Wyrok z 25 listopada 2025, sygn. III AUa 359/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 25 listopada 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Poznaniu III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: sędzia Marta Sawińska

Protokolant: Emilia Wielgus

po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2025 r. w Poznaniu

sprawy O. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

o podleganie ubezpieczeniom społecznym

na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.

od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu

z dnia 21 listopada 2024 r. sygn. akt VIII U 534/23

1.  oddala apelację,

2.  zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. na rzecz O. W. kwotę 270 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej.

sędzia Marta Sawińska

UZASADNIENIE

Decyzją z 27 grudnia 2022 r., znak (...)- (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P., na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 2 w związku z art. 6 ust. 1 i 5, art. 9 ust. 1 i 1a, art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1, art. 14 ust. 1 i 1a oraz art. 36 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2022 r., poz. 1009), stwierdził, że O. W.:



podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 grudnia 2009 r. do 15 kwietnia 2012 r., od 23 maja 2016 r. do 31 grudnia 2017r., od 1 czerwca 2022 r.,



nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 16 kwietnia 2012 r. do 14 stycznia 2013 r., od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2022 r.,



nie podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 grudnia 2009 r. do 14 stycznia 2013 r. i od 23 maja 2016 r.

W uzasadnieniu organ rentowy wskazał, że O. W. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w obu okresach przystąpiła do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych. Natomiast nie przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego. Zgłoszenie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego ubezpieczona złożyła 5 maja 2022 r., wskazując datę objęcia tym ubezpieczeniem od 1 maja 2022 r. Organ rentowy ustalił także, że ubezpieczona przystąpiła do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1 maja 2022 r., podczas gdy w maju 2022 r. podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca jest wyższa od aktualnie obowiązującej płacy minimalnej. Natomiast podczas trwania stosunku pracy, ubezpieczona była zgłoszona do ubezpieczeń społecznych jako pracownik u płatnika składek (...) Sp. z o.o. w miesiącach od lutego 2018 r. do grudnia 2018 r. i od lutego 2019 r. do maja 2022 r. z podstawą wymiaru składek równą bądź wyższą od kwoty obowiązującego w danym roku minimalnego wynagrodzenia. W miesiącach styczeń 2018 r., styczeń 2019 r. i od czerwca 2022 r. podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia. Przy czym w miesiącach styczniu 2018 r. i styczniu 2019 r. zapisy umowy o pracę, jak i aneksu do tej umowy, gwarantują wypłatę co najmniej minimalnego wynagrodzenia. Powyższe powoduje, że O. W. nie podlega ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność od 1 stycznia 2018 r. do 31 maja 2022 r., a więc również w miesiącu styczniu 2018 r. i styczniu 2019 r. Z kolei podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy za maj 2022 r. wynosi 3.160 zł, a więc jest wyższa od płacy minimalnej, która w roku 2022 wynosi 3.010 zł brutto. Zatem, z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności nie istniał obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych od 1 maja 2022 r. Ubezpieczona nie miała również możliwości przystąpienia od 1 maja 2022 r. do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, ponieważ temu ubezpieczeniu podlegać mogą jedynie osoby prowadzące pozarolniczą działalność, które obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym. Tym samym nie można uznać za prawidłowe zgłoszenie do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1 maja 2022 r. Ponadto wskazana w dokumentach rozliczeniowych za czerwiec 2022 r. podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od płacy minimalnej. Zatem jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność, obowiązkowym ubezpieczeniom podlega od 1 czerwca 2022 r. Organ rentowy podkreślił, że wobec zmiany art. 14 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie można uznać zgłoszenia z 5 maja 2022 r. do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 1 maja 2022 r., ponieważ w tym okresie obowiązkowo podlegała ubezpieczeniom społecznym ze stosunku pracy. Nie ma również możliwości objęcia dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym od 1 czerwca 2022 r. Oznacza to, że ponowne objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym może nastąpić wyłącznie poprzez dokonanie ponownego zgłoszenia do tego ubezpieczenia. Natomiast na dzień sporządzenia decyzji takiego zgłoszenia nie dokonano.

Odwołanie od ww. decyzji złożyła O. W., wnosząc o jej zmianę i ustalenie, że:



podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 grudnia 2009 r. do 15 kwietnia 2012 r., od 23 maja 2016 r. do 31 grudnia 2017r., od 1 maja 2022 r.,



nie podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 16 kwietnia 2012 r. do 14 stycznia 2013 r., od 1 stycznia 2018 r. do 30 kwietnia 2022 r.,



podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 maja 2022 r.,



nie podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 grudnia 2009 r. do 14 stycznia 2013r., od 23 maja 2016 r. do 30 kwietnia 2022 r.,

ewentualnie, na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Nadto odwołująca wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

W uzasadnieniu odwołująca podniosła, że w jej ocenie organ rentowy dokonał błędnych ustaleń odnośnie podlegania i niepodlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzonej działalności. Organ rentowy stwierdził, że odwołująca nie podlegała tym ubezpieczeniom od 1 stycznia 2018r. do 31 maja 2022r., podczas gdy nie podlegała tym ubezpieczeniom od 1 stycznia 2018r. do 30 kwietnia 2022r. Zdaniem odwołującej nieprawidłowo został także ustalony okres niepodlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 23 maja 2016 r., podczas gdy z wniosku o przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego oraz opłacanych składek wynika, że dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu podlegała od 1 maja 2022 r. Ponadto organ rentowy ustalił nieprawidłowo okres podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 1 czerwca 2022 r. Tymczasem w związku ze zmianą treści stosunku pracy oraz obniżeniem wynagrodzenia poniżej minimalnego wynagrodzenia za pracę podlegała od 1 maja 2022 r., tj. od daty, w której nastąpiła zmiana stosunku pracy. Odwołująca powołała się m.in. na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2013 r. (I UK 484/12), w którym wskazano, że podstawą wymiaru składek, o której mowa w art. 9 ust. 1a ustawy sus, stanowi wynagrodzenie za pracę wynikające z treści stosunku pracy, a nie wynagrodzenie za dany miesiąc. Natomiast w kolejnym powołanym przez odwołującą wyroku z dnia 13 grudnia 2018 r. (I UK 58/18) Sąd Najwyższy wskazał, że pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze czasy pracy, którego wynagrodzenie za pracę określone w umowie o pracę lub innym akcie kreującym stosunek pracy jest niższe od minimalnego wynagrodzenia i który jednocześnie jest osobą współpracującą z prowadzącym pozarolniczą działalność gospodarczą, z mocy art. 9 ust. 1a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2017 r., poz. 1778 z późn. zm.) podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obydwu tych tytułów od miesiąca, od którego strony stosunku pracy ustaliły wynagrodzenie w takiej właśnie wysokości, nawet jeśli rzeczywisty przychód w tym miesięcy jest wyższy z powodu wypłaty wynagrodzenia należnego za poprzedni miesiąc, gdy zgodnie z ówczesną treścią stosunku pracy obowiązywało wyższe wynagrodzenie. Powyższe zdaniem odwołującej oznacza, że podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym zarówno z tytułu umowy o pracę, jak i działalności od 1 maja 2022 r., nawet jeśli rzeczywisty przychód w tym miesiącu był wyższy z powodu wypłaty wynagrodzenia należnego za poprzedni miesiąc.

Wyrokiem z 21 listopada 2024 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu VIII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych sygn. akt VIII U 534/23 zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, iż O. W. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 maja 2022r. i nie podlegała ww. ubezpieczeniom do 30 kwietnia 2022r. oraz nie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 23 maja 2016r. do 30 kwietnia 2022r. (pkt 1 wyroku) oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. na rzecz O. W. 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 2 wyroku).

Powyższy wyrok zapadł w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne:

O. W. od 1 grudnia 2009 r. do 14 stycznia 2013 r. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą. Od 23 maja 2016 r. odwołująca ponownie zarejestrowała pozarolniczą działalność gospodarczą pod firmą (...), której przeważającym przedmiotem jest działalność prawnicza. Siedziba działalności znajduje się w P., przy ulicy (...).

Z tytułu prowadzenia działalności odwołująca zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, a od 16 kwietnia 2012 r. do 14 stycznia 2013 r. była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Natomiast od 1 maja 2022 r. odwołująca ponownie zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych oraz dodatkowo do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, deklarując jako podstawę wymiaru składek 14.500 zł. Za okres od maja do lipca 2022 r. O. W. uiściła składki na ubezpieczenia społeczne i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe.

Od 1 stycznia 2018 r. odwołująca została także zatrudniona na podstawie umowy o pracę w (...) Sp. z o.o., której prezesem zarządu jest W. W., ojciec odwołującej. Ponadto O. W. jest wspólnikiem, posiadającym 30 udziałów. Odwołującej powierzono stanowisko radcy prawnego, w wymiarze 1/5 etatu, za wynagrodzeniem 2.100 zł brutto. Powyższa umowa została zawarta na czas określony od 1 stycznia 2018 r. do 1 stycznia 2019 r.

W ramach zawartej umowy, odwołująca świadczyła pracę zdalnie, w systemie pracy zadaniowej. Nie ma stałych godzin pracy, ale obowiązkiem odwołującej jest by była dostępna w godzinach od 7:00 do 15:00. Natomiast na liście obecności wskazuje ile godzin pracowała danego dnia. Pracę odwołującej nadzorował W. W., od którego odwołująca otrzymywał część zadań. Część zadań przesyła jej również pracownik biurowy. Ponadto pracodawca nie określił odwołującej pisemnego zakresu obowiązków. Umówił się z odwołującą na realizowanie przez nią zadań dotyczących spraw pracowniczych i wdrażanie RODO oraz opiniowanie umów z kontrahentami.

Natomiast wynagrodzenie odwołującej było uzależnione od kwoty minimalnego wynagrodzenia i w przypadku zmiany jego wysokości, dokonywano również zmiany jej wynagrodzenia na podstawie aneksów. Na podstawie aneksu nr (...) do umowy o pracę, od 1 stycznia 2019 r. wynagrodzenie odwołującej zostało podwyższone do kwoty 2.250 zł brutto oraz umowę uznano za zawartą na czas nieokreślony.

Aneksem nr (...) do umowy o pracę wynagrodzenie odwołującej podwyższono wynagrodzenie do kwoty 2.500 zł brutto, począwszy od 1 stycznia 2021 r. Powyższy aneks został podpisany przez odwołującą 17 lutego 2021 r. 29 kwietnia 2022 r. odwołująca podpisała aneks nr (...) do umowy o pracę, na podstawie którego wynagrodzenie zostało ustalone w kwocie 3.010 zł brutto oraz podwyższono wymiar czasu pracy do 1/2 etatu od dnia 1 stycznia 2022 r.

W latach 2021-2022 w spółce przeprowadzono duże modernizacje. Były w tym czasie podpisywane umowy leasingowe oraz dokonywano zakupu nowych maszyn. Powyższe wpłynęło na zmianę wysokości wynagrodzenia odwołującej, które określono w aneksie nr (...).

Z tą samą datą, tj. 29 kwietnia 2022 r. został podpisany kolejny aneks (nr (...)), na podstawie którego strony ustaliły wynagrodzenie odwołującej w wysokości 2.850 zł brutto oraz ustalono wymiar czasu pracy odpowiadający 1/3 etatu. Powyższe warunki zatrudnienia wprowadzono od dnia 1 maja 2022 r. Obniżenie wymiaru czasu pracy było spowodowane tym, że odwołująca była w ciąży i spodziewała się narodzin bliźniąt. Nastąpiło to w momencie kiedy odwołująca poinformowała o powyższym pracodawcę, w związku z czym dokonano również ograniczenia jej obowiązków. W tym czasie przyjęto na staż nowego pracownika, który przejął jej obowiązki - K. P.. Natomiast K. P. przejęła część obowiązków odwołującej związanych z funduszami europejskimi. 21 lipca 2022 r. odwołująca urodziła bliźnięta, a od 21 lipca 2022 r. do 26 kwietnia 2023 r. pobierała zasiłek macierzyński.

Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, 1 czerwca 2023 r. O. W. podpisała aneks nr (...) do umowy o pracę, na podstawie którego ustalono wymiar czasu pracy na 1/2 etatu oraz wynagrodzenie w kwocie 3.490 zł brutto.

Z tytułu zawartej umowy o pracę wynagrodzenie było wypłacane odwołującej do 10. dnia następnego miesiąca. 9 czerwca 2022 r. pracodawca złożył deklarację za 05/2022 z podstawą wymiaru 3.160 zł, wykazując wymiar czasu pracy 1/3 etatu. Powyższa deklaracja dotyczyła wynagrodzenia wypłaconego odwołującej za kwiecień 2022 r. 6 lipca 2022 r. została złożona deklaracja (...) za czerwiec 2022 r., w której wykazano wynagrodzenie za maj 2022 r. w wysokości 3.000 zł, wykazując zatrudnienie w wymiarze 1/3 etatu.

Na podstawie tak ustalonego stanu faktycznego Sąd I instancji wydał zaskarżony wyrok, w którym zmienił zaskarżoną decyzję i stwierdził, iż O. W. podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 maja 2022r. i nie podlegała ww. ubezpieczeniom do 30 kwietnia 2022r. oraz nie podlegała dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 23 maja 2016r. do 30 kwietnia 2022r. (pkt 1 wyroku) oraz zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. na rzecz O. W. 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty (pkt 2 wyroku).

Na wstępie rozważań prawnych Sąd Okręgowy przytoczył treść art. 6 ust. 1 pkt 1, art. art. 9 ust. 1, art. art. 11 ust. 2, art. 12 ust. 1 oraz art. 18 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (ustawa systemowa).

W dalszej części uzasadnienia Sąd I instancji podał, że kluczową dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu pozostawała kwestia wykładni użytego w powołanym przepisie pojęcia podstawy wymiaru składek. Prawdą jest, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód, rozumiany według zasad określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych, między innymi, z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, i taka jest też podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie (art. 20 ust. 1 ustawy systemowej). Przychodem w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 226) są więc otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń. Za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych (art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).

Przychodem, od którego wymierzana jest w myśl art. 18 ustawy systemowej składka na ubezpieczenia społeczne, są zatem wszystkie otrzymane lub postawione do dyspozycji należności przysługujące pracownikowi, wymienione w katalogu art. 12 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, chyba że zostały wyłączone z podstawy ustalania składek, a także należności z innych tytułów, jeżeli zostały włączone do podstawy wymiaru składki.

W uzasadnieniu uchwały z 8 stycznia 2007 r. (I UZP 5/06) Sąd Najwyższy stwierdził, że podstawą wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracownika jest wypłacone mu w danym miesiącu kalendarzowym wynagrodzenie wraz z tymi składnikami i świadczeniami, które z mocy § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (Dz.U. z 2023 r., poz. 728) nie są wyłączone z podstawy wymiaru składek. Wynagrodzenie wypłacone przez pracodawcę z opóźnieniem wykazywane jest w raporcie za ten miesiąc, w którym zostało wypłacone i wówczas staje się podstawą wymiaru składek. Podobnie w uchwale składu siedmiu sędziów z dnia 10 września 2009 r. (I UZP 5/09) Sąd Najwyższy zauważył, że przychód z tytułu wynagrodzenia za pracę - zgodnie z ogólnymi zasadami określonymi w art. 11 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - powstaje z chwilą jego otrzymania lub postawienia do dyspozycji. Stąd też wynagrodzenie będzie dla pracownika przychodem tego roku podatkowego, w którym zostało otrzymane, choćby nawet dotyczyło ono roku poprzedniego.

W kontekście powyższych uchwał oraz późniejszych wyroków Sądu Najwyższego (m.in. z dnia 10 sierpnia 2010 r., I UK 61/10; z 3 listopada 2010 r., I UK 134/10; z dnia 3 lutego 2012 r., I UK 256/11) należy przyjąć, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników stanowi wynagrodzenie wypłacone im w danym miesiącu kalendarzowym wraz z tymi składnikami i świadczeniami, które z mocy przepisów szczególnych nie są wyłączone z podstawy wymiaru składek. Wynagrodzenie wypłacone pracownikowi przez pracodawcę z opóźnieniem wykazywane jest natomiast w indywidualnym raporcie miesięcznym składanym za ten miesiąc, w którym zostało faktycznie wypłacone i wówczas staje się podstawą wymiaru składek.

Argumentacja zawarta powołanych judykatach odnosi się jednak do aspektu technicznego rozliczenia przez płatnika składek za dany miesiąc.

Tymczasem niniejszy spór dotyczy kwestii zbiegu tytułów podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Następnie Sąd I instancji przytoczył stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 4 lutego 2023 r. sygn. I UK 484/12 oraz wyrok z dnia 18 kwietnia 2018 r., III UK 54/17, wskazując jednocześnie, że stanowisko to w pełni podziela.

Zaznaczył, że akceptacja poglądu ww. stanowiska SN i odniesienie go do realiów niniejszej sprawy prowadzi do konkluzji, że pracownik zatrudniony w niepełnym wymiarze czasu pracy, którego wynagrodzenie za pracę określone w umowie o pracę lub innym akcie kreującym stosunek pracy jest niższe od minimalnego wynagrodzenia i który jednocześnie jest osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą, z mocy art. 9 ust. 1a ustawy systemowej podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z obydwu tych tytułów od miesiąca, od którego strony stosunku pracy ustaliły wynagrodzenie w takiej właśnie wysokości, nawet jeśli rzeczywisty przychód w tym miesiącu jest wyższy z powodu wypłaty wynagrodzenia należnego za poprzedni miesiąc, gdy zgodnie z ówczesną treścią stosunku pracy obowiązywało wyższe wynagrodzenie. W myśl art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, tenże wyższy przychód będzie stanowił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne w miesiącu, w którym został uzyskany (tj. miesiącu wypłaty wynagrodzenia), ale jego wysokość nie ma wpływu na sposób rozstrzygnięcia na płaszczyźnie art. 9 ust. 1a tej ustawy systemowej kwestii zbiegu tytułów do podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Przechodząc zatem do oceny okoliczności rozpoznawanej sprawy w aspekcie zaistnienia podstaw do zastosowania wobec odwołującej przepisu art. 9 ust. 1a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych od 1 maja 2022 r. i uznania, że podlega od tego dnia obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej i dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu - w pierwszej kolejności wskazać należy, że aneksem nr (...) do umowy o pracę wynagrodzenie odwołującej podwyższono do kwoty 2.500 zł brutto, począwszy od dnia 1 stycznia 2021 r. Powyższy aneks został podpisany przez odwołującą 17 lutego 2021 r., a 29 kwietnia 2022 r. odwołująca podpisała aneks nr (...) do umowy o pracę, na podstawie którego wynagrodzenie zostało ustalone w kwocie 3.010 zł brutto oraz podwyższono wymiar czasu pracy do 1/2 etatu. Przy czym aneks ten został podpisany z datą wsteczną, gdyż wynikające z niego ustalenia miały obowiązywać od dnia 1 stycznia 2022 r. Jednocześnie 29 kwietnia 2022 r. został podpisany kolejny aneks – (...), na podstawie którego strony ustaliły wynagrodzenie odwołującej w wysokości 2.850 zł brutto oraz ustalono wymiar czasu pracy odpowiadający 1/3 etatu. Warunki zatrudnienia wynikające z aneksu nr (...) wprowadzono od 1 maja 2022 r. Powyższe spowodowało, że wynagrodzenie odwołującej od maja 2022 r. stanowiła kwota niższa od ustalonej na ten rok kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę, które od stycznia 2022 r. wynosiło 3.010 zł brutto.

Dlatego też odwołująca od maja 2022 r. mogła dokonać zgłoszenia do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych i dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego również z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Osoby prowadzące działalność gospodarczą podlegają ubezpieczeniu chorobowemu dobrowolnie na swój wniosek (art. 11 ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Natomiast zgodnie z dyspozycją art. 14 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, objęcie dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi albo chorobowym następuje od dnia wskazanego odpowiednio w zgłoszeniu, o którym mowa w art. 36 ust. 10 albo 14, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym zgłoszenie zostało złożone w Zakładzie, z zastrzeżeniem ust. 1a.

Na uwagę zasługuje przy tym fakt, że dokonując zgłoszenia do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego odwołująca zadeklarowała przychód w wysokości 14.500 zł. Powyższe nie pozostaje bez znaczenia, jeżeli weźmiemy pod uwagę fakt, że dotychczas odwołująca była zatrudniania z tytułu umowy o pracę na część etatu i jej wynagrodzenie stanowiła kwota poniżej kwoty minimalnego wynagrodzenia. Jednocześnie odwołująca dotychczas z tytułu prowadzonej działalności odprowadzała wyłącznie składkę na ubezpieczenie zdrowotne.

Niemniej jednak płatnik składek potwierdził, że zmiana umowy o pracę aneksami wynikała zawsze ze zmian w wysokości wynagrodzenia minimalnego. Jedynie zmiana wynagrodzenia wraz z obniżeniem wymiaru czasu pracy od 1 maja 2022 r. była związana z powzięciem przez pracodawcę informacji o ciąży odwołującej. Spowodowało to konieczność ograniczenia jej obowiązków, których część powierzono K. P.. Zmiana wprowadzona aneksem nr (...) spowodowała, że przysługujące odwołującej wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę było niższe od kwoty minimalnego wynagrodzenia. Dlatego też zgodnie z art. 9 ust. 1a ustawy systemowej podlega ona obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 maja 2022 r. Powyższe skutkuje również uznaniem, że odwołująca jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu do 30 kwietnia 2022 r. oraz nie podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 23 maja 2016 r. do 30 kwietnia 2022 r.

Odwołująca podlegała, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu od 1 maja 2022 r. oraz dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 1 maja 2022 r. (odwołująca nie podlegała ww. ubezpieczeniu do 30 kwietnia 2022 r.)

Mając na uwadze, Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c. i cytowanych przepisów prawa materialnego, zmienił zaskarżoną decyzję, orzekając jak w punkcie 1 sentencji wyroku.

Natomiast w punkcie 2 wyroku orzeczono o kosztach na podstawie 98 ust. 1, 1 ¹, 3, 4 w zw. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964) i zasądzono od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. na rzecz odwołującej O. W. 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Apelację od powyższego wyroku wniósł Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P.. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

1.  naruszenie art. 9 ust. 1, art. 9 ust. 1a, art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. 2024 r. poz. 497) - poprzez uznanie, że odwołująca podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, i w konsekwencji dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu z tego tytułu, od dnia 1 maja 2022 r., mimo uzyskania za maj 2022 r. przychodu, i w efekcie podstawy wymiaru składki z tytułu umowy o pracę za maj 2022 r. w kwocie wyższej niż obowiązująca wówczas płaca minimalną,

2.  naruszenie art. 233 §1 k.p.c. poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym szczególności treści zeznań złożonych w toku postępowania i zgromadzonych dokumentów, z których wynika m.in. charakter zatrudnienia odwołującej, powiazania rodzinne z pracodawcą, sposób wykonywania pracy, dokumentowania wykonywania pracy, tryb zawierania aneksów, a także przedstawionych przez organ rentowy wyliczeń dotyczących różnicy podstawy wymiaru zasiłku macierzyńskiego wynikającego z umowy o pracę a zasiłku, do którego uprawniona byłaby odwołująca w razie uwzględnienia odwołania.

Wskazując ww. zarzuty organ rentowy wniósł o:

⚫

zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego na rzecz organu rentowego według norm przepisanych,

⚫

zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej według norm przepisanych.

W odpowiedzi na apelację odwołująca O. W. wniosła o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od organu rentowego na rzecz odwołującej zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm prawem przepisanych.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja organu rentowego była bezzasadna i podlegała oddaleniu.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, rozstrzygnięcie Sądu I instancji jest oczywiście prawidłowe. Sąd Okręgowy właściwie przeprowadził postępowanie dowodowe, w żaden sposób nie uchybiając przepisom prawa procesowego, dokonał trafnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego i w konsekwencji prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy. Prawidłowo także zastosował prawo materialne. Sąd Apelacyjny w całości podzielił ustalenia i rozważania Sądu Okręgowego, rezygnując jednocześnie z ich ponownego szczegółowego przytaczania. Wobec niewątpliwego wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, nie widział też konieczności uzupełniania postępowania dowodowego.

Przedmiotem sporu w sprawie było ustalenie czy w okolicznościach niniejszej sprawy w przypadku odwołującej zachodzi zbieg tytułów do podlegania ubezpieczeniom społecznym (z tytułu umowy o pracę oraz z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej).

Na wstępie przypomnieć należy, że zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 oraz art. 11 ust. 1 i art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowy, chorobowemu i wypadkowemu, natomiast stosownie do art. 6 ust. 1 pkt 5 oraz art. 11 ust. 2 i art. 12 ust. 1 tej ustawy, osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu oraz dobrowolnie, na swój wniosek, ubezpieczeniu chorobowemu.

Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód, rozumiany według zasad określonych w przepisach o podatku dochodowym od osób fizycznych, między innymi, z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności, i taka jest też podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie (art. 20 ust. 1 ustawy systemowej). Przychodem w rozumieniu art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2024 r., poz. 226) są więc otrzymane lub postawione do dyspozycji podatnika w roku kalendarzowym pieniądze i wartości pieniężne oraz wartość otrzymanych świadczeń w naturze i innych nieodpłatnych świadczeń.

Z kolei zagadnienie zbiegu tytułów do podlegania ubezpieczeniom społecznym, pozostające u podstaw wydania zaskarżonej decyzji, szczegółowo uregulowane zostało w przepisach ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Z przepisu art. 9 ust. 1 powołanej ustawy wynika, że jeżeli osoby będące pracownikami spełniają jednocześnie warunki do objęcia ich obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innych tytułów, są obejmowane ubezpieczeniami wyłącznie z tytułu stosunku pracy. Tym samym stosunek pracy przedstawia się tutaj jako tytuł o charakterze bezwzględnym do podlegania ubezpieczeniom. Podstawą zbiegu tytułu bezwzględnego z tytułem ogólnym jest istnienie obowiązku ubezpieczenia wynikającego z tytułu bezwzględnego oraz z tytułu pozwalającego na dobrowolne przystąpienie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Reguła zbiegu polega na powstaniu obowiązku ubezpieczenia z tytułu bezwzględnego (stosunku pracy).

W art. 9 ust. 1 ww. ustawy zostały wskazane tytuły, z którymi zawsze łączy się obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych. Mają więc one charakter bezwzględny w tym znaczeniu, że nawet jeżeli ubezpieczony spełnia warunki do objęcia go obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z innego tytułu, podlega przedmiotowym ubezpieczeniom z wymienionych w tym przepisie tytułów, a zatem między innymi ze stosunku pracy (art. 6 ust. 1 pkt 1). Jeżeli jednak podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu, o którym mowa w art. 9 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, w przeliczeniu na okres miesiąca, jest niższa od kwoty minimalnego wynagrodzenia, wówczas stosownie do art. 9 ust. 1a tej ustawy aktualizuje się obowiązek ubezpieczeń emerytalnego i rentowych z innego tytułu posiadanego przez ubezpieczonego. Przepis art. 9 ust. 1a ustawy systemowej stanowi bowiem, że osoby wymienione w ust. 1, których podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, członkostwa w spółdzielni, służby, pobierania świadczenia szkoleniowego, świadczenia socjalnego, zasiłku socjalnego lub wynagrodzenia przysługującego w okresie korzystania ze świadczenia górniczego lub w okresie korzystania ze stypendium na przekwalifikowanie w przeliczeniu na okres miesiąca jest niższa od określonej w art. 18 ust. 4 pkt 5a, podlegają również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów, z zastrzeżeniem ust. 1b i art. 16 ust. 10a.

Kluczową zatem – jak słusznie stwierdził Sąd I instancji w uzasadnieniu wyroku - dla rozstrzygnięcia przedmiotowego sporu pozostaje kwestia wykładni użytego w powołanym przepisie pojęcia podstawy wymiaru składek.

W tym miejscu zwrócić uwagę należy, na stanowisko Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z dnia 4 lutego 2013 r. (I UK 484/12) w którym Sąd stwierdził, że wykładnia systemowa, funkcjonalna i celowościowa art. 9 ust. 1a ustawy systemowej (ze szczególnym uwzględnieniem reguł słuszności, in dubio pro tributario, konstytucyjnej zasady demokratycznego państwa prawnego) prowadzi do wniosku, iż użyte w tym przepisie pojęcie „podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe” należy rozumieć jako wynagrodzenie za pracę wynikające z treści stosunku pracy, a nie jako przychód zdefiniowany w art. 4 pkt 9 tej ustawy. Zdaniem Sądu Najwyższego, ustawodawca posłużył się w art. 9 ust. 1a ustawy systemowej pojęciem „podstawy wymiaru składek” w innym znaczeniu niż w art. 18 ust. 1 tej ustawy. Biorąc pod uwagę odrębność instytucji uregulowanych w art. 9 ust. 1a oraz w art. 18 ust. 1 ustawy systemowej należy uznać, że w powołanych przepisach ustawodawca nadaje temu pojęciu różną treść normatywną. Przede wszystkim art. 9 ust. 1a został umieszczony w rozdziale drugim zatytułowanym „Zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym” ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, który - jak sam tytuł wskazuje - reguluje zasady podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy systemowej). Zasady ustalania składek na ubezpieczenie społeczne, w tym podstaw ich wymiaru (art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy systemowej), zostały odrębnie uregulowane w Rozdziale trzecim tej ustawy. Czym innym jest zatem podleganie ubezpieczeniom społecznym, a czym innym obliczanie wysokości składek ubezpieczeniowych i związane z tym ustalenie podstawy ich wymiaru. Dopiero stwierdzenie podlegania ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu i rentowym na zasadach określonych w Rozdziale drugim ustawy systemowej rodzi prawo do ustalenia składek na te ubezpieczenia. Przyjęcie więc, że o podleganiu ubezpieczeniom społecznym z innych tytułów (obok podlegania ubezpieczeniom społecznym z bezwzględnego tytułu ubezpieczenia) w rozumieniu art. 9 ust. 1a ustawy systemowej decyduje podstawa wymiaru interpretowana jako przychód w rozumieniu art. 18 ust. 1 w związku z art. 4 pkt 9 ustawy systemowej, prowadzi do odwrócenia kolejności powyższego procesu, co z uwagi na charakter instytucji art. 9 ust. 1a ustawy systemowej nie zasługuje na aprobatę. Trzeba rozdzielić samą instytucję podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu i rentowym od instytucji następczego ustalania wysokości składek oraz ich podstawy wymiaru. Użyte w art. 9 ust. 1a ustawy systemowej pojęcie „podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe” należy rozumieć jako wynagrodzenie za pracę wynikające z treści stosunku pracy, a nie jako przychód zdefiniowany w art. 4 pkt 9 tej ustawy. Jeżeli zatem pracownik podlega obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym na podstawie ważnego stosunku pracy (art. 9 ust. 1 ustawy systemowej), którego elementem jest wynagrodzenie w wysokości co najmniej minimalnego wynagrodzenia w przeliczeniu na okres jednego miesiąca i praca ta jest wykonywana, co nakłada na pracodawcę obowiązek wypłaty za nią uzgodnionego wynagrodzenia, to należy uznać, że pracownik ten nie podlega również obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z innych tytułów na podstawie art. 9 ust. 1a ustawy systemowej w sytuacji, gdy nie dochodzi do wypłaty należnego mu wynagrodzenia za pracę za dany okres, co jest równoznaczne z brakiem przychodu ze stosunku pracy w tym okresie w rozumieniu art. 4 pkt 9 ustawy systemowej, mającego znaczenie dla określenia podstawy wymiaru składek zgodnie z art. 18 ust. 1 tej ustawy.

Pogląd, zgodnie z którym podstawę wymiaru składek, o której mowa w art. 9 ust. 1a ustawy systemowej, stanowi wynagrodzenie za pracę wynikające z treści stosunku pracy, został zaaprobowany w kolejnych orzeczeniach Sądu Najwyższego (por. wyrok z dnia 18 kwietnia 2018 r., III UK 54/17, wyrok z 20 listopada 2019r., I UK 265/18).

W wyroku z dnia 26 maja 2021 r., sygn. II USKP 109/21 Sąd Najwyższy wskazał, że użyty w art. 9 ust. 1a u.s.u.s. zwrot „podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe” należy rozumieć jako wynagrodzenie za pracę wynikające z treści stosunku pracy, a nie jako przychód zdefiniowany w art. 4 pkt 9 tej ustawy.

Podobnie też wypowiedział się Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 listopada 2021r. sygn. III USKP 80/21 wskazując, że podstawę wymiaru składek, o której mowa w art. 9 ust. 1a u.s.u.s., stanowi wynagrodzenie za pracę wynikające z treści stosunku pracy, a nie wynagrodzenie wypłacone za dany miesiąc. Kompleksowa wykładnia art. 9 ust. 1a u.s.u.s. przemawia bowiem za przyjęciem założenia interpretacyjnego, zgodnie z którym użyte w tym przepisie pojęcie „podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe” nie powinno być rozumiane jako przychód zdefiniowany w art. 4 pkt 9 tej ustawy na użytek realizacji obowiązku składkowego.

Stąd słusznie w ocenie Sądu Odwoławczego Sąd Okręgowy stwierdził, że podstawa wymiaru składek, o której mowa w art. 9 ust. 1a u.s.u.s. stanowi wynagrodzenie za pracę wynikające ze stosunku pracy, a nie wynagrodzenie wypłacone za dany miesiąc. Nie było zatem uzasadnionych podstaw do uwzględnienia stanowiska organu rentowego.

W apelacji Zakład Ubezpieczeń Społecznych powołał się z kolei na wyrok Sądu Najwyższego z dnia 20 maja 2021 r., sygn. akt III USKP 54/21, w którym zaprezentowano pogląd odmienny od tego wyrażonego przez Sąd I instancji. Tymczasem należy zauważyć, że przedmiotowe orzeczenie stoi w sprzeczności z ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego w tym przedmiocie, którą podzielił zarówno Sąd I instancji, jak tut. Sąd.

Ponadto w apelacji nie wykazano w jaki sposób Sąd I instancji naruszył określone przepisy, ograniczając się głównie do prowadzenia polemiki ze stanowiskiem Sądu I instancji i ugruntowaną linią orzeczniczą Sądu Najwyższego. Tymczasem Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku w sposób szczegółowy odniósł się do stanowiska organu rentowego zaprezentowanego w odpowiedzi na odwołaniu (oraz w dalszych pismach) i wyjaśnił, dlaczego nie znalazł podstaw do uwzględnienia stanowiska organu rentowego.

Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika, że od 1 grudnia 2009 r. do 14 stycznia 2013 r. O. W. prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą, a od 23 maja 2016 r. odwołująca ponownie zarejestrowała pozarolniczą działalność gospodarczą pod firmą (...), której przeważającym przedmiotem jest działalność prawnicza. Z tytułu prowadzenia działalności odwołująca zgłosiła się do obowiązkowych ubezpieczeń społecznych, a od 16 kwietnia 2012 r. do 14 stycznia 2013 r. była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego. Natomiast od 1 maja 2022 r. odwołująca ponownie zgłosiła się do ubezpieczeń społecznych oraz dodatkowo do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, deklarując jako podstawę wymiaru składek 14.500 zł. Za okres od maja do lipca 2022 r. O. W. uiściła składki na ubezpieczenia społeczne i dobrowolne ubezpieczenie chorobowe. Organ rentowy nie kwestionował ani podstawy, ani wykonywania pracy przez odwołującą. Od 1 stycznia 2018 r. odwołująca została także zatrudniona na podstawie umowy o pracę w (...) Sp. z o.o., której prezesem zarządu jest W. W., ojciec odwołującej. Odwołującej powierzono stanowisko radcy prawnego, w wymiarze 1/5 etatu, za wynagrodzeniem 2.100 zł brutto, a powyższa umowa została zawarta na czas określony od 1 stycznia 2018 r. do 1 stycznia 2019 r. Wynagrodzenie odwołującej było uzależnione od kwoty minimalnego wynagrodzenia i w przypadku zmiany jego wysokości, dokonywano również zmiany jej wynagrodzenia na podstawie aneksów. Na podstawie aneksu nr (...) do umowy o pracę, od 1 stycznia 2019 r. wynagrodzenie odwołującej zostało podwyższone do kwoty 2.250 zł brutto oraz umowę uznano za zawartą na czas nieokreślony. Aneksem nr (...) do umowy o pracę wynagrodzenie odwołującej podwyższono wynagrodzenie do kwoty 2.500 zł brutto, począwszy od 1 stycznia 2021 r. - aneks został podpisany przez odwołującą 17 lutego 2021 r. W dniu 29 kwietnia 2022 r. odwołująca podpisała aneks nr (...) do umowy o pracę, na podstawie którego wynagrodzenie zostało ustalone w kwocie 3.010 zł brutto oraz podwyższono wymiar czasu pracy do 1/2 etatu od dnia 1 stycznia 2022 r. W latach 2021-2022 w spółce przeprowadzono duże modernizacje. Były w tym czasie podpisywane umowy leasingowe oraz dokonywano zakupu nowych maszyn. Powyższe wpłynęło na zmianę wysokości wynagrodzenia odwołującej, które określono w aneksie nr (...). Z tą samą datą, tj. 29 kwietnia 2022 r. został podpisany kolejny aneks (nr (...)), na podstawie którego strony ustaliły wynagrodzenie odwołującej w wysokości 2.850 zł brutto oraz ustalono wymiar czasu pracy odpowiadający 1/3 etatu - warunki zatrudnienia wprowadzono od dnia 1 maja 2022 r. Organ rentowy również nie kwestionował ww. umowy oraz zmian z niej wynikających, a dokonanych w aneksach.

Jak wyjaśnili odwołująca i prezes zarządu płatnika składek W. W. obniżenie wymiaru czasu pracy było spowodowane tym, że odwołująca była w ciąży i spodziewała się narodzin bliźniąt. Nastąpiło to w momencie, kiedy odwołująca poinformowała o powyższym pracodawcę, w związku z czym dokonano również ograniczenia jej obowiązków. W tym czasie przyjęto na staż nowego pracownika, który przejął jej obowiązki - K. P., wówczas przejęła ona część obowiązków odwołującej związanych z funduszami europejskimi. Odwołująca urodziła bliźnięta 21 lipca 2022 r., a od 21 lipca 2022 r. do 26 kwietnia 2023 r. pobierała zasiłek macierzyński. Po zakończeniu urlopu macierzyńskiego, 1 czerwca 2023 r. O. W. podpisała aneks nr (...) do umowy o pracę, na podstawie którego z powrotem ustalono wymiar czasu pracy na 1/2 etatu oraz podwyższono wynagrodzenie do kwoty 3.490 zł brutto.

Zaakcentować należy również, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie kwestionował tego, że odwołująca świadczyła pracę na rzecz spółki (...) sp. z o.o. zgodnie z umową o pracę oraz że jednocześnie prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą ((...)). Jego zarzuty sprowadzały się w istocie do tego, że skoro podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy za maj 2022 r. wynosi 3.160 zł, a więc jest wyższa od płacy minimalnej, która w roku 2022 wynosi 3.010 zł brutto, to z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności nie istniał obowiązek zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych od 1 maja 2022 r. W ocenie organu rentowego ubezpieczona nie miała również możliwości przystąpienia od 1 maja 2022 r. do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, ponieważ temu ubezpieczeniu podlegać mogą jedynie osoby prowadzące pozarolniczą działalność, które obowiązkowo podlegają ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.

Podkreślić z kolei należy, że z tytułu zawartej umowy o pracę wynagrodzenie było wypłacane odwołującej do 10. dnia następnego miesiąca. W dniu 9 czerwca 2022 r. pracodawca złożył deklarację za 05/2022 z podstawą wymiaru 3.160 zł, wykazując wymiar czasu pracy 1/3 etatu - deklaracja dotyczyła wynagrodzenia wypłaconego odwołującej za kwiecień 2022 r. W dniu 6 lipca 2022 r. została złożona deklaracja (...) za czerwiec 2022 r., w której wykazano wynagrodzenie za maj 2022 r. w wysokości 3.000 zł, wykazując zatrudnienie w wymiarze 1/3 etatu.

Z kolei jak już była mowa wyżej zwrot „podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe” należy rozumieć jako wynagrodzenie za pracę wynikające z treści stosunku pracy, a nie jako przychód zdefiniowany w art. 4 pkt 9 tej ustawy. Stąd należy stwierdzić, że argumenty przedstawione przez organ rentowy w treści apelacji, nie podważyły w żaden sposób zasadności stanowiska Sądu I instancji.

Sąd Apelacyjny po przeanalizowaniu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (w tym zeznań przesłuchanych w sprawie świadków oraz stron) i zapoznaniu się z treścią apelacji organu rentowego uznał, że podniesione w niej zarzuty nie zasługują na uwzględnienie. Wbrew twierdzeniom organu rentowego Sąd I instancji wyprowadził ze zgromadzonego materiału dowodowego prawidłowe wnioski, które Sąd Apelacyjny w pełni akceptuje i uznaje za własne.

Chybiony okazał się zarzut naruszenia prawa procesowego art. 233 § 1 k.p.c. Sąd Apelacyjny podkreśla, że Sąd I instancji przeprowadził wszystkie dowodowy zawnioskowane przez strony. Z kolei zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania na podstawie „wszechstronnego rozważenia zebranego materiału”, a zatem, jak podkreśla się w orzecznictwie, z uwzględnieniem wszystkich dowodów przeprowadzonych w postępowaniu, jak również wszelkich okoliczności towarzyszących przeprowadzeniu poszczególnych dowodów i mających znaczenie dla oceny ich mocy i wiarygodności. Przyjmuje się, że ramy swobodnej oceny dowodów muszą być zakreślone wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego regułami logicznego myślenia oraz pewnego poziomu świadomości prawnej, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i wiąże ich moc oraz wiarygodność, odnosi je do pozostałego materiału dowodowego. Do naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. mogłoby dojść tylko wówczas, gdyby strona skarżąca wykazała uchybienia podstawowym regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów, tj. regułom służącym ocenie wiarygodności i mocy poszczególnych dowodów tj. regułom logicznego myślenia, zasadzie doświadczenia życiowego i właściwego kojarzenia faktu (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10.06.1999 r., II UKN 685/98 Legalis). Sąd I instancji wziął pod uwagę cały materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie. Apelacja organu rentowego nie zawiera żadnych merytorycznych argumentów (czy też nowych dowodów) ograniczając się z zasadzie polemiki z ustaleniami Sądu i własną interpretacją zgromadzonego materiału dowodowego.

Przenosząc powyższe ogólne rozważania na grunt przedmiotowej sprawy, w ocenie Sądu Apelacyjnego, bezzasadny był zarzut organu rentowego dotyczący naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., a sprowadzający się w istocie do tego, że apelujący wskazał, iż w jego ocenie z przeprowadzonych dowodów Sąd I instancji wyciągnął wnioski niezgodne z ich ustaleniami.

Przeprowadzone postępowanie dowodowe, w ocenie Sądu Apelacyjnego, wykazało że zmiana wprowadzona aneksem nr (...), a następnie nr(...) spowodowała, że przysługujące odwołującej wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę było niższe od kwoty minimalnego wynagrodzenia. Dlatego też zgodnie z art. 9 ust. 1a ustawy systemowej podlega ona obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą od 1 maja 2022 r. Powyższe skutkowało również uznaniem, że odwołująca jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą nie podlegała obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu do 30 kwietnia 2022 r. oraz nie podlegała dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 23 maja 2016 r. do 30 kwietnia 2022 r.

Ponowna analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a także zarzutów podniesionych w apelacji prowadzi w ocenie Sądu Apelacyjnego do wniosku, że zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego jest prawidłowy.

Uwzględniając powyższe rozważania, uznając zarzuty pozwanego organu rentowego za bezzasadne, Sąd Apelacyjny oddalił apelację na podstawie art. 385 k.p.c. (pkt 1 wyroku).

O kosztach postępowania Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹, 3 i 4 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c. oraz § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Mając powyższe na względzie, tytułem zwrotu kosztów procesu (kosztów zastępstwa procesowego) zasądzono od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w P. na rzecz O. W. kwotę 270 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spłacie świadczenia pieniężnego od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach do dnia zapłaty – tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w instancji odwoławczej (punkt 2 wyroku).

sędzia Marta Sawińska