.).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny na podstawie dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy, w tym akt rentowych. Dokumenty te nie były kwestionowane przez strony postępowania. Zdaniem Sądu, powołane dokumenty, w zakresie w jakim Sąd oparł na nich swoje ustalenia są wiarygodne. Żaden z nich nie został skutecznie zakwestionowany przez strony procesu tak co do autentyczności, jak zgodności z prawdą treści w nich zawartych.

Sąd wziął pod uwagę również treść przesłuchania odwołującego X. U. w zakresie w jakim pokrywały się z pozostałym zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Należy przy tym podkreślił, że X. U. w swoich zeznaniach odnosił się głównie do kwestii podlegania ubezpieczeniom społecznym, co nie było przedmiotem niniejszego postępowania.

Sąd zważył, co następuje:

Odwołanie X. U. jako bezzasadne podlegało oddaleniu.

Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy zasadnie zaskarżoną decyzją organ rentowy stwierdził, że X. U. posiada zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od września 2018 r. do sierpnia 2023 r. Należy podkreślić, że kwestia podlegania ubezpieczeniom społecznym nie była przedmiotem niniejszego postępowania, gdyż decyzja z dnia 30 marca 2023 roku, Nr (...) nie została skutecznie zaskarżona i jest prawomocna.

Zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1009 z późn. zm.), zwanej dalej ustawą systemową, płatnik składek jest obowiązany według zasad wynikających z przepisów ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Nadto, stosownie do treści art. 47 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, płatnik składek przesyła w tym samym terminie deklarację rozliczeniową, imienne raporty miesięczne oraz opłaca składki za dany miesiąc, nie później niż:

1) do 5 dnia następnego miesiąca – dla jednostek budżetowych i samorządowych zakładów budżetowych;

2) do 15 dnia następnego miesiąca – dla płatników składek posiadających osobowość prawną,

3) do 20 dnia następnego miesiąca - dla pozostałych płatników składek.

Na podstawie art. 32 ustawy systemowej, do składek na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W świetle przepisu art. 23 ust. 1 ustawy, od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa z wyłączeniem art. 56a.

Zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność oraz osobami z nimi współpracującymi, przy czym za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność zgodnie z art. 8 ust. 6 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych. Z kolei, jak stanowi art. 12 ust. 1 ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu wypadkowemu podlegają, z zastrzeżeniem ust. 2 i 3, osoby podlegające ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, a zatem również osoby prowadzące pozarolniczą działalność, skoro ustawodawca nie wymienił tej kategorii ubezpieczonych w ust. 2 i 3. W myśl art. 11 ust. 2 ustawy osoby prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą obejmowane są także ubezpieczeniem chorobowym, lecz na ich wniosek. Na podstawie art. 13 pkt 4 ustawy, osoby prowadzące pozarolniczą działalność podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu i wypadkowemu od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności do dnia zaprzestania wykonywania tej działalności, z wyłączeniem okresu, na który wykonywanie działalności zostało zawieszone na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej.

Pojęcie „prowadzenia działalności pozarolniczej” nie zostało zdefiniowane w art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy systemowej. Treść normatywną powołanego przepisu uzupełnia art. 8 ust. 6 tej ustawy, w którym określono podmioty i wymieniono warunki, na których podmioty te podlegają ubezpieczeniom społecznym, tj.:

1) osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, z wyjątkiem ust. 6a;

2) twórcę i artystę;

3) osobę prowadzącą działalność w zakresie wolnego zawodu:

a) w rozumieniu przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne,

b) z której przychody są przychodami z działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych;

4) wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz wspólników spółki jawnej, komandytowej lub partnerskiej;

4a) akcjonariusza prostej spółki akcyjnej wnoszącego do spółki wkład, którego przedmiotem jest świadczenie pracy lub usług;

4b) komplementariusza w spółce komandytowo-akcyjnej;

5) osobę prowadzącą publiczną lub niepubliczną szkołę, inną formę wychowania przedszkolnego, placówkę lub ich zespół, na podstawie przepisów ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 r. poz. 1082 oraz z 2022 r. poz. 655).

W świetle powołanych przepisów obowiązek ubezpieczenia wspólnika jednoosobowej spółki z o.o. powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu prawnego, a nie z prowadzeniem działalności gospodarczej. Potwierdzeniem powyższego poglądu będą argumenty szeroko przedstawione w uzasadnieniu uchwały siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 22 lutego 2006 r. (I UZP 4/05, OSNP z 2006 r. nr 19-20, poz. 304) dotyczącej wspólników spółek osobowych, którzy również są objęci obowiązkiem ubezpieczenia społecznego na mocy art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Taki pogląd znajduje także potwierdzenie w wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 28 czerwca 2018 r. III AUa 1880/17, w którym stwierdzono, że podstawę do podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej określonej w art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi samo posiadanie statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Nie ma przy tym znaczenia, czy spółka faktycznie prowadzi działalność. Również Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 26 kwietnia 2018 r. III AUa 562/17 stwierdził, że obowiązek ubezpieczenia społecznego wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością powiązany jest jedynie z posiadaniem przez niego takiego statusu, a nie z prowadzeniem działalności gospodarczej. Tak więc aby powstał obowiązek ubezpieczenia wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wystarczy sam fakt posiadania takiego statusu, nie jest natomiast niezbędne prowadzenie przez wspólnika działalności gospodarczej.

Sąd zważył, że organ rentowy prawidłowo wyliczył należności z tytułu składek dla odwołującego za sporny okres czasu, mając na uwadze przytoczone powyżej przepisy prawne. W przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której odwołujący prowadził działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której był jedynym wspólnikiem, z czym wiąże się wynikający z powołanych przepisów obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych. W tym miejscu należy jeszcze raz wskazać na orzecznictwo Sądu Najwyższego, w którym podkreśla się, że podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym stanowi samo posiadanie statusu wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością wpisanej do Krajowego Rejestru Sądowego, a nie faktyczne prowadzenie działalności gospodarczej przez spółkę (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, tekst jedn.: Dz. U. z 2021 r. poz. 423 z późn. zm.) Wpis spółki do KRS i brak jej wykreślenia (mimo nieprowadzenia działalności gospodarczej przez spółkę) stanowi samodzielną podstawę podlegania ubezpieczeniom społecznym przez jednoosobowego wspólnika takiej spółki (Wyrok SN z 28.01.2021 r., I USKP 1/21, OSNP 2021, nr 12, poz. 136.). Zatem podstawą do objęcia ubezpieczeniem nie jest koniecznie fakt funkcjonowania spółki, a jedynie wystarczy sam wpis do KRS, samo powołanie tego podmiotu niezależnie od tego czy ta działalność była faktycznie prowadzona. Odwołujący w toku postępowania nie odnosił się do wyliczeń organu rentowego i nie kwestionował wysokości długu, jedynie wskazywał, że spółka (...) sp. z o.o. w spornym kresie nie prowadziła działalności gospodarczej i nie uzyskiwała żadnych dochodów, wobec czego nie powstał obowiązek opłacenia składek, czym motywował swoje żądanie zmiany decyzji poprzez ustalenie, że nie ma zadłużenia w ZUS. Bezspornym jest w niniejszej sprawie, że kwestia podlegania przez X. U. ubezpieczeniom społecznym została rozstrzygnięta decyzją z dnia 30 marca 2023 roku, Nr (...), która nie została skutecznie zaskarżona i jest prawomocna, zatem kwestia podlegania ubezpieczeniom społecznym nie była przedmiotem niniejszego postępowania. W tym miejscu należy wskazać, że zaskarżona decyzja wydana w dniu 13 grudnia 2023 r. w przedmiocie stwierdzenia zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek oraz jego wysokości ma charakter deklaratoryjny, a zatem stwierdza pewien fakt - w tym przypadku stwierdza istnienie oraz wysokość zadłużenia widniejącego na koncie ubezpieczonego w dniu wydania zaskarżonej decyzji.

Jak wyjaśniono w orzecznictwie Sądu Najwyższego, należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne wynikają ze zobowiązania powstającego z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym przepisy prawa ubezpieczeń społecznych łączą powstanie takiego zobowiązania. Obowiązek obliczenia i opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne powstaje zatem z mocy samego prawa za każdy okres ubezpieczenia (miesiąc kalendarzowy), a ewentualna decyzja organu ubezpieczeń społecznych ustalająca wysokość zobowiązania składkowego lub zaległości z tytułu nieopłaconych w terminie zobowiązań składkowych (oraz wysokości odsetek) ma charakter wyłącznie deklaratoryjny. Oznacza to w szczególności, że zaległości w opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne powstają każdorazowo w datach zaktualizowania się obowiązku obliczenia i opłacenia składki na ubezpieczenie społeczne w terminach określonych w przepisach prawa ubezpieczeń społecznych. Inaczej rzecz ujmując, nieopłacona w ustawowo określonym terminie składka na ubezpieczenie społeczne powoduje powstanie od tej daty zaległości składkowej z mocy samego prawa (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 października 2006 r., I UK 126/06; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 2008 r., I UK 187/07; uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 13 maja 2009 r., I UZP 4/09).

Podsumowując, zdaniem Sądu okoliczność zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek za okres od września 2018 r. do sierpnia 2023 r. widniejąca na koncie ubezpieczonego jak również wysokość zadłużenia w dniu wydania decyzji nie budziła wątpliwości. Jeszcze raz należy podkreślić, że wydana przez organ rentowy w dniu 13 grudnia 2023 r. decyzja określająca kwotę zadłużenia z tytułu składek odwołującego miała charakter deklaratoryjny i potwierdzała okoliczność zadłużenia na koncie ubezpieczonego na dany dzień. W toku postępowania przed Sądem X. U. nie wykazał, aby zaskarżona decyzja organu rentowego była błędna. Zatem mając powyższe na względzie brak było podstaw do zmiany czy uchylenia zaskarżonej decyzji.

Mając na uwadze powyższe, Sąd w punkcie pierwszym na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie.

O kosztach procesu Sąd orzekł w punkcie trzecim sentencji wyroku na podstawie art. 99 k.p.c. w zw. art. 98 § 1 i 3 k.p.c., zasądzając od odwołującego – jako strony przegrywającej – na rzecz organu rentowego zwrot kosztów zastępstwa procesowego. Ustalając wysokość tych kosztów sąd miał na względzie, że postępowanie w niniejszej sprawie dotyczyło zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek i w rozumieniu przepisów rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 118), koszty zastępstwa procesowego powinny zostać ustalone według stawek liczonych od wartości przedmiotu sporu (zob. uchwała Sądu Najwyższego z 3 października 2019 r., III UZP 9/19). Wartość przedmiotu sporu obejmująca należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych wraz z odsetkami wyniosła łącznie 109.143,50 zł, co uzasadniało zasądzenie od odwołującego się na rzecz organu rentowego kwotę 5.400 zł określoną w § 2 pkt 5 ww. rozporządzenia.

Renata Gąsior