Wyrok z 3 października 2025, sygn. III AUa 301/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 3 października 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak

Protokolant: Beata Tonak

po rozpoznaniu w dniu 3 października 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy G. K.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P.

o zaległe składki

na skutek apelacji G. K.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 3 grudnia 2024 r. sygn. akt VIII U 2110/24

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 i nie obciąża odwołującego G. K. kosztami zastępstwa procesowego;

2.  w pozostałym zakresie oddala apelację;

3.  zasądza od odwołującego G. K. na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. kwotę 675 zł (słownie sześćset siedemdziesiąt pięć złotych) wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 17 czerwca 2024 r. (znak: (...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. stwierdził, że G. K. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Solidarnościowy Fundusz (...) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz że zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wydania decyzji wynosi łącznie 2 493,84 zł, w tym:

1) z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres od 2019-01 do 2019-02 w kwocie 1 669,10 zł,

odsetek za zwłokę: 985,00 zł

2) z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres za okres od 2010-01 do 2019-02 w kwocie 684,64 zł,

odsetek za zwłokę: 404,00 zł

3) z tytułu składek na Fundusz Pracy, Solidarnościowy Fundusz (...) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych w ramach zakresów numerów deklaracji 01-39 za okres o za okres od 2019-01 do 2019-02 w kwocie 140,10 zł, odsetek za zwłokę: 0,00 zł.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że G. K. jako płatnik składek nie dopełnił obowiązku określonego w art. 47 ust. 2a-f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, i nie dokonał zapłaty składek za okres styczeń – luty 2019 roku. W związku z tym Zakład Ubezpieczeń Społecznych, po przeprowadzeniu z urzędu postępowania w sprawie określenia wysokości należności z tytułu składek na ubezpieczenia ubezpieczenie zdrowotne, określił wysokość zadłużenia z tytułu należnych składek. Do decyzji dołączone zostało szczegółowe zestawienie należności składkowych obejmujące sporne okresy.

Odwołanie od powyższej decyzji wniósł G. K., domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu podał, że zadłużenie wykazane w zaskarżonej decyzji objęte jest umową nr (...) z 16 kwietnia 2019 roku o rozłożenie na raty należności z tytułu składek. Zdaniem odwołującego zaskarżona decyzja nie ma uzasadnionych podstaw prawnych.

Wyrokiem z dnia 3 grudnia 2024r. w sprawie VIII U 2110/24 Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił odwołanie (pkt 1) i zasądził od odwołującego G. K. na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddziału w P. kwotę 900 złotych tytułem zastępstwa prawnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty (pkt 2).

Apelację od powyższego wyroku, w całości, złożył odwołujący, zarzucając naruszenie art. 29 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie, jak również naruszenie art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie w niniejszej sprawie.

W konkluzji odwołujący wniósł o zmianę wyroku poprzez zmianę decyzji i uznanie, że na dzień wydania zaskarżonej decyzji odwołujący nie posiadał przedmiotowego zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy, jak również nieobciążanie go kosztami zastępstwa procesowego strony pozwanej przed Sądem I instancji. Nadto wniósł o nieobciążanie go kosztami postępowania apelacyjnego.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja – co do istoty sprawy – jest bezzasadna, zaś Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok jedynie w pkt 2 i nie obciążył odwołującego G. K. kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem Okręgowym.

Z uwagi na złożenie apelacji po zmianie przepisów Kodeksu postępowania cywilnego dokonanej ustawą z 4 lipca 2019 r. (Dz.U.2019.1469) uzasadnienie wyroku Sądu Apelacyjnego zostało sporządzone w sposób określony przepisem art. 387 § 2 ¹ k.p.c. w brzmieniu nadanym tą nowelizacją. Sąd Apelacyjny - co do istoty sprawy - nie przeprowadził postępowania dowodowego i nie dokonał odmiennej oceny dowodów przeprowadzonych przed Sądem pierwszej instancji, a także nie zmienił i nie uzupełnił ustaleń Sądu pierwszej instancji. W tej sytuacji, zgodnie z art. 387 § 2 ¹ pkt 1 k.p.c., wystarczające jest wskazanie, że Sąd Apelacyjny przyjął za własne ustalenia Sądu pierwszej instancji dokonane w sprawie.

Kwestią sporną w niniejszej sprawie było rozstrzygnięcie, czy prawidłowa jest decyzja z dnia 17 czerwca 2024r., na mocy której pozwany stwierdził, że G. K. jest dłużnikiem Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy, Solidarnościowy Fundusz (...) i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz że zadłużenie wraz z należnymi odsetkami za zwłokę naliczonymi na dzień wydania decyzji wynosi łącznie 2.493,84 zł.

Zaskarżona decyzja została wydana m.in. w oparciu o art. 46 ust. 1 i 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w myśl których płatnik składek jest obowiązany wg zasad wynikających z powołanej ustawy obliczać, potrącać z dochodów ubezpieczonych, rozliczać oraz opłacać należne składki za każdy miesiąc kalendarzowy. Rozliczenie składek, o których mowa w ust. 1, oraz wypłaconych przez płatnika w tym samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających rozliczeniu na poczet składek następuje w deklaracji rozliczeniowej według ustalonego wzoru. Nie podlegają rozliczeniu w deklaracji rozliczeniowej zasiłki wypłacone przez płatnika bezpodstawnie. W świetle powołanych przepisów odwołujący był zobowiązany jako płatnik do zapłaty składek we właściwej wysokości i nie może się z tego obowiązku zwolnić. Na płatniku składek ciąży także powinność dokonywania korekty dokumentacji rozliczeniowej, w szczególności składania imiennych raportów miesięcznych korygujących w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości w zakresie podanych w tych raportach danych i to zarówno dostrzeżonych przez płatnika we własnym zakresie, jak i z inicjatywy organu rentowego.

Na podstawie art. 47 ust. 4 ustawy systemowej– należności z tytułu składek m.in. na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy opłaca się jedną wpłatą na przydzielony przez Zakład numer rachunku składkowego. Z kolei zgodnie z art. 47 ust. 14 ustawy systemowej przepisy art. 47 ust. 1 i 4 tej ustawy stosuje się odpowiednio do składek m.in. na Fundusz Pracy i na ubezpieczenie zdrowotne. Stosownie do art. 23 ust. 1 cyt. ustawy od nieopłaconych w terminie składek należne są od płatnika składek odsetki za zwłokę, na zasadach i w wysokości określonych w ustawie z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa.

Uwzględniając wyżej przytoczone regulacje prawne - zdaniem Sądu Okręgowego - trafnie Sąd Okręgowy uznał, że w wypadku zaś niedopełnienia obowiązku opłacania składek, ZUS ma prawo ustalić wymiar składki z urzędu, w tym ustalić wysokość składek zaległych. Na podstawie art. 83 ust 1 pkt 3 ustawy systemowej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzje w zakresie indywidualnych spraw dotyczących w szczególności ustalania wymiaru składek i ich poboru, a także umarzania należności z tytułu tych składek.

Zasadniczym zarzutem apelującego było naruszenie art. 29 ust. 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie, gdyż zdaniem ubezpieczonego w przypadku rozłożenia przez organ rentowy należności na raty uznaje się, że płatnik nie posiada zadłużenia z tytułu składek. Podobnie odwołujący w toku postępowania przed Sądem Okręgowy, podnosił jedynie zarzut, że kwota zadłużenia objęta zaskarżoną decyzją jest przedmiotem umowy z 16 kwietnia 2019 roku dotyczącej spłaty zadłużenia wobec organu rentowego układem ratalnym.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego zarzuty odwołującego nie są zasadne, gdyż wydając zaskarżoną decyzję organ rentowy nie naruszył postanowień umowy ratalnej, bowiem decyzja ta miała na celu jedynie określenie zadłużenia do ewentualnego przyszłego ustanowienia zabezpieczenia należności, w postaci ustanowienie zabezpieczenia hipotecznego czy też zastawu. Zawarcie układu ratalnego nie powoduje wygaśnięcia zobowiązania składkowego, ponieważ wygasa ono w całości lub w części dopiero wskutek zapłaty, potrącenia, zaliczenia nadpłaty lub zaliczenia zwrotu składki, umorzenia zaległości lub przedawnienia (art. 59 § 1 pkt 1, 3, 4, 8 i 9 o.p. w zw. z art. 31 u.s.u.s.).

Co istotne – bezopornie odwołujący na dzień wydania zaskarżonej decyzji posiadał zadłużenie z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz fundusze. Podkreślić trzeba, że zaskarżona decyzja jedynie ustalała wysokość zadłużenia.

Odwołujący nie zakwestionował istnienia zadłużenia z tytułu składek, a jedynie podnosił zarzut spłacania zadłużenia w ramach układu ratalnego. Z tego faktu, odwołujący wywodził niedopuszczalność ustalenia zadłużenia z tytułu składek. Co prawda nie ma wątpliwości, że odwołujący spłaca zadłużenie wobec organu rentowego z tytułu zaległych składek, zgodnie z zawartym w dniu 16 kwietnia 2019 roku układem ratalnym, jednakże w tym zakresie Sąd Apelacyjny podziela pogląd, że spłata zadłużenia nie stanowi przeszkody w wydaniu decyzji ustalającej zadłużenie za określony okres, ponieważ decyzja jest podstawą zabezpieczenia spłaty. Zawsze bowiem istnieje ryzyko zaprzestania spłaty zadłużenia i chociażby z tego powodu ustawodawca dopuszcza możliwość bieżącego ustalania zadłużenia, w szczególności dotyczącego wysokości odsetek ustawowych.

Ponadto odwołujący nie wykazał, że wyliczenia organu rentowego odnośnie do należnych składek za poszczególne miesiące i odsetek za zwłokę były nieprawidłowe, a tym samym nie było podstaw do zmiany kwestionowanej decyzji także co do wysokości określonych zaległości składkowych.

Reasumując - sprecyzowane w apelacji zarzuty w żadnej mierze nie podważyły prawidłowości wyroku Sądu Okręgowego. Wyrok ten odpowiada prawu. Zarzuty i twierdzenia odwołującego nie zasługują na uwzględnienie, gdyż nie zawierają nowych okoliczności, a w istocie swej sprowadzają się do powielenia wcześniej już przedstawianego stanowiska (przed Sądem I instancji). Apelacja stanowi jedynie polemikę z prawidłowymi co do zasady - ustaleniami Sądu I instancji oraz sprowadza się do przedstawienia własnej subiektywnej interpretacji obowiązujących przepisów prawa.

Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok jedynie w pkt 2 i nie obciążył odwołującego G. K. kosztami zastępstwa procesowego w postępowaniu przed Sądem Okręgowym. Zdaniem Sądu Odwoławczego przy orzekaniu o kosztach postępowania przed Sądem I instancji zastosowanie znajduje art. 102 k.p.c., zgodnie z którym Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. W ocenie Sądu Apelacyjnego w rozpatrywanej sprawie zachodziły okoliczności pozwalające na zastosowanie przepisu art. 102 k.p.c., mając na uwadze charakter niniejszej sprawy i uzasadnione subiektywne przekonanie ubezpieczonego o konieczności wniesienia odwołania, w sytuacji, gdy realizuje on zawarty z pozwanym układ ratalny. Na tej podstawie zdaniem Sądu Odwoławczego wskazane okoliczności uzasadniają przyjęcie wystąpienia przesłanki z art. 102 k.p.c., nakazującej zwolnienie odwołującego z obowiązku zwrotu kosztów procesu - kosztów zastępstwa procesowego w I instancji.

Okoliczności, o których mowa w art. 102 k.p.c., przestały być jednak aktualne na etapie postępowania apelacyjnego, gdyż wobec oddalenia odwołania, Sąd Okręgowy w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku wyjaśnił ubezpieczonemu motywy i prawidłowość zaskarżonej decyzji, stąd też odwołujący składając apelację musiał się liczyć z ryzykiem przegranej oraz z tym, że w przypadku jej oddalenia zostanie obciążony obowiązkiem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego na rzecz przeciwnika.

Mając na uwadze powyższe, Sąd Apelacyjny na podstawie rat. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie 2 i nie obciążył odwołującego G. K. kosztami zastępstwa procesowego, a na podstawie art. 385 k.p.c. w pozostałym zakresie oddalił apelację.

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd II instancji orzekł zgodnie z ogólną zasadą odpowiedzialności za wynik postępowania na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ k.p.c. i art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.

Wiesława Stachowiak