Uzasadnienie z 2 marca 2026, sygn. VIII Pa 219/25
W skrócie
Pokaż pozostałe podstawy prawne (16)
Sygn. akt VIII Pa 219/25, VIII Pz 69/25
UZASADNIENIE
Zaskarżonym wyrokiem z dnia 5 września 2025 r. w sprawie o sygn. akt IV P 167/24 Sąd Rejonowy w Kutnie, IV Wydział Pracy, po rozpoznaniu w dniu 29 sierpnia 2025 r. na rozprawie w D. sprawy (I.) z powództwa (...) przeciwko Z. D., o zapłatę, oraz (II.) z powództwa wzajemnego Z. D. przeciwko (...) o zapłatę i sprostowanie świadectwa pracy:
I. zasądził od Z. D. na rzecz (...):
1. kwotę 7.500 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie naliczanymi od dnia 31 października 2024 r. do dnia zapłaty,
2. kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty,
II. 1. oddalił powództwo wzajemne Z. D. przeciwko (...),
2. zasądził od Z. D. na rzecz (...) kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Powyższe orzeczenie zapadło w następujących okolicznościach i w oparciu o następujące ustalenia faktyczne:
Z. D. był pracownikiem L. (...) w G. od dnia 1 października 2019 roku do dnia 18 października 2024 roku.
W dniu 1 października 2019 roku strony zawarły umowę o pracę na okres próbny, do dnia 31 grudnia 2019 r., na podstawie której pozwany zajmował stanowisko diagnosty w Ośrodku (...) w Z.. Pozwany zatrudniony był na pół etatu, przysługiwało mu wynagrodzenie podstawowe w wysokości 2.276 zł brutto. Dodatkowo wskazano w rubryce inne warunki zatrudnienia: wynagrodzenie podstawowe przyznane na podstawie Regulaminu wynagradzania prowizyjnego w L. (...) – załącznik nr 2 IV kategoria zaszeregowania.
W dniu 19 grudnia 2019 roku strony zawarły umowę o pracę na czas określony od 1.01.2020 r. do 30.06.2021 r. Zmianie uległo wynagrodzenie pozwanego – określono je na kwotę 2.500 zł. Nadto w innych warunkach zatrudnienia wskazano: prowizja w wysokości 1,5% liczona od średniego przychodu osiągniętego przez (...) w Z.. Podstawą obliczenia prowizji jest Regulamin wynagradzania prowizyjnego w L. (...), Zał. Nr 2, IV kategoria zaszeregowania. W kolejnej umowie zawartej na czas określony od dnia 1.07.2021 r. do 30.09.2022 r. oraz zawartej po niej umowie na czas nieokreślony od dnia 1 października 2022 r. podtrzymano dotychczasowe warunki.
U powoda obowiązują dwa akty wewnętrznego prawa pracy: Porozumienie w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych wL. (...)z dnia 23 września 1992 roku oraz Regulamin wynagradzania prowizyjnego w L. (...)z dnia 15 marca 2018 roku.
W § 2 ust. 3 Porozumienia wskazano, że pracownicy powoda mogą być wynagradzani według jednej z następujących form płacy:
a) czasowej,
b) prowizyjnej,
c) ryczałtowej,
d) akordowej.
W § 4 porozumienia zawarto zapis, że zasady prowizyjnej formy płac określa umowa o pracę.
Regulamin wynagradzania prowizyjnego w L. (...) wprowadzony został zarządzeniem nr (...) PrezesaL. (...)z dnia 15 marca 2018 r. w związku z faktem, że dotychczas w L. (...) funkcjonowały różne regulaminy pracy prowizyjnej w poszczególnych (...). W celu uporządkowania systemu płacowego, w szczególności formy płacy prowizyjnej wyszczególnionej w Rozdziale II – Zasady wynagradzania pracowników w § 2 pkt 3 ppkt 2 Porozumienia w sprawie zasad wynagradzania pracowników w (...) zawartego w 1992 r., polecono dyrektorom (...) w D. i J. wdrożyć w terminie do 31 października 2018 r. Regulamin wynagradzania prowizyjnego załączony do zarządzenia.
W § 1 Regulaminu wskazano, że pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę w Biurze (...), (...)/(...)/(...) zgodnie z Rozdziałem II – Zasady Wynagradzania Pracowników § 2 pkt 3 ppkt 2 „Porozumienia płacowego w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w L. (...)” są objęci prowizyjnym systemem wynagradzania – załącznik nr 1, 2 i 3”. Regulamin zawiera zapisy, że do pracowników zatrudnionych w prowizyjnej formie wynagradzania zastosowanie znajdują nagrody jubileuszowe (§ 6 Regulaminu) oraz odprawa emerytalno – rentowa (§ 7 Regulaminu).
Oświadczeniem z dnia 12 lutego 2020 r. pozwany potwierdził, że zapoznał się m.in. z obowiązującym w (...) Regulaminem Wynagradzania.
W dniu 22 grudnia 2022 r. Z. D. zwrócił się mailowo do X. I. (1), specjalisty ds. kadr i płac z pytaniami dotyczącymi zasad przyznawania nagrody jubileuszowej i środków z (...). X. I. (1) podała, że wszystkie regulaminy były wysyłane na adres Ośrodków i poleciła kontakt z Kierownikiem ośrodka, którą to funkcje pełniła S. K..
W dniu 18 października 2024 r. Z. D. zjawił się w miejscu pracy z przygotowanym i podpisanym przez siebie „porozumieniem stron w sprawie rozwiązania umowy o pracę”. S. K. poinformowała pracownika, że nie jest uprawniona do podejmowania decyzji samodzielnie i udzieli informacji po konsultacji z Dyrektorem. Pracodawca wyraził zgodę na rozwiązanie umowy w drodze porozumienia, pod warunkiem wprowadzenia dodatkowego zapisu w jego treści poprzez jednoznaczne wskazanie osoby wnioskującej o rozwiązanie umowy. Powód przybył do (...) w Z. i poprosił o wgląd do regulaminu dotyczącego zasad wypłacania wynagrodzeń, a po uzyskaniu żądanych dokumentów, wyszedł tłumacząc się potrzebą konsultacji z żoną.
Tego samego dnia pozwany wysłał wiadomość e – mail do X. I. (2), załączając skan oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia, które po osobistym podpisaniu miał wysłać pocztą za zwrotnym potwierdzeniem odbioru. Wskazał, że wcześniej złożone porozumienie należy uznać za niebyłe.
W pisemnym oświadczeniu Z. D. rozwiązał stosunek pracy bez zachowania okresu wypowiedzenia zgodnie z art. 55 § 1 1 k.p. z dniem 18.10.2024 roku z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika z winy umyślnej lub wskutek rażącego niedbalstwa obowiązków wobec pracownika, stwarzającego realne zagrożenie istotnych interesów pracownika lub powodujące uszczerbek w tej sferze polegających na nie wypłacaniu dodatku stażowego mimo przysługującego do niego prawa zgodnie z regulaminem wynagradzania, co naraziło pracownika na duże straty finansowe, w tym roszczenie, które z mocy prawa przepadło.
Dalej pozwany wskazał, że zgodnie z powołanym orzeczeniem Sądu Najwyższego do podstawowych obowiązków pracodawcy należy np. wypłata pełnego wynagrodzenia. Jednocześnie wniósł o wyrównanie przysługującego mu wynagrodzenia z tytułu dodatku stażowego za okres ostatnich trzech lat zgodnie z rozdziałem III § 8 pkt 1 i 2 „Porozumienia w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w (...)”. Podał, że z tytułu niewypłaconego dodatku stażowego poniósł znaczną stratę finansową, co skłoniło go m.in. do rozwiązania umowy o pracę. Jednocześnie wniósł o wypłatę stosownego odszkodowania z tytułu rozwiązania umowy zgodnie z art. 55 § 1 1 k.p. Wskazał, że o przysługującym dodatku stażowym dowiedział się dopiero po 5 latach pracy, tj. w dniu 18.10.2024 r., po udostępnieniu mu regulaminu wynagradzania, o który nie mógł się doprosić przez cały okres zatrudnienia.
W dniu 25 października 2024 r. pracodawca wystawił świadectwo pracy, w którym wskazał, że Z. D. zatrudniony był do dnia 18 października 2024 r., a rozwiązanie stosunku pracy nastąpiło przez pracownika bez zachowania okresu wypowiedzenia (art. 55 § 1 1).
W C. (...) (1) została przeprowadzona kontrola prawidłowości naliczania i wypłacania wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą oraz realizowania obowiązku informacyjnego wobec pracowników. Nie wykazała ona nieprawidłowości w zakresie objętym kontrolą, w szczególności w zakresie naliczania (nienaliczania) dodatku stażowego pracownikom zatrudnionym w systemie prowizyjnym. Stwierdzono dostęp pracowników do wewnątrzzakładowych aktów prawa pracy.
Wysokość hipotetycznego dodatku stażowego, obliczona na polecenie sądu przez pracodawcę w toku niniejszego postępowania nie była kwestionowana przez powoda wzajemnego.
Powyższy stan faktyczny Sąd Rejonowy ustalił na podstawie dokumentów załączonych do akt sprawy, a także zeznań świadków oraz pozwanego. Za niepoparte dowodami Sąd I instancji uznał twierdzenia powoda wskazującego, że wyniki kontroli PIP u powodowego pracodawcy były pozytywne wyłącznie dlatego, że (...) zataiła przez Inspekcją porozumienie w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w C. (...) (1) z dnia(...)r.
Nadto Sąd Rejonowy wskazał, że w głównej mierze konflikt dotyczył wykładni aktów wewnętrznych odnośnie wynagrodzenia obowiązujących u pracodawcy, zaś sama treść dokumentów nie była kwestią sporną. Sąd a quo nie dał wiary zeznaniom pozwanego w zakresie w jakim twierdził on, że pracodawca odmówił mu dostępu do aktów wewnętrznych. W ocenie Sądu I instancji z prowadzonej korespondencji mailowej wynika, iż specjalista ds. kadr wskazał mu sposób, w jaki może on zapoznać się z dokumentami. Pozwany złożył także pisemne oświadczenie, że zapoznał się z Regulaminem obowiązującym u pracodawcy. Wreszcie o braku niechęci do okazywania dokumentów, w ocenie Sądu Rejonowego, świadczy także to, że pozwany w dniu 18.10.2024 r. niezwłocznie otrzymał dostęp do wszystkich żądanych aktów.
W oparciu o powyższe, w ocenie Sądu I instancji, powództwo (...) zasługiwało na uwzględnienie.
Sąd Rejonowy wskazał, że roszczenie pracodawcy oparte było na art. 61 1 k.p., zgodnie z którym w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 1 1 , pracodawcy przysługuje roszczenie o odszkodowanie.
Sąd I instancji przypomniał, że zgodnie z przepisem art. 55 § 1 1 k.p. pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia, gdy pracodawca dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika; w takim przypadku pracownikowi przysługuje odszkodowanie w wysokości wynagrodzenia za okres wypowiedzenia. W przypadku rozwiązania umowy o pracę zawartej na czas określony odszkodowanie przysługuje w wysokości wynagrodzenia za czas, do którego umowa miała trwać, nie więcej jednak niż za okres wypowiedzenia. Oświadczenie pracownika o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia powinno nastąpić na piśmie, z podaniem przyczyny uzasadniającej rozwiązanie umowy. Przepis art. 52 § 2 stosuje się odpowiednio (§ 2).
Tym samym mając na uwadze podstawę roszczenia powoda, Sąd I instancji doszedł do przekonania, że należało zbadać, czy pozwany w sposób zgodny z prawem i uprawniony złożył oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez zachowania okresu wypowiedzenia.
Sąd Rejonowy zauważył, że jako przyczynę rozwiązania umowy, pozwany wskazał na nie wypłacanie dodatku stażowego mimo przysługującego do niego prawa zgodnie z regulaminem wynagradzania.
I tak analizie Sądu Rejonowego, z punktu widzenia postawionego pracodawcy zarzutu, podlegały dwa akty wewnętrznego prawa pracy: porozumienie w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych wL. (...) z dnia (...) roku oraz Regulamin wynagradzania prowizyjnego w L. (...) z dnia(...) roku.
Sąd a quo zauważył, że porozumienie wskazywało, że pracownicy mogą być wynagradzani m.in. w formie płacy prowizyjnej (§ 2 ust. 3). W § 4 porozumienia zawarto zapis, że zasady prowizyjnej formy płac określa umowa o pracę. Tym samym porozumienie wyraźnie wskazywało, że wszelkie szczegółowe zasady naliczania wynagrodzenia w formie prowizji będą uregulowane w umowie o pracę, nie mają więc do nich zastosowania dalsze przepisy porozumienia, w tym dotyczące dodatków stażowych. I tak w przypadku pozwanego, przysługiwało mu stałe wynagrodzenie oraz prowizja w wysokości 1,5% liczona od średniego przychodu osiągniętego przez (...) w Z..
Sąd Rejonowy wskazał, że w § 1 Regulaminu wskazano, że pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę w Biurze (...) zgodnie z Rozdziałem II – Zasady Wynagradzania Pracowników § 2 pkt 3 ppkt 2 „Porozumienia płacowego w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w L. (...)” są objęci prowizyjnym systemem wynagradzania – załącznik nr 1, 2 i 3”. Regulamin zawiera zapisy, że do pracowników zatrudnionych w prowizyjnej formie wynagradzania zastosowanie znajdują nagrody jubileuszowe (§ 6 Regulaminu) oraz odprawa emerytalno – rentowa (§ 7 Regulaminu), co wyraźnie wskazuje na to, że podstawa naliczania tych dodatkowych świadczeń wynika dopiero z Regulaminu, nie zaś z porozumienia. Wyraźny brak odwołania się do dodatku stażowego, zdaniem Sądu I instancji wskazuje, że intencją nie było jego przyznanie pracownikom zatrudnionym w systemie pracy prowizyjnej. Brak jest zapisu, który wskazywałby na to, że do pracowników objętych Regulaminem znajdują zastosowanie zapisy Porozumienia dotyczące dodatku stażowego. Sąd I instancji podkreślił jednak, że gdyby przyjąć wykładnię prezentowaną przez pozwanego, to bezprzedmiotowe byłoby istnienie § 4 Porozumienia, gdyż zarówno jego istnienie, jak i nieistnienie, prowadziłoby do wniosku o przysługiwaniu dodatku stażowego w przypadku pracowników zatrudnionych na zasadach prowizyjnych. Tylko taka droga wykładni, która przypisuje formie prowizyjnej odrębność od Porozumienia z 1992 pozwala racjonalnie wytłumaczyć istnienie tej normy. Ubocznie Sąd meriti zauważył, że racjonalne były tłumaczenia przesłuchanych świadków, zgodnie z którymi dodatek stażowy przysługuje wyłącznie pracownikom Zarządu Głównego (...), gdyż tylko ta jednostka nie prowadzi działalności umożliwiającej naliczenie prowizji (w uproszczeniu – nie jest ośrodkiem szkolenia kierowców, stacją kontroli pojazdów itp.). Choć sposób wykładania wewnątrzzakładowych przepisów prawa pracy nie musi przesądzać o ich normatywnym znaczeniu, to w ocenie Sądu Rejonowego nie można przeoczyć, że wykładnia zaprezentowana przez Z. D. prowadziłaby do sytuacji, gdy przysługiwałby mu i dodatek stażowy i prowizja. Choć można sobie wyobrazić taki system wynagradzania, to nie tłumaczy to w racjonalny sposób istnienia w Porozumieniu z 1992 r. normy § 4.
Mając na uwadze powyższe Sąd I instancji stwierdził, że Z. D. nie przysługiwał dodatek stażowy do wynagrodzenia. Sąd zauważył, że gdy przysługiwanie określonego składnika wynagrodzenia jest sporne między stronami, a pracodawca w oparciu o usprawiedliwione argumenty uważa roszczenie pracownika za nieuzasadnione, wówczas pracodawcy niewypłacającemu takiego składnika wynagrodzenia z reguły nie można przypisać ciężkiego naruszenia jego obowiązków (z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa) (Wyrok SN z 6.03.2008 r., II PK 185/07, OSNP 2009, nr 13-14, poz. 170).
W ocenie Sądu I instancji brak wypłaty dodatku nie stanowi więc naruszenia podstawowych obowiązków po stronie pracodawcy, co w dalszej kolejności skutkuje uznaniem wypowiedzenia za niezasadne.
Sąd Rejonowy wyjaśnił, że dlatego też zasądził od Z. D. na rzecz C. (...) (2) kwotę 7.500 zł, a więc odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia pozwanego. O odsetkach za opóźnienie w spełnieniu zasądzonego świadczenia pieniężnego Sąd orzekł w oparciu o przepis art. 481 § 1 i 2 k.c., zasądzając odsetki zgodnie z żądaniem pozwu.
O kosztach procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. nie znajdując podstaw do odstąpienia od wyrażonej w tym przepisie zasady odpowiedzialności za wynik postępowania. Pozwany przegrał sprawę w całości, wobec czego zasądzono od niego na rzecz strony powodowej zwrot pełnych kosztów procesu. Wysokość zasądzonej kwoty odpowiada stawce minimalnej zastępstwa procesowego, ustalonej stosownie do § 9 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Przechodząc dalej Sąd I instancji zważył, że powództwo wzajemne nie zasługiwało na uwzględnienie.
W ocenie Sądu Rejonowego powód wzajemny wniósł powództwo po terminie, a wniosku o przywrócenie terminu nie uzasadnił w stopniu dostatecznym. Sąd I instancji wskazał, że nie podziela przytoczonych w piśmie poglądów orzecznictwa stojąc na konserwatywnym stanowisku, że termin do wytoczenia powództwa odszkodowawczego jest liczony, stosownie do art. 264 k.p., na takich samych zasadach jak w przypadku rozwiązania umowy przez pracodawcę. Przyjęcie poglądu odmiennego, choć zgodne z partykularnym interesem powoda wzajemnego prowadzi do wniosku, że jedynym terminem ograniczającym wytoczenie powództwa jest termin przedawnienia. Skądinąd wniosek powoda wzajemnego został sformułowany w taki sposób, że z jego treści już prima facie wynika, że nie istniała przyczyna usprawiedliwiająca uchybienie terminowi, co powoduje, że nie doszło do otwarcia terminu 7- dniowego z art. 265 § 2 k.p. Nawet przy liberalnym przyjęciu, że termin ten biegł od doręczenia repliki na sprzeciw (pismo z 7 stycznia 2024 r., k. 83) to bieg tego terminu rozpoczął się 2 kwietnia 2025 r. (e.p.o. k. 137), wobec czego wniosek o przywrócenie terminu z art. 265 § 2 k.p.c., nawet liczony jako 28-dniowy łącznie z terminem do wytoczenia powództwa odszkodowawczego upłynął 2 maja 2025 r. Tymczasem wniosek powoda wzajemnego zostało złożony dopiero w dniu 29 maja 2025 r.
Nadto, w ocenie Sądu Rejonowego, przedstawione wcześniej wywody dotyczące braku podstaw do naliczania na rzecz Z. D. dodatku stażowego dają podstawy do merytorycznego oddalenia powództwa zarówno w zakresie roszczenia o zapłatę odszkodowania z art. 55 § 1 1 k.p., jak i dochodzonego składnika wynagrodzenia (tj. dodatku stażowego). Wreszcie zdaniem Sądu a quo, skoro powód wzajemny w dniu 18 października 2024 r. złożył za pomocą poczty elektronicznej oświadczenie o rozwiązaniu umowy to świadectwo pracy stwierdzające zakończenie zatrudnienia z tą datą należało uznać za uzasadnione. Także więc o roszczenie o sprostowanie świadectwa pracy, według Sądu, podlegało oddaleniu.
Sąd Rejonowy wskazał, że zgodnie z przepisem art. 97 § 2 1 k.p. pracownik może w ciągu 14 dni od otrzymania świadectwa pracy wystąpić z wnioskiem do pracodawcy o sprostowanie świadectwa pracy. W razie nieuwzględnienia wniosku pracownikowi przysługuje, w ciągu 14 dni od zawiadomienia o odmowie sprostowania świadectwa pracy, prawo wystąpienia z żądaniem jego sprostowania do sądu pracy. W przypadku niezawiadomienia przez pracodawcę o odmowie sprostowania świadectwa pracy, żądanie sprostowania świadectwa pracy wnosi się do sądu pracy.
Sąd I instancji zważył, że powód wzajemny nie dochował wymogów art. 97 § 2 1 k.p. poprzez zaniechanie wystąpienia do pracodawcy z wnioskiem o sprostowanie świadectwa pracy. Tym samym wniesienie pozwu do Sądu w tym zakresie było przedwczesne, powództwo zaś podlegało oddaleniu.
Na marginesie Sąd Rejonowy zauważył, że data wskazana w świadectwie pracy była prawidłowa. Wprawdzie oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę winno być złożone w formie pisemnej (art. 30 § 3 k.p.), jednakże niezachowanie formy pisemnej nie powoduje nieważności dokonanej czynności. Oświadczenie takie jest wadliwe, ale skutecznie prowadzi do rozwiązania stosunku pracy. Tym samym z dniem otrzymania przez pracodawcę wiadomości e – mail pochodzącej od Z. D. doszło do rozwiązania stosunku pracy.
Mając na uwadze powyższe Sąd Rejonowy oddalił powództwo wzajemne w całości.
O kosztach procesu Sąd I instancji orzekł na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. nie znajdując podstaw do odstąpienia od wyrażonej w tym przepisie zasady odpowiedzialności za wynik postępowania. Powód wzajemny przegrał sprawę w całości, wobec czego zasądzono od niego na rzecz strony pozwanej wzajemnej zwrot pełnych kosztów procesu. Wysokość zasądzonej kwoty odpowiada stawce minimalnej zastępstwa procesowego, ustalonej stosownie do § 9 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Mając na uwadze akcesoryjność roszczenia o zapłatę odszkodowania i roszczenia o sprostowanie świadectwa pracy do roszczenia o zapłatę dodatku stażowego, a także z uwagi na w zasadzie wspólną podstawę faktyczną w/w roszczeń Sąd Rejonowy odstąpił od odrębnego obciążania powoda wzajemnego kosztami poniesionymi przez pozwanego wzajemnego w tym zakresie.
Apelację od powyższego wyroku w całości wniósł Z. D., zarzucając mu naruszenie:
1. przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a to:
a) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny zebranego materiału dowodowego polegające na uchybieniu zasadom logiki oraz doświadczenia życiowego, a także poczynienia dowolnych oraz wewnętrznie sprzecznych ustaleń i w konsekwencji przyjęcie, że:
Z. D. nie przysługuje prawo do dodatku stażowego w oparciu o postanowienie Porozumienia w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w Lidze Obrony Kraju z dnia 23 września 1992 r. (dalej: Porozumienie), podczas gdy dodatek stażowy przysługuje mu jako jeden ze składników wynagrodzenia wymienionych w § 6 ust. 3 i obliczany jest według zasad przewidzianych w § 8 przedmiotowego aktu wewnętrznego;
dodatek stażowy przysługuje wyłącznie pracownikom Zarządu Głównego L. (...), podczas gdy § 6 ust. 3 i § 8 Porozumienia nie uzależniają jego przyznania od zajmowanego przez pracownika stanowiska;
do zasad naliczania wynagrodzenia Z. D. nie mają zastosowania postanowienia Porozumienia, w tym postanowienia dotyczące dodatku stażowego, co wynika z odesłania w § 4 do postanowień umowy o pracę oraz wprowadzenia Regulaminu wynagrodzenia prowizyjnego w L. (...) z dnia 15 marca 2018 r. (dalej: Regulamin), podczas gdy ani umowa o pracę, ani Regulamin nie wyłączają stosowania postanowień Porozumienia w zakresie nieuregulowanym w sposób odmienny w umowie o pracę lub Regulaminie;
brak odwołania w Regulaminie do dodatku stażowego stanowi, że intencją pracodawcy nie było jego przyznanie pracownikom wynagradzanym w formie prowizyjnej, podczas gdy brak odwołania oznacza jedynie konieczność stosowania postanowień Porozumienia wprost;
niewypłacenie Z. D. dodatku stażowego nie stanowi ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracodawcy, podczas gdy brak jest usprawiedliwionych argumentów dla uznania przez pracodawcę braku zasadności roszczenia pracownika o wypłatę dodatku stażowego, z uwagi na to, że ani umowa o pracę, ani Regulamin nie wyłączają stosowania postanowień Porozumienia w zakresie nieuregulowanym w sposób odmienny w umowie o pracę lub Regulaminie, a wypłata niepełnego wynagrodzenia cechowała się intencjonalnością i uporczywością.
2. przepisów prawa materialnego, a to:
a) art. 55 § 1 1 k.p. poprzez jego niezastosowanie i odmowę zasądzenia odszkodowania na rzecz Z. D., podczas gdy złożone przez niego oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę bez zachowania terminu wypowiedzenia nastąpiło w związku z dopuszczeniem się przez pracodawcę ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika, co uzasadniało zasądzenie odszkodowania w dochodzonej kwocie;
b) art. 61 1 k.p. poprzez jego zastosowanie i zasądzenie odszkodowania na rzecz (...), podczas gdy złożenie przez Z. D. oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę bez zachowania terminu wypowiedzenia w związku z dopuszczeniem się przez pracodawcę ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracodawcy wobec pracownika było w całości uzasadnione;
c) art. 264 § 2 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię i uznanie, że określony w tym przepisie termin na wystąpienie z żądaniem o odszkodowanie ma zastosowanie w przypadku rozwiązania przez pracownika umowy o pracę z winy pracodawcy, podczas gdy wykładnia celowościowa dokonana w połączeniu z przepisem art. 291 § 1 k.p. prowadzi do wniosku, że roszczenie pracownika o odszkodowanie w przypadku rozwiązania umowy o pracę z winy pracodawcy nie ma zastosowania 14-dniowy termin na wystąpienie z powództwem, a termin 3 letni odpowiadający terminowi przedawnienia roszczenia;
z ostrożności procesowej:
d) art. 8 k.p. poprzez jego niezastosowanie i zasądzenie od Z. D. na rzecz (...) odszkodowania mimo sprzeczności jej żądania z zasadami współżycia społecznego, tj. intencjonalnym i świadomym działaniem pracodawcy, a polegającym na niezastosowaniu w stosunku do Z. D. postanowień Porozumienia, w tym w szczególności dodatku stażowe, a w konsekwencji uporczywą wypłatę wynagrodzenia w niepełnej wysokości.
W konsekwencji Z. D. wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie w całości powództwa (...) oraz o zasądzenie od (...) na jego rzecz kwoty 11.500,00 zł tytułem odszkodowania i niewypłaconego dodatku stażowego wraz z odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, a także o zasądzenie od (...) na jego rzecz kosztów postępowania według norm przepisanych w razie ich powstania.
W odpowiedzi na apelację pełnomocnik (...) wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od Z. D. na rzecz (...) kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z należnymi odsetkami.
(...) wniosła natomiast zażalenie na postanowienie o kosztach procesu zawarte w wyroku (tj. na punkt I ppkt. 2 oraz punkt II ppkt. 2), zarzucając kwestionowanemu rozstrzygnięciu:
I. postanowienie z pkt. I ppkt. 2 wyroku:
1) naruszenie przepisów prawa procesowego, tj. art. 98 § 1 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i brak zasądzenia od pozwanego zwrotu kosztów procesu niezbędnych do wytoczenia powództwa poniesionych przez powoda, tj. opłaty sądowej od pozwu w wysokości 400,00 zł, uiszczonej na podstawie art. 13 ust. 1 pkt. 4 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, pomimo uznania przez Sąd braku podstaw do odstąpienia od wyrażonej w tym przepisie zasady odpowiedzialności za wynik postępowania;
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 2 pkt. 4 w zw. z § 9 ust. 1 ppkt. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez ich niezastosowanie i niezasądzenie od pozwanego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych od powództwa o zapłatę, podczas gdy pozwany przegrał proces w całości;
ewentualnie:
3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 9 ust. 1 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i zasądzenie kwoty 180 zł, podczas gdy kwota określona w w/w przepisie wynosi 360,00 zł, a nie 180,00 zł, które zasądził Sąd Rejonowy;
II. postanowienie z pkt. II ppkt. 2 wyroku:
1) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 9 ust. 1 ppkt. 2 w zw. z § 2 pkt. 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez ich niezastosowanie i niezasądzenie od powoda wzajemnego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, podczas gdy powództwo powoda wzajemnego o odszkodowanie zostało oddalone w całości,
ewentualnie:
2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. § 9 ust. 1 pkt. 1 Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i zasądzenie kwoty 180 zł, podczas gdy kwota określona w w/w przepisie wynosi 360,00 zł, a nie 180,00 zł, które zasądził Sąd Rejonowy.
Wobec powyższego wniesiono o:
zmianę zaskarżonego postanowienia z pkt. I ppkt. 2 wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu (opłaty sądowej od pozwu) w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, obliczonych od wartości przedmiotu sporu,
zmianę zaskarżonego postanowienia z pkt. II ppkt. 2 wyroku poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów procesu (opłaty sądowej od pozwu) w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, obliczonych od wartości przedmiotu sporu,
obciążenie pozwanego/powoda wzajemnego kosztami postępowania zażaleniowego w całości, w tym kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na w/w zażalenie Z. D. wniósł o jego oddalenie w całości oraz zasądzenie od powoda/pozwanego wzajemnego na rzecz pozwanego/powoda wzajemnego kosztów postępowania zażaleniowego w całości, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w przypadku ich wystąpienia wskazując, iż Sąd może odstąpić od obciążania kosztami stronę przegrywającą (art. 102 k.p.c.).
Sąd Okręgowy, rozpoznając apelację zważył, co następuje:
Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.
Na wstępie podnieść należy, że w niniejszym postępowaniu Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 374 k.p.c., zgodnie z którym Sąd II instancji może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, jeżeli przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym jest niedopuszczalne, jeżeli strona w apelacji lub odpowiedzi na apelację złożyła wniosek o przeprowadzenie rozprawy, chyba że cofnięto pozew lub apelację albo zachodzi nieważność postępowania.
W przedmiotowej sprawie strony nie wnosiły w apelacji ani w odpowiedzi na apelację o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a złożone dotychczas pisma procesowe, dawały podstawę do przyjęcia, że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.
Apelacja jest niezasadna, a podniesione w niej zarzuty nie mają wpływu na rozstrzygnięcie. Sąd Okręgowy w całości podziela ustalenia faktyczne Sądu I instancji, choć pewnej modyfikacji wymagają jego rozważania prawne.
W ocenie Sądu Rejonowego Z. D. wniósł powództwo o zapłatę po terminie, a wniosku o przywrócenie terminu nie uzasadnił w stopniu dostatecznym. Zdaniem tego Sądu termin do wytoczenia powództwa odszkodowawczego jest liczony, stosownie do art. 264 k.p., na takich samych zasadach, jak w przypadku rozwiązania umowy przez pracodawcę. Sąd Okręgowy nie podziela jednak stanowiska Sądu Rejonowego w tym zakresie.
Przypomnienia w tym miejscu wymaga, iż przepis art. 264 k.p. ustanawia w odniesieniu do pracownika terminy dochodzenia na drodze sądowej roszczeń związanych z kwestionowaniem ustania stosunku pracy (wypowiedzenia lub rozwiązania niezwłocznego albo wygaśnięcia) bądź odmowy jego nawiązania. Od 1 stycznia 2017 r. termin na dochodzenie tych roszczeń wynosi 21 dni. Są to terminy na wytoczenie powództwa przeciwko pracodawcy. Terminy te różnią się od terminów zawitych oraz przedawnienia.
Roszczenie nazwane w art. 264 § 1 k.p. "odwołaniem od wypowiedzenia umowy o pracę" obejmuje nie tylko żądanie uznania wypowiedzenia za bezskuteczne lub przywrócenia do pracy, lecz także alternatywne żądanie odszkodowania (art. 45 § 1 w związku z art. 471 k.p.). Termin zawity dochodzenia roszczeń ustanowiony w art. 264 § 1 k.p. dotyczy wyłącznie roszczeń o uznanie wypowiedzenia za bezskuteczne lub o przywrócenie do pracy albo o odszkodowanie, o jakim mowa wart. 45 § 1 k.p. Nie odnosi się on natomiast do innych roszczeń dotyczących wypowiedzeń, np. z tytułu zastosowania okresu wypowiedzenia krótszego niż wymagany (art. 49 k.p.), możliwych do dochodzenia w ramach terminu przedawnienia z art. 291 § 1 k.p . (zob. K. Gonera (w:) Kodeks pracy. Komentarz, L. Florek (red.) Warszawa 2017, LEX).
W postanowieniu z dnia 22 kwietnia 2021 r., I PSK 79/21, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedawnienie jest objęte zakresem szerszego pojęcia tzw. dawności, która polega na ponoszeniu przez uprawnionego ujemnych skutków niewykonywania prawa w określonym terminie. Przedawnieniu ulegają roszczenia każdej ze stron stosunku pracy (pracodawcy i pracownika), zarówno majątkowe (o odszkodowanie, wynagrodzenie za pracę), jak też niemajątkowe. Ogólny okres przedawnienia roszczeń ze stosunku pracy, zarówno pracodawców, jak też pracowników, wynosi 3 lata od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Roszczeniem "ze stosunku pracy" jest każde roszczenie, którego podstawą jest stosunek pracy powstały na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania bądź spółdzielczej umowy o pracę. Jednakże roszczenia pracodawcy o naprawienie szkody, wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych, ulegają przedawnieniu z upływem 1 roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu przez pracownika szkody, nie później jednak niż z upływem 3 lat od jej wyrządzenia. Wyjątek od trzyletniego terminu przedawnienia, odnosi się również do roszczeń pracodawcy o odszkodowanie za nieuzasadnione rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 1 1 k.p. (art. 61 1 k.p.).
Zgodnie z art. 61 1 zdanie pierwsze k.p., w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 1 1 k.p., pracodawcy przysługuje odszkodowanie. W tym przypadku ustawodawca nie przewidział wobec pracownika sankcji za naruszenie przepisów o rozwiązywaniu umów o pracę w tym trybie. Wskazane w tym przepisie odszkodowanie przysługuje zatem pracodawcy tylko w przypadku jedynej wadliwości rozwiązania umowy bez wypowiedzenia. Dotyczy to sytuacji, w której to rozwiązanie jest "nieuzasadnione", a więc gdy oświadczenie zostało złożone, mimo że pracodawca nie dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika. W sytuacji, w której szkoda nie wystąpiła, w doktrynie proponuje się, aby roczny termin przedawnienia roszczenia liczyć od dnia powzięcia przez pracodawcę wiadomości o istnieniu podstaw do żądania ustawowego odszkodowania, czyli od stwierdzenia bezzasadności oświadczenia pracownika o rozwiązaniu umowy w trybie art. 55 § 1 1 k.p. Natomiast bieg trzyletniego okresu ustanowionego w art. 291 § 2 k.p. rozpoczyna się od daty złożenia pracodawcy oświadczenia o rozwiązaniu umowy o pracę bez wypowiedzenia z powodu ciężkiego naruszenia przez pracodawcę jego podstawowych obowiązków wobec pracownika (zob. A. Kosut (w:) Kodeks pracy. Komentarz. Tom II, k.w. Baran (red.), Warszawa 2020, LEX) (por. postanowienie SN z 22.04.2021 r., I PSK 79/21, LEX nr 3229465).
Przepis art. 264 § 2 k.p., podobnie jak przepis art. 264 § 1 k.p. jest przepisem wyjątkowym, ustanawiającym bardzo krótki termin dochodzenia roszczeń i w związku z tym musi być wykładany ściśle, bez jakiejkolwiek interpretacji rozszerzającej. W zdaniu drugim art. 264 § 2 k.p. zapisane zostało, że o przywróceniu do pracy lub o odszkodowaniu orzeka sąd pracy, przy czym powództwo o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie zostanie rozstrzygnięte pod kątem zgodności z prawem rozwiązania przez pracodawcę stosunku pracy wyłącznie wówczas, gdy pracownik roszczenie o przywrócenie do pracy lub odszkodowanie wniesie do sądu pracy w terminie określonym w art. 264 § 2 k.p. Aby pracownik posiadał wiedzę o ustanowieniu przez ustawodawcę wskazanego terminu 21 dni, ustawodawca nałożył na pracodawcę obowiązek zamieszczenia w oświadczeniu pracodawcy o wypowiedzeniu umowy o pracę lub jej rozwiązaniu bez wypowiedzenia pouczenia o przysługującym pracownikowi prawie odwołania do sądu pracy - art. 30 § 5 k.p. W przypadku natomiast rozwiązania przez pracownika stosunku pracy z winy pracodawcy nie został przewidziany obowiązek pouczenia pracownika o terminie wystąpienia z roszczeniem o zapłatę odszkodowania. O terminie tym pracodawca nie ma też obowiązku informowania pracownika w trakcie trwania stosunku pracy. Zatem, tak jak w przypadku innych roszczeń ze stosunku pracy dochodzonych przez pracownika, przy domaganiu się zapłaty odszkodowania z art. 55 § 1 1 k.p. zastosowanie znajdzie ogólny termin przedawnienia określony w art. 291 § 1 k.p. Ponadto jeżeli pracownik rozwiąże z pracodawcą umowę o pracę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy - roszczenie o zapłatę odszkodowania w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę pracodawcy przysługuje roszczenie o odszkodowanie - art. 61 1k.p. Roszczenie pracodawcy o zapłatę odszkodowania w razie nieuzasadnionego rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 1 1k.p. przedawnia się w terminie określonym w art. 291 § 2 1k.p. Nie znajduje tutaj zastosowania art. 264 § 2 k.p.
Tak więc przyjęta przez Sąd Rejonowy teza, że z powództwem o zapłatę odszkodowania określonego w art. 55 § 1 1 k.p. pracownik mógłby skutecznie wystąpić wyłącznie w terminie zawitym wynikającym z art. 264 § 2 k.p. prowadziłaby do sytuacji, w której z tego samego zdarzenia prawnego - rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika w trybie art. 55 § 1 1 k.p. - jedna ze stron umowy mogłaby dochodzić przysługującego jej roszczenia o odszkodowanie tylko w terminie zawitym 21 dni, natomiast możliwość dochodzenia przez drugą stronę roszczenia o odszkodowanie nie byłaby ograniczona takim terminem (podobnie wyrok Sądu Okręgowego w Gliwicach z 13.11.2014 r., VIII Pa 93/14, LEX nr 1896894).
Zatem skoro w niniejszej sprawie do roszczenia Z. D. zastosowanie miał ogólny termin przedawnienia z art. 291 § 1 k.p., to Sąd I instancji doszedł do błędnego przekonania, że powództwo zostało wniesione po terminie. Tym samym zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 264 § 2 k.p., poprzez niezasadne uznanie, że określony w tym przepisie termin na wystąpienie z żądaniem o odszkodowanie ma zastosowanie w przypadku rozwiązania przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia z winy pracodawcy, okazał się trafny. Nie mógł mieć on jednak wpływu na treść zaskarżonego wyroku. Dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy kluczowe było ustalenie, iż wbrew twierdzeniom apelanta, (...) jako pracodawca nie naruszyła wobec niego jako pracownika podstawowych obowiązków.
Zgodnie z treścią art. 233 § 1 k.p.c. Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów, według własnego przekonania na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału dowodowego. Z kolei w świetle art. 328 § 2 k.p.c., uzasadnienie wyroku powinno zawierać wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, a mianowicie: ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarogodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa.
Oznacza to, że wszystkie ustalone w toku postępowania fakty powinny być brane pod uwagę przy ocenie dowodów, a tok rozumowania Sądu powinien znaleźć odzwierciedlenie w pisemnych motywach wyroku. W ocenie Sądu Okręgowego skuteczny zarzut przekroczenia granic swobody w ocenie dowodów może mieć miejsce tylko w okolicznościach szczególnych. Dzieje się tak w razie pogwałcenia reguł logicznego rozumowania bądź sprzeniewierzenia się zasadom doświadczenia życiowego (por. wyrok SN z 6.11.2003 r. II CK 177/02 niepubl.). Dla skuteczności zarzutu naruszenia swobodnej oceny dowodów nie wystarcza zatem stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącego odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest bowiem wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie Sądu w tym zakresie. W szczególności skarżący powinien wskazać jakie kryteria oceny dowodów naruszył Sąd przy ocenie konkretnych dowodów uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłusznie im je przyznając. Ponadto jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to dokonana ocena nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego można było wysnuć wnioski odmienne (por. postanowienie SN z 23.01.2001 r. IV CKN 970/00, niepubl. wyrok SN z 27.09.2002 r. II CKN 817/00).
Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 stycznia 2004r. w sprawie II CK 349/2002 to zasadniczo na stronach postępowania spoczywa obowiązek dostarczenia materiału procesowego. To strony mają dążyć do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie mogą być bierne i liczyć na skorzystanie ze środka odwoławczego. Ponadto, w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2007r. II CSK 332/2007 podniesiono, że powód powinien udowodnić fakty pozytywne, które stanowią podstawę jego powództwa, a pozwany, jeżeli faktów tych nie przyznaje ma obowiązek udowodnienia okoliczności niweczących prawo powoda.
W ocenie Sądu Okręgowego dokonana przez Sąd I instancji ocena zgromadzonego w postępowaniu materiału dowodowego jest – wbrew twierdzeniom strony apelującej – prawidłowa. Zarzuty skarżącego sprowadzają się w zasadzie jedynie do polemiki ze stanowiskiem Sądu I instancji i interpretacją dowodów dokonaną przez ten Sąd i jako takie nie mogą się ostać. Apelujący przeciwstawia bowiem ocenie dokonanej przez Sąd I instancji swoją analizę zgromadzonego materiału dowodowego. Jednocześnie jednak w apelacji strona skarżąca skutecznie nie wykazała, że materiał dowodowy w sprawie był oceniony nieprawidłowo, a ostatecznie wywiedzione przez Sąd wnioski były nielogiczne i wewnętrznie sprzeczne. Wskazać należy, że w niniejszej sprawie Sąd Rejonowy przeprowadził obszerne postępowanie dowodowe, dokonał wyczerpujących i szczegółowych ustaleń faktycznych, które w konsekwencji skutkowały wyprowadzeniem logicznie prawidłowych, a przy tym trafnych i niesprzecznych wniosków.
Zdaniem Sądu Okręgowego nie ma racji apelujący twierdząc, że Sąd I instancji błędnie uznał, iż nie przysługuje mu prawo do dodatku stażowego, a niewypłacenie tego dodatku stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracodawcy.
Porządkując wywód przypomnienia wymaga, iż w L. (...) obowiązują dwa akty wewnętrznego prawa pracy: Porozumienie w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w Lidze Obrony Kraju z dnia 23 września 1992 r. (dalej: Porozumienie) oraz Regulamin wynagradzania prowizyjnego w L. (...) z dnia 15 marca 2018 r. (dalej: Regulamin). W § 2 ust. 3 Porozumienia wskazano, że pracownicy powoda mogą być wynagradzani według jednej z następujących form płacy: czasowej, prowizyjnej, ryczałtowej oraz akordowej. Natomiast w § 4 Porozumienia zawarto porozumienie umowne zgodnie, z którym „zasady prowizyjnej formy płac” określa umowa o pracę (k. 39 verte). Co przy tym istotne, użycie określenia „zasady prowizyjnej formy płac” w sposób jednoznaczny wskazuje na fakt, iż dotyczą one wszystkich składników wynagrodzenia. Innymi słowy, zgodnie z treścią Porozumienia szczegółowe zasady naliczania wszystkich składników wynagrodzenia pracownika otrzymującego wynagrodzenie prowizyjne, a nie tylko zasady ustalania prowizji, będą ustalone w umowie o pracę.
Apelujący był pracownikiem L. (...) w G. od dnia 1 października 2019 r. do dnia 18 października 2024 r. Zgodnie z treścią umów o pracę przysługiwało mu wynagrodzenie zasadnicze oraz prowizja. W umowach nie wskazano, aby należał mu się także dodatek stażowych. Ponadto w umowach zawarto odesłanie do Regulaminu wynagradzania prowizyjnego w Lidze Obrony Kraju, Zał. Nr 2, IV kategoria zaszeregowania. Po szczegółowej analizie Regulaminu Sąd Okręgowy, podobnie jak Sąd Rejonowy, doszedł do przekonania, iż z jego treści nie wynika, aby Z. D. miał przysługiwać dodatek stażowy.
Jak słusznie podnosił Sąd I instancji w § 1 Regulaminu wskazano, że pracownicy zatrudnieni na podstawie umowy o pracę w Biurze (...), (...)/(...) zgodnie z Rozdziałem II – Zasady Wynagradzania Pracowników § 2 pkt 3 ppkt 2 „Porozumienia płacowego w sprawie zasad wynagradzania pracowników zatrudnionych w L. (...)” są objęci prowizyjnym systemem wynagradzania – załącznik nr 1, 2 i 3”. Regulamin zawiera zapisy, że do pracowników zatrudnionych w prowizyjnej formie wynagradzania zastosowanie znajdują nagrody jubileuszowe (§ 6 Regulaminu) oraz odprawa emerytalno – rentowa (§ 7 Regulaminu), co wyraźnie wskazuje na to, że podstawa naliczania tych dodatkowych świadczeń wynika dopiero z Regulaminu, nie zaś z Porozumienia. Brak jest również zapisu, który wskazywałby na to, że do pracowników objętych Regulaminem znajdują zastosowanie zapisy Porozumienia dotyczące dodatku stażowego.
Nadto z zeznań świadków w sposób jednoznaczny wynikało, że dodatek stażowy przysługuje wyłącznie pracownikom Zarządu Głównego (...), gdyż tylko ta jednostka nie prowadzi działalności umożliwiającej naliczenie prowizji. Oczywistym jest, że Z. D. jako pracownik chciał otrzymywać zarówno prowizję, jak i dodatek stażowy, jednak taki system wynagradzania nie wynikał z obowiązujących w L. (...) aktów wewnętrznych prawa praca. Na marginesie zaznaczenia przy tym wymaga, iż w L. (...) została przeprowadzona kontrola prawidłowości naliczania i wypłacania wynagrodzenia i innych świadczeń związanych z pracą oraz realizowania obowiązku informacyjnego wobec pracowników. Nie wykazała ona nieprawidłowości w zakresie objętym kontrolą, w szczególności w zakresie naliczania (nienaliczania) dodatku stażowego pracownikom zatrudnionym w systemie prowizyjnym.
Reasumując, w ocenie Sądu Okręgowego Sąd Rejonowy w żaden sposób nie naruszył art. 233 § 1 k.p.c. W tym miejscu raz jeszcze podkreślenia wymaga, iż wbrew twierdzeniom apelanta, brak było podstaw do stwierdzenia, iż (...) była zobowiązana do wypłaty Z. D. dodatku stażowego.
Akceptacja powyższego rzutuje na ocenę zarzutów naruszenia prawa materialnego, tj. art. 55 § 1 1 k.p., art. 61 1 k.p. oraz art. 8 k.p.
Przez użyte w art. 55 § 1 1 k.p. określenie "ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków" należy rozumieć bezprawne (sprzeczne z obowiązującymi przepisami bądź zasadami współżycia społecznego) działania lub zaniechania pracodawcy z winy umyślnej lub rażącego niedbalstwa, polegające na niedopełnieniu podstawowych obowiązków objętych treścią stosunku pracy i niosące zagrożenia dla istotnych interesów pracownika (por. wyrok SN z 10.05.2022 r., I PSKP 63/21, LEX nr 3362909).
Przesłanką rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia przez pracownika (art. 55 § 1 1 k.p.) jest zarówno całkowite zaprzestanie przez pracodawcę wypłaty wynagrodzenia, jak i wypłacanie wynagrodzenia nieterminowo lub w zaniżonej wysokości, przez np. dokonywanie nieuprawnionych potrąceń z wynagrodzenia. Ocena "ciężkości" naruszenia przez pracodawcę terminowej wypłaty wynagrodzenia na rzecz pracownika zależy jednak, z jednej strony - od powtarzalności i uporczywości zachowania pracodawcy, z drugiej zaś - od stwierdzenia, czy nieterminowa wypłata wynagrodzenia stanowiła realne zagrożenie lub uszczerbek dla istotnego interesu pracownika (por. wyrok SN z 11.10.2022 r., II PSKP 17/22, OSNP 2023, nr 4, poz. 40).
Pracownik może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia wówczas, gdy pracodawca dopuścił się wobec niego ciężkiego naruszenia swoich podstawowych obowiązków (art. 55 § 1 1 k.p.). Takie oświadczenie woli jest zawsze skuteczne i powoduje rozwiązanie stosunku pracy z chwilą, gdy dociera ono do pracodawcy w taki sposób, że mógł się z nim zapoznać. Natomiast zasądzenie odszkodowania za nieuzasadnione rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia (art. 61 1 k.p.) nie wpływa na skuteczność rozwiązania umowy (por. postanowienie SN z 14.10.2021 r., I PSK 96/21, LEX nr 3520527).
Nieuzasadnione rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 55 § 1 1 k.p. usprawiedliwia żądanie od pracownika odszkodowania (art. 61 1 k.p.), niezależnie od tego, czy pracodawca poniósł szkodę (por. postanowienie SN z 16.06.2020 r., II PK 18/19, LEX nr 3158173).
W przedmiotowej sprawie Z. D. podnosił, iż niewypłacenie mu dodatku stażowego przezL. (...) stanowiło ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracodawcy. Skoro jednak dodatek ten w ogóle mu nie przysługiwał, to brak jego wypłaty nie mógł stanowić naruszenia podstawowych obowiązków przez pracodawcę. Powyższe oznacza, iż wypowiedzenie umowy o pracę przez pracownika bez wypowiedzenia było niezasadne. W konsekwencji Sąd Rejonowy słusznie zasądził od Z. D. na rzecz L. (...) kwotę 7.500 zł, a więc odszkodowanie w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika.
Nadto zaznaczenia wymaga, że świadectwo pracy stwierdzające zakończenie zatrudnienia przez Z. D. z datą(...). należało uznać za wystawione przez L. (...) w sposób prawidłowy. Niezależnie od tego, czy odpowiednie oświadczenie woli o rozwiązaniu umowy o pracę składa pracownik, czy pracodawca - zgodnie z przepisami kodeksu pracy, powinno ono mieć formę pisemną (art. 30 § 3 k.p.). Jednak forma pisemna nie jest formą zastrzeżoną pod rygorem nieważności. Po stronie pracownika, który chce za pomocą e-maila wypowiedzieć stosunek pracy, nie ma wymogu, aby taki e-mail był opatrzony podpisem kwalifikowanym, ponieważ to oświadczenie, o ile ono dojdzie do pracodawcy, będzie skuteczne. Sąd Okręgowy nie ma wątpliwości, że oświadczenie apelującego o wypowiedzeniu umowy o pracę dotarło do wiadomości pracodawcy w dniu (...) r. (k. 32-33). Dlatego też w przedmiotowym stanie faktycznym należało uznać, że z dniem otrzymania przez pracodawcę wiadomości e – mail doszło do rozwiązania stosunku pracy. Przesłane pracodawcy oświadczenie woli zostało skutecznie złożone, ale bez dochowania wymogu formy pisemnej.
Tym samym za chybiony należy uznać zarzut naruszenia przez Sąd Rejonowy art. 55 § 1 1 k.p. oraz art. 61 1 k.p.
Rozpatrując zaś zasadność roszczenia apelującego przez pryzmat podniesionego przez niego zarzutu sprzeczności wyroku z zasadami współżycia społecznego, należało na wstępie przywołać treść art. 8 k.p.
Zgodnie z treścią tego przepisu, nie można czynić ze swego prawa użytku, który byłby sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.
Przyjmuje się, że klauzula zasad współżycia społecznego odwołuje się do społecznie akceptowanych norm moralnych, które regulują postępowanie w stosunkach między ludźmi, wyrażają wartości powszechnie uznane w społeczeństwie, stanowiące składnik kultury europejskiej, takie jak uczciwość, sprawiedliwość społeczna, dobre obyczaje. Ujmując więc rzecz ogólnie, można przyjąć, że przez zasady współżycia społecznego należy rozumieć podstawowe zasady etycznego i uczciwego postępowania. W praktyce można zatem odwoływać się do takich znanych pojęć, jak: "zasady słuszności", "zasady uczciwego obrotu", "zasady uczciwości" czy "lojalności" (tak Sobczyk A. w: Sobczyk A. (red.), Kodeks pracy. Komentarz, Warszawa 2018). Natomiast klauzula społeczno-gospodarczego przeznaczenia prawa zwraca uwagę na cel regulacji prawnej (tak Muszalski W. w: Muszalski W. (red.), Kodeks pracy. Komentarz. Wyd. 11, Warszawa 2017).
Jak zauważył Sąd Najwyższy, treść klauzuli generalnej zawartej w art. 8 k.p. ujęta jest przedmiotowo, a nie podmiotowo. Nie kształtuje ona praw podmiotowych, nie zmienia i nie modyfikuje praw, jakie wynikają z innych przepisów prawa. Przepis ten upoważnia sąd do oceny, w jakim zakresie, w konkretnym stanie faktycznym, działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie jego prawa i nie korzysta z ochrony prawnej (wyroki z dnia 22 lipca 2009 r., I PK 48/09, LEX nr 529757; z dnia 24 listopada 2010 r., I PK 78/10, LEX nr 725005; z dnia 12 stycznia 2011 r., II PK 89/10, LEX nr 737386; z dnia 2 października 2012 r., II PK 56/12, LEX nr 1243024). Stosowanie art. 8 k.p. (podobnie jak art. 5 k.c) pozostaje zatem w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności konkretnej sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 kwietnia 2003 r., I PK 558/02, OSNP 2004 Nr 16, poz. 283).
Mając na względzie powyższe nie sposób zgodzić się z apelującym, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z intencjonalnym i świadomym działaniem pracodawcy polegającym na niezastosowaniu w stosunku do Z. D. postanowień Porozumienia, w tym w szczególności w zakresie wypłaty dodatku stażowego, a w konsekwencji uporczywą wypłatą wynagrodzenia w niepełnej wysokości. Rozstrzygnięcie Sądu I instancji było prawidłowe, Sąd ten nie naruszył zasad współżycia społecznego ani nie orzekł w sposób rażąco niesprawiedliwy. Wręcz przeciwnie, skoro to Z. D. złożył oświadczenie o rozwiązaniu umowy o pracę, mimo że pracodawca nie dopuścił się ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków wobec pracownika, to słusznie Sąd I instancji przyznał ochronę prawną (...).
Zaskarżone orzeczenie odpowiada zatem prawu.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd Okręgowy na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację jako bezpodstawną (punkt I ppkt. 1 sentencji wyroku).
O kosztach zastępstwa procesowego należnych za II instancję Sąd orzekł zgodnie z art. 98 k.p.c. w związku z § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 4 – należna kwota 1350 zł (w odniesieniu do dwóch odszkodowań 675zł x 2), § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 3 - należna kwota 337,50 zł (w odniesieniu do dodatku stażowego) oraz § 10 ust. 1 pkt 1 w zw. z § 9 ust. 1 pkt 3 - należna kwota 120 zł (w odniesieniu do sprostowania świadectwa pracy) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm.). O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. (punkt I ppkt. 2 sentencji wyroku).
Zażalenie (...), na rozstrzygniecie o kosztach procesu, jest zasadne w części.
W postępowaniu procesowym sąd orzeka o zwrocie kosztów w każdym orzeczeniu kończącym sprawę według jednej z następujących zasad: odpowiedzialności za wynik procesu, stosunkowego rozdzielenia kosztów, wzajemnego zniesienia kosztów, słuszności i zawinienia.
Art. 98 § 1 k.p.c. stanowi, iż strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata (radcy prawnego), koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony (art. 98 § 3 k.p.c.).
Stawki minimalne należne tytułem zastępstwa adwokackiego stron określa szczegółowo rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1964 z późn. zm., dalej: Rozporządzenie).
W myśl § 9 ust. 1 Rozporządzenia stawki minimalne wynoszą za prowadzenie spraw z zakresu prawa pracy o:
1) nawiązanie umowy o pracę, uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za bezskuteczne, przywrócenie do pracy lub ustalenie sposobu ustania stosunku pracy - 360 zł;
2) wynagrodzenie za pracę lub odszkodowanie inne niż wymienione w pkt 4 - 75% stawki obliczonej na podstawie § 2 od wartości wynagrodzenia lub odszkodowania będącego przedmiotem sprawy;
3) inne roszczenia niemajątkowe - 240 zł;
4) ustalenie wypadku przy pracy, jeżeli nie jest połączone z dochodzeniem odszkodowania lub renty - 480 zł;
5) świadczenie odszkodowawcze należne z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej - 50% stawki obliczonej na podstawie § 2 od wartości odszkodowania będącego przedmiotem sprawy.
Stosownie do treści § 2 Rozporządzenia stawki minimalne wynoszą przy wartości przedmiotu sprawy:
1) do 500 zł - 90 zł;
2) powyżej 500 zł do 1500 zł - 270 zł;
3) powyżej 1500 zł do 5000 zł - 900 zł;
4) powyżej 5000 zł do 10 000 zł - 1800 zł;
5) powyżej 10 000 zł do 50 000 zł - 3600 zł;
6) powyżej 50 000 zł do 200 000 zł - 5400 zł;
7) powyżej 200 000 zł do 2 000 000 zł - 10 800 zł;
8) powyżej 2 000 000 zł do 5 000 000 zł - 15 000 zł;
9) powyżej 5 000 000 zł - 25 000 zł.
Przechodząc do oceny zasadności wniesionego zażalenia (...) na koszty postępowania Sąd Okręgowy w pierwszej kolejności odniesie się do postanowienia zawartego w punkcie I ppkt. 2 wyroku.
W w/w postanowieniu Sąd Rejonowy zasądził od Z. D. na rzecz (...) kwotę 180,00 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Ustalając w/w kwotę Sąd I instancji oparł się o § 9 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia. Mając jednak na względzie, iż (...) w dniu 4 listopada 2024 r. złożyła pozew o odszkodowanie za nieuzasadnione rozwiązanie przez pracownika umowy o pracę bez wypowiedzenia, rację ma żaląca, że koszty te powinny zostać ustalone w oparciu o § 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 4 Rozporządzenia (w.p.s.: 7 500,00 zł) i wynieść 1 350,00 zł. W tym zakresie zażalenie okazało się zasadne.
Jedynie ma marginesie Sąd Okręgowy pragnie zauważyć, iż w chwili wydawania przez Sąd Rejonowy rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie stawka minimalna zgodnie z § 9 ust. 1 pkt 1 Rozporządzenia wynosiła już 360,00 zł, a nie 180,00 zł. Powyższe nie ma jednak znaczenia, ponieważ to nie w oparciu o tę regulację koszty powinny zostać ustalone .
Nie ma jednak racji żaląca, iż Sąd Rejonowy naruszył art. 98 § 1 k.p.c. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i brak zasądzenia od pozwanego zwrotu kosztów procesu niezbędnych do wytoczenia powództwa poniesionych przez powoda, tj. opłaty sądowej od pozwu w wysokości 400,00 zł. Począwszy od 28 września 2023 r. „w sprawach z zakresu prawa pracy od pracodawcy pobiera się opłatę podstawową wyłącznie od apelacji, zażalenia, skargi kasacyjnej i skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia. Jednakże w sprawach, w których wartość przedmiotu sporu przewyższa kwotę 50 000 złotych, od wartości przedmiotu sporu ponad tę kwotę, od pracownika i pracodawcy pobiera się opłatę od apelacji, na zasadach przewidzianych w art. 13” (art. 35 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Z powyższego w sposób jednoznaczny wynika, iż (...) nie była zobowiązana uiścić opłaty od pozwu. W konsekwencji zażalenie w tym zakresie nie może przynieść pożądanego skutku, jednak strona może złożyć wniosek w Sądzie Rejonowym o zwrot w/w opłaty sądowej.
Przechodząc do postanowienia dotyczącego kosztów procesu zawartego w punkcie II ppkt. 2 wyroku stwierdzenia wymaga, iż ono również nie jest prawidłowe.
W pozwie wzajemnym Z. D. wniósł o zasądzenie odszkodowania w wysokości 7.500 zł tytułem odszkodowania w wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia w związku z rozwiązaniem stosunku pracy w trybie art. 55 § 1 1 k.p. z powodu ciężkiego naruszenia podstawowych obowiązków pracodawcy, wypłaty nieprzyznanego mu dodatku stażowego w wysokości 4.000,00 zł oraz sprostowania świadectwa pracy. A zatem koszty ustalone przez Sąd Rejonowy powinny wynosić 1 350,00 zł w odniesieniu do dochodzonego odszkodowania (§ 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 4 Rozporządzenia), 675,00 zł w odniesieniu do żądania zapłaty dodatku stażowego (§ 9 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia) oraz 240,00 zł w odniesieniu do roszczenia o sprostowanie świadectwa pracy (§ 9 ust. 1 pkt 3 Rozporządzenia). Reasumując Sąd Rejonowy orzekając o kosztach z powództwa wzajemnego powinien zasądzić na rzecz (...) kwotę 2.265,00 zł, a nie kwotę 180,00 zł. A zatem w tym zakresie zażalenie również zasługiwało na uwzględnienie.
Wskazania przy tym wymaga, iż wbrew twierdzeniom Z. D., zawartym w odpowiedzi na zażalenie, Sąd Rejonowy orzekając o kosztach procesu nie zastosował w przedmiotowej sprawie art. 102 k.p.c. Sąd ten w uzasadnieniu wyroku w sposób jednoznaczny wskazał, iż nie znalazł podstaw do odstąpienia od wyrażonej w art. 98 § 1 k.p.c. zasady odpowiedzialności za wynik postępowania.
Reasumując, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. art. 397 § 3 k.p.c. zmienił postanowienia o kosztach zastępstwa procesowego zawarte w zaskarżonym wyroku w ten sposób, że wskazaną w punkcie I podpunkcie 2 kwotę 180,00 zł zastąpił kwotą 1.350,00 zł oraz wskazaną w punkcie II podpunkcie 2 kwotę 180,00 złotych zastąpił kwotą 2.265,00 (punkt 2 ppkt a sentencji wyroku). Natomiast w pozostałej części, na mocy art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 3 k.p.c., zażalenie oddalił jako bezzasadne (punkt II ppkt 1a, 1b i ppkt 2 sentencji wyroku).
O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 100 k.p.c. obciążając Z. D. - jako stronę przegrywającą sprawę w 90% – obowiązkiem zwrotu (...) kwoty 202,50 zł, która została ustalona w oparciu o § 10 ust. 2 pkt 1 w zw. z § 2 pkt 3 Rozporządzenia. Żalący wygrał sprawę w 90 %, a zatem należne koszty to 900 zł x 25% x 90% = 202,50 zł. O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego Sąd Okręgowy orzekł na podstawie art. 98 § 1 1 k.p.c. (punkt II ppkt. 3 sentencji wyroku).
A.B.