Wyrok z 11 czerwca 2026, sygn. III AUa 1110/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 11 czerwca 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie:

Przewodniczący: SSA Iwona Szybka

Protokolant: starszy sekretarz sądowy

P. M.

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 czerwca 2026 r. w F.

sprawy K. G.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A.

o wysokość świadczenia

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A.

od wyroku Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim

z dnia 27 sierpnia 2025 r. sygn. akt V U 540/25

oddala apelację.

Iwona Szybka

Sygn akt III AUa 1110/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 12 maja 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w A. odmówił ponownego ustalenia wysokości emerytury wnioskodawcy K. G. argumentując, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r. nie jest przesłanką z art. 114 ustawy emerytalnej, stanowiącą podstawę do uchylenia lub zmiany decyzji.

K. G. w odwołaniu od tej decyzji wniósł o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r.

Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 sierpnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Piotrkowie Trybunalskim zmienił sporną decyzję i przyznał wnioskodawcy K. G. prawo do ustalenia wysokości emerytury bez pomniejszania podstawy obliczenia świadczenia o sumę kwot pobranych emerytur, to jest z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Sąd Okręgowy ustalił, że K. G., urodzony (...), złożył w dniu (...) r. wniosek o przyznanie prawa do emerytury. Do wniosku załączył świadectwa wykonywania prac w warunkach szczególnych. Decyzją z dnia 28 lipca 2011 r. organ rentowy przyznał wnioskodawcy świadczenie emerytalne od (...) r.

W dniu (...)r. wnioskodawca złożył wniosek o emeryturę z uwagi na osiągnięcie wieku powszechnego. Decyzją z dnia 3 listopada 2017 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał wnioskodawcy prawo do emerytury powszechnej od dnia (...) r. w ostatecznej wysokości. Przy obliczaniu wysokości świadczenia podstawę obliczenia emerytury pomniejszono o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniej emerytur.

W dniu (...) r., powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., wnioskodawca wniósł o ponowne ustalenie jego emerytury.

Decyzją z dnia 19 listopada 2024 r. ZUS odmówił wznowienia postępowania w sprawie emerytury wnioskodawcy. Wnioskodawca złożył odwołanie od tej decyzji, które zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w Piotrkowie Trybunalskim z dnia 12 marca 2025 r. Jednocześnie Sąd przekazał do rozpoznania organowi rentowemu wniosek K. G. o przeliczenie emerytury na podstawie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. W następstwie tego wniosku ZUS wydał zaskarżoną w sprawie decyzję.

W konsekwencji tak ustalonego stanu faktycznego Sąd Okręgowy uznał odwołanie za uzasadnione. Sąd przytoczył treść art. 25 ust 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS i wskazał, że przepis ten został dodany ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i oraz niektórych innych ustaw (Dz.U.2012r. poz. 637), która została ogłoszona 6 czerwca 2012 r., a obowiązuje poczynając od dnia 1 stycznia 2013 r. Zgodność z Konstytucją tego przepisu była już badana przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16) stwierdził, że „art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, w brzmieniu obowiązującym do 30 września 2017 r., w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej”. W wyroku z 4 czerwca 2024 r. Trybunał Konstytucyjny ponownie zajął się oceną zgodności z Konstytucją art. 25 ust.1 b ustawy emerytalnej z tym, że już bez ograniczenia się do któregokolwiek rocznika, czy też postawy nabycia wcześniejszego świadczenia.

Sąd Okręgowy dostrzegając brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. oraz wątpliwości co do prawidłowości składu orzekającego, rozpatrzył żądanie odwołującego się z uwzględnieniem trybu przewidzianego w art. 114 ustawy emerytalnej. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszonej decyzji organu rentowego jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzone późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Sąd pierwszej instancji podniósł, że wprowadzenie ustawą nowelizacyjną z dnia 11 maja 2012 r. u mechanizmu potrąceń pobranych emerytur spowodowało istotną zmianę, której nie spodziewali się i nie mogli przewidzieć podejmując decyzje w skorzystaniu z emerytury wcześniejszej.

W ocenie Sądu na skutek wprowadzenia w życie uregulowania z art. 25 ust 1b ustawy emerytalnej, doszło do złamania zasady zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa. Ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury, nie mieli bowiem w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem podstawy wymiaru emerytury o pobrane świadczenia. Nie spodziewali się, że wypłacanie świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć tylko osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej. Dopiero od tego momentu ubezpieczeni mogli zapoznać się z nowymi regulacjami i podjąć świadomą decyzję, dysponując wiedzą co do jej ujemnych skutków w sferze wymiaru przyszłego świadczenia emerytalnego po osiągnięciu przewidzianego w ustawie wieku.

Z tego względu Sąd Okręgowy uznał, że art. 25 ust. 1b ustawy w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r. jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Taką osoba jest wnioskodawczyni.

Stwierdzenie niekonstytucyjności przepisu może stanowić, w ocenie Sądu Okręgowego, podstawę do przeliczenia wysokości emerytury na podstawie art. 114 ustawy emerytalnej. Przepis art.114 ustawy o emeryturach i rentach traktuje się bowiem jako podstawę prawną dla weryfikacji i wzruszalności decyzji organów rentowych, w których zawarto ustalenia pozostające w obiektywnej sprzeczności z ukształtowanym ex lege stanem uprawnień emerytalno-rentowych zainteresowanych. W ten sposób prawodawca umożliwia eliminację sprzeczności z prawem decyzji organu rentowego poza trybem odwołania od decyzji do sądu ubezpieczeń społecznych. .

W świetle powyższego Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił sporną decyzję i ponownie ustalił wysokość emerytury ubezpieczonego w wieku powszechnym z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych objął powyższy wyrok apelacją, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie:

1.  art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej poprzez:

a)  jego błędną wykładnię skutkującą uznaniem, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego stanowi nową okoliczność w rozumieniu tego przepisu i pozwala na ponowne ustalenie wysokości świadczenia, podczas gdy przepis ten nie przewiduje możliwości wznowienia postępowania na skutek wydania orzeczenia przez Trybunał Konstytucyjny;

b)  jego niewłaściwe zastosowanie i uznanie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi podstawę do wzruszania prawomocnych decyzji organu rentowego i ponownego ustalenia wysokości świadczenia, podczas gdy wyrok stwierdzający niekonstytucyjność pominięcia prawodawczego nie skutkuje uchyleniem niekonstytucyjnego przepisu, lecz jedynie zobowiązuje ustawodawcę (prawodawcę) do uchwalenia odpowiedniej nowelizacji, usuwającej niekonstytucyjną lukę prawną, a kontrolowany przepis nie traci mocy obowiązującej ani w części ani w całości; wyrok taki nie daje podstaw do wzruszania prawomocnych decyzji organu rentowego i ponownego ustalenia wysokości świadczeń;

2.  art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej w zw. z art. 123 ustawy systemowej, art. 124 ustawy emerytalnej i art. 145a k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, podczas gdy przepis art. 114 ustawy emerytalnej nie przewiduje możliwości wznowienia postępowania na skutek wydania orzeczenia przez TK, a możliwość wznowienia decyzji istnieje na podstawie art. 145a k.p.a. w zw. z regulacjami odsyłającymi do stosowania k.p.a. zawartymi zarówno w ustawie systemowej, jak i ustawie emerytalnej, przy czym regulacja art. 145a k.p.a. wymaga publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw. Skoro wyrok ten nie został ogłoszony, to brak jest podstaw do wznowienia postępowania w sprawie emerytury obliczonej z zastosowaniem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, zakończonego decyzją ostateczną,

3.  art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego i przyjęcie, że w sprawie istnieją przesłanki do zobowiązania organu rentowego do rozpoznania wniosku o wypłatę wyrównania emerytury wraz z odsetkami oraz przeprowadzenie zaległych waloryzacji świadczenia, podczas gdy wniosek taki jest pozbawiony podstaw i przedwczesny, bowiem nie zostało prawomocnie przesądzone prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury bez odliczania sumy kwot pobranych wcześniej emerytur;

4.  art. 26 w zw. z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, gdy przepis ten nie ma zastosowania do przeliczania wysokości emerytury, a jedynie przy ustalaniu prawa do świadczenia i obliczania jego wysokości po raz pierwszy, a w konsekwencji błędne zobowiązanie organu do przeliczenia świadczenia bez odliczania sumy kwot pobranych wcześniej emerytur;

5.  art. 188 pkt 1 w zw. z art. 7 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie i poddanie kontroli zgodności 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych z ustawą zasadniczą, podczas gdy wyłączna kompetencję do orzekania o niekonstytucyjności oznaczonego przepisu ustawy ma Trybunał Konstytucyjny;

6.  art. 190 ust. 3 Konstytucji RP i art. 114 ust. 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym poprzez uznanie, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 120/20, funkcjonuje w sferze prawnej, podczas gdy przedmiotowy wyrok nie został dotąd opublikowany w Dzienniku Ustaw RP, nie zostaje zatem w obrocie prawnym i wobec tego nie stanowi nowej okoliczności w sprawie;

7.  art. 8 ust. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP poprzez dokonanie rozproszonej kontroli konstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, który w dacie orzekania przez Sąd nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, a tym samym, zgodnie z art. 190 ust. 2 i 3 Konstytucji RP, nie wszedł do obrotu prawnego i nie wywołał skutków powszechnie obowiązujących;

8.  art. 7 Konstytucji RP (zasada legalizmu oraz art. 2 i 32 Konstytucji RP - zasada równości i pewności prawa) poprzez przyjęcie wykładni prowadzącej do sytuacji, w której wyłącznie osoby, które wniosły odwołanie od decyzji ZUS korzystają z emerytury ustalonej z pominięciem art. 25 ust. 1b ww. ustawy, podczas gdy pozostali ubezpieczeni - w identycznej sytuacji prawnej - zostali pozbawieni ochrony.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wniósł o zmianę wyroku poprzez oddalenie odwołania oraz o zasądzenie od ubezpieczonego kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja jest niezasadna i podlega oddaleniu albowiem Sąd Okręgowy wydał trafne rozstrzygnięcie.

Przypomnieć należy, że K. G., urodzony (...), od dnia (...) r. był uprawniony do emerytury wcześniejszej. Powszechny wiek emerytalny ukończył 1 października 2017r. (art. 1 ust. 5 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r., poz. 38); do zmiany przepis art. 24 ust. 1b pkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS przewidywał wiek 66 lat i 3 miesiące). W dniu (...). złożył do ZUS wniosek o przyznanie emerytury z tytułu ukończenia powszechnego wieku emerytalnego. Decyzją z dnia 3 listopada 2017r. organ rentowy przyznał mu emeryturę od dnia (...) Organ obliczył emeryturę zgodnie z treścią art. 24 i 25 ustawy emerytalnej oraz art. 26a tejże ustawy i na podstawie art. 25 ust. 1b potrącił sumę pobranych wcześniej emerytur. Emeryturę wiekową K. G. pobierał od dnia (...) W dniu (...) r. K. G. złożył w organie rentowym wniosek o ponowne obliczenie emerytury z powszechnego wieku emerytalnego z uwagi na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił przeliczenia emerytury (ponownego ustalenia wysokości), ponieważ wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej.

Przedmiotem sporu jest zatem prawo do ponownego ustalenia wysokości emerytury ubezpieczonego ustalonej prawomocną decyzją z dnia 3 listopada 2017 r. Sąd pierwszej instancji uwzględnił odwołanie ubezpieczonego bowiem doszedł do wniosku, że zachodzą przesłanki nakazujące pominięcie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy uznał, że dla rozstrzygnięcia zagadnienia, czy przy obliczaniu emerytury w wieku powszechnym zasadne było odliczenie pobranych emerytur wcześniejszych, należy dokonać rozproszonej kontroli konstytucyjnej przepisu art. 25 ust. 1 b ustawy emerytalnej. Sąd Okręgowy rozpatrzył żądanie z uwzględnieniem trybu przewidzianego w art. 114 ustawy emerytalnej. Nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszonej decyzji organu rentowego jest, w ocenie Sądu Okręgowego, nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Podkreślić należy, że wydając zaskarżone orzeczenie Sąd Okręgowy uwzględnił, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego SK 140/20 nie został ogłoszony, że art. 25 ust.1b ustawy emerytalnej funkcjonuje w porządku prawnym. Analiza materiału aktowego oraz treści pisemnych motywów Sądu pierwszej instancji wskazuje, że Sąd Okręgowy oparł swoje rozstrzygnięcie na art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej. Stwierdzając zaś wystąpienie przesłanki z art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej Sąd Okręgowy wskazał, że nową okolicznością istniejąca przed wydaniem decyzji z 3 listopada 2017 r. przyznającej emeryturę z wieku powszechnego, jest nieuwzględnienie wówczas obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Naruszenie standardu konstytucyjnego polegało na wprowadzeniu regulacji z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej ze skutkiem dla ubezpieczonych, którzy zrealizowali swoje prawo do emerytury wcześniejszej przed 6 czerwca 2012 r.

Zgodzić się należy z Sądem Okręgowym, że choć wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r. nie wszedł w życie, to z chwilą ogłoszenia tego wyroku uchylone zostało domniemanie zgodności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z Konstytucją. Przytoczyć należy uchwałę Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2016 r. zgodnie z którą „niepublikowany wyrok Trybunału Konstytucyjnego, stwierdzający niezgodność z Konstytucją określonego przepisu uchyla domniemanie jego zgodności z Konstytucją z chwilą ogłoszenia wyroku przez Trybunał Konstytucyjny w toku postępowania” (opubl. na stronie internetowej SN). W związku z czym prawidłowo Sąd Okręgowy dokonał oceny konstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy systemowej.

Ugruntowane jest stanowisko judykatury, że jakkolwiek wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do mężczyzny, który nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w 2017 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie jego świadczenia powszechnego. W ocenie Sądu Najwyższego w sytuacji, gdy ubezpieczony skorzystał z możliwości przejścia na wcześniejszą emeryturę w 2006 r. w wieku 55 lat ze względu na pracę w warunkach szczególnych, a prawo do emerytury powszechnej nabył w 2017 r. - sądy obu instancji naruszyły prawo materialne, ponieważ zastosowały art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej bez uwzględnienia standardu konstytucyjnego doprecyzowanego w wyroku Trybunału Konstytucyjnego P 20/16 (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 stycznia 2022r., III USKP 98/21, Legalis). Przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b uprawniony do emerytury wcześniejszej nie musiał liczyć się z pomniejszeniem emerytury na podstawie art. 25 ust. 1b. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 6 marca 2019 r., P 20/16 orzekł, że art. 25 ust. 1b w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP ze względu na naruszenie zasady zaufania. Natomiast w wyroku z 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji RP. W takiej samej sytuacji prawnej jak kobiety urodzone w 1953 r. są mężczyźni urodzeni w latach 1949-1953 (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 sierpnia 2024 r., III USKP 113/23, Legalis; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 2025 r., I USKP 28/25 i orzecznictwo w nim cytowane, Legalis).

Biorąc pod uwagę jednoznaczne stanowisko judykatury uznać należy, że prawidłowo Sąd Okręgowy ocenił, że były podstawy do ponownego ustalenia wysokości emerytury powszechnej K. G. na podstawie art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej oraz, że tą nową okolicznością istniejącą przed wydaniem wzruszanej decyzji organu rentowego, jest nieuwzględnienie przez organ rentowy obowiązującego standardu konstytucyjnego potwierdzonego późniejszym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego (por. też postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 października 2020 r., III UZP 4/20, Legalis).

Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. orzekł jak w sentencji.

Iwona Szybka