Wyrok z 15 października 2025, sygn. III AUa 419/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 15 października 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Wiesława Stachowiak

Protokolant: Beata Tonak

po rozpoznaniu w dniu 15 października 2025 r. w Poznaniu na posiedzeniu niejawnym

sprawy Fabryki (...) sp. z o.o. z siedzibą w (...) sp. z o.o. z siedzibą w W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

przy udziale ubezpieczonego M. F.

o wysokość podstawy wymiaru składek

na skutek apelacji Fabryki (...) sp. z o.o. z siedzibą w (...) sp. z o.o. z siedzibą w W.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 31 stycznia 2024 r. sygn. akt VIII U 1332/23

1.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I. 1. oraz poprzedzającą go decyzję w ten sposób, że stwierdza, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne M. F. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek Fabryki (...) spółka z o.o. w okresach: 06/2021, 01/2022, (...) i (...) – stanowią kwoty deklarowane przez płatnika składek,

2.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie II.1. oraz poprzedzającą go decyzję w ten sposób, że stwierdza, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne M. F. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenie u płatnika składek (...) spółka z o.o. w okresach: 06/2021, 01/2022, (...) i (...)– stanowią kwoty deklarowane przez płatnika składek,

3.  zmienia zaskarżony wyrok w punkcie I. 2. oraz II. 2. i zasądza od pozwanego organu rentowego na rzecz każdej z odwołujących spółek kwotę po 900 zł (dziewięćset złotych) wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego,

4.  zasądza od pozwanego organu rentowego na rzecz każdej z odwołujących spółek kwotę po 675 zł (sześćset siedemdziesiąt pięć złotych) wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Wiesława Stachowiak

UZASADNIENIE

Decyzją z 13 marca 2022 r. nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., stwierdził, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne M. F. z tytułu umowy o pracę u płatnika składek Fabryki (...) sp. z o.o. stanowią kwoty szczegółowo wskazane w treści decyzji.

Decyzją z 13 marca 2022 r. nr (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., stwierdził, że podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne M. F. u płatnika składek (...) sp. z o.o. wynosi kwoty szczegółowo wskazane w treści decyzji.

W uzasadnieniu decyzji organ rentowy wskazał, że w wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalił, iż pomiędzy spółką Fabryki (...) sp. z o.o. oraz spółką (...) sp. z o.o. występowały powiązania osobowe, kapitałowe, przepływów finansowych, miejscowe, przedmiotowe, schematów podlegania ubezpieczeniom oraz tożsama polityka zatrudnienia. Oba podmioty gospodarcze współpracowały ze sobą przy realizacji zawieranych kontraktów na potrzeby klienta. Ponadto niejednokrotnie wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia przewyższało te z podstawowego zatrudnienia na podstawie umowy pracę. Nie bez znaczenia pozostaje też stawka godzinowa ustalona za realizację umowy zlecenia, która była na tym samym poziomie co stawka godzinowa na umowę o pracę, często pozostająca w dysproporcji pomiędzy odpowiedzialnością i stopniem skomplikowania umowy o pracę a zadaniami wynikającymi z umowy zlecenia (prace porządkowe, prace doraźne). Przed przystąpieniem do wykonywania czynności zleconych zleceniobiorcy nie przedkładali żadnych dokumentów potwierdzających doświadczenie czy kwalifikacje, gdyż informacje te były znane zleceniodawcy z racji tego, że ubezpieczeni zatrudnieni byli na podstawie umowy o pracę przez drugi podmiot, a zatrudnieni dodatkowo w ramach umowy zlecenia, zobowiązani byli wykonywać prace osobiście.

Odwołanie od powyższych decyzji złożyła Fabryka (...) sp. z o.o. siedzibą w P. (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt VIII U 1333/23) i (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. (sprawa zarejestrowana pod sygn. akt VIII U 1332/23).

Odwołujące spółki, reprezentowane przez profesjonalnego pełnomocnika, zaskarżyły przedmiotowe decyzje w całości wnosząc o ich zmianę poprzez ustalenie, że prawidłowo obliczono podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne dla osoby ubezpieczonej, nadto o zasądzenie od organu rentowego kosztów procesu, w tym sześciokrotności kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych ze względu na stopień skomplikowania sprawy.

Zarządzeniem z 13 czerwca 2023 r. Przewodnicząca połączyła sprawę sygn. VIII U 1333/23 ze sprawą sygn. VIII U 1332/23 do łącznego rozpoznania i rozstrzygnięcia pod sygn. VIII U 1332/23.

Sąd Okręgowy nie wzywał M. F. do udziału w postępowaniu odrębnym postanowieniem, bowiem był on już stroną postępowania administracyjnego przed organem rentowym i adresatem decyzji, stając się automatycznie stroną postępowania odwoławczego.

Ubezpieczony M. F. nie zajął stanowiska w sprawie.

Wyrokiem z dnia 31 stycznia 2024 roku w sprawie VIII U 1332/23 Sąd Okręgowy w Poznaniu:

I.

1. oddalił odwołanie Fabryki (...) Spółka z o.o. z siedzibą w P. od decyzji z 13 marca 2023 roku, nr (...),

2. zasądził od odwołującej Fabryki (...) Spółka z o.o. z siedzibą w P. na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w P. kwotę 900 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności należności liczonych od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

II.

1. oddalił odwołanie (...) Spółka z o.o. z siedzibą w P. od decyzji z 13 marca 2023 roku, nr (...),

2. zasądził od odwołującej (...) Spółka z o.o. z siedzibą w P. na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddziału w P. kwotę 900 złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w płatności należności liczonych od daty uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:

Do 2015 r. funkcjonowała spółka pracownicza wyodrębniona z Fabryki (...) i nazwana Fabryka (...). Spółka była w słabej kondycji finansowej w związku z tym K. B. (1) będący wówczas pracownikiem Fabryki (...), A. C., M. O. i D. H. odkupili od spółki pracowniczej zorganizowaną część przedsiębiorstwa – halę i maszyny oraz przejęli zatrudnionych pracowników w trybie art. 231 kp. 9 października 2015 r. zawiązali przed notariuszem spółkę Fabryki (...) sp. z o.o. (Rep. (...)). Spółce nadano numer identyfikacji podatkowej NIP (...) oraz numer identyfikacyjny REGON (...). 21 marca 2022 r. odwołująca spółka została wpisana do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego prowadzonego pod numerem (...).

W okresie objętym zaskarżoną decyzją (...) sp. z o.o. prowadziła działalność pod adresem ulica (...) w P., obecnie siedziba spółki mieści się w W.. Kapitał zakładowy spółki wynosi 1 005 000,00 zł. Wspólnikami są: K. B. (1), A. C., M. O. i D. H.. Każdy ze wspólników posiada po (...) udziałów o łącznej wartości 251 250,00 zł. W skład zarządu spółki wchodzi K. B. (1) prezes zarządu i A. C. członek zarządu. W spółce nie powołano Rady Nadzorczej. Do reprezentacji spółki uprawniony jest samodzielnie każdy z członków zarządu. Przeważającym przedmiotem działalności spółki (...) sp. z o.o. jest produkcja narzędzi ( (...) (...)Spółka zajmuje się produkcją nieseryjnych części do linii produkcyjnych - narzędzi specjalnych i ich oprzyrządowania, zamawianych przez fabryki.

Zgodnie z przyjętym podziałem obowiązków K. B. (1) zajmuje się w obu spółkach zatrudnianiem i zwalnianiem pracowników, promocją firmy, sprawami z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy, sprawami kontroli jakości, odpadów, sprawami zaopatrzenia, sprawami produkcji, certyfikatów (...), sprawami napraw, zakupów narzędzi, utrzymywaniem kontaktów z klientami. Z kolei A. C. odpowiada za sprawy finansowe i prawne.

Do 30 czerwca 2022 r. obsługą kadrowo-księgową spółek (...) sp. z o.o. i (...) sp. z o.o. zajmowała się K. G. prowadząca Biuro (...) w P..

W okresie objętym zaskarżoną decyzją w (...) sp. z o.o. było zatrudnionych około 8 -10 osób w ramach umowy zlecenia oraz 65 osób na podstawie umowy o pracę, na stanowiskach produkcyjnych (fizycznych): szlifierz, tokarz, frezer, druciarz, osoba od pomiarów, sprzątaczka pracowników biurowych w działach: handlowym, technologii, administracji, zaopatrzenia, w magazynie i wydajni narzędzi. Pracownicy i zleceniobiorcy świadczyli pracę w (...) sp. z o.o. od poniedziałku do piątku od godziny 6.00 rano do godziny 22.00 wieczorem, ponieważ część pracowników pracuje na drugą zmianę od godziny 14.00 popołudniu do godziny 22.00 wieczorem.

(...) sp. z o.o. ( (...) sp. z o.o.) powstała na podstawie umowy notarialnej 20 maja 2019 r., została wydzielona ze spółki (...) sp. z o.o. Spółce nadano numer NIP (...) oraz REGON (...). 11 października 2022 r. dokonano wpisu spółki do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem (...). Działalność jest prowadzona pod adresem ulica (...) w P.. Kapitał zakładowy spółki wynosi 5 000,00 zł. Od momentu powstania spółki wspólnikami spółki są K. B. (1), A. C., M. O. i D. H.. Każdy ze wspólników posiada po 25 udziałów o łącznej wartości 1 250,00 zł. Prezesem zarządu jest K. B. (1). A. C. jest członkiem zarządu. W spółce nie powołano organu nadzoru - Rady Nadzorczej. Do składania oświadczeń w imieniu spółki upoważniony jest każdy z członków zarządu samodzielnie. Przeważającym przedmiotem działalności (...) sp. z o.o. jest obróbka metali i nakładanie powłok na metale ( (...) (...)). Park maszynowy pozwala na obróbkę mechaniczną wszelkich rodzajów materiałów dostępnych na rynku od tworzyw sztucznych, stali narzędziowych, czarnych, nierdzewnych, węglików spiekanych, po stopy tytanu. Z zapisów zamieszczonych na stronie internetowej wynika, że spółka jest jedyną narzędziownią w regionie z własną hartownią i linią do czernienia chemicznego stali.

Spółka (...) sp. z o.o. wynajmuje lokal użytkowy wraz ze znajdującymi się w nim maszynami i urządzeniami hartowniczymi (wanna do czernienia, piece hartownicze, maszyna do śrutowania, suwnica, piec do nawęglania) o powierzchni użytkowej 500 m2 od spółki (...) sp. z o.o., na podstawie umowy najmu z 1 czerwca 2021 r. do prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie hartowania, czernienia, obróbki metalu. Czynsz wraz z wszystkimi opłatami wynosi 12 000,00 zł miesięcznie plus podatek VAT według aktualnej na dzień zapłaty czynszu stawki. (...) sp. z o.o. wystawia faktury VAT spółce (...) sp. z o.o. z tytułu najmu. W wynajętym lokalu wcześniej była chromownia i piece hartownicze, która stanowiły część wyposażenia (...) sp. z o.o. Obecnie w jednym pomieszczeniu przeprowadza się hartowanie stali, w drugim pomieszczeniu wykonuje czernienie, w trzecim pomieszczeniu mieści się biuro, a w czwartym pomieszczeniu magazyn. Spółka (...) sp. z o.o. jest spółką usługową. (...)hartuje detale, czerni i śrutuje. Spółka (...) sp. z o.o. generuje około 15% obrotów w spółce (...) sp. z o.o. Prace w (...) są częścią procesu technologicznego obu współpracujących spółek.

W okresie objętym zaskarżoną decyzją w (...) sp. z o.o. było zatrudnionych 6-8 osób na podstawie umowy o pracę, na stanowisku hartownik oraz 8 -10 osób w ramach umowy zlecenia. Pracownicy świadczyli pracę od poniedziałku do piątku od godziny 6.00 rano do godziny 22.00 wieczorem. Zleceniobiorcy wykonywali pracę od godziny 6.00 rano do godziny 22.00 wieczorem od poniedziałku do piątku, w wyjątkowych sytuacjach w soboty.

(...) sp. z o.o. i (...) sp. z o.o. współpracowały ze sobą przy realizacji zawieranych kontraktów na potrzeby klienta, a konsekwencją ich współpracy było zatrudnienie w ramach umowy zlecenia w spółce (...) sp. z o.o. pracowników (...) sp. z o.o. W okresie od lipca 2019 r. do listopada 2021 r. oraz w miesiącach styczniu i lutym 2020 r., marcu 2021 r., we wrześniu 2021 r., w październiku 2021r. oraz w okresie od lutego 2022 r. do czerwca 2022 r. (...) sp. z o.o. wystawiała faktury VAT dla (...) sp. z o.o. za usługi hartowania detali w wysokości ryczałt. W ciągu ostatnich trzech lat znacznie zwiększyła się liczba klientów spółki (...) sp. z o.o., a w konsekwencji obrót. Pomimo, że hartownia poszukuje pracowników, nie ma kandydatów chętnych do pracy w hartowni z uwagi na trudne warunki pracy. W tej sytuacji prezes zarządu (...) sp. z o.o. zaproponował pracownikom (...) sp. z o.o. pracę w soboty lub po godzinach pracy na podstawie umowy zlecenia w hartowni. Poszukiwano kandydatów do prac porządkowych, remontowych i administracyjnych, przy przenoszeniu elementów, sprzątaniu magazynu, kontroli jakości detali i narzędzi, prowadzeniu rozrachunków, pomocy przy hartowaniu. Na zebraniu zorganizowanym dla pracowników (...) przedstawiono propozycję dodatkowego zarobku na umowę zlecenia. Każdy chętny mógł pracować na umowę zlecenia. W zależności od potrzeb hartowni zamieszczono także ogłoszenie o pracy w hartowni i zleceniobiorcy zgłaszali się do P. M. kierownika hartowni, K. B. (2) prezesa obu spółek albo do jego zastępcy. Zainteresowanie ze strony pracowników było bardzo duże. Na stronie internetowej GoWork jeden z internautów zamieścił informację na temat mechanizmu zatrudniania pracowników w nadgodzinach w spółce (...) sp. z o.o.

Pomiędzy odwołującymi spółkami istnieją powiązania osobowe i kapitałowe, w tym o charakterze funkcyjnym oraz powiązania kontraktowe. Ścisła współpraca pomiędzy spółkami dała możliwość realizacji umowy z kontrahentami przy jednoczesnym obniżeniu kosztów prowadzenia działalności przez obie spółki i zarazem większe możliwości konkurowania na rynku produkcji narzędzi i obróbki metali.

M. F., z zawodu jest technikiem ekonomistą. W okresie od 1 listopada 2020 r. do 31 marca 2023 r. ubezpieczony był zatrudniony na podstawie umowy o pracę w (...) sp. z o.o., w pełnym wymiarze czasu pracy, początkowo na okres próbny od 1 listopada 2020 r. do 31 stycznia 2021 r., od 1 lutego 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. na czas określony, a od 1 lutego 2022 r. na czas nieokreślony, na stanowisku magazyniera. Jako miejsce wykonywania pracy w umowie o pracę wskazano P. ul. (...). Do zakresu obowiązków ubezpieczonego w latach 2021 – 2022 należało: przyjmowanie dostaw towaru – wyładowywanie z aut, sprawdzenie zgodności, przyjęcie towaru na magazyn, planowanie, rozmieszczenie towarów w magazynie, rozkładanie towaru w magazynie (przenoszenie i rozwożenie towaru przyjętego), oznaczenie towaru sprawdzanie zgodności przygotowanych do wysyłki towarów z fakturą VAT, czynności związane z wysyłką towaru (pakowanie produktów według ustalonych procedur, oznaczanie i adresowanie przesyłek), załadunek zamówień do aut dostawczych, obsługa urządzeń magazynowych między innymi wózka widłowego, kontrolowanie zgodności towarów pod względem zawartości towaru czy występują braki lub naddatki w zamówionej ilości i jakości, sprawdzanie stanów magazynowych (kompletowanie towaru, zgłaszanie uszkodzonych produktów do kierownika oraz ich usuwanie z magazynu), regularna inwentaryzacja magazynu, współpraca z innymi działami firmy, np. z działem sprzedaży, działem zaopatrzenia, wypożyczanie narzędzi pracownikom, wydawanie klientom detali, wspieranie pracy innych magazynierów/pomoc przy rozładunku lub załadunku towaru, konsultowanie dostaw i działań logistycznych. M. F. pracował od poniedziałku do piątku od godziny 7.00 rano do godziny

15.00 popołudniu. Obecność w pracy ubezpieczony potwierdzał odbijając każdorazowo kartę. Za świadczoną pracę ubezpieczony otrzymywał wynagrodzenie zasadnicze, premię uznaniową według stawki godzinowej określonej w Regulaminie wynagradzania oraz świadczenia socjalne. W okresie od lutego 2021 r. do stycznia 2022 r. stawka godzinowa wynosiła 16,99 zł netto, a od lutego 2022 r. – 19,32 zł netto.

W 2021 r. M. F. podjął współpracę z (...) sp. z o.o. w oparciu o umowę zlecenia.

1 grudnia 2021 r. ubezpieczony zawarł z (...) sp. z o.o. umowę zlecenia nr (...) na czas określony od 1 grudnia 2021 r. do 31 grudnia 2021 r., której przedmiotem było przenoszenie detali do magazynu. Strony ustaliły, że za wykonaną pracę ubezpieczony otrzyma wynagrodzenie w wysokości 329,67 zł, które płatne będzie w terminie 7 dni, po przyjęciu pracy zleconej i wystawieniu rachunku przez zleceniobiorcę.

4 maja 2021 r. M. F. podpisał z (...) sp. z o.o. kolejną umowę zlecenia nr (...) na czas określony od 4 maja 2021 r. do 31 maja 2021 r., której przedmiotem było przenoszenie detali do magazynu. Strony ustaliły, że za wykonaną pracę ubezpieczony otrzyma wynagrodzenie w wysokości 805,49 zł, które płatne będzie w terminie 7 dni, po przyjęciu pracy zleconej i wystawieniu rachunku przez zleceniobiorcę.

Na podstawie umowy zlecenia 1 lutego 2022 r. nr (...), 2 maja 2022 r. nr (...) i 1 czerwca 2022 r. nr (...) zawartej z (...) sp. z o.o. na okres jednego miesiąca M. F. zobowiązał się do przenoszenia detali z magazynu. W § 4 przewidziano, że za wykonanie pracy zleconej ubezpieczony otrzyma wynagrodzenie odpowiednio w kwocie 663,74 zł, 590,11 zł i 2 772,53 zł, płatne będzie w terminie 7 dni, po przyjęciu pracy zleconej i wystawieniu rachunku przez zleceniobiorcę.

W ramach umowy zlecenia zawartej z (...) sp. z o.o. ubezpieczony odbierał detale z Hartowni i przenosił je do magazynu wyrobów gotowych. Pracował od poniedziałku do piątku, po zakończeniu pracy lub czasami w soboty. Ubezpieczony pracował w magazynie w tym samym miejscu, gdzie świadczył pracę. Czynności wykonywane przez ubezpieczonego nie wymagały stałego nadzoru ze strony P. M. kierownika (...) oddelegowanego do kierowania pracą zleceniobiorców. Ubezpieczony podpisywał się na liście obecności znajdującej się w (...)Ubezpieczony otrzymywał na konto oddzielne przelewy za prace wykonane w ramach umowy o pracę i umowy zlecenia. Ubezpieczony nie weryfikował przelanych kwot.

Zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia nie miało charakteru incydentalnego i kilkakrotnie przewyższało stan zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w pierwszej ze spółek.

M. F. był zgłoszony jako pracownik do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę przez (...) sp. z o.o. z kodem ubezpieczenia(...) oraz wyłącznie do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu wykonywania umowy zlecenia na rzecz (...) sp. z o.o. z kodem ubezpieczenia (...).

Z tytułu realizacji umów zlecenia, ubezpieczonemu zostało wypłacone wynagrodzenie, od którego naliczono składki tylko na ubezpieczenie zdrowotne w szczegółowo opisanej wysokości.

W okresie od 5 lutego 2022 r. do 3 października 2021 r. z przerwą w czynnościach kontrolnych od 12 sierpnia 2022 r. do 31 sierpnia 2022 r. oraz od 14 września 2022 r. do 27 września 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział przeprowadził kontrolę w (...) sp. z o.o. i (...) sp. z o.o. między innymi w zakresie: prawidłowości i rzetelności obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszania do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Kontrolą objęto okres od 1 czerwca 2019 r. do 30 czerwca 2022 r. Podsumowanie wyników kontroli zawarto w protokole z 3 października 2022r.

13 marca 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. wydał zaskarżone decyzje o numerach (...), w których ustalił podstawę wymiaru składek ubezpieczonego M. F. w ten sposób, że do przychodu uzyskanego z tytułu wynagrodzenia za pracę na rzecz spółki (...) sp. z o.o. doliczył przychód z tytułu umów zlecenia, zrealizowanych na rzecz spółki (...) sp. z o.o.

Pismem z 17 października 2022 r. płatnik składek wniósł pisemne zastrzeżenia do protokołu kontroli, które nie zostały uwzględnione przez organ rentowy z uwagi na brak nowych środków dowodowych powodujących zmianę ustaleń w tym zakresie.

W oparciu o wyżej ustalony stan faktyczny Sąd Okręgowy wskazał, że odwołanie Fabryki (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. oraz odwołanie (...) sp. z o.o. z siedzibą w P. nie zasługiwały na uwzględnienie i podlegały oddaleniu.

W ocenie Sądu Okręgowego zaskarżone decyzje okazały się prawidłowe. Ustalony w sprawie stan faktyczny wskazuje bowiem jednoznacznie, że stosunek zlecenia, łączący osobę ubezpieczoną z jedną z odwołujących Spółek, w istocie obejmował również wykonywanie obowiązków, wynikających ze stosunku pracy zawartego z drugą odwołującą Spółką. Stosunek ten został wykreowany tylko po to, by w niedozwolony sposób zoptymalizować koszty prowadzenia działalności przez odwołujące spółki, nadto by uniknąć konieczności uiszczania wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, czy w porze nocnej, w niedziele i święta oraz odprowadzania od takich wypłat składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. Strony dokonały sztucznego, nieuzasadnionego prawnie rozdziału czynności wykonywanych przez ubezpieczonych w taki sposób, by stworzyć pozór istnienia dwóch tytułów ubezpieczeń i w ten sposób skorzystać z instytucji „zbiegu ubezpieczenia”, która w istocie w sprawie nie wystąpiła.

Sąd Okręgowy powoływał następnie podstawę prawną rozstrzygnięcia, tj. art. 6 ust.1 pkt 4, art. 9 ust. 1 i 2, art. 18 ust. 1 i 3 ustawy z 13 października 1998 r. systemie ubezpieczeń społecznych, art. 81 ust. 1 ustawy z 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach z opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a także art. 58 § 1 i 2 k.c., 83 k.c. i art. 734 i 735 k.c

W uznaniu Sądu Okręgowego odwołania nie zasługiwały na uwzględnienie. Ze zbiegiem tytułów ubezpieczenia mamy do czynienia wtedy, gdy jedna osoba wykonuje kilka rodzajów działalności, z którymi wiąże się obowiązek ubezpieczenia społecznego (art. 6 ustawy systemowej). W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja została wykreowana przez odwołujące spółki. (...) sp. z o.o. pojawiła się na rynku 2019 i została wydzielona ze spółki Fabryki (...) sp. z o.o.

Sąd Okręgowy wskazał, że z art. 9 ust. 1 ustawy systemowej wynika zasada, że w przypadku zbiegu u danej osoby kilku tytułów ubezpieczenia, z której jeden ma charakter „bezwzględny” (np. umowy o pracę), a drugi tytuł ubezpieczenia ma charakter „ogólny” (np. umowy zlecenia) nie dochodzi do kumulacji obowiązków ubezpieczenia z tych tytułów, co oznacza powstanie obowiązku odprowadzania składek tylko od tytułu „bezwzględnego” (umowy o pracę). Zasada ta nie ma jednak charakteru bezwarunkowego. Odstępstwo od powyższej zasady wprowadza bowiem art. 9 ust. 1a ustawy systemowej, zgodnie z którym ubezpieczeni, których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy (…) w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5a ustawy systemowej, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów.

Sąd Okręgowy podzielił stanowisko pozwanego organu rentowego, iż powstanie spółki (...) sp. z o.o. i przejęcie przez nią pracowników spółki (...) sp. z o.o., którzy następnie wykonywali dotychczasowe obowiązki na podstawie dwóch różnych umów (umowy o pracę i umowy zlecenia) miało charakter ukonstytuowania pozornego zbiegu tytułów ubezpieczenia. W ten sposób w istocie doszło do sztucznego quasi podziału spółki na dwa podmioty, a zakres świadczonych usług zamykał się w katalogu usług świadczonych zgodnie z realizowanymi umowy na rzecz kontrahentów, na podstawie nawiązanej współpracy. W rozpatrywanej sprawie istotne znaczenie ma to, że wobec poszczególnych kontrahentów obie spółki postrzegane były, jako jeden podmiot gospodarczy świadczący szeroki wachlarz usług związanych z obróbką metali.

Sąd Okręgowy przyjął, iż ubezpieczony był pracownikiem odwołującej spółki (...) sp. z o.o. zatrudnionym na podstawie umowy o pracę na stanowisku magazyniera. Do obowiązków pracowniczych ubezpieczonego należało: przyjmowanie dostaw towaru – wyładowywanie z aut, sprawdzenie zgodności, przyjęcie towaru na magazyn, planowanie, rozmieszczenie towarów w magazynie, rozkładanie towaru w magazynie (przenoszenie i rozwożenie towaru przyjętego), oznaczenie towaru sprawdzanie zgodności przygotowanych do wysyłki towarów z fakturą VAT, czynności związane z wysyłką towaru (pakowanie produktów według ustalonych procedur, oznaczanie i adresowanie przesyłek), załadunek zamówień do aut dostawczych, obsługa urządzeń magazynowych między innymi wózka widłowego, kontrolowanie zgodności towarów pod względem zawartości towaru czy występują braki lub naddatki w zamówionej ilości i jakości, sprawdzanie stanów magazynowych (kompletowanie towaru, zgłaszanie uszkodzonych produktów do kierownika oraz ich usuwanie z magazynu), regularna inwentaryzacja magazynu, współpraca z innymi działami firmy, np. z działem sprzedaży, działem zaopatrzenia, wypożyczanie narzędzi pracownikom, wydawanie klientom detali, wspieranie pracy innych magazynierów/pomoc przy rozładunku lub załadunku towaru, konsultowanie dostaw i działań logistycznych. Równocześnie w okresie objętym zaskarżoną decyzją ubezpieczony zatrudniony był na podstawie umowy zlecenia w spółce (...) sp. z o.o. celem wykonywania czynności polegających na przenoszeniu detali z (...) do magazynu wyrobów gotowych. Ubezpieczony wykonywał obowiązki wynikające z zawartych umów w P. w magazynie i (...) w siedzibie spółki.

Obowiązki powierzone ubezpieczonemu na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia były różne, lecz ich wspólną cechą była obsługa magazynu. Uprawnionym jest zatem wniosek, że czynności wykonywanie przez ubezpieczonego na podstawie oby umów wzajemnie się uzupełniały tworząc pełny zakres usług związanych z kompleksową obsługą magazynu chociażby wydawaniem towaru kontrahentom.

Zdaniem Sądu Okręgowego, w okolicznościach niniejszej sprawy bez znaczenia jest podział na czynności/obowiązki wykonywane na podstawie umowy o pracę oraz umowy zlecenia albowiem istotny jest przedmiot i sposób wykonywania tych obowiązków, a które w istocie polegały na szeroko pojętej ochronie i dozorze obiektów, terenów i ludzi. Z prawnego punktu widzenia umowy zlecenia, zawarte (...) sp. z o.o. należy określić jako pozorne w rozumieniu art. 83 kc. Przepis ten stanowi, iż nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Jeżeli oświadczenie takie zostało złożone dla ukrycia innej czynności prawnej, ważność oświadczenia ocenia się według właściwości tej czynności. W istocie, na potrzeby uniknięcia odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne od kwot wynagrodzenia, uzyskiwanego przez te same osoby w spółce (...) sp. z o.o. W rzeczywistości obowiązki pracownicze ubezpieczonego zostały sztucznie rozdzielone na dwie umowy zawarte z pozornie odrębnymi podmiotami gospodarczymi, które występowały na rynku.

Zatrudnienie ubezpieczonego w ramach umów zlecenia zawartych ze spółką (...) sp. z o. o. było dla spółki (...) sp. z o.o. korzystne z przyczyn organizacyjnych i finansowych. Ubezpieczony wykonywał bowiem pracę o podobnym charakterze, co nie wymagało dodatkowego przeszkolenia. Takie rozwiązanie było najkorzystniejsze i zapewniało najwyższą jakość wykonania usługi oraz obniżenie kosztów. Zawierając z ubezpieczonym dodatkowe umowy zlecenia, spółka (...) sp. z o.o. korzystała w ten sposób z art. 9 ust. 2 ustawy, przewidującego zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych. Pozwoliło to na opłacanie wyłącznie składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Przedmiotem każdej z umów (umowy o pracę jak i umowy zlecenia) było wykonywanie czynności co najmniej zbliżonych lub tożsamych, powiązanych ze sobą, z użyciem tej samej odzieży ochronnej. Ponadto czynności te wykonywane były w miejscach/obiektach tożsamych dla wykonywania działalności gospodarczej obu podmiotów. W toku postępowania dowodowego nie wykazano relewantnych prawnie różnic między przedmiotem i sposobem wykonywania umów na rzecz odwołujących.

Nawet jednak w braku możliwości uznania umowy za zawartą dla pozoru (i z tego tytułu nieważnej) nie zmieniałoby to faktu, iż umowy zlecenia zawarte ze spółką (...) sp. z o.o. były ewidentnie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, zmierzały do obejścia prawa i z tych właśnie przyczyn były nieważne.

Zdaniem Sądu Okręgowego celem zawarcia przez ubezpieczonego umów zlecenia z (...) sp. z o.o. na wykonywanie podobnych czynności/prac, jak te, które ubezpieczony wykonywał w ramach umowy o pracę, zawartej z (...) sp. z o.o., nie było z pewnością osiągnięcie wynagrodzenia. Skoro, ubezpieczony w ramach umów zlecenia wykonywał podobne prace, nic nie stało na przeszkodzie, aby w ramach łączącej go umowy o pracę, wykonywał także obowiązki magazyniera. Odwołujące spółki w ramach nawiązanej współpracy mogły bowiem dokonywać podziału między sobą według innego kryterium aniżeli rodzaj powierzonej pracy. W ocenie Sądu Okręgowego, prace wykonywane przez ubezpieczonego w ramach umów zlecenia, świadczą wprawdzie o braku pozorności umowy (art. 83 k.c.), ale stanowią także zasłonę dla rzeczywistego celu zawartej umowy, którym było nie samo zlecenie (praca), lecz uzyskanie kolejnego tytułu ubezpieczenia. Wówczas też ujawnia się pierwszoplanowy cel umowy, czyli uniknięcie wyższych danin publicznoprawnych z innego tytułu, a także uniknięcie płacenia ubezpieczonemu wynagrodzenia za nadgodziny lub pracę w niedziele i święta, czy w porze nocnej.

W przedmiotowej sprawie doszło zatem do wykorzystania przepisów o ubezpieczeniach społecznych i stworzenie wyłącznie formalnej podstawy ubezpieczenia, tak, aby zawarcie umowy zlecenia za jedyny cel miało unikanie płacenia składek na ubezpieczenia społeczne. Takiego celu nie usprawiedliwia zasada wolności umów, gdyż nie jest ona nieograniczona nawet w prawie cywilnym (art. 353 ¹ k.c.).

W sytuacji bowiem, jak w niniejszej sprawie, gdy ubezpieczony w ramach pracy etatowej i w ramach zlecenia, wykonywał niemalże tożsame czynności, na rzecz dwóch powiązanych ze sobą kapitałowo, przedmiotowo i osobowo podmiotów, które to podmioty mają tą samą siedzibę, przy czym praca w ramach zlecenia przypada po zwykłych godzinach pracy na etacie, to rozbicie tego zlecenia na dwie umowy, zawierane z dwoma podmiotami bez jakiegokolwiek logicznego czy ekonomicznie uzasadnionego celu, nie może być rozumiane inaczej, niż jako działanie w celu obejścia prawa – działanie pozorujące zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych. Hala, nieruchomości oraz maszyny i urządzenia są własnością (...) sp. z o.o. Spółka (...) sp. wykonuje swoją działalność na części hali, która stanowi własność (...) w oparciu o urządzenia (piece hartownicze) należące do (...) sp. z o.o. na podstawie umowy najmu. Pomiędzy odwołującymi spółkami występują przepływy finansowe wynikające z rozliczeń (wystawiały wzajemnie między sobą faktury) za wykonane usługi oraz najem lokalu użytkowego. Spółki wykonują swoją działalność pod wspólnym adresem, przy ulicy (...) w P., gdzie znajdują się: hala, biura oraz wszelkie urządzenia i narzędzia oraz wykorzystywany materiał. Księgowość spółek prowadzona była w tym samym Biurze (...). Spółki działają w tej samej branży (...) oprócz produkcji narzędzi jako przedmiot pozostałej działalności w KRS wykazała: obróbka metali i nakładanie powłok na metale ( (...) (...). (...) jako przeważającą działalność wykazała obróbka mechaniczna elementów metalowych ( (...) (...).

W konsekwencji, dla zawarcia umów zlecenia pomiędzy ubezpieczonym a (...) sp. z o.o. brak było przyczyny (causa), jaką jest świadczenie usług (pracy) na rzecz zleceniodawcy za wynagrodzeniem. Tym samym umowy zlecenia, zawarte przez ubezpieczonego ze spółką (...) sp. z o.o. są nieważne z mocy art. 58 § 1 k.c., ponieważ doprowadziły do obejścia przepisów prawa wyrażonych w art. 9 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.

W przypadku ubezpieczonego nie doszło do zbiegu tytułów podlegania ubezpieczeniom społecznym. Jedynym rzeczywistym, ważnym tytułem podlegania ubezpieczeniom społecznym dla ubezpieczonego, była wyłącznie umowa o pracę, zawarta ze spółką (...) sp. z o.o., a podstawa wymiaru składek obejmowała wynagrodzenie z tytułu pracy u pracodawcy oraz (...) sp. z o.o.

W ramach umowy o pracę, ubezpieczony pracował jako magazynier, za wynagrodzeniem, które stanowiło dla niego źródło utrzymania. Czas pracy, przepracowany przez zleceniobiorcę w spółce (...) sp. z o.o. w ramach umów zlecenia, w istocie stanowił realizację łączącego go ze spółką (...) sp. z o.o. stosunku pracy, ze wszystkimi konsekwencjami, wiążącymi się z ustalonym wymiarem czasu pracy, okresem rozliczeniowym i uprawnieniem do wynagrodzenia za godziny nadliczbowe. Prace w ramach umów zlecenia i umowy o pracę, realizowane były w miejscu świadczenia pracy na podstawie umowy o pracę. Czynności wykonywane w ramach umów cywilnoprawnych, nie różniły się zasadniczo od czynności wykonywanych w ramach umowy o pracę.

Należy zatem uznać, że instrumentalne wykorzystywanie umów o świadczenie usług tego samego rodzaju w celu „zminimalizowania obciążeń składkowych” oraz obejścia przepisów o wynagrodzeniu za pracę w godzinach nadliczbowych, w porze nocnej oraz niedziele i święta nie zasługuje na jurysdykcyjną tolerancję, ponieważ cywilnoprawna zasada swobody kontraktowania, nie uzasadnia ani nie usprawiedliwia podważania dyspozycji imperatywnych przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, ze szkodą dla ubezpieczonych i systemu ubezpieczeń społecznych.

Tym samym dochód uzyskany przez ubezpieczonego z tytułu wykonywania umów zlecenia zawartych z (...) sp. z o.o. stanowi podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne w tej spółce, gdyż jest to przychód uzyskany z tytułu wykonywania pracy na podstawie umowy o pracę zawartej z (...) sp. z o.o. W uznaniu Sądu Okręgowego, umowy zlecenia stanowiły de facto kontynuację stosunku pracy, łączącego ubezpieczonego z (...) sp. z o.o.

W rozpoznawanej sprawie postępowanie spółki (...) sp. z o.o., która przejęła ubezpieczonego ze spółki (...) sp. z o.o., było działaniem mającym na celu obejście przepisów prawa. Udostępnienie pracownika jest podstawą do uwzględnienia wynagrodzenia z tytułu umów zleceń w podstawie wymiaru składek z tytułu umowy o pracę. Konstrukcja przyjęta przez odwołujące spółki odpowiada koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej.

W okolicznościach sprawy ze względu na nieadekwatne ustalenie wysokości wynagrodzenia z umowy o pracę (stanowiące nadużycie prawa) spółkę (...) sp. z o.o. należy uznać za pracodawcę i w konsekwencji za płatnika składek również w odniesieniu do wynagrodzenia pracownika uzyskiwanych z umów zleceń zawartych ze spółką (...) sp. z o.o. Praca na podstawie obu umów była świadczona pod wspólnym adresem. Ponadto zakres obowiązków ubezpieczonego jako pracownika, jak i sposób organizacji jego pracy jako zleceniobiorcy, niczym się nie różnił w odniesieniu do zawartych umów zlecenia oraz umów o pracę w zakresie istoty i celu powierzonych czynności w ramach każdej z tych umów. Terminy i miejsce wykonywania usług na podstawie umów zlecenia były ustalane przez osoby wykonujące funkcje zarządcze w odwołujących spółkach. Czas pracy ubezpieczonego jako magazyniera był ewidencjonowany w formie listy obecności.

Wobec powyższego, Sąd Okręgowy uznał, że organ rentowy wydając zaskarżone decyzje prawidłowo przyjął, że zawarte przez ubezpieczonego ze spółką (...) sp. z o.o. umowy zlecenia, nosiły znamiona nieważności w świetle art. 58 k.c.. Nieważna umowa zlecenia, nie może stanowić tytułu obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym na zasadzie art. 6 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej.

Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne dla ubezpieczonego w spornym okresie, stosownie do treści przepisów: art. 18 ust. 1 i 3, art. 20 ust. 1 ustawy systemowej, stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, uzyskanych z tytułu wynagrodzenia za wykonywanie zawartej ze spółką (...) sp. z o.o. umowy o pracę.

W konsekwencji Sąd Okręgowy oddalił odwołania, o czym orzeczono w punkcie I. 1. oraz II. 1. wyroku.

Natomiast w punktach I. 2. i II. 2. wyroku Sąd Okręgowy zasądził od odwołujących Spółek na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w P. po 900 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, na podstawie art. 98 § 1, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 i § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych, przyjmując za podstawę ustalenia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika pozwanego, wskazaną wartość przedmiotu sporu.

Apelację od powyższego wyroku, w całości, wniosły odwołujące się spółki, zarzucając:

1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść orzeczenia w postaci:

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne nieprzypisanie waloru wiarygodności dowodowi z zeznań A. C. i nie danie im wiary w zakresie:

- braku powiązań kapitałowych pomiędzy spółkami,

- którym A. C. podawał, że wykonywanie umów zlecenia, różniło się od wykonywanej przez ubezpieczonego M. F. umowy o pracę,

- którym A. C. podawał, że wynagrodzenie za wykonywanie umów zlecenia w spółce (...) sp. z o.o. nie stanowiło wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych w spółce (...) sp. z o.o.,

- którym A. C. podawał, że pracownicy mieli pełną świadomość co świadczenia usług w ramach zlecenia,

podczas gdy dał wiarę w pełni zeznaniom Ubezpieczonego M. F. w tym zakresie, jak również dał wiarę w pełni materiałowi dowodowemu zebranemu w niniejszej sprawie potwierdzającemu te fakty, w tym m.in. sprawozdaniu (...) sp. z o.o., umowom zlecenia M. F., umowom o pracę M. F., co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego błędne przyjęcie przez Sąd, iż pracownicy i zleceniobiorcy świadczyli pracę w (...) sp. z o.o. od poniedziałku do piątku od godziny 6:00 rano do godziny 22:00 wieczorem, podczas gdy praca w spółce (...) sp. z o.o. odbywa się jedynie w godzinach od 6:00 do godziny 14:00, co wynika z zeznań M. F., którym to Sąd w pełni dał wiary;

- art. 229 w zw. z 230 k.p.c. poprzez jego niezasadne zastosowanie i uznanie, że Strony nie kwestionowały zebranego w sprawie materiału dowodowego w postaci dokumentów, podczas gdy pełnomocnik Odwołujących się na rozprawie w dniu 28 listopada 2023 roku kwestionował wydruk ze strony internetowej GoWork przedstawiony w tym dniu przez organ rentowy, jak również przez cały okres trwania sprawy w pierwszej instancji Odwołujący się kwestionowali protokół kontroli;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego błędne przyjęcie przez Sąd, iż pracownicy i zleceniobiorcy świadczyli pracę w (...) sp. z o.o. od poniedziałku do piątku od godziny 6:00 rano do godziny 22:00 wieczorem, podczas gdy praca w spółce (...) sp. z o.o. odbywa się jedynie w godzinach od 6:00 do godziny 14:00, co wynika z zeznań M. F., którym to Sąd w pełni dał wiary;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, iż pomiędzy spółkami (...) s. z o.o. oraz (...) sp. z o.o. występują przepływy finansowe mające rzekomo na celu pokrycie nadgodzin w spółce (...) sp. z o.o., podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego to nie wynika tj. faktur VAT, zeznań A. C., umowy najmu wynika, że wszelkie przepływy finansowe są uzasadnione jedynie zawartymi umowami i to na warunkach rynkowych;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że spółka (...) sp. z o.o. powstała w marcu 2022 roku, podczas gdy została wpisana do KRS w roku 2015 oraz przyjęcie przez Sąd, że spółka (...) sp. z o.o. została wpisana do KRS w roku 2022, podczas gdy zostały wpisana do rejestru w roku 2019 co wynika z dowodu z dokumentów, które nie zostały przez Sąd pominięte;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, iż prace odbywające się w spółce (...) sp. z o.o. są częścią procesu technologicznego spółki (...) sp. z o.o. podczas gdy znaczna część przedmiotów wyprodukowanych przez spółkę (...) sp. z o.o. nie wymaga hartowania czy czernienia co wynika z zeznań M. F. oraz A. C., którym to Sąd w pełni dał wiary;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że zleceniobiorcy wykonywali pracę od godziny 6:00 rano do godziny 22:00 wieczorem od poniedziałku do piątku, w wyjątkowych sytuacjach w soboty, podczas gdy zlecenie było faktycznie wykonywane po godzinach pracy w spółce (...) sp. z o.o. oraz w soboty co wynika z zeznań M. F., którym to Sąd w pełni dał wiary;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, iż zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia nie miało charakteru incydentalnego i kilkakrotnie przewyższało stan zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w spółce (...), podczas gdy dowodu z umów zlecenia, rachunków do umów zlecenia, zeznań A. C. oraz zeznań M. F. wynika, iż praca była świadczona przez M. F. sporadycznie;

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie przez Sąd, iż celem zawarcia przez M. F. umowy zlecenia nie było osiągnięcie wynagrodzenia, podczas gdy z zeznań Ubezpieczonego jednoznacznie wynika, iż umowa zlecenia była przez niego wykonywana ze względu na możliwość „dorobienia";

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne ustalenie przez Sąd, że przeważającym przedmiotem działalności (...) sp. z o.o. jest obróbka metali i nakładanie powłok na metale - (...) 25, podczas gdy zgodnie z wydrukiem z Krajowego Rejestru Sądowego dot. spółki (...) sp. z o.o. przeważającym przedmiotem działalności jest - (...) (...)

- art. 233 § 1 w zw. z art. 243 ² k.p.c. poprzez pominięcie w ocenie dowodu z dokumentu w postaci listy wystawianych na przestrzeni ostatnich lat ogłoszeń o pracę przez (...) sp. z o.o. na portalu olx.pl, pomimo niewydania postanowienia o pominięciu ww. dowodu, podczas gdy przeprowadzenie tego dowodu pozwoliłoby na ustalenie, przez Sąd meriti, że (...) sp. z o.o. starała się rozwiązać problem braków kadrowych w inny sposób, aniżeli zawarcie umów zlecenie z pracownikami (...) sp. z o.o.;

- art. 235 ² § 1 pkt 2 przesłanka 2 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i niewydanie postanowienia o pominięciu dowodu z dokumentu w postaci wydruku z portalu GoWork, podczas gdy dowód ten jest nieistotny dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, ponieważ nie można na jego podstawie udowodnić kto jest faktycznie autorem komentarza, a już tym bardziej czy zawarte w nim stwierdzenie jest prawdziwe.

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną a nie swobodną ocenę dowodu z dokumentu w postaci wydruku z portalu (...)i błędne przyznanie waloru wiarygodności temu dowodowi w sytuacji, której nie można z niego wywieść prawdziwości zawartego w nim twierdzenia, kto jest faktycznie autorem komentarza, a już tym bardziej czy zawarte w nim stwierdzenie jest prawdziwe.

2. błąd w ustaleniach faktycznych, będący konsekwencją naruszenia przepisów postępowania, tj. m.in. błędne przyjęcie przez Sąd, iż pomiędzy spółkami (...) s. z 0.0. oraz (...) sp. z 0.0. występują przepływy finansowe mające rzekomo na celu pokrycie nadgodzin w spółce (...) sp. z 0.0., podczas gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego to nie wynika tj. faktur VAT, zeznań A. C., umowy najmu wynika, że wszelkie przepływy finansowe są uzasadnione jedynie zawartymi umowami i to na warunkach rynkowych;

- błędne przyjęcie przez Sąd, że rezultat pracy ubezpieczonego na podstawie umowy zlecania zawartej ze spółką (...) sp. z o.o. przejmował pracodawca spółka (...) sp. z o.o., podczas gdy Odwołujący są to dwa niezależne podmioty prowadzące na własny rachunek działalność gospodarczą, podejmujące niezależne decyzje i poza powiązaniem osobowym nie mają na siebie wzajemnie wpływu;

- błędne przyjęcie przez Sąd, iż pracownicy i zleceniobiorcy świadczyli pracę w (...) sp. z o.o. od poniedziałku do piątku od godziny 6:00 rano do godziny 22:00 wieczorem, podczas gdy praca w spółce (...) sp. z o.o. odbywa się jedynie w godzinach od 6:00 do godziny 14:00, co wynika z zeznań M. F., którym to Sąd w pełni dał wiary;

- błędne przyjęcie przez Sąd, że spółka (...) sp. z o.o. powstała w marcu 2022 roku, podczas gdy została wpisana do KRS w roku 2015 oraz przyjęcie przez Sąd, że spółka (...) sp. z o.o. została wpisana do KRS w roku 2022, podczas gdy zostały wpisana do rejestru w roku 2019 co wynika z dowodu z dokumentów, które nie zostały przez Sąd pominięte;

- błędne przyjęcie przez Sąd, iż prace odbywające się w spółce (...) sp. z o.o. są częścią procesu technologicznego spółki (...) sp. z o.o. podczas gdy znaczna część przedmiotów wyprodukowanych przez spółkę (...) sp. z o.o. nie wymaga hartowania czy czernienia co wynika z zeznań M. F. oraz A. C., którym to Sąd w pełni dał wiary;

- błędne przyjęcie przez Sąd, że zleceniobiorcy wykonywali pracę od godziny 6:00 rano do godziny 22:00 wieczorem od poniedziałku do piątku, w wyjątkowych sytuacjach w soboty, podczas gdy zlecenie było faktycznie wykonywane po godzinach pracy w spółce (...) sp. z o.o. oraz w soboty co wynika z zeznań M. F., którym to Sąd w pełni dał wiary;

- błędne przyjęcie przez Sąd, że spółki (...) sp. z o.o. oraz (...) sp. z o.o. współpracowały ze sobą przy realizacji zawieranych kontraktów na potrzeby klienta, a konsekwencją ich współpracy było zatrudnienie w ramach umowy zlecenia w spółce (...) sp. z o.o. pracowników (...) sp. z o.o., podczas gdy ani z dokumentów, ani zeznań świadków powyższe nie wynika;

- błędne przyjęcie przez Sąd, że ścisła współpraca pomiędzy spółkami dała możliwość realizacji umowy z kontrahentami przy jednoczesnym obniżeniu kosztów prowadzenia działalności przez obie spółki i zarazem większe możliwości konkurowania na rynku produkcji narzędzi i obróbki metali podczas gdy ani z dokumentów, ani zeznań świadków powyższe nie wynika;

- błędne przyjęcie przez Sąd, iż zatrudnienie na podstawie umowy zlecenia nie miało charakteru incydentalnego i kilkakrotnie przewyższało stan zatrudnienia na podstawie umowy o pracę w spółce (...), podczas gdy dowodu z umów zlecenia, rachunków do umów zlecenia, zeznań A. C. oraz zeznań M. F. wynika, iż praca była świadczona przez M. F. sporadycznie;

- błędne ustalenie przez Sąd, że przeważającym przedmiotem działalności (...) sp. z o.o. jest obróbka metali i nakładanie powłok na metale - (...) (...), podczas gdy zgodnie z wydrukiem z Krajowego Rejestru Sądowego dot. spółki (...) sp. z o.o. przeważającym przedmiotem działalności jest - (...) (...)

3. naruszenie prawa materialnego w postaci:

- art. 8 ust 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego zastosowanie podczas gdy z przeprowadzonego materiału dowodowego wynika, iż faktycznym beneficjentem wykonywanych umów zlecenia przez Ubezpieczonego jest (...) sp. z o.o. w związku z czym nie można uznać w tym wypadku, że zlecenie było wykonywane na rzecz własnego pracodawcy;

- art. 8 ust. 2a w zw. z art. 18 ust. 1, la i 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że osoba ubezpieczona wykonując umowę zlecenia na rzecz osoby trzeciej w rzeczywistości świadczyła pracę na rzecz pracodawcy, mimo że zakres obowiązków osoby ubezpieczonej wynikającej z umowy o pracę zawartej z płatnikiem składek (...) sp. z o.o. był zupełnie inny aniżeli zakres obowiązków osoby ubezpieczonej wynikający z umowy zlecenia zawartej z (...) sp. z o.o.;

- art. 9 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji przyjęcie, że umowa zlecenia zawarta ze spółką (...) sp. z o.o. była faktycznie wykonywana na rzecz spółki (...) sp. z o.o., co skutkowało przyjęciem, iż faktycznym beneficjentem zlecenia świadczonego na rzecz spółki (...) sp. z o.o., była spółka (...) sp. z o.o.;

- art. 83 k.c. poprzez uznanie, iż umowy zlecenia pomiędzy spółką (...) sp. z o.o. a Ubezpieczonym zawarte zostały dla pozoru, co skutkowało uznaniem umów zawartych pomiędzy (...) sp. z o.o. a M. F. za nieważne;

- art. 58 § 1, 2 i 3 k.c. w zw. z art. 5 k.c. poprzez uznanie, że umowy zlecenia z punktu widzenia zasad ogólnych są sprzeczne z ustawą i zasadami współżycia społecznego, jak również mają na celu jedynie obejście prawa, więc w konsekwencji należy uznać je za nieważne;

- art. 98 § 1,3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 3 i § 15 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Sąd przyjął za podstawę ustalenia wysokości wynagrodzenia pełnomocnika organu rentowego, wskazaną wartość przedmiotu sporu, podczas gdy winna zostać zastosowana stawka minimalna, tj. 180 zł lub 1/10 stawki wskazanej w §2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawach opłat za czynności radców prawnych;

- art. 102 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i przyznanie pełnomocnikowi organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w oparciu o §2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawach opłat za czynności radców prawnych, podczas gdy w tut. Sądzie prowadzonych jest niespełna 80 tożsamych spraw wszczętych z odwołania Odwołujących się, a wszystkie pisma składane przez pełnomocnika organu rentowego są tożsame, w związku z czym nakład pracy pełnomocnika organu rentowego jest niewielki, to w przypadku oddalenia odwołań Odwołujących się i zastosowania przez sąd § 2 wspomnianego rozporządzenia, Odwołujący się zostaną obarczeni nadmierną sankcją z tytułu wszczęcia tych spraw, w wysokości nawet setek tysięcy złotych, a kwota ta znacznie przekroczyłaby wysokość dochodzonych w niniejszych sporach roszczeń.

- art. 4 ust. 1 pkt 5 k.s.h. poprzez jego błędne niezastosowanie i uznanie, że pomiędzy spółkami występują powiązania kapitałowe, podczas gdy wprost z przepisów nie można uznać, że takie powiązania występują.

Wskazując na powyższe zarzuty apelujący wnieśli o:

1. zmianę wyroku w pkt I ppkt 1 oraz pkt II ppkt 1 poprzez uwzględnienie złożonego odwołania i zmianę zaskarżonej decyzji w ten sposób, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne stanowią kwoty zadeklarowane przez płatnika składek - Fabryki (...) sp. z o.o. oraz Hartownię Narzędzi Specjalnych, a wszelkie składki były odprowadzane w sposób prawidłowy oraz zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu I instancyjnym;

2. zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołujących się zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych i to wraz z odsetkami ustawowymi za okres od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty;

Ewentualnie, w przypadku uznania, iż Sąd meriti, dokonał prawidłowej oceny niniejszej sprawy:

3. zmianę wyroku w pkt I ppkt 2 oraz pkt II ppkt 2 poprzez orzeczenie kosztów zastępstwa procesowego na zasadach słuszności, tj. w kwocie 180 zł lub 1/10 stawki wskazanej w §2 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawach opłat za czynności radców prawnych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja jest zasadna i skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku i poprzedzających go decyzji w ten sposób, że stwierdzono, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne M. F. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek Fabryki (...) spółka z o.o. w okresach: 06/2021, 01/2022, (...) i (...) – stanowią kwoty deklarowane przez płatnika składek; a także, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne M. F. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenie u płatnika składek (...) spółka z o.o. w okresach: 06/2021, 01/2022, 03/2022 i 06/2022 – stanowią kwoty deklarowane przez płatnika składek.

Na wstępie należy podkreślić, że ponieważ żadna ze stron nie wnosiła o rozpoznanie sprawy na rozprawie, a tut. Sąd nie uznał, aby przeprowadzenie rozprawy było konieczne, w oparciu o art. 374 k.p.c., rozpoznano sprawę na posiedzeniu niejawnym.

Wskazać należy, że postępowanie apelacyjne, jakkolwiek jest postępowaniem odwoławczym i kontrolnym, to jednakże zachowuje charakter postępowania rozpoznawczego. Oznacza to, że sąd odwoławczy posiada swobodę jurysdykcyjną i kompetencję do ponownej samodzielnej oceny materiału procesowego, ograniczoną jedynie granicami zaskarżenia. Merytoryczny charakter orzekania sądu drugiej instancji polega więc na tym, że ma on obowiązek poczynić własne ustalenia i ocenić je samodzielnie z punktu widzenia prawa materialnego, a więc dokonać subsumcji. Z tego też względu sąd ten może, a jeżeli je dostrzeże - powinien, naprawić wszystkie stwierdzone w postępowaniu apelacyjnym naruszenia prawa materialnego popełnione przez sąd pierwszej instancji i to niezależnie od tego, czy zostały one podniesione w apelacji, jeśli tylko mieszczą się w granicach zaskarżenia (wyrok Sądu Najwyższego z 13 kwietnia 2000 roku w sprawie o sygn. III CKN 812/98, Lex nr 40504).

Mając powyższe na uwadze i oceniając ponownie materiał dowodowy zgromadzony w sprawie oraz dokonując jego subsumcji do przepisów prawa, Sąd Apelacyjny uznał za zasadną zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie apelacji odwołujących się spółek.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego, Sąd I instancji w oparciu o zgromadzone dowody dokonał błędnych ustaleń, że powstanie spółki (...) sp. z o.o. i przejęcie przez nią pracowników spółki (...) sp. z o.o., którzy następnie wykonywali obowiązki na podstawie umowy o pracę i umowy zlecenia miało charakter ukonstytuowania pozornego zbiegu tytułów ubezpieczenia, zaś w ten sposób doszło do sztucznego podziału spółki na dwa podmioty, a zakres świadczonych usług zamykał się w katalogu usług świadczonych zgodnie z realizowanymi umowy na rzecz kontrahentów, na podstawie nawiązanej współpracy. Sąd Okręgowy błędnie ocenił, że postępowanie spółki (...) sp. z o.o., która przejęła ubezpieczonego ze spółki (...) sp. z o.o., było działaniem mającym na celu obejście przepisów prawa, a spółkę (...) sp. z o.o. należy uznać za pracodawcę i w konsekwencji za płatnika składek również w odniesieniu do wynagrodzenia pracownika uzyskiwanych z umów zleceń zawartych ze spółką (...) sp. z o.o.

Odnosząc się do sprecyzowanych w apelacji zarzutów, to trafny był zarzut błędnych ustaleń faktycznych powiązany z naruszeniem zasady swobodnej oceny dowodów, co której mowa w art. 233 § 1 k.p.c.

W tym miejscu zauważyć trzeba, że art. 233 § 1 k.p.c. zawiera w sobie obowiązek sądu dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego, od którego to obowiązku w zasadzie nie dopuszcza się wyjątków (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 lipca 2002 r. IV CKN 1256/00 lex nr 80267; wyrok SN z dnia 26 stycznia 2000 r. III CKN 562/98; postanowienie SN dnia 23 stycznia 2002 r. II CKN 691/99). Stąd pominięcie w rozważaniach Sądu części istotnego z punktu widzenia stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzeczenia zawsze będzie naruszeniem tego przepisu. Przepis ten daję sądowi prawo do swobodnej, leganie nie narzuconej – oceny tegoż materiału dowodowego, ale w powiązaniu z obowiązkiem sądu dokonania wszechstronnej oceny materiału dowodowego koreluje zatem jego uprawnienie do swobodnego wartościowania tych dowodów i z reguły właśnie to uprawnienie sądu jest w apelacji negowane. Koniecznym jest zatem w niniejszej sprawie dokonanie oceny materiału dowodnego w aspekcie wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, zwłaszcza odnoszącej się do istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy okoliczności, w tym przypadku postulowanej przez organ rentowy pozorności zawartej umowy o pracę.

Istota sporu sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy organ rentowy w zaskarżonych decyzjach zasadnie ustalił wysokość podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne M. F. z tytułu umowy o pracę u płatnika składek Fabryki (...) sp. z o.o., a także czy zasadnie stwierdził, że podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne M. F. u płatnika składek (...) sp. z o.o. wynosi 0,00 zł za okresy wskazane w decyzji.

Kontroli podlegały zatem dwie decyzje pozwanego organu rentowego, a mianowicie: decyzja z 13 marca 2022 r. nr (...), na mocy której Zakład Ubezpieczeń Społecznych stwierdził, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne M. F. z tytułu umowy o pracę u płatnika składek Fabryki (...) sp. z o.o. stanowią za okres: czerwiec 2021r, styczeń, marzec i czerwiec 2022r. - kwoty wskazane w zaskarżonej decyzji, które obejmują przychód uzyskany zarówno z tytułu wykonywania umowy o pracę, jak i przychód z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Nadto kontroli podlegała decyzja z 13 marca 2022r. nr (...), na mocy której ZUS stwierdził, że podstawa wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne M. F. u płatnika składek (...) sp. z o.o. wynosi 0,00 zł.

Na wstępie rozważań prawnych przypomnieć należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają osoby fizyczne, które są pracownikami. Na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 4 ww. ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są osobami wykonującymi pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia albo innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, zwanymi dalej „zleceniobiorcami”, oraz osobami z nimi współpracującymi, z zastrzeżeniem ust. 4.

Zgodnie z art. 9 ust. 1 i 1a ustawy, osoby, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3, 7b, 10, 20 i 21 ww. ustawy, spełniające jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowane ubezpieczeniami tylko z tytułu stosunku pracy, umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarły z pracodawcą, z którym pozostają w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy wykonują pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostają w stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni, otrzymywania stypendium doktoranckiego, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego albo wynagrodzenia przysługującego w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie. Mogą one dobrowolnie, na swój wniosek, być objęte ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi również z innych tytułów, z zastrzeżeniem ust. 1a, który stanowi, że ubezpieczeni wymienieni w ust. 1, których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego lub wynagrodzenia przysługującego w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5a, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, z zastrzeżeniem ust. 1b i art. 16 ust. 10a.

Art. 8 ust. 2a ustawy o sus rozszerza pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy. Rozszerzenie dotyczy sytuacji, gdy praca wykonywana jest na podstawie jednej z wymienionych w tym przepisie umów prawa cywilnego przez osobę, która umowę taka zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub gdy praca jest wykonywana na podstawie umowy prawa cywilnego zawartej z osoba trzecią, ale praca jest wykonywana na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 października 2011 r., III UK 22/11; uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2009 r., II UZP 6/09).

Objęcie definicją pracownika dla potrzeb prawa ubezpieczeń społecznych, nie tylko pracowników w znaczeniu, jakie temu pojęciu nadają przepisy kodeksu pracy, ale także osób zatrudnionych na podstawie umów cywilnoprawnych (agentów, zleceniobiorców, wykonawców dzieła) oznacza jednoczesne rozszerzenie pracowniczego tytułu obowiązkowego podlegania ubezpieczeniom społecznym, co wpływa na sposób ustalania podstawy wymiaru składek na to ubezpieczenie. Hipotezą normy prawnej wynikającej z art. 8 ust. 2a ustawy o sus objęte są dwa rodzaje relacji pomiędzy zainteresowanymi podmiotami. Pierwszą jest sytuacja, gdy oba stosunki (pracowniczy i cywilnoprawny) dotyczą tych samych podmiotów jednocześnie występujących wobec siebie w roli pracodawcy - zleceniodawcy i pracownika - zleceniobiorcy, drugą zaś sytuacja, gdy na istniejący stosunek pracy „nakłada się” na stosunek cywilnoprawny między pracownikiem i osobą trzecią, na podstawie którego pracownik wykonuje pracę na rzecz pracodawcy w ramach łączącej pracodawcę z osobą trzecią umownej więzi prawnej. W tym ostatnim przypadku pracodawca jest rzeczywistym beneficjentem pracy świadczonej przez pracownika - zleceniobiorcę, bez względu na to, czy w trakcie jej wykonywania pracownik pozostawał pod faktycznym kierownictwem pracodawcy i czy korzystał z jego majątku.

W konsekwencji w przypadku pracowników, o których mowa w art. 8 ust. 2a ustawy o sus, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne stanowi łączny przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy oraz umów cywilnoprawnych.

Taki sam sposób postępowania dotyczy także sytuacji, gdy umowa cywilnoprawna została zawarta z innym podmiotem (osobą trzecią), lecz praca w jej ramach jest wykonywana na rzecz pracodawcy, gdyż obowiązki płatnika powinny obciążać podmiot, na rzecz którego praca w ramach umowy cywilnoprawnej jest faktycznie świadczona i który w związku z tym uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2010 r., I UK 252/09 oraz z dnia 22 lutego 2010 r., I UK 259/09). Z punktu widzenia art. 22 § 1 i § 11 k.p. istotne jest bowiem jedynie to, czy faktycznie była ona świadczona w warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p. (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 czerwca 2008 r., I PK 311/07).

Przepisy ustawy o sus nie definiują pojęcia „płatnik składek”, aczkolwiek w jej art. 4 pkt 2 lit. a-z wymieniono enumeratywnie wszystkie podmioty mające ten status. Zgodnie z art. 4 pkt 2 lit. a ustawy o sus jednym z płatników jest pracodawca. W żadnym z przepisów ustawy systemowej nie zamieszczono jednak własnej, autonomicznej definicji tego pojęcia. Na potrzeby regulacji omawianego aktu (także art. 8 ust. 2a) należy zatem stosować termin „pracodawca” w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 3 k.p. W myśl tego przepisu, pracodawcą jest osoba fizyczna oraz jednostka organizacyjna, nawet nieposiadająca osobowości prawnej, jeśli zatrudnia ona pracowników. Tak zdefiniowany pracodawca jest z mocy art. 4 pkt 2 lit. a ustawy o sus płatnikiem składek dla wszystkich pracowników w rozumieniu tego aktu, a zatem także dla tych, o których mowa w art. 8 ust. 2a ustawy o sus, w tym także dla pracowników pozostających z nim w stosunku pracy i jednocześnie wykonujących na jego rzecz pracę w ramach umów cywilnoprawnych zawartych z osobą trzecią (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 13 lutego 2014 r., I UK 323/13).

Praca wykonywana na rzecz pracodawcy to praca, której rzeczywistym beneficjentem jest pracodawca, niezależnie od formalnej więzi prawnej łączącej pracownika z osobą trzecią. Oznacza to, że bez względu na rodzaj wykonywanych czynności przez pracownika wynikających z umowy zawartej z osobą trzecią oraz niezależnie od tożsamości rodzaju działalności prowadzonej przez pracodawcę i osobę trzecią, wystarczającą przesłanką zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy o sus jest korzystanie przez pracodawcę z wymiernych rezultatów pracy swojego pracownika, wynagradzanego przez osobę trzecią ze środków pozyskanych od pracodawcy na podstawie umowy łączącej pracodawcę z osobą trzecią.

Sąd Okręgowy podzielając stanowisko pozwanego organu rentowego uznał, że stosunek zlecenia, łączący osobę ubezpieczoną z jedną z odwołujących Spółek, w istocie obejmował również wykonywanie obowiązków, wynikających ze stosunku pracy zawartego z drugą odwołującą Spółką. Zdaniem Sądu I instancji stosunek ten został wykreowany tylko po to, by w niedozwolony sposób zoptymalizować koszty prowadzenia działalności przez odwołujące spółki, nadto by uniknąć konieczności uiszczania wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych, czy w porze nocnej, w niedziele i święta oraz odprowadzania od takich wypłat składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne. Strony dokonały sztucznego, nieuzasadnionego prawnie rozdziału czynności wykonywanych przez ubezpieczonych w taki sposób, by stworzyć pozór istnienia dwóch tytułów ubezpieczeń i w ten sposób skorzystać z instytucji „zbiegu ubezpieczenia”, która w istocie w sprawie nie wystąpiła.

Sąd Apelacyjny, podzielając zarzuty sprecyzowane w apelacji uznał, że takie stanowisko w okolicznościach faktycznych sprawy, w tym związanych z podstawą funkcjonowania odwołujących spółek i charakterem zadań ubezpieczonego, nie jest prawidłowe.

W schemacie działania, do którego zastosowanie znajduje przepis art. 8 ust. 2a ustawy o sus, to pracodawca przekazuje osobie trzeciej środki na sfinansowanie określonego zadania, stanowiącego przedmiot swojej własnej działalności, a osoba trzecia, wywiązując się z przyjętego zobowiązania, zatrudnia pracowników pracodawcy. Wszystko to zaś ma na celu obniżenie kosztów zatrudnienia przez zastąpienie „oskładkowanego” wynagrodzenia za pracę „nieoskładkowanym” wynagrodzeniem za wykonanie dzieła lub za wykonanie usług (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 lutego 2017 r., II UK 693/15).

Do zakwalifikowania świadczenia pracy w ramach umów cywilnoprawnych na rzecz pracodawcy, z którym zleceniobiorca pozostaje w stosunku pracy, musi istnieć bezpośredni związek między korzyścią pracodawcy, która jest wymierna i związana z realizacją celów statutowych, a pracami wykonywanymi przez jego pracowników na podstawie umów cywilnoprawnych zawieranych z innym podmiotem. Czynnikiem decydującym o tym, na rzecz jakiego podmiotu była de facto wykonywana praca, jest jej finalny efekt (wyroki Sądu Najwyższego z dnia 25 maja 2010 r., I UK 354/09 oraz z dnia 3 kwietnia 2014 r., II UK 399/13).

Istotne jest także to, że pracodawca przekazuje osobie trzeciej środki na sfinansowanie określonego zadania, stanowiącego przedmiot jego własnej działalności, a osoba trzecia, wywiązując się z przyjętego zobowiązania, zatrudnia pracowników pracodawcy. Finansowanie przez pracodawcę w jakikolwiek sposób wynagrodzenia z tytułu świadczenia na jego rzecz pracy przez pracownika na podstawie umowy zawartej z osobą trzecią, przemawia (ale nie przesądza) za zastosowaniem art. 8 ust. 2a ustawy o sus, a brak takiego finansowania przemawia przeciwko zastosowaniu tego przepisu, o ile nie stwierdzi się w danym stanie faktycznym dodatkowych okoliczności wskazujących na działania sprzeczne z celami tego przepisu (uchwała Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2021 r., III UZP 6/21). Sąd Apelacyjny przyjmuje, iż pomimo współpracy pomiędzy odwołującymi spółkami, stanowią one odrębne podmioty prawa, stąd nie można uznać, że bezpośrednim beneficjentem czynności świadczonych przez ubezpieczonego w ramach umów zlecenia zawartych z (...) sp. z o. o. był jego pracodawca (...) sp. z o. o.

Pozwany nie potrafił wskazać, na czym polega korzyść płatnika wynikająca z pracy ubezpieczonego. Organ twierdził, że gdyby nie zawarte umowy zlecenia, to odwołujący musiałby wypłacać ubezpieczonemu wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych. Te wszystkie twierdzenia zasługują generalnie na aprobatę, ale, by można je odnosić do sprawy, to należy przede wszystkim wykazać, że odwołujący uzyskiwał korzyści z pracy ubezpieczonego. Tego pozwany nie wykazał, a to na nim spoczywał w tym względzie ciężar dowodowy. Ponownie należy podkreślić, że dla zastosowania art. 8 ust. 2a ustawy systemowej wystarczające byłoby ustalenie, że pracodawca jest rzeczywistym beneficjentem pracy świadczonej przez pracownika - zleceniobiorcę . O tym zaś miałoby decydować, dla kogo rzeczywiście praca jest świadczona i kto uzyskuje jej rezultaty, unikając obciążeń i obowiązków wynikających z przepisów prawa pracy. Nie wystarczy zatem ustalenie współpracy między powiązanymi kapitałowo, osobowo czy organizacyjnie pracodawcą a zleceniodawcą, aby przyjąć, że zastosowanie ma art. 8 ust. 2a ustawy systemowej. Konieczne jest także ustalenie, że model współpracy nie odpowiada umowom funkcjonującym w obrocie gospodarczym (zatarcie odrębności podmiotowych) oraz że praca pracowników zlecona przez osobę trzecią pozostającą we współpracy z pracodawcą przynosi pracodawcy wymierne korzyści, tj. przekłada się bezpośrednio na wzrost przychodów pracodawcy (powiększa jego zysk). Pozwany nie przedstawił żadnego dowodu, że z efektów pracy ubezpieczonego w ramach umów zlecenie, korzystała (...).

Okoliczności sprawy prowadzą do jednoznacznego wniosku, że ubezpieczony świadczył w spornych okresach usługi na mocy umów zlecenia wyłącznie na rzecz swojego zleceniodawcy – (...) i to ta spółka korzystała z efektów jego pracy. Zwrócić należy uwagę w tym miejscu na dokumenty finansowe (faktury) obrazujące operacje gospodarcze pomiędzy odwołującymi spółkami. W aktach pozwanego znajdują się faktury VAT wskazujące na to, że na ich podstawie nastąpił przepływ środków od (...) do (...) za usługę hartowania, której to czynności (...) nie wykonywała. Czynności hartowania nie wykonywał też w ramach zawartych umów zlecenia ubezpieczony w niniejszej sprawie. Brak jest w aktach rentowych innych dowodów wskazujących na przepływy finansowe środków od (...) do (...), które mogłyby potwierdzać teorię o finansowaniu wynagrodzeń wypłacanych z tytułu umów zlecenie ze środków pracodawcy zleceniobiorców, których przedmiotem były m.in. prace remontowe pieców czy konserwacja urządzeń. Pozostałe faktury w aktach pozwanego były wystawiane przez (...)na (...) (wynajem powierzchni), a więc wskazują na przepływ środków finansowych w odwrotną stronę, niż chciałby pozwany.

Zauważyć należy, że – jak trafnie argumentowała strona apelująca – błędne było ustalenie Sądu Okręgowego, iż prace odbywające się w spółce (...) sp. z o.o. są częścią procesu technologicznego spółki (...) sp. z o.o., podczas gdy znaczna część przedmiotów wyprodukowanych przez spółkę (...) sp. z o.o. nie wymaga hartowania czy czernienia, co wynika choćby z zeznań M. F. oraz A. C., które w pełni zasługiwały na wiarę. Sąd Apelacyjny podzielił w tym zakresie zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez błędne nieprzypisanie waloru wiarygodności dowodowi z zeznań A. C. i nie danie im wiary w zakresie m.in.: braku powiązań kapitałowych pomiędzy spółkami, jak też w którym A. C. podawał, że czynności w ramach umów zlecenia, różniły się od wykonywanej przez ubezpieczonego M. F. umowy o pracę, a wynagrodzenie za wykonywanie umów zlecenia w spółce (...) sp. z o.o. nie stanowiło wynagrodzenia za pracę w godzinach nadliczbowych w spółce (...) sp. z o.o., zaś pracownicy mieli pełną świadomość co do świadczenia usług w ramach zlecenia i zawieranie tych umów stanowiło ich wybór motywowany chęcią dodatkowego wynagrodzenia. Zeznania te były spójne z zeznaniami samego ubezpieczonego M. F., który jednoznacznie wskazywał na różnice w wykonywaniu czynności w ramach umowy o pracę i umowy zlecenia, nadto miał pełną świadomość odrębności podmiotów, dla których była świadczona praca. Ubezpieczony w ramach umowy o pracę zatrudniony był jako magazynier z szerokim zakresem obowiązków, zaś z tytułu umów zlecenia wykonywał wyłącznie czynności polegające na przenoszeniu detali z hartowni. Do obowiązków ubezpieczonego jako magazyniera należał natomiast szereg zadań takich jak m.in.: przyjmowanie dostaw towaru, sprawdzenie zgodności towaru, planowanie, rozmieszczenie towarów w magazynie, rozkładanie towaru w magazynie oznaczenie towaru, czynności związane z wysyłką towaru, załadunek zamówień, obsługa urządzeń magazynowych, kontrolowanie zgodności towarów pod względem zawartości, sprawdzanie stanów magazynowych, inwentaryzacja, współpraca z innymi działami czy konsultowanie dostaw i działań logistycznych.

Umowy o pracę i umowy zlecenia wykonywane były także w innym czasie jak i innym miejscu, gdyż umowa o pracę wykonywana była w magazynie, zaś umowy zlecenia wykonywane były w wydzielonej części jaką była hartownia, po godzinach pracy w (...) sp. z o. o. oraz w soboty, co wynika z zeznań M. F.. Ubezpieczony otrzymywał dwa wynagrodzenia – osobno z umowy o pracę i osobno z tytułu umowy zlecenia. Z zeznań ubezpieczonego jednoznacznie wynikało, iż umowa zlecenia była przez niego wykonywana ze względu na możliwość „dorobienia", a zatem motywem zawarcia przez niego umowy zlecenia była wyłącznie możliwość uzyskania dodatkowego wynagrodzenia za wykonywanie dodatkowych czynności, w okresach zapotrzebowanie zleceniobiorcy na tego rodzaju pracę, którego to celu w oczywisty sposób nie można uznać za sprzeczny z ustawą.

Mając powyższe na uwadze i uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy, w ocenie Sądu Apelacyjnego trafny jest zarzut strony apelującej, że w rozpoznawanej sprawie nie można uznać, że zawarcie umowy zlecenia przez ubezpieczonego z (...) sp. z o. o., który jednocześnie był pracownikiem (...) sp. z o.o. było nieważne z mocy art. 58 § 1 k.c., ponieważ doprowadziło do obejścia przepisów art. 9 ust. 1 i 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Mimo powiązań między odwołującymi spółkami, to jednak każdy z podmiotów działał na własną rzecz w zakresie wykonywanej działalności. Argumentację sprecyzowaną w tym zakresie Sąd Odwoławczy w pełni podziela.

Ponadto - co istotne - trudno uznać, że czynności wykonywane przez ubezpieczonego dla obu spółek wzajemnie się uzupełniały. Ubezpieczony wykonywał prace w różnych częściach budynku – w magazynie albo w wydzielonej części – w hartowni, jak i w różnym czasie. Czynności magazyniera obejmowały zupełnie inne zadania niż przenoszenie detali z hartowni w ramach umów zlecenia.

Innymi słowy - zakres obowiązków osoby ubezpieczonej wynikającej z umowy o pracę zawartej z płatnikiem składek (...) sp. z o.o. był zupełnie inny aniżeli zakres obowiązków osoby ubezpieczonej wynikający z umowy zlecenia zawartej z (...) sp. z o.o. W konsekwencji - brak jest podstaw do uznania, że zawarta przez strony umowa zlecenia została wykorzystywana wyłącznie w celu niepłacenia wyższych składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu umowy o pracę. Analiza przeprowadzonego postępowania dowodowego wykazała, że zawarcie umów zlecenia nie stanowiło obejścia prawa pozorującego zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych. Sąd Apelacyjny – podzielił zatem zarzuty strony apelującej, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do sztucznego rozbicia zadań pracowniczych na dwa podmioty.

Ubezpieczony, pracując w ramach umów zlecenie, wykonywał czynności na rzecz (...), które w żadnym zakresie nie były powiązane z cyklem produkcyjnym realizowanym przez tą spółkę – hartowaniem gotowych elementów. Ubezpieczony w ramach umów zlecenie wykonywał czynności, dzięki którym to (...), a nie pracodawca, osiągała własne cele gospodarcze i dzięki którym możliwa była dalsza niezakłócona produkcja.

Mając powyższe na uwadze Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w pkt I. 1 i II. 1 i poprzedzające go decyzje: w ten sposób, że stwierdzono, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne M. F. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek Fabryki (...) spółka z o.o. w okresach: 06/2021, 01/2022, (...) i (...) – stanowią kwoty deklarowane przez płatnika składek; a także, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne M. F. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy zlecenie u płatnika składek (...) spółka z o.o. w okresach: 06/2021, 01/2022, 03/2022 i 06/2022 – stanowią kwoty deklarowane przez płatnika składek. Konsekwencją zmiany wyroku co do meritum była zmiana orzeczenia o kosztach, gdyż to strona odwołująca jest stroną wygrywającą sprawę, której w myśl art. 98 §1, 1 ^{( 1)} i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. należy się zwrot kosztów zastępstwa procesowego od strony przeciwnej. Wysokość kosztów zastępstwa procesowego ustalono w wysokości stawki minimalnej na podstawie § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 265).

W pkt 4 wyroku Sąd Apelacyjny rozstrzygnął o kosztach procesu w drugiej instancji, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu określoną w art. 98 § 1 i 3 k.p.c., stosownie do której strona przegrywająca proces obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty zastępstwa procesowego, których wysokość w niniejszej sprawie określa przepis § 10 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018r. poz. 265). W konsekwencji Sąd Apelacyjny zasądził od pozwanego organu rentowego na rzecz każdej z odwołujących spółek kwotę po 675 zł wraz z ustawowymi odsetkami, o których mowa w art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym.

Wiesława Stachowiak