Wyrok z 17 marca 2026, sygn. I ACa 2845/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 marca 2026 r.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SA Sławomir Jurkowicz

Protokolant: Adam Paluszek

po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2026 r. we Wrocławiu na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) S.A. w(...)z siedzibą w E.

przeciwko A. X. (1) i T. X. (1)

o zapłatę

na skutek apelacji strony powodowej

od wyroku Sądu Okręgowego w Legnicy

z dnia 28 lipca 2025 r. sygn. akt I C 364/24

1.  oddala apelację;

2.  zasądza od strony powodowej na rzecz pozwanych 4050 zł wraz
z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od uprawomocnienia się tego punktu wyroku do dnia zapłaty , tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 28 lipca 2025 r., sygn. akt I C 364/24, Sąd Okręgowy w Legnicy oddalił roszczenie główne (pkt I); w ramach roszczenia ewentualnego zasądził łącznie od pozwanych A. X. (1) i T. X. (1) na rzecz strony powodowej Syndyka masy upadłości (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w E. w upadłości likwidacyjnej kwotę 23.750,79 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 30 lipca 2022 roku do dnia zapłaty (pkt II); oddalił dalej idące roszczenie ewentualne (pkt III); zasądził od strony powodowej Syndyka masy upadłości (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w E. w upadłości likwidacyjnej łącznie na rzecz pozwanych A. X. (1) i T. X. (1) kwotę 10.800 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt IV); nakazał stronie powodowej Syndykowi masy upadłości (...) Spółki Akcyjnej z siedzibą w E. w upadłości likwidacyjnej uiścić na rzecz Skarbu Państwa (Sąd Okręgowy w Legnicy) kwotę 2.470,07 złotych, tytułem wydatków na opinię biegłego poniesionych tymczasowo przez Skarb Państwa (pkt V).

Strona powodowa w wywiedzionej apelacji zaskarżyła wyrok Sądu Okręgowego w części oddalające powództwo ewentualne, tj. w pkt Ill wyroku, nadto w pkt Il w tym tylko zakresie, w jakim Sąd I instancji zasądził na rzecz strony powodowej od pozwanych łącznie zamiast solidarnie, a także w zakresie rozstrzygnięcia o kosztach procesu i nieuiszczonych kosztach sądowych (pkt IV i V). Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1. naruszenie art. 498 k.c. w zw. z art. 236 ust. 1 prawa upadłościowego w zw. z art. 96 prawa upadłościowego w zw. z art. 145 ust. 1 w zw. z art. 144 ust. 1 prawa upadłościowego poprzez wadliwe uznanie, że doszło do skutecznego potrącenia wierzytelności pozwanych z wierzytelnością Strony powodowej, pomimo, że potrącenie te powinno być przedmiotem weryfikacji w ramach listy wierzytelności tworzonej w postępowaniu upadłościowym prowadzonym wobec upadłego;

2. naruszenie art. 203 ¹ § 2 k.p.c. poprzez wadliwe uznanie skuteczności potrącenia wierzytelności Pozwanych z wierzytelnością strony powodowej, w sytuacji gdy strona pozwana uchybiła wymogom dla podniesienia skutecznego zarzutu potrącenia;

3. naruszenie prawa materialnego tj. art. 455 k.c. w zw. z art. 405 w zw. z art. 410 § 1 k.c. poprzez dokonanie ich błędnej wykładni i w konsekwencji niewłaściwe uznanie, że żądanie ewentualne zgłoszone przez stronę powodową stało się wymagalne dopiero od dnia 30 lipca 2022 r. podczas gdy stało się ono wymagalne z dniem doręczenia pozwanym pisma strony powodowej ze zgłoszeniem żądania ewentualnego o wypłacony kapitał, co doprowadziło do nieprawidłowego ustalenia daty od której powinny zostać naliczone odsetki od kwoty zasądzonego roszczenia ewentualnego;

4. naruszenie prawa materialnego, tj. przepisu art. 370 k.c. i art. 30 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego poprzez ich niezastosowanie i w konsekwencji zasądzenie łączne świadczenia wynikającego ze zgłoszonego przez stronę powodową żądania ewentualnego, w sytuacji w której należało zasądzić je solidarnie na rzecz strony powodowej;

5. naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy w niniejszej sprawie zachodził szczególnie uzasadniony wypadek, o którym mowa w tym przepisie, wobec czego strona powodowa nie powinna być obciążona kosztami postępowania, co w konsekwencji doprowadziło do niezgodnego z zasadami słuszności obciążenia strony powodowej kosztami postępowania w całości.

Podnosząc powyższe zarzuty, wniosła o zmianę wyroku w zaskarżonym zakresie poprzez:

1. zasądzenie od pozwanych A. X. (2) i T. X. (2) solidarnie na rzecz strony powodowej dodatkowo, ponad zasądzoną w pkt II kwotę 23 750,79 zł, kwoty 147 862,57 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia stronie pozwanej pisma strony powodowej z dnia 17 września 2021 r. do dnia zapłaty;

2. zasądzenie od pozwanych A. X. (2) i T. X. (2) solidarnie na rzecz strony powodowej dodatkowo, ponad zasądzoną w pkt || kwotę, odsetek ustawowych za opóźnienie od kwoty 23 750,79 zł liczonych od dnia doręczenia stronie pozwanej pisma strony powodowej z dnia 17 września 2021 r. do 29 lipca 2022 r.;

3. wpisanie w pkt Il sentencji słowa „solidarnie" w miejsce słowa „łącznie";

4. odstąpienie od obciążania strony powodowej kosztami procesu i nieuiszczonymi kosztami sądowymi oraz zasądzenie od pozwanych kosztów procesu na rzecz strony powodowej wg norm przepisanych, ewentualnie stosowne do wyniku sprawy rozstrzygnięcie o kosztach procesu i nieuiszczonych kosztach sądowych.

W odpowiedzi na apelację pozwani wnieśli o jej oddalenie oraz zasądzenie od strony powodowej na swoją rzecz kosztów postępowania apelacyjnego.

Sąd Apelacyjny zważył co następuje:

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie.

Podniesione przez skarżącego zarzuty nie podważają prawidłowości ustaleń faktycznych ani dokonanej przez Sąd I instancji oceny prawnej. Sąd Apelacyjny w pełni aprobuje ustalenia faktyczne poczynione przez Sąd Okręgowy i przyjmuje je za własne, jako niekwestionowane, uznając je za kompletne, logiczne oraz znajdujące oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym.

Przy prawidłowo ustalonej podstawie faktycznej rozstrzygnięcia nie dopuścił się Sąd I instancji naruszenia przepisów prawa w sposób przedstawiony w apelacji strony powodowej.

W pierwszej kolejności odnieść się należy do zarzutów naruszenia prawa materialnego, koncentrujących się wokół przyjęcia przez Sąd Okręgowy skuteczności zgłoszonego przez pozwanych zarzutu potrącenia.

Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 498 k.c. w zw. z art. 236 ust. 1, art. 96 oraz art. 145 ust. 1 w zw. z art. 144 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe (tj. Dz. U. z 2025 r. poz. 614 z późn. zm.). Skarżący wywodzi, że ocena dopuszczalności potrącenia powinna nastąpić wyłącznie w ramach postępowania upadłościowego poprzez weryfikację wierzytelności na liście wierzytelności. Stanowisko to nie znajduje jednak oparcia ani w przepisach prawa upadłościowego, ani w utrwalonym orzecznictwie.

Przede wszystkim wskazać należy, że – jak trafnie ustalił Sąd I instancji – pozwani podnieśli zarzut potrącenia jeszcze przed ogłoszeniem upadłości (...) Bank S.A., a zatem w czasie, gdy do oceny skuteczności tego oświadczenia znajdowały bezpośrednie zastosowanie przepisy prawa cywilnego, w szczególności art. 498 i nast. k.c. Okoliczność późniejszego ogłoszenia upadłości wierzyciela nie niweczy skutków materialnoprawnych oświadczenia o potrąceniu złożonego uprzednio, jeżeli w chwili jego złożenia spełnione były ustawowe przesłanki potrącenia. Skutek potrącenia w postaci wzajemnego umorzenia wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej, następuje bowiem z mocy prawa z chwilą, gdy oświadczenie o potrąceniu dotrze do drugiej strony, a wierzytelności spełniają przesłanki określone w art. 498 § 1 k.c. Postępowanie upadłościowe nie kreuje nowego stanu prawnego w zakresie stosunków zobowiązaniowych istniejących przed jego wszczęciem, lecz co do zasady respektuje skutki czynności prawnych dokonanych wcześniej, chyba że szczególny przepis stanowi inaczej.

Co więcej, jak wynika z akt sprawy, wierzytelność pozwanych została zgłoszona w postępowaniu upadłościowym prowadzonym wobec spółki (...), przy czym w zgłoszeniu tym pozwani ponownie podnieśli zarzut potrącenia. Okoliczność ta pozostaje zgodna z konstrukcją postępowania upadłościowego i służy jedynie ujawnieniu w tym postępowaniu skutków wynikających z wcześniejszego złożenia oświadczenia o potrąceniu. Nie oznacza natomiast, aby samo zgłoszenie wierzytelności w postępowaniu upadłościowym prowadziło do utraty możliwości powoływania się na dokonane potrącenie w niniejszym procesie. W takim wypadku sąd rozpoznający sprawę jest uprawniony – a nawet zobowiązany – do samodzielnej oceny przesłanek potrącenia w granicach rozpoznawanej sprawy.

W konsekwencji nie sposób podzielić stanowiska apelującego, jakoby przepisy prawa upadłościowego wyłączały, w realiach niniejszej sprawy, możliwość uwzględnienia zarzutu potrącenia w procesie cywilnym. Sąd Okręgowy trafnie przyjął, że skoro oświadczenie o potrąceniu zostało złożone jeszcze przed ogłoszeniem upadłości, a wierzytelności stron spełniały wymogi przewidziane w art. 498 § 1 k.c., to wywołało ono skutek w postaci wzajemnego umorzenia wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej.

W tym kontekście należy odwołać się również do orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. W wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r., sygn. akt C-396/24, Trybunał Sprawiedliwości wskazał, że Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. W wyroku z 19 czerwca 2025 r. Trybunał zakwestionował dominującą w judykaturze sądów krajowych zasadę dwóch kondykcji przy rozliczeniu wzajemnych świadczeń spełnionych przez strony na podstawie nieważnej umowy kredytowej, w sprawach z powództwa banku przeciwko konsumentowi (Postanowienie SN z 22.10.2025 r., I CSK 812/25).

Jak wskazuje Sąd Najwyższy w wyroku z 5 września 2025 r., II CSKP 550/24, „Trybunał cytuje stanowisko zajęte we wcześniejszym orzeczeniu (wyrok z 25 listopada 2020 r., C-269/19, N. N.), zgodnie z którym w razie stwierdzenia nieuczciwego charakteru umowy sąd powinien upewnić się, że orzeczenie zniechęci przedsiębiorcę do wprowadzania nieuczciwych warunków w umowach oferowanych konsumentom (pkt 38 wyroku z 19 czerwca 2025 r., C-396/24), a jeżeli umowa nie może obowiązywać po usunięciu z niej nieuczciwych warunków, sąd powinien podjąć niezbędne środki dla ochrony konsumenta przed szczególnie szkodliwymi konsekwencjami (pkt 39 wymienionego wyroku). W razie dochodzenia przez bank roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia jedynie zastosowanie teorii salda będzie dla niego wystarczająco dolegliwe, by wywrzeć skutek prewencyjny, i jedynie to rozwiązanie należycie uchroni konsumenta przed niekorzystnymi konsekwencjami "upadku" umowy.”

Mając na uwadze aktualne orzecznictwo Sądu Najwyższego oraz TSUE należy przyjąć, że wszelki świadczenia spełnione przez kredytobiorcę na rzecz banku, powinny zostać rozliczone, mając na uwadze jak najdalej idącą ochronę interesu kredytobiorcy. W przedmiotowej sprawie, zobowiązanie pozwanych do ponownego świadczenia całej kwoty udzielonego im kredytu stałoby zatem w sprzeczności z wyżej powołanymi orzeczeniami.

Za chybiony należało uznać również zarzut naruszenia art. 203 ¹ § 2 k.p.c. Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwalał na jednoznaczne ustalenie zarówno istnienia, jak i wysokości wierzytelności zgłoszonej przez pozwanych do potrącenia, a także faktu złożenia oświadczenia woli. Zarzut potrącenia został przy tym podniesiony w sposób odpowiadający wymaganiom procesowym, zaś jego materialnoprawne podstawy zostały przez pozwanych należycie wykazane. Nie sposób zatem przyjąć, aby doszło do uchybienia wymogom formalnym przewidzianym dla skutecznego podniesienia tego zarzutu w toku procesu.

Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut dotyczący naruszenia art. 455 k.c. w zw. z art. 405 k.c. i art. 410 § 1 k.c. Sąd Okręgowy prawidłowo ustalił moment wymagalności roszczenia ewentualnego strony powodowej. Roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia – w postaci wypłaconego kapitału – ma charakter bezterminowy, a zatem jego wymagalność powstaje dopiero po wezwaniu dłużnika do zapłaty. Sąd I instancji trafnie przyjął, że skoro w piśmie z dnia 30 lipca 2022 r. pozwani przyznali, że pozostała do zwrotu kwota wynosi 23.750,79 zł, początek terminu naliczania odsetek należy wiązać z tą datą. Argumentacja apelującego nie podważa prawidłowości tej oceny, w szczególności nie wykazuje, aby wcześniejsze pismo strony powodowej w sposób jednoznaczny i skuteczny kształtowało stan wymagalności dochodzonego roszczenia w zakresie wskazywanym w apelacji.

Na aprobatę zasługuje również rozstrzygnięcie Sądu Okręgowego co do sposobu zasądzenia świadczenia od pozwanych. Zarzut naruszenia art. 370 k.c. oraz art. 30 k.r.o. jest niezasadny. Sam fakt pozostawania pozwanych w związku małżeńskim oraz ewentualnego istnienia między nimi wspólności majątkowej nie prowadzi do powstania solidarności dłużników w stosunku do wierzyciela. Solidarność bierna ma charakter wyjątkowy i może wynikać wyłącznie z ustawy albo z czynności prawnej. W realiach niniejszej sprawy brak było podstaw do przyjęcia, aby zobowiązanie pozwanych wobec strony powodowej miało charakter solidarnego w rozumieniu art. 369 k.c.

Wreszcie niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 102 k.p.c. Zastosowanie wskazanego przepisu ma charakter wyjątkowy i pozostaje w sferze uznania sądu, który może odstąpić od obciążania strony przegrywającej kosztami procesu jedynie w szczególnie uzasadnionych wypadkach. W realiach niniejszej sprawy brak było podstaw do przyjęcia, że zachodzi sytuacja o takim charakterze. Sam fakt działania przez powoda w charakterze syndyka masy upadłości nie stanowi jeszcze okoliczności uzasadniającej zastosowanie art. 102 k.p.c., zwłaszcza w sytuacji, gdy zasadnicza część dochodzonych roszczeń została oddalona. Rozstrzygnięcie o kosztach procesu odpowiada zatem wynikowi sprawy oraz dyrektywom wynikającym z art. 98 i nast. k.p.c.

Z przytoczonych względów Sąd Apelacyjny uznał, że zaskarżony wyrok odpowiada prawu, a podniesione w apelacji zarzuty nie prowadzą do podważenia trafności dokonanej przez Sąd Okręgowy oceny prawnej ani przyjętych rozstrzygnięć, co skutkowało oddaleniem apelacji na podstawie art. 385 k.p.c., o czym orzeczono jak w sentencji wyroku.

O kosztach postępowania apelacyjnego orzeczono w pkt 2 sentencji wyroku, na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. art. 391 § 1 k.p.c. oraz § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. O odsetkach od zasądzonej kwoty orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Sławomir Jurkowicz

ZARZĄDZENIE

1.  Odnotować w rep.

2.  Odpis wyroku z uzasadnieniem dor. pełn. strony powodowej przez PI.

3.  Kal. 2 m.