Wyrok z 30 lipca 2025, sygn. III AUa 1170/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 30 lipca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:

SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń

po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2025 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym

sprawy T. P.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B.

o podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w B.

od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 16 sierpnia 2023 r., sygn. akt VI U 1017/23

1.  prostuje oznaczenie przedmiotu sprawy w rubrum zaskarżonego wyroku w ten sposób, że w miejsce słów „ustalenie obowiązku ubezpieczenia” wpisuje "podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu",

2.  oddala apelację.

SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń

Sygn. akt III AUa 1170/23

UZASADNIENIE

Zaskarżoną decyzją z dnia 10 maja 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. stwierdził, że T. P. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlegał dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 października 2021 r., a z uzasadnienia decyzji wynikało, iż dnia 8 grudnia 2021 r. ubezpieczony złożył korektę dokumentów rozliczeniowych z błędnie wyliczoną podstawą za październik 2021 r., co skutkowało opłaceniem składki po terminie. Wskutek złożonych korekt dokumentów na koncie płatnika powstała niedopłata, która została uregulowana. W wyniku ponownego rozliczenia konta organ rentowy ustalił, że składka za październik została opłacona po terminie.

W odwołaniu ubezpieczony domagał się zmiany zaskarżonej decyzji i ustalenia, że podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 października 2021 r. Ubezpieczony argumentował, że dnia 28 października 2021 r. złożył deklarację ZUS DRA za październik, z której wynikała kwota składek do zapłaty w wysokości 1.961,79 zł i uiścił składki w dniu 29 października 2021 r. Po dokonaniu tej wpłaty ubezpieczony nie miał zaległości wobec ZUS. W dniu 8 grudnia 2021 r. ubezpieczony złożył korektę deklaracji ZUS DRA, przy czym składka po korekcie wyniosła 1.648,11 zł. W dniu 14 lutego 2022 r. ubezpieczony złożył kolejną korektę deklaracji. Składka po tej korekcie wynosiła 1.851,81 zł. W ocenie ubezpieczonego w tej sytuacji nie uiścił on składki po terminie.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy domagał się jego oddalenia powtarzając argumentację wyrażoną w uzasadnieniu decyzji. Dodał również, że w związku ze zmianą przepisów wnioski o wyrażenie zgody na opłacenie po terminie składek można było składać do dnia 30 czerwca 2022 r., obecnie przystąpienie do ubezpieczenia możliwe jest wyłącznie „na bieżąco” na podstawie dokumentu ZUS ZUA.

Sąd Okręgowy w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 16 sierpnia 2023 r., sygn. akt VI U 1017/23 zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że T. P. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność podlegał dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 października 2021 r.

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.

W niniejszej sprawie nie było sporne, że ubezpieczony prowadzi pozarolniczą działalność od 2018 r. Decyzją z dnia 23 marca 2023 r. organ rentowy odmówił ubezpieczonemu prawa do zasiłku chorobowego od dnia 24 października 2021 r. do dnia 21 kwietnia 2022 r. i zobowiązał go do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku z odsetkami w kwocie 13.768,78 zł wskazując, że od dnia 1 października 2021 r. nie podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. W dniu 28 października 2021 r. biuro rachunkowe złożyło za ubezpieczonego deklarację ZUS DRA. Wskazana tam suma składek wynosiła 1.961,79 zł (w tym składka na ubezpieczenie chorobowe – 77,31 zł). Ubezpieczony uiścił ją w dniu 29 października 2021 r. W dniu 8 grudnia 2021 r. ubezpieczony złożył deklarację rozliczeniową wskazującą na składkę na ubezpieczenie chorobowe w kwocie 57,36 zł. Kolejna deklaracja rozliczeniowa wskazywała zaś kwotę składek na ubezpieczenie chorobowe w wysokości 72 zł. Z powyższego wynika, że bez względu na podstawę wymiaru składek za październik 2021 r. wpłacona przez ubezpieczonego w terminie 29 października 2021 r. kwota pokrywała w całości albo przewyższała należną składkę na ubezpieczenie chorobowe. Dopiero w dniu 19 kwietnia 2023 r. (po tym, gdy ubezpieczony złożył zaświadczenie o niezdolności do pracy) organ rentowy zawiadomił ubezpieczonego, że z uwagi na korektę dokumentów rozliczeniowych z błędnie wyliczoną podstawą za października 2021 r. wyda decyzję w przedmiocie podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Przed tą datą organ rentowy nie udzielał ubezpieczonemu żadnych pouczeń czy informacji w zakresie objęcia ubezpieczeniem chorobowym. Ubezpieczony natomiast nigdy nie deklarował woli niepodlegania temu ubezpieczeniu i opłacał składki w terminie. Ubezpieczony nie zaprzestał prowadzenia pozarolniczej działalności.

Powyższy stan faktyczny nie był sporny i wynikał z dokumentów przedstawionych przez strony oraz zeznań ubezpieczonego, którym Sąd dał wiarę.

Sąd Okręgowy w rozważaniach prawnych odwołał się do treści przepisu art. 14 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350; dalej ustawa systemowa) w brzmieniu obowiązującym przed i po dniu 1 stycznia 2022 r.

W ocenie Sądu I instancji nie sposób przyjąć, że do ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego doszło na skutek opłacenia składki wyższej od należnej, jak miało to miejsce, po stronie ubezpieczonego w okolicznościach przedmiotowej sprawy. Niewątpliwie, bowiem wpłata składki w październiku 2021 r. była przejawem woli ubezpieczonego odnośnie do podlegania spornemu ubezpieczeniu.

Z tego względu, na postawie art 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję, o czym orzekł w sentencji wyroku.

Apelację od wyroku wywiódł organ rentowy zaskarżając go w całości i zarzucił mu naruszenie:

1) prawa procesowego - art. 233 § 1 k.p.c. poprzez sprzeczność istotnych ustaleń faktycznych z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, jego dowolną ocenę oraz dokonywanie ustaleń w sprawie w sposób nie wynikający z materiału dowodowego, ani obowiązujących przepisów, polegających na bezzasadnym przyjęciu przez Sąd, że ubezpieczony opłacił składki w kwocie wyższej od należnej, podczas gdy korekta dokumentów rozliczeniowych została złożona przez płatnika w dniu 8 grudnia 2021 r. od błędnie wyliczonej podstawy, a korekta złożona w dniu 16 lutego 2023 r., a nie jak wskazuje Sąd w dniu 14 lutego 2022 r. na kwotę 2.938,63 zł spowodowała niedopłatę, pomijając fakt, że to na płatniku ciąży obowiązek terminowego obliczania w prawidłowej wysokości i opłacania składek na ubezpieczenia oraz składania prawidłowych deklaracji, a zaniedbanie, błędy i ich konsekwencje obciążają płatnika,

2) prawa materialnego:

- art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 1 i 1a, art. 14 ust. 2 w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 stycznia 2022 r. poprzez ich błędne zastosowanie w sprawie i przyjęcie, że w stanie faktycznym sprawy, ubezpieczony poprzez opłacenie w części składki wyrażał wolę kontynuowania podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, podczas gdy ubezpieczenie chorobowe ubezpieczonego ustało od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacił on w terminie składki należnej, tj. od dnia 1 października 2021 r., a zatem w sprawie winien mieć zastosowanie art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej, tj. w brzmieniu przed dniem 1 stycznia 2022 r.;

- art. 11 ust. 2, art. 14 ust. 1 i 1a, art. 14 ust. 2 pkt 2 (w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2021 r.) ustawy systemowej poprzez przyjęcie, że odwołujący podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 października 2021 r., mimo nieopłacenia należnych składek w terminie, co doprowadziło do powstania zaległości i tym samym do ustania z mocy prawa ubezpieczenia chorobowego od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenia, a także pomimo niezłożenia nowego wniosku o objęcie ubezpieczeniem chorobowym,

- art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej (w brzmieniu do dnia 31 grudnia 2021 r.) poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że wola ubezpieczonego, w sytuacji braku opłacenia należnej składki, może decydować o ustaniu bądź kontynuowaniu ubezpieczenia, podczas gdy wykładnia językowa, a nawet funkcjonalna wskazanego przepisu, nie pozwala odczytywać normy wynikającej z tego przepisu z uwzględnieniem w jej hipotezie woli ubezpieczonego, co do dalszego trwania ubezpieczenia, jako przesłanki jego ustania lub kontynuowania.

Wskazując na powyższe zarzuty pozwany wniósł o: zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za I i II instancję według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Sąd Apelacyjny sprostował niedokładność - oznaczenie przedmiotu sprawy w rubrum zaskarżonego wyroku - w ten sposób, że w miejsce słów „ustalenie obowiązku ubezpieczenia” wpisał „podleganie dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu". Z treści zaskarżonej decyzji wynikało bowiem, że nie dotyczyła ona podlegania ubezpieczeniom społecznym, a podlegania ubezpieczeniu chorobowemu, a zatem ta kwestia stanowiła w istocie przedmiot sprawy.

W związku z powyższym Sąd Odwoławczy na podstawie art. 350 § 1 i 2 k.p.c. orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Apelacja pozwanego, w świetle uzupełnionego materiału dowodowego, nie zasługuje na uwzględnienie.

Postępowanie dowodowe przeprowadzone przez Sąd I instancji wymagało jego uzupełnienia, ale ostatecznie uznać należało, że zaskarżony wyrok odpowiadał prawu pomimo braków w ustaleniach faktycznych i nieprawidłowej argumentacji prawnej Sądu i instancji.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że z akt sprawy wynika, że płatnik składek T. P. był ubezpieczony od dnia 1 stycznia 2021 r. na podstawie zgłoszenia płatnika do ubezpieczeń społecznych w tym, do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Podstawą wymiaru składek odwołującego się jako osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą objętej ubezpieczeniem społecznym od dnia 1 stycznia 2021 r. w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia objęcia ubezpieczeniem była zadeklarowana kwota, która w 2021 r. nie mogła być niższa niż 840 zł (30 % kwoty minimalnego wynagrodzenia w 2021 r.). Od dnia 24 października 2021 r. do dnia 21 kwietnia 2022 r. odwołujący się przebywał na zwolnieniu lekarskim i za ten okres został wypłacony mu przez ZUS zasiłek chorobowy. Dnia 28 października 2021 r. ubezpieczony złożył dokument rozliczeniowy, w którym zadeklarował podstawę wymiaru za październik w kwocie 3.155,40 zł i od tej podstawy obliczył za cały październik 2021 r. składki nie pomniejszając o 8 dni zasiłku chorobowego w październiku 2021 r. (od 24. do 31.). Suma należnych składek za październik 2021 r. wykazanych w złożonej w dniu 28 października 2021 r. deklaracji ZUS DRA za październik 2021 r. o identyfikatorze 01.10.2021 r. wyniosła ogółem 1.961,79 zł, w tym 77,31 zł tytułem składki na ubezpieczenie chorobowe. Dnia 29 października 2021 r. wykonano przelew na rachunek ZUS 1.961,79 zł tytułem składek za październik 2021 r. wykazanych w deklaracji z dnia 28 października 2021 r. W dniu 8 grudnia 2021 r. ubezpieczony złożył drugą deklarację ZUS DRA za październik 2021 r. o identyfikatorze 02.10.2021 r., w której uwzględnił okres zasiłku chorobowego w październiku 2021 r. (8 dni od 24 -go do 31-go października 2021 r.), jednak nieprawidłowo obliczył podstawę wymiaru składek za październik 2021 r. i w konsekwencji zaniżył należne za październik 2021 r. składki na ubezpieczenia społeczne, w tym na ubezpieczenie chorobowe. Wykazane w deklaracji ZUS DRA z dnia 8 grudnia 2021 r. zaniżenie należnych składek na ubezpieczenia za październik 2021 r. w porównaniu z obliczonymi według prawidłowej podstawy wymiaru wyniosło ogółem 203,70 zł, w tym zaniżenie składki na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. wyniosło 14,64 zł (1.648,11 zł, w tym składka na ubezpieczenie chorobowe 57,36 zł wg deklaracji z dnia 8 grudnia 2021 r. minus 1.851,81 zł, w tym 72 zł na ubezpieczenie chorobowe wg deklaracji z dnia 14 lutego 2023 r. = 203,70 zł za zaniżenie należnych składek na ubezpieczenia za październik 2021 r., w tym zaniżenie składki na ubezpieczenie chorobowe 14,64 zł). Po złożeniu w dniu 8 grudnia 2021 r. drugiej skorygowanej deklaracji ZUS DRA wykazującej nieprawidłowe - zaniżone składki za październik 2021 r. w kwocie 1.648,11 zł ogółem, w tym 57,36 zł składki na ubezpieczenie chorobowe, wystąpiła nadwyżka nad dokonaną w dniu 29 października 2021 r. wpłatą 1.961,79 zł składek za październik 2021 r., ogółem 313,68 zł ogółem, w tym 19,95 zł nadwyżka wpłaty na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe (1.961,79 zł wpłacone 29 października 2021 r., w tym 77,31 zł na ubezpieczenie chorobowe minus 1.648,11 zł, w tym 57,36 zł na ubezpieczenie chorobowe wg drugiej deklaracji za październik 2021 r. = 313,68 zł ogółem nadwyżka wpłaty składek na ubezpieczenie wg stanu na dzień 8 grudzień 2021 r.). Pozwany w wyniku weryfikacji należnych składek na ubezpieczenia za październik 2021 r., skierował do odwołującego się pismo z dnia 8 lutego 2023 r., nr (...) z prośbą o złożenie korekty dokumentu rozliczeniowego za 10/2021 r. z wykazaniem podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w wysokości 2.938,63 zł. Z treści powyższego pisma z dnia 8 lutego 2023 r. wynika m. in., iż ZUS wypłacił ubezpieczonemu zasiłek chorobowy za okres od dnia 24 października 2021 r. do dnia 21 kwietnia 2022 r. oraz że ubezpieczony korygując złożoną pierwszą deklarację ZUS DRA za październik 2021 r. o okres zasiłku chorobowego zaniżył podstawę wymiaru składek. W dniu 14 lutego 2023 r. ubezpieczony złożył prawidłowy dokument rozliczeniowy – deklarację ZUS-DRA za październik 2021 r. (wysokość należnych składek – 1.851,81 zł, w tym składka na ubezpieczenie chorobowe – 72 zł). Po sporządzeniu przez odwołującego się dnia 14 lutego 2023 r. poprawnego dokumentu rozliczeniowego za październik 2021 r., uwzględniającego prawidłowo obliczoną podstawę wymiaru składek za październik 2021 r. uwzględniającą 8 dni niezdolności do pracy z tytułu choroby, zgodnie ze wskazówkami organu rentowego zawartymi w piśmie z dnia 8 lutego 2023 r., kwota nienależnie opłaconych składek za październik 2021 r. (nadpłata) wynosi 109,98 zł w tym 5,31 zł stanowi nadpłatę składek na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. (nienależnie opłacone składki).

Powyższych ustaleń faktycznych Sąd Apelacyjny dokonał na podstawie dokumentów zgromadzonych w sprawie - pismo ZUS z dnia 8 lutego 2023 r. - k. 31-32 a.r., ZUS DRA – k. 5-6, 10-17 a.s., polecenie przelewu – k. 7 a.s, podział wpłat – 15-16 a.s.).

Sąd Apelacyjny w trybie art. 382 k.p.c. dopuścił dowód z opinii biegłego z zakresu rachunkowości (biegłego rewidenta) z listy biegłych Sądu Okręgowego w Gdańsku B. J. na okoliczność ustalenia, czy płatnik składek T. P. opłacił za siebie jako osobę prowadząca działalność gospodarczą należną składkę na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. w terminie i w prawidłowej wysokość.

Biegła sądowa w opinii z dnia 12 listopada 2024 r. oraz wyjaśnieniach pisemnych z dnia 19 maja 2025 r. wskazała, że płatnik składek T. P. opłacił za siebie jako osobę prowadzącą działalność gospodarzą należną składkę na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. w terminie i w kwocie przewyższającej o 5,31 zł prawidłową wysokość składki. O dokonaniu przez płatnika terminowej zapłaty należnej za październik 2021 r. składki na ubezpieczenie chorobowe i pozostałych należnych za październik 2021 r. składek świadczy dokonana przez płatnika w dniu 29 października 2021 r. wpłata na rachunek ZUS kwoty 1.961,79 zł wynikającej z dokumentu rozliczeniowego ZUS -DRA z dnia 28 października 2021 r., w tym tytułem składki na ubezpieczenie chorobowe 77,31 zł w porównaniu z prawidłową wysokością należnych składek wykazanych w dokumencie rozliczeniowym z dnia 14 lutego 2023 r. w kwocie 1.851,81 zł w tym składki na ubezpieczenie chorobowe w kwocie 72 zł.

Deklaracja ZUS-DRA za październik 2021 r. była korygowana przez odwołującego się dwukrotnie. Korekty odnosiły się do wykazanych jako należne za październik 2021 r. w deklaracji ZUS-DRA o id. Nr 01.10.2021 r. sporządzonej dniu 28 października 2021 r. na sumę 1.961,79 zł ogółem, w tym składki na ubezpieczenie chorobowe 77,31 zł, w tym nieprawidłowo sporządzona korekta deklaracji – deklaracja ZUS-DRA z dnia 8 grudnia 2021 r. oraz prawidłowo sporządzona deklaracja ZUS DRA z dnia 14 lutego 2023 r. - uwzględniająca informacje wskazane w piśmie organu rentowego z dnia 8 lutego 2023 r. nr (...).

Wykazane w deklaracji ZUS DRA z dnia 8 grudnia 2021 r. zaniżenie należnych składek na ubezpieczenia za październik 2021 r. w porównaniu z obliczonymi wg prawidłowej podstawy wymiaru, wyniosło ogółem 203,70 zł, w tym zaniżenie składki na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. wyniosło 14,64 zł. Zaniżenie w deklaracji ZUS DRA za październik 2021 r. złożonej z dnia 8 grudnia 2021 r. należnych za październik 2021 r. składek na ubezpieczenia społeczne wynikało z błędu odwołującego się, polegającego na nieprawidłowym obliczeniu podstawy wymiaru składek za październik 2021 r. - niezgodnie z art. 18 ust. 9 i 10 oraz art. 18a i 18aa ustawy systemowej.

Zgodnie z art. 18 ust. 9 ustawy systemowej za miesiąc, w którym nastąpiło odpowiednio objęcie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi lub ich ustanie i jeżeli trwały one tylko przez część miesiąca, kwotę najniższej podstawy wymiaru składek zmniejsza się proporcjonalnie, dzieląc ją przez liczbę dni kalendarzowych tego miesiąca i mnożąc przez liczbę dni podlegania ubezpieczeniu. Natomiast zgodnie z art. 18 ust. 10 ustawy systemowej zasady zmniejszania najniższej podstawy wymiaru składek, o których mowa w ust. 9, stosuje się odpowiednio w przypadku niezdolności do pracy trwającej przez część miesiąca, jeżeli z tego tytułu ubezpieczony spełnia warunki do przyznania zasiłku. Zgodnie z art. 18a ustawy systemowej podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych, o których mowa w art. 8 ust. 6 pkt 1, w okresie pierwszych 24 miesięcy kalendarzowych od dnia rozpoczęcia wykonywania działalności gospodarczej stanowi zadeklarowana kwota, nie niższa jednak niż 30% kwoty minimalnego wynagrodzenia. Natomiast zgodnie z art. 18aa ust. 1 ustawy systemowej przedsiębiorca będący osobą fizyczną może zrezygnować z uprawnienia, o którym mowa w art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 6 marca 2018 r. - Prawo przedsiębiorców, przez zgłoszenie do ubezpieczeń społecznych na zasadach określonych w art. 18a ust. 1 i art. 36. W takim przypadku okres 24 miesięcy kalendarzowych liczy się od dnia objęcia ubezpieczeniami (…).

Po sporządzeniu przez odwołującego się 14 lutego 2023 r. poprawnego dokumentu rozliczeniowego za październik 2021 r. uwzględniającego prawidłowo obliczoną podstawę wymiaru składek za październik 2021 r. uwzględniającą 8 dni niezdolności do pracy z tytułu choroby t.j. od 24-go do 31-go października 2021 r., zgodnie ze wskazówkami organu rentowego zawartymi w piśmie z dnia 8 lutego 2023 r., stanowiącym o podjęciu przez organ działań w trybie § 25 rozporządzenia Rady Ministrów w sprawie szczegółowych zasad i trybu postępowania w sprawach rozliczania składek, do których poboru jest zobowiązany Zakład Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r., poz 1771 ze zm.; dalej rozporządzenie) kwota nienależnie opłaconych składek za październik 2021 r. (nadpłata) wynosi 109,98 zł w tym 5,31 zł stanowi nadpłatę składek na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. (nienależnie opłacone składki). Zgodnie z art. 24 ust. 6a-6d ustawy systemowej oraz przepisami wykonawczymi do ustawy - rozporządzenia rozliczenie powinno obejmować wyłącznie kwotę nienależnie opłaconych składek za październik 2021 r., czyli kwotę 109,98 zł. Organ rentowy nieprawidłowo - niezgodnie z ww. przepisami - dokonał „automatycznego”, jak twierdził w piśmie z dnia 26 stycznia 2024 r. rozliczenia kwoty 313,68 zł, czyli całości różnicy powstałej w dniu 8 grudnia 2021 r. wynikającej z zawierającego nieprawidłowości dokumentu rozliczeniowego. Także wbrew stanowisku organu rentowego wyrażonego między innymi w piśmie z dnia 26 stycznia 2024 r. z przepisów rozporządzenia wynika, że nie „każda nadwyżka”, jak stwierdził organ rentowy podlega rozliczeniu, a nieprawidłowości w dokumentach ubezpieczeniowych uniemożliwiają dokonanie prawidłowego rozliczenia na koncie płatnika składek i zewidencjonowania danych na jego koncie. Po stwierdzeniu przez pozwanego (pismo z dnia 8 lutego 2023 r.) nieprawidłowości w złożonym w dniu 8 grudnia 2021 r. dokumencie rozliczeniowym ZUS-DRA za październik 2021 r. o identyfikatorze 02.10.2021 -korekcie deklaracji z 28-go października 2021 r. (w pełni opłaconej w dniu 29 października 2021 r.) oraz złożeniu przez płatnika prawidłowego dokumentu rozliczeniowego za październik 2021 r. (§ 25 ust. 3 rozporządzenia), organ rentowy powinien zweryfikować błędne rozliczenie kwoty 203,70 zł, która nie stanowiła nienależnie opłaconych składek i nie podlegała rozliczeniu w sposób właściwy dla nienależnie opłaconych składek (w trybie art. 24 ust. 6a ustawy systemowej) (313,68 zł różnica na koncie płatnika wg stanu na 8 grudzień 2021 r. po złożeniu zawierającego nieprawidłowości dokumentu ZUS-DRA minus 109,98 zł nienależnie opłacone składki za październik 2021 r. (nadpłata) wynikająca z porównania prawidłowo sporządzonej deklaracji ZUS-DRA z 14 lutego 2023 r. = 203,70 zł, kwota należnie opłaconych składek za październik 2021 r. -podlegających rozliczeniu na składki za miesiąc, za który zostały opłacone).

Nieprawidłowo sporządzona, ponieważ nie uwzględniająca 8 dni zasiłku chorobowego płatnika deklaracja rozliczeniowa z dnia 28 października 2021 r. o identyfikatorze 01.10.2021, wykazywała jako należne składki za październik 2021 r. zawyżone składki kwocie 1.961,79 zł ogółem, w tym 77,31 zł na ubezpieczenie chorobowe, które zostały w pełni opłacona w dniu 29 października 2021 r. (przed obowiązującym terminem). Powyższa deklaracja, została doprowadzona do prawidłowości w dniu 14 lutego 2023 r. w wyniku sporządzenia przez płatnika deklaracji rozliczeniowej za październik o identyfikatorze 03.10.2021 r. wykazującej należne składki na ubezpieczenia w kwocie 1.851,81 zł ogółem, w tym 72 zł na ubezpieczenie chorobowe, czyli o 5,31 zł mniej niż opłacono (nadpłata składki na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r.). Wg stanu na dzień 14 lutego 2023 r., kwota wpłaty składek za październik 2021 r. była wyższa od kwoty należnych składek z tego tytułu o 109,98 zł ogółem, w tym o 5,31 zł wyższa od należnej za październik 2021 r. składki na ubezpieczenie chorobowe.

Nieprawidłowe jest przedstawiane w pismach procesowych organu rentowego stanowisko wskazujące, iż nadwyżka wpłaty wynikająca z zawierającego nieprawidłowości złożonego w dniu 8 grudnia 2021 r. dokumentu rozliczeniowego za październik 2021 r. (korygującej deklaracji ZUS-DRA) została rozliczona zgodnie z rozporządzeniem.

Niezależnie od niemającego oparcia w przepisach ustawy systemowej uzasadniania przez organ rentowy swojego stanowiska w sprawie rozliczania „każdej nadwyżki” oraz rozliczenia powstałej na koncie płatnika w dniu 8 grudnia 2021 r. nadwyżki „automatycznie na 11/2021”, to płatnik terminowo opłacił wykazane w dokumentach rozliczeniowych za listopad 2021 r., a także za grudzień 2021 r. składki na ubezpieczenia, w tym 990,42 zł za listopad 2021 r. opłacił w dniu 13 grudnia 2021 r., a 844,62 zł za grudzień 2021 r. w dniu 30 grudnia 2021 r. Powstała w dniu 8 grudnia 2021 r. nadwyżka w kwocie 313,68 zł, którą organ rentowy „automatycznie ” rozliczył na składki na ubezpieczenia za listopad 2021 r. wynikająca z porównania dokonanej przez płatnika w dniu 29 października 2021 r. wpłaty 1.961,79 zł składek na ubezpieczenia za październik 2021 r. ze złożoną w dniu 8 grudnia 2021 r. nieprawidłowo skorygowaną deklaracją rozliczeniową za październik 2021 r. wykazującą sumę 1.648,11 zł nie stanowiła nienależnie opłaconych składek i w myśl przepisów art. 24 ust. 6a ustawy systemowej brak jest podstaw do zaliczenia przez Zakład z urzędu na poczet zaległych lub bieżących składek.

Na uwagę zasługuje również wysokość nadwyżki wpłaty tytułem składek za październik 2021 r. według stanu na dzień 8 grudnia 2021 r., t.j. datę złożenia przez płatnika nieprawidłowej korekty dokumentu rozliczeniowego za październik 2021 r. wynoszące 313,68 zł, a rozliczonej przez organ rentowy automatycznie, która przewyższała dziesięciokrotność kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, o której mowa w art. 24 ust 6b ustawy systemowej. Gdyby kwota 313,68 zł spełniała wymóg uznania w całości za nienależnie opłacone składki to jako przewyższająca dziesięciokrotność kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dziesięciokrotność kwoty 16 zł) podlegałaby procedurom określonym w art. 24 ust. 6 b ustawy systemowej dotyczącym zawiadomienia płatnika składek o kwocie nienależnie opłaconych składek. Z pisma organu rentowego z dnia 8 lutego 2023 r. wynika, że stwierdził nieprawidłowości w złożonym przez płatnika w dniu 8 grudnia 2021 r. dokumencie rozliczeniowym za październik 2021 r. polegające na zaniżeniu przez płatnika podstawy wymiaru składek i zwrócił się do płatnika z prośbą o złożenie korekty dokumentu rozliczeniowego za październik 2021 r. Z powyższego wynika, iż w dniu 8 lutego 2023 r. organ rentowy zastosował przepisy § 25 ust. 1-3 rozporządzenia stanowiące, iż „W przypadku stwierdzenia w dokumentach ubezpieczeniowych nieprawidłowości uniemożliwiających dokonanie prawidłowego rozliczenia na koncie płatnika składek i zewidencjonowania danych na koncie ubezpieczonego, Zakład przeprowadza postępowanie wyjaśniające mające na celu wyeliminowanie tych nieprawidłowości, zwane dalej postępowaniem wyjaśniającym”, które zakończyło złożenie przez płatnika składek w dniu 14 lutego 2023 r. prawidłowo sporządzonego dokumentu ubezpieczeniowego, który był przedmiotem postępowania. Dopiero po złożeniu przez płatnika w dniu 14 lutego 2023 r. prawidłowo skorygowanego dokumentu rozliczeniowego za październik 2021 r. i zakończeniu przez organ rentowy postępowania przewidzianego w § 25 ust. 1-3 rozporządzenia możliwe było prawidłowe ustalenie kwoty nienależnie opłaconych składek i ich prawidłowe rozliczenie przez organ rentowy.

Całkowicie niespójne jest stanowisko organu rentowego podejmującego 8 lutego 2023 r. działania wyjaśniające wynikające ze stwierdzenia nieprawidłowości w złożonym przez płatnika 8 grudnia 2021 r. dokumencie rozliczeniowym za październik 2021 r. zakończonym złożeniem przez niego w dniu 14 lutego 2023 r. prawidłowego dokumentu rozliczeniowego, a tym samym możliwością ustalenia prawidłowej kwoty nienależnie wpłaconych składek oraz prawidłowego rozliczenia dokonanej w dniu 29 października 2021 r. wpłaty składek za październik 2021 r. i równoczesne twierdzenie, że konto płatnika zostało prawidłowo „automatycznie” rozliczone w 2021 r. Nieuzasadnione obowiązującymi przepisami w zakresie rozliczania należności składkowych, jedynie w oparciu o prawidłowe dokumenty rozliczeniowe za dany miesiąc, w tym prawidłowego ustalenia nienależnie opłaconych składek podlegających rozliczeniu w trybie art. 24 ust. 6a-6 e ustawy systemowej, są twierdzenia organu rentowego, że płatnik nie opłacił składki na ubezpieczenie chorobowe w terminie, pomimo iż prawidłowe rozliczenie wykazuje nadpłatę składek za październik 2021 r. w kwocie 109,98 zł ogółem, w tym nadpłatę składki na ubezpieczenie chorobowe - 5,31 zł (opinia – k. 139-162 a.s.).

Organ rentowy wniósł zastrzeżenia do opinii, wskazując między innymi, że biegła nie zgadza się ze sposobem w jaki organ rozliczył nadpłatę wynikającą z wpłaty dokonanej za 10/2021 na poczet przyszłych należności. Jednak organ podnosi, że dokonał rozliczenia konta zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami rozporządzenia. Organ nie może zgodzić się z zarzutami biegłej z uwagi na to, że po zmianach przepisów od dnia 1 stycznia 2018 r. nie ma możliwości dedykowania wpłaty na konkretną należność. Bez względu na oznaczenie dokonane przez płatnika w opisie, wpłaty rozliczane są począwszy od należności o najwcześniejszym terminie płatności, a w przypadku ich braku na poczet bieżących lub przyszłych należności. Nadwyżka w kwocie 313,68 zł wynikająca z różnicy między pierwszym, a drugim kompletem dokumentów rozliczeniowych złożonych przez odwołującego za 10/2021 została rozliczona na kolejny okres rozliczeniowy zgodnie z rozporządzeniem. Wpłata dokonana na poczet miesiąca 10/2021 jest w kwocie wyższej niż kwoty składek wynikające z korekty dokumentów rozliczeniowych złożonych 16 lutego 2023 r. uwzględniających prawidłową podstawę wymiaru na ubezpieczenia społeczne za prowadzącego działalność. Jednak nadpłata z wpłaty z 29 października 2021 r., zgodnie z przepisami rozporządzenia, rozliczyła się w momencie jej wystąpienia tj. w dniu 8 grudnia 2021 r. (dzień złożenia korekty) na kolejne miesiące. Dlatego różnica składek powstała za miesiąc 10/2021 po korekcie dokumentów z dnia 16 lutego 2023 r. została pokryta z nadpłaty z dnia 16 stycznia 2023 r. w kwocie 14,88 zł występującej na koncie w momencie wykonania korekty oraz z kolejnej wpłaty dokonanej po złożonej korekcie tj. z wpłaty z dnia 16 lutego 2023 r. w kwocie 174,18 zł. Nadwyżka w kwocie 313,68 zł wynikająca z różnicy miedzy pierwszym, a drugim kompletem dokumentów rozliczeniowych złożonych przez odwołującego za 10/2021 została rozliczona na kolejny okres rozliczeniowy zgodnie z rozporządzeniem.

Biegły sądowy w wyjaśnieniach pisemnych wskazał, że zastrzeżenia organu rentowego polegają na ponownym przedstawianiu dokonanego przez niego sposobu rozliczenia wpłat i składek w taki sam sposób, jak w złożonym w sprawie piśmie procesowym z dnia 26 stycznia 2024 r., do którego odniósł się w opinii, podkreślając, iż jako należną można uznać wyłącznie składkę wykazaną w prawidłowo sporządzonej deklaracji rozliczeniowej. Deklaracja rozliczeniowa sporządzona nieprawidłowo, przedstawiająca składki na ubezpieczenia obliczone w oparciu o nieprawidłową podstawę wymiaru - zaniżoną w porównaniu z obowiązkiem ustawowym nie wykazuje składki należnej podlegającej rozliczeniu w trybie art. 24 ust. 6a ustawy systemowej oraz rozporządzenia. Ponadto wszystkie przedstawione w zastrzeżeniach kwoty i sposób w jaki pozwany dokonał rozliczeń uznając za należne składki na ubezpieczenia wykazane w dwóch pierwszych nieprawidłowych deklaracjach rozliczeniowych ZUS-DRA za październik 2021 r. (id 01.10.2021 r. z dnia 28 października 2021 r. i oraz id 02.10.2021 r. z 8 grudnia 2021 r. są takie same jak przedstawiono w opinii, w tym w zestawieniu deklaracji rozliczeniowych wykazującym także różnice pomiędzy nimi. Ponadto organ rentowy nie przedstawił merytorycznych argumentów dotyczących konkretnych zapisów przedmiotowej opinii w zakresie prawidłowości dokumentu rozliczeniowego za październik 2021 r. oraz uznania za należną wyłącznie składkę na ubezpieczenie określoną w prawidłowej deklaracji rozliczeniowej - czyli wykazanej w sporządzonej w wyniku działań organu rentowego, prawidłowej deklaracji rozliczeniowej za październik 2021 r. (id 03.10.2021 r.). Okoliczność, iż stosowany przez ZUS system elektroniczny „automatycznie” w oparciu o algorytmy systemu rozlicza składki na ubezpieczenia i dokonane z tego tytułu wpłaty, a weryfikacji prawidłowości deklaracji rozliczeniowej za październik 2021 r., organ rentowy dokonał w terminie późniejszym, nie może zniekształcać stanu rzeczywistego, nie może stanowić podstawy do twierdzenia, że nieprawidłowa deklaracja wykazuje składkę należną w rozumieniu przepisów ustawy systemowej. Kluczowa dla rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne jest prawidłowa deklaracja rozliczeniowa ZUS-DRA wykazująca prawidłową podstawę wymiaru, czyli obliczoną zgodnie z art. 18 a ust. 1, art. 18aa art. 18 ust. 9 i 10 ustawy systemowej oraz obliczone od prawidłowej podstawy wymiaru należne składki na ubezpieczenia za dany miesiąc - a więc deklaracja z dnia 14 lutego 2023 r. sporządzona przez odwołującego się w odpowiedzi na pismo ZUS Oddział w B. z dnia 8 lutego 2023 r. Nieprawidłowy dokument rozliczeniowy - nieprawidłowo sporządzona deklaracja rozliczeniowa ZUS-DRA za październik 2021 r. (z dnia 28 października 2021 r. oraz 8 grudnia 2021 r.) nie stanowi podstawy do ustalenia kwoty nienależnie opłaconych składek i dokonania rozliczenia w trybie art. 24 ust. 6a ustawy systemowej. Różnica pomiędzy wpłatą a nieprawidłowo obliczoną składką na ubezpieczenie wykazaną w nieprawidłowym dokumencie rozliczeniowym (ZUS-DRA) nie stanowi nienależnie opłaconej składki w rozumieniu art. 24 ust. 6 a ustawy systemowej.

Rozbieżność pomiędzy sporządzona w sprawie opinią a stanowiskiem organu rentowego wynika głównie z uznawania przez organ rentowy każdej, czyli także zawierającej nieprawidłowości deklaracji rozliczeniowej ZUS-DRA za prawidłową podstawę ustalenia należnej składki na ubezpieczenie. Ponadto zastosowania przez biegłego ściśle przepisów prawa obowiązujących w zakresie przedmiotu opinii, a zatem wyrażenie opinii co do zapłaty składki na ubezpieczenie chorobowe w terminie i w prawidłowej wysokości w oparciu o prawidłowy dokument rozliczeniowy sporządzony przez ubezpieczonego w dniu 14 lutego 2023 r. według wskazówek organu rentowego zawartych w piśmie z dnia 8 lutego 2023 r., w którym wskazano wymagające korekty (poprawienia) nieprawidłowości deklaracji rozliczeniowej za październik 2021 r. (pisemne wyjaśnienia – k. 197-209 a.s.).

Sąd Apelacyjny uznał za w pełni wiarygodną, rzetelną i logiczną opinię podstawową wraz z jej pisemnymi wyjaśnieniami sporządzonymi w toku niniejszego postępowania przez biegłego sądowego z zakresu rachunkowości (biegłego rewidenta), albowiem były one jasne, spójne oraz rzeczowo i konkretnie uzasadnione. Sąd wziął pod uwagę przede wszystkim szczegółowo rozpisane przez biegłego zestawienia składek na ubezpieczenia, analizy porównawcze składek składanych kolejno zgodnie z drukiem ZUS DRA. Sąd II instancji nie widzi podstaw, by kwestionować rzetelność i prawidłowość tych opinii, które także odpowiadają wymogom stawianym przez art. 285 § 1 k.p.c., albowiem zostały uzasadnione w sposób przystępny i są zrozumiałe dla osób niedysponujących wiedzą rachunkową, zaś wnioski swoje biegły sformułował jasno i czytelnie. Ocena opinii biegłego dokonana w oparciu o właściwe dla ich przedmiotu kryteria zgodności z zasadami logiki i wiedzy powszechnej, przy uwzględnieniu poziomu wiedzy biegłego, podstaw teoretycznych zaprezentowanego stanowiska, a także sposobu motywowania oraz stopnia stanowczości wyrażonych wniosków przekonuje, że jest ona miarodajna dla poczynienia ustaleń w przedmiocie opłacenia przez T. P. za siebie jako osobę prowadząca działalność gospodarczą należną składkę na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. w terminie i w prawidłowej wysokość.

Zastrzeżenia organu rentowego wyrażone w pismach z dniach 18 grudnia 2024 r. i 18 czerwca 2025 r. nie podważają prawidłowości wniosków opinii biegłego. Pozwany nadal prezentuje przyjęte przez siebie błędne stanowisko i nie podnosi merytorycznych argumentów podważających trafność opinii.

Przechodząc do rozważań prawnych wskazać należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350; dalej ustawa systemowa) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami prowadzącymi pozarolniczą działalność. W myśl natomiast art. 11 ust. 2 ustawy systemowej dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, 8 i 10.

Do dnia 31 grudnia 2021 r. art. 14 ust. 1 ustawy systemowej brzmiał: objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tymi ubezpieczeniami, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony, z zastrzeżeniem ust. 1a (objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane zgodnie z art. 36 ust. 4 albo 4b). Natomiast zgodnie z ust. 2 ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają: 1) od dnia wskazanego we wniosku o wyłączenie z tych ubezpieczeń, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został złożony; 2) od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie - w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących, duchownych oraz osób wymienionych w art. 7; w uzasadnionych przypadkach Zakład, na wniosek ubezpieczonego, może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie, z zastrzeżeniem ust. 2a; 3) od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.

Z dniem 1 stycznia 2022 r. weszła w życie ustawa z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz.1621), która nadała nowe brzmienie między innymi art. 14. Art. 14 ust. 1 i 1a ustawy w nowym brzmieniu stanowi, że objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a (objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje od dnia wskazanego w zgłoszeniu tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 albo 4b). Natomiast zgodnie z art. 14 ust. 2 ustawy ubezpieczenia emerytalne i rentowe oraz chorobowe, o których mowa w ust. 1, ustają: 1) od dnia wskazanego w zgłoszeniu wyrejestrowania, o którym mowa w art. 36 ust. 11 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie; 2) (uchylony); 3) od dnia ustania tytułu podlegania tym ubezpieczeniom.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego T. P. opłacił za siebie jako osobę prowadzącą działalność gospodarczą należną składkę na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. w terminie (29 października 2021 r.) i w prawidłowej wysokości (72 zł) i z tego tytułu podlegał ubezpieczeniu dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od dnia 1 października 2021 r. Jego ubezpieczenie nie ustało. Późniejsze korekty pozostają bez wpływu na tę okoliczność. Kluczowa dla rozliczania składek na ubezpieczenia społeczne jest bowiem prawidłowa deklaracja rozliczeniowa ZUS-DRA wykazująca prawidłową podstawę wymiaru, czyli obliczoną zgodnie z art. 18 a ust. 1, art. 18aa, art. 18 ust. 9 i 10 ustawy systemowej oraz obliczone od prawidłowej podstawy wymiaru należne składki na ubezpieczenia za dany miesiąc - a więc deklaracja z dnia 14 lutego 2023 r. sporządzona przez odwołującego się w odpowiedzi na pismo ZUS Oddział w B. z dnia 8 lutego 2023 r. Nienależnie opłacona składka na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. - nadpłacona składka na ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 r. wynosi 5,31 zł (77,31 zł – 72 zł). W tej sytuacji nie zachodziła potrzeba, aby ubezpieczony składał wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie.

Odnosząc się do poglądu Sądu Okręgowego, że wpłata składki w październiku 2021 r. była przejawem woli ubezpieczonego do podlegania spornemu ubezpieczeniu, to organ rentowy trafnie go kwestionował. Powołać się bowiem należy na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2022 r., III UZP 10/21 (LEX nr 3304179), w której wyjaśnione zostało, że nieopłacenie w terminie należnej składki w całości powoduje ustanie ubezpieczenia. Przyjęcie prymatu uzewnętrznionej woli ubezpieczonego jako przesłanki kontynuowania ubezpieczenia podważałoby to stanowisko. Wszak uzewnętrznieniem woli kontynuacji ubezpieczenia jest także złożenie wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie po terminie całej, nieuiszczonej składki. Koncepcji prymatu uzewnętrznionej woli ubezpieczonego w ocenie ustania ubezpieczenia przeczy art. 14 ust. 2 pkt 2 in fine ustawy systemowej, który przewiduje możliwość wyrażenia przez Zakład zgody na opłacenie (należnej) składki po terminie, w uzasadnionych przypadkach, na wniosek ubezpieczonego. Pokazuje to, że wola ubezpieczonego (kontynuacji ubezpieczenia) nie ma decydującego znaczenia dla zablokowania skutku w postaci ustania ubezpieczenia. Uwidacznia się także brak konsekwencji co do traktowania woli ubezpieczonego kontynuowania ubezpieczenia jako przeszkody dla ustania tego ubezpieczenia ex lege. W przypadku ubezpieczonego, który nie opłacił w terminie należnej składki w całości, pomimo że wyraził wolę kontynuacji ubezpieczenia dobrowolnego przez złożenie wniosku o zgodę na zapłatę składki po terminie, nie ma gwarancji, że wola ta będzie rozstrzygająca dla kontynuacji ubezpieczenia. Zakład może odmówić wyrażenia zgody na zapłatę należnej składki po terminie, pomimo woli ubezpieczonego kontynuowania tego ubezpieczenia (zob. np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 kwietnia 2017 r., I UK 144/16, LEX nr 2312491). Tak więc nieopłacenie w terminie należnej składki w całości może skutkować ustaniem ubezpieczenia, i to nawet pomimo woli ubezpieczonego kontynuacji tego ubezpieczenia. Ryzyko ustania ubezpieczenia, pomimo wniosku ubezpieczonego o zgodę na opłacenie składek po terminie, który uzewnętrznia jego wolę kontynuowania tego ubezpieczenia, wynika z uznaniowego charakteru rozstrzygnięcia Zakładu. Z kolei opłacenie w terminie jedynie części należnej składki (nawet, gdy nieopłacona część będzie znaczna w stosunku do kwoty należnej składki) nie będzie skutkowało ustaniem ubezpieczenia. Zestawienie okoliczności skutkujących ustaniem ubezpieczenia, wskazanych odpowiednio w art. 14 ust. 2 pkt 1 oraz 2 ustawy systemowej, uwidacznia, że tylko pierwsza z nich odwołuje się do woli ubezpieczonego, regulując też sposób uzewnętrznienia woli ubezpieczonego co do rezygnacji z ubezpieczenia społecznego (wniosek o wyłączenie z ubezpieczenia). W przypadku drugiej, nie ma żadnego znaczenia wola ubezpieczonego, ponieważ decyduje sam fakt nieopłacenia w terminie składki należnej na to ubezpieczenie. Sąd Najwyższy dalej wyjaśnił, że brak możliwości oparcia się na woli ubezpieczonego wyrażonej w sposób dorozumiany wynika także z innych wypowiedzi Sądu Najwyższego, a dotyczących konieczności złożenia pisemnego wniosku o ponowne objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym osób prowadzących pozarolniczą działalność gospodarczą po ustaniu tytułu podlegania temu ubezpieczeniu oraz odrzucających możliwość złożenia dorozumianego oświadczenia zainteresowanego o objęcie go dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym przez opłacenie składki (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 8 sierpnia 2001 r., II UKN 518/00, OSNP 2003 Nr 10, poz. 257; z dnia 28 listopada 2002 r., II UK 93/02, LEX nr 577471; z dnia 24 kwietnia 2008 r., II UK 245/07, OSNP 2009 nr 15-16, poz. 210; z dnia 22 lipca 2009 r., I UK 70/09, LEX nr 529763; z dnia 29 marca 2012 r., I UK 339/11, OSNP 2013 nr 5-6, poz. 68; z dnia 6 września 2012 r., II UK 36/12, LEX nr 1218196; z dnia 26 listopada 2014 r., II UK 56/14; OSNP 2016 Nr 6, poz. 75; z dnia 9 lipca 2015 r., I UK 376/14, OSNP 2017 Nr 6, poz. 72; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I UK 90/17, LEX nr 2553859; a także postanowienie z dnia 7 marca 2018 r., I UK 189/17, LEX nr 2486873). W orzeczeniach tych Sąd Najwyższych podkreślił, że do stosunków ubezpieczenia społecznego - jako stosunków regulowanych prawem publicznym - nie ma zastosowania art. 60 k.c., zgodnie z którym wola osoby dokonującej czynności prawnej może być wyrażona przez każde zachowanie się tej osoby, które ujawnia jej wolę w sposób dostateczny. Sformułowany w powołanych wyżej orzeczeniach argument dotyczący braku podstaw do stosowania prywatnoprawnej konstrukcji oświadczeń woli do zachowań ubezpieczonego, aby nadać im moc wywoływania skutków prawnych w zakresie ubezpieczeń społecznych, ma charakter ogólny. Argument ten przemawia przeciwko doszukiwania się w zachowaniu ubezpieczonego, polegającym na opłaceniu w terminie części należnej składki, oświadczenia woli ubezpieczonego wywołującego skutek prawny w postaci kontynuacji ubezpieczenia dobrowolnego, pomimo związania przez ustawodawcę ustania dobrowolnego ubezpieczenia z nienależytym wykonaniem obowiązku zapłaty składek należnych na to ubezpieczenie. W przypadku art. 14 ust. 2 pkt 2 i 3 przepisy te odwołują się do okoliczności obiektywnych - nieopłacenia w terminie należnej składki, ustania tytułu podlegania ubezpieczeniu, nie odwołują się natomiast do przyczyn wystąpienia tych okoliczności, intencji czy woli ubezpieczonego odnośnie do kontynuowania ubezpieczenia. W przywołanej uchwale Sąd Najwyższy wyjaśnił, że w aktualnym brzmieniu art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej (od 1 stycznia 2022 r. na podstawie ustawy z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw; Dz.U. z 2021 r., poz. 1621) ustanie dobrowolnego ubezpieczenia powiązano z wyrejestrowaniem z tego ubezpieczenia i jednocześnie wprowadzono obowiązek opłacania składki na dobrowolne ubezpieczenie w okresie od dnia objęcia nim (na skutek zgłoszenia) do dnia wyrejestrowania (art. 14 ust. 2 pkt 2a ustawy systemowej). Właśnie ten przepis (art. 14 ust. 2 pkt 2a) przekształcił prawo (do opłacania składek) w obowiązek i związał go z zadeklarowaniem woli podlegania dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym. Aktualna filozofia podlegania dobrowolnym ubezpieczeniom społecznym tę dobrowolność odnosi do przystąpienia do ubezpieczenia, ale już z przystąpieniem wiąże konsekwencje w postaci przymusu opłacania składki - aż do rezygnacji z ubezpieczenia (wyrejestrowania się). Obecne rozwiązanie, inaczej niż poprzednie, daje więc podstawy do stosowania instrumentów z art. 24 ustawy systemowej, a więc do wyegzekwowania nieopłaconej części składki. Co więcej, znowelizowana (od 1 stycznia 2022 r.) treść art. 24 ust. 2 ustawy systemowej pozwala nie tylko na ściągnięcie należności w drodze egzekucji administracyjnej czy sądowej, ale także na ich potrącenie ze świadczeń wypłacanych przez Zakład (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2024 r., I USK 501/23, LEX nr 3788194).

Mając powyższe na uwadze należy uznać, że zaskarżone orzeczenie ostatecznie odpowiada prawu. Z tych względów Sąd Apelacyjny na podstawie art. 385 k.p.c. oddalił apelację pozwanego.

SSA Iwona Krzeczowska – Lasoń