Wyrok z 19 grudnia 2023, sygn. V ACa 278/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 19 grudnia 2023 r.

Sąd Apelacyjny w Katowicach V Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodnicząca:	Sędzia SA Barbara Konińska
Protokolant:	Katarzyna Macoch

po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2023 r. w Katowicach

na rozprawie

sprawy z powództwa M. G. (1)

przeciwko Skarbowi Państwa - Prezesowi Sądu Rejonowego w G.

o zapłatę

na skutek apelacji powoda

od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach

z dnia 24 stycznia 2022 r., sygn. akt I C 227/21

1.  oddala apelację;

2.  nie obciąża powoda kosztami procesu na rzecz pozwanego;

3.  przyznaje adwokatowi E. Ł. kwotę 4.050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) złotych, w tym 757,31 (siedemset pięćdziesiąt siedem 31/100) złotych podatku od towarów i usług z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu.

SSA Barbara Konińska

Sygn. akt V ACa 278/22

UZASADNIENIE

punktu 1 wyroku z dnia 19 grudnia 2023 r.

W dniu 22 marca 2021 r. M. G. (1) wniósł o zasądzenie na jego rzecz od Skarbu Państwa - Prezesa Sądu Rejonowego w G.kwot 80 000 zł z tytułu zadośćuczynienia na swoją rzecz oraz 70 000 zł z tytułu zadośćuczynienia na cel społeczny, tj. Fundacji (...) z siedzibą w W.. Swoje żądania uzasadniał wadliwym wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego w (...)z 28 września 2016 r., sygn. akt III K 727/16, w którym do łącznego wymiaru kary niezasadnie uwzględniono karę 8 miesięcy pozbawienia wolności
z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, orzeczonej przez ten Sąd w sprawie o sygn. akt III K 1007/11. Skutkowało to w ocenie powoda wdrożeniem do wykonania łącznej kary pozbawienia wolności dłuższej, aniżeli dopuszczalna do orzeczenia, a więc nieuprawnionym wydłużeniem okresu izolacji więziennej powoda. Powód wyjaśnił, że wykonał wcześniej karę ze sprawy o sygn. akt III K 1007/11 w warunkach wolnościowych - upłynął okres 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Wobec powyższego, obejmując wyrokiem łącznym wskazaną karę doszło do jej zarządzenia do wykonania, a zatem przesądzono, iż należy ją ponownie odbyć w ramach kary łącznej. Powód wskazał, że skoro wykonał prawie całą karę łączną ze sprawy o sygn. III K 727/16, to tym samym wykonał ponownie karę ze sprawy o sygn. akt III K 1007/11. Wskazując na powyższe powód oświadczył, że doznał szkód w postaci wydłużenia izolacji więziennej, a także zwiększenia się zadłużenia alimentacyjnego wobec funduszu alimentacyjnego, wydłużenia okresu odizolowania od rodziny, a tym samym naruszenia poszanowania życia rodzinnego, przeżywał też stres i ograniczenia związane
z izolacją więzienną.

Odpowiadając na pozew Skarb Państwa – Prezes Sądu Rejonowego w G.domagał się oddalenia powództwa w całości oraz zasądzenia od powoda na jego rzecz kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, kwestionując żądanie pozwu, co do zasady oraz wysokości. Pozwany zarzucił, że żadna z przesłanek odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa nie została wykazania, a w szczególności powód nie udowodnił, jakoby w wyroku łącznym, który zapadłby z pominięciem kary orzeczonej
w sprawie o sygn. akt III K 1007/11, orzeczono by karę niższą aniżeli 3 lata i 5 miesięcy pozbawienia wolności, tj. karę równą okresowi kary faktycznie odbytej przez powoda
w ramach kary wymierzonej wyrokiem łącznym w sprawie o sygn. akt III K 727/16.
W ocenie pozwanego taki stan rzeczy nie był prawdopodobny do osiągnięcia zważywszy na wymiar kary orzeczonej wobec powoda w późniejszym, wydanym w wyniku ponownego rozpoznania wyroku łącznym Sądu Rejonowego w (...), sygn. akt III K 639/17, gdzie Sąd wymierzył powodowi karę zaledwie dwa miesiące niższą, i to przy pominięciu dwóch,
a nie jednej kary jednostkowej. Nadto pozwany podniósł zarzut braku wykazania przez powoda szkody majątkowej oraz doznania jakiejkolwiek krzywdy. Nadto pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczeń powoda za okres 3 lat przed dniem wniesienia pozwu, tj. przed 26 marca 2018 r. wskazując, że powód dysponował na bieżąco informacjami w zakresie orzeczonych kar, treści wyroków łącznych oraz sposobu ich wykonywania.

Stanowiska stron w dalszym toku postępowania zasadniczo nie uległy zmianie, z tym zastrzeżeniem, iż stanowisko powoda zostało uzupełnione przez pełnomocnika z urzędu reprezentującego powoda, który został ustanowiony po dniu wniesienia pozwu. Wskazał on, że bieg przedawnienia roszczenia powoda został przerwany wnioskiem o zwolnienie powoda od kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu w sprawie o sygn. akt I Co 72/17. Dodatkowo podniósł, że: twierdzenia pozwanego o odbyciu przez powoda kary w sprawie
o sygn. akt III K 425/14 nie zostały udowodnione; maksymalny wymiar kary łącznej
w sprawie o sygn. akt III K 727/16 był niższy, aniżeli określił to pozwany i wynosił nie 4 lata i 10 miesięcy, a 4 lata i 7 miesięcy pozbawienia wolności; nie było zgodne z prawdą twierdzenie pozwanego, że pominięto w ramach kary łącznej orzeczonej w sprawie o sygn. akt III K 639/17 aż dwie kary jednostkowe pozbawienia wolności. Nadto pełnomocnik powoda wyjaśnił, iż powód nie twierdzi, jakoby odbył karę dłuższą, aniżeli wynikająca
z wydanych orzeczeń.

Wyrokiem z dnia 24 stycznia 2022 r., I C 227/21 Sąd Okręgowy w Gliwicach oddalił powództwo (punkt 1.), nie obciążał powoda kosztami procesu (punkt 2.) i przyznał adwokatowi E. Ł. kwotę 4428 zł, w tym 828 zł podatku od towarów i usług z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu (punkt 3.).

Sąd Apelacyjny ustalił następujące istotne fakty:

W dniu 28 września 2016 r. Sąd Rejonowy w (...)wydał wobec M. G. (1) wyrok łączny w sprawie o sygn. akt III K 727/16. Wyrokiem tym połączono kary jednostkowe pozbawienia wolności orzeczone w sprawach:

- Sądu Rejonowego w (...)z 24 października 2011 r., sygn. akt IX K 824/10,

- Sądu Rejonowego w (...)z 13 grudnia 2011 r., sygn. akt III K 1007/11,

- Sądu Rejonowego w (...) z 28 lutego 2012 r., sygn. akt II K 850/11,

- Sądu Rejonowego w (...)z 14 sierpnia 2012 r., sygn. akt IX K 675/12,

- Sądu Rejonowego w (...)z 29 października 2012 r., sygn. akt IX K 3528/10,

- Sądu Rejonowego w (...)z 29 stycznia 2014 r., sygn. akt IX K 1066/13,

- Sądu Rejonowego w (...)z 25 czerwca 2015 r., sygn. akt III K 425/14,

wymierzając w miejsce kar jednostkowych pozbawienia wolności karę łączną 3 lat
i 6 miesięcy pozbawienia wolności. Na poczet orzeczonej kary łącznej Sąd Rejonowy
w (...)zaliczył powodowi okresy rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawach połączonych: od 4 czerwca 2015 r. do 27 września 2016 r. - w sprawie o sygn. akt III
K 434/14 oraz od 19 października 2013 r. do 25 listopada 2013 r., od 30 stycznia 2014 r. do
8 maja 2015 r. - w sprawie o sygn. akt IX K 3528/10.

W konsekwencji rozpoznania skargi kasacyjnej wniesionej przez Ministra Sprawiedliwości - Prokuratora Generalnego Sąd Najwyższy wyrokiem z dnia 22 czerwca 2017 r., sygn. akt IV KK 189/17, uchylił zaskarżony wyrok łączny Sądu Rejonowego
w (...)z 28 września 2017 r., sygn. akt III K 727/16 i sprawę przekazał do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu w (...). W uzasadnieniu wskazano, że
z uwagi na upływ 6-miesięcznego terminu od zakończenia okresu 2 lat próby na jaki zawieszono karę 8 miesięcy pozbawienia wolności wymierzoną w sprawie o sygn. akt III
K 1007/11 - zgodnie z art. 76 § 1 k.k. - doszło do zatarcia tej jednostkowej kary pozbawienia wolności, co uniemożliwiało objęcie jej węzłem kary łącznej. Okres wykonywania kary łącznej 3 lat i 6 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej uchylonym wyrokiem zapadłym w sprawie Sądu Rejonowego w (...), sygn. akt III K 727/16 określono od 4 czerwca 2015 r., tj. od dnia rzeczywistego pozbawienia wolności w sprawie połączonej o sygn. akt III K 434/14 (a zaliczonego na poczet ww. kary łącznej) do 22 czerwca 2017 r., tj. dnia uchylenia wyroku łącznego o sygn. akt III K 727/16, co skutkowało zwolnieniem M. G. (1)
z zakładu karnego w tym samym dniu.

Sprawa o sygn. akt III K 727/16 została zarejestrowana w Sądzie Rejonowym
w (...)celem ponownego rozpoznania pod sygn. akt III K 639/17. Sąd ten, mając na uwadze stan skazań tożsamy z tym, w zakresie którego rozpoznano sprawę uchyloną, orzekł m.in. o połączeniu do wykonania kar jednostkowych pozbawienia wolności, wymierzając M. G. (1) karę łączną 3 lat i 4 miesięcy pozbawienia wolności. Węzłem kary łącznej pozbawienia wolności objęto kary jednostkowe pozbawienia wolności połączone w sprawie
o sygn. akt III K 727/16, z wyjątkiem kar jednostkowych pozbawienia wolności orzeczonych w sprawach o sygn. akt III K 425/14 i III K 1007/11. Na poczet ww. kary łącznej pozbawienia wolności zaliczono M. G. (1) okresy odbytych przez niego kar pozbawienia wolności w sprawach połączonych, tj. okres od 4 czerwca 2015 r. do 18 stycznia 2017 r.
(z zaliczeniem okresów: 15 czerwca 2011 r., 19 października 2013 r. do 25 listopada 2013 r., 30 stycznia 2014 r. do 8 maja 2015 r.) - w sprawie o sygn. akt III K 434/14 oraz od 18 kwietnia 2017 r. do 22 czerwca 2017 r. - w sprawie o sygn. akt IX K 824/10. W okresie przypadającym pomiędzy tymi okresami, tj. od 18 stycznia 2017 r. do 18 kwietnia 2017 r. M. G. (1) odbywał karę 3 miesięcy pozbawienia wolności ze sprawy o sygn. akt III
K 425/14.

Sąd Okręgowy pominął wnioski powoda o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka
i przesłuchania stron - na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 5 k.p.c., uznając je za zbędne
i zmierzające jedynie do niepotrzebnego przedłużenia postępowania.

Sąd Okręgowy ocenił, że powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie z uwagi na brak spełnienia przesłanek określonych w art. 417 ¹ § 2 k.c. Stwierdził, że wobec powoda wydany został wyrok łączny o wadliwych charakterze jednakże, powód winien nadto wykazać, że na skutek tego orzeczenia poniósł szkodę, która pozostawałaby w adekwatnym związku przyczynowym z błędnym rozstrzygnięciem.

Na skutek analizy wyroków skazujących zapadłych wobec powoda, w tym wyroków łącznych Sądu Rejonowego w (...)o sygn. akt III K 727/16 oraz III K 639/17, akt tych spraw i dokumentacji dotyczącej wykonywania kar w nich orzeczonych Sąd I instancji stwierdził, że nie miało miejsce bezprawne wydłużenie izolacji więziennej powoda
w związku z wydaniem wyroku łącznego w sprawie o sygn. akt III K 727/16 i nie wystąpiły inne okoliczności, które uzasadniałyby przyjęcie, że doszło do wyrządzenia powodowi szkody oraz wystąpienia krzywdy po jego stronie.

Sąd Okręgowy wywiódł dalej, że powód wstępnie upatrywał swojej szkody
w mającym jego zdaniem miejsce powtórnym odbyciu, w ramach uchylonego wyroku łącznego, wykonanej już kary 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania na okres próby 2 lat, orzeczonej przez Sąd Rejonowy
w (...)w sprawie o sygn. akt III K 1007/11. Na takie rozumienie szkody wskazywała treść pozwu złożonego osobiście przez powoda. Pełnomocnik powoda z kolei stanowisko to zmodyfikował zaprzeczając, że powód swoje pokrzywdzenie i szkodę wiąże z ponownym odbyciem tej samej kary. Roszczenia powoda uzasadnił raczej wymierzeniem kary łącznej wyższej, aniżeli dopuszczalna, bacząc na wymiar kar, które mogły zostać połączone
w sprawie o sygn. akt III K 727/16. Zakładał, że gdyby Sąd procedował zgodnie
z poszanowaniem przepisów prawa karnego materialnego i procesowego, to orzeczona kara łączna w sprawie o sygn. akt III K 727/16 z pewnością byłaby niższa. Krzywda powoda polegała jego zdaniem na konieczności odbycia kary zawyżonej.

Sąd I instancji wskazał, że tak zaprezentowanej oceny wyrokowania przez Sąd Rejonowy w (...)w sprawie o sygn. akt III K 727/16 i jego następstw nie można podzielić. Stwierdził, że zarówno wywód powoda, jak i jego pełnomocnika świadczą o braku zrozumienia poszczególnych etapów przeliczania kar w związku ze zmianami zachodzącymi w toku postępowania wykonawczego, jak również ratio legis instytucji wyroku łącznego. Weryfikacja, czy doszło do wyrządzenia szkody i krzywdy w ujęciu cywilnoprawnym wymagała nie tylko prześledzenia, jak zmieniała się sytuacja powoda od momentu wyrokowania w sprawie o sygn. akt III K 737/16 w porównaniu do zdarzeń następujących
w przyszłości, ale też ustalenia na ile działania te mieściły się w przewidywanym przez proces karny zakresie czynności, czy doszło do ewentualnej ekstraordynaryjnej sytuacji nagannej, która wymagałaby restytucji na gruncie prawa cywilnego.

Sąd I instancji wskazał, że wyrok łączny wydany przez Sąd Rejonowy w (...)
w sprawie o sygn. akt III K 727/16 został wprowadzony do wykonania, a odbywanie kary łącznej wymierzonej tym wyrokiem przypadało na okres od 4 czerwca 2015 r. do 22 czerwca 2017 r. Okres odbywania kary uwzględniał okresy rzeczywistego pozbawienia wolności
w sprawach połączonych. Wyrok ten został uchylony, co skutkowało ponownym rozpoznaniem i wydaniem wyroku łącznego przez Sąd Rejonowy w (...)w sprawie
o sygn. akt III K 639/17. W wyroku tym sąd uwzględnił okres kar dotychczas odbytych przez powoda, w tym okres obejmujący jednostkowe kary pozbawienia wolności połączone
w wyroku uchylonym o sygn. akt III K 727/16. W sytuacji uchylenia wyroku o sygn. akt
III K 727/16 łączna kara pozbawienia wolności odbywana na podstawie tego wyroku została „rozdysponowana” na poczet kar połączonych, a podlegających wykonaniu jako kary samodzielne przed dniem wydania wyroku łącznego o sygn. akt III K 727/16. Karą taką była kara łączna 3 lat pozbawienia wolności, orzeczona wyrokiem łącznym Sądu Rejonowego
w (...), sygn. akt III K 434/14. Okres jej wykonywania od 4 czerwca 2015 r. do 18 stycznia 2017 r. został zaliczony na poczet prawomocnie orzeczonej kary łącznej ze sprawy
o sygn. akt III K 639/17. Podobnie, zaliczeniu na poczet „nowej kary łącznej” ze sprawy
o sygn. akt III K 639/17 podlegał okres kary wykonanej w sprawie Sądu Rejonowego
w (...)o sygn. akt IX K 824/10. Wyrok w sprawie sygn. akt III K 639/17 nie objął zaliczeniem rzeczywistego pozbawienia wolności jedynie okresu od 18 stycznia do 18 kwietnia 2017 r., gdyż okres ten dotyczył kary niepodlegającej łączeniu, a wynikającej ze sprawy o sygn. akt III K 425/14. Wskazana kara, wbrew twierdzeniom pełnomocnika powoda, została wykonana, co odnotowano m.in. w treści wyroku Sądu Rejonowego
w (...)o sygn. akt III K 639/17, a dalej w wyroku o sygn. akt IX K 299/20.

Jak stwierdził Sąd Okręgowy z powyższego wynika, że okres kary pozbawienia wolności pierwotnie odbywanej w związku ze sprawą o sygn. akt III K 727/16 został zaliczony na poczet innych prawomocnie orzeczonych kar, podlegających wykonaniu.
Wobec tego powód nie ma podstaw do twierdzenia, iż kiedykolwiek pozostawał
w izolacji więziennej bezprawnie.

Sąd I instancji podkreślił, że kara łączna pozbawienia wolności orzeczona w sprawie
o sygn. akt III K 639/17, która uwzględniała ten sam stan skazań powoda, tj. nie został wydany żaden nowy wyrok karny po dniu wyrokowania w sprawie o sygn. akt III K 727/16, wyniosła 3 lata i 4 miesiące pozbawienia wolności. „Nowa” kara łączna była więc zaledwie 2 miesiące niższa, aniżeli kara orzeczona w sprawie o sygn. akt III K 727/16 i to pomimo, iż nie uwzględniała kary 8 miesięcy pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania orzeczonej w sprawie o sygn. akt III K 1007/11, a dodatkowo kary 3 miesięcy pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie o sygn. akt III K 425/14, którą połączył sąd
w sprawie uchylonej. Powyższe wskazuje więc, że kara wymierzona w wyroku uchylonym już z czysto teoretycznego punktu widzenia, w sytuacji gdy przedział kary dopuszczalnej do orzeczenia był powiększony w stosunku do tego w ramach którego karę miarkował sąd pod sygn. akt III K 639/16, nie mogła być uznana za nadmiernie surową, a tym bardziej bezprawną przy ewentualnym pominięciu kary orzeczonej w sprawie III K 1007/11. Co istotniejsze, ostatecznie jednak różnice wymiaru kary łącznej pozbawienia wolności orzeczonej w sprawie o sygn. akt III K 727/16 oraz w sprawie o sygn. akt III K 636/17 nie miały negatywnego wpływu w sytuację prawną powoda. Negatywnego w tym znaczeniu, iż
w istocie kara wykonywana pod sygn. akt III K 727/16 była karą odbywaną tytułem kar należnych, podlegających wykonaniu w innych sprawach.

Sąd I instancji dodatkowo podkreślił, że wadliwe rozstrzygnięcie - wyrok łączny ze sprawy o sygn. akt III K 727/16 - zostało wyeliminowane z obrotu prawnego, a w jego miejsce wszedł nowy, prawidłowy już wyrok łączny. Wyrok ten uprawomocnił się i był rezultatem ponownego rozpoznania tej samej sytuacji prawnej skazanego w kontekście badania skazań podlegających połączeniu. W istocie więc, postępowanie toczące się pod sygn. akt III K 639/17, jako postępowanie prowadzone na skutek ponownego rozpoznania miało charakter naprawczy w stosunku do postępowania zakończonego uchylonym wyrokiem. Postępowanie o sygn. akt III K 639/17 usunęło wszelkie negatywne konsekwencje wygenerowane w toku wykonywania kar pozbawienia wolności orzeczonych wobec skazanego. Negatywne konsekwencje rozumiane wyłącznie jako wystąpienie luki po orzeczeniu obarczonym wadliwością naruszenia przepisów prawa karnego, którą wypełniono nowym wyrokiem łącznym będącym wyrazem realizacji prawa skazanego w postępowaniu karnym do zbadania, czy aby nie zachodzą warunki do wydania wyroku łącznego. Tym samym uznać należało, że nieprawidłowe procedowanie Sądu w sprawie o sygn. akt
III K 727/16 zostało niejako „uzdrowione” w ramach podjętych środków prawnych przysługujących na gruncie procesu karnego, bez negatywnych konsekwencji dla powoda.

Sąd Okręgowy wskazał także, iż sytuacja skazanego w dwóch różnych postępowaniach w przedmiocie wydania wyroku łącznego – postępowaniu przed uchyleniem oraz postępowaniu prowadzonym celem ponownego rozpoznania sprawy nigdy nie będzie identyczna, zważywszy że etap wykonywania poszczególnych kar postępuje. Tym samym przy ponownym rozpoznaniu sprawy może być tak, że pewne kary w międzyczasie zostaną wykonane, co z kolei rzutować będzie też na ferowanie rozstrzygnięcia o karze. Niemniej jednak są to typowe dla każdego wykonywania kar następstwa upływu czasu. Gdyby za słuszne uznać rozumowanie powoda, iż każda wadliwość analogicznej natury do opisanej
w pozwie powodować miała sama z siebie odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa, to prowadziłoby to do wprowadzenia instytucji zadośćuczynienia za sam fakt uchylenia prawomocnego wyroku. Tymczasem takiego automatyzmu odpowiedzialności, jaki zdaje się postulować powód konstruując swoje roszczenie, ustawodawca nie wprowadził
i w aktualnym stanie prawnym brak jest ku temu podstaw. Instytucja wyroku łącznego pozwala ukształtować sądowi sytuację skazanego w aspekcie wykonywania kar orzeczonych w sposób korzystniejszy w tym sensie, że dopuszczalnym jest po spełnieniu określonych warunków orzeczenie kary łącznej niższej, aniżeli suma kar jednostkowych, które podlegają łączeniu. Wymierzanie kary łącznej nie opiera się jednak na automatyzmie, ale na skrupulatnym miarkowaniu kary przy uwzględnieniu nie tylko przedziału dopuszczalnych do orzeczenia kar, ale całokształtu przymiotów i warunków osobistych konkretnego skazanego. Sąd w szczególności musi mieć na uwadze cele zapobiegawcze i wychowawcze, które kara ma osiągnąć w stosunku do skazanego, potrzeby w zakresie kształtowania świadomości prawnej społeczeństwa (art. 85a kk). Ocena ta jest wyrazem władzy dyskrecjonalnej jaką dysponuje sąd. W związku z tym nie ma podstaw ku temu, ażeby w sprawie takiej jak niniejsza kategorycznie twierdzić, iż kara jaką orzeczono by wobec powoda osiągnęłaby konkretny pułap. Taki tok rozumowania godzi w funkcjonującą w ramach procedury karnej instytucję uznania sędziowskiego. Żądanie powoda w istocie opiera się więc na bliżej nieuzasadnionym oczekiwaniu, przeświadczeniu, iż zapaść powinien wobec niego określony wyrok łączny, bardziej korzystny. Jakkolwiek ma on prawo do własnych odczuć, to jednak nie są one równoznaczne z obiektywnym faktem wystąpieniem szkody. Subiektywne poczucie krzywdy w związku z niesłusznym procedowaniem stricte związanym
z naruszeniem prawa karnego materialnego czy procesowego strony władne są realizować
w ramach tejże procedury, korzystając ze zwykłych, czy też nadzwyczajnych środków zaskarżenia.

W ocenie Sądu I instancji wobec całokształtu przedstawionych okoliczności uznać należało, że nie sposób zakwalifikować uchylenia wyroku łącznego jako zdarzenia rodzącego po stronie powoda szkodę lub krzywdę. Powód nie dowiódł, aby sam fakt wydania wadliwego wyroku mógł skutkować jakimkolwiek uszczerbkiem majątkowym. Z pewnością nie jest nim stan zobowiązań alimentacyjnych i wynikające z tego zadłużenie powoda. Izolacja więzienna będąca skutkiem egzekwowania kary tytułem popełnionego przestępstwa dla każdego skazanego rodzi skutki w postaci m.in. ograniczenia, czy też utraty możliwości zarobkowych. Przyczyny leżące u podstaw zadłużenia mają swoje źródło nie w działaniu Skarbu Państwa,
a w działaniach samego pozwanego, który swoim postępowaniem doprowadził do wdrożenia sytemu kar, naruszając uprzednio porządek prawny. Stąd obarczanie odpowiedzialnością Skarbu Państwa za ewentualne pogorszenie sytuacji majątkowo-osobistej wynikającej
z osadzenia w warunkach izolacji nie mogło znaleźć ochrony na gruncie kodeksu cywilnego. Uzupełniająco Sąd I instancji zauważył, że zważywszy na ilość skazań powoda w ogólności,
i tak obowiązek alimentacyjny na nim spoczywający nie byłby realizowany w sposób płynny w tzw. warunkach wolnościowych po dniu wydania wyroku łącznego w sprawie o sygn. akt III K 727/16. Reasumując, wyrok w sprawie o sygn. akt III K 727/16 nie mógł być
w powyższym kontekście oceniany jako jednostkowe skazanie, będące epizodem, który wywarłby wpływ na zadłużenie powoda. Tym bardziej, że jak wyjaśniono, nie miało miejsca bezprawne wydłużenie okresu izolacji więziennej. A skoro tak, to pozbawione podstaw pozostawało wiązanie zdarzeń takich jak zadłużenie alimentacyjne, a dalej okres rozłąki powoda z rodziną z działaniem Skarbu Państwa. Pozbawienie wolności M. G. (1)
w okresie wstępnie zarachowanym na poczet kary ze sprawy o sygn. akt III K 727/16 było legalne, więc samo z siebie nie rodziło po stronie powoda szkody ani krzywdy w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego. Szkodą nie jest bowiem każde zdarzenie, które powód za takowe uzna, ale są to okoliczności, które z obiektywnego punktu widzenia kreują po stronie konkretnego podmiotu sytuację podlegającą kompensacie. Tymczasem, wystąpienie szkody jest przesłanką odpowiedzialności odszkodowawczej Skarbu Państwa w świetle art. 417 ¹ § 2 k.c., tj. przepisu, z którego powód wywodził swoje roszczenie. W niniejszej sprawie wyrok łączny wydany w sprawie o sygn. akt III K 727/16 wprawdzie był wadliwy, niemniej jednak skutki płynące z jego wydania nie wpłynęły negatywnie na wymiar kary odbywanej przez powoda, ani też nie odcisnęły swojego piętna w sferze majątkowej powoda. Podobnie, nie było podstaw ku temu, ażeby stwierdzić po stronie powoda wystąpienie krzywdy. Nie wystąpił adekwatny związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy deklarowanym przez powoda stresem i ograniczeniami związanymi z pobytem w izolacji więziennej a zdarzeniem uprawniającym do dochodzenia zadośćuczynienia. Skoro odbywanie przez powoda kary odbywało się na podstawie prawomocnego orzeczenia sądu, doszło do stosownego rozliczenia kary odbytej w ramach uchylonego wyroku, to wewnętrzny dyskomfort psychiczny
i niemożność swobodnego kontaktu z rodziną były wynikiem nieuzasadnionych oczekiwań powoda, a nie mających racjonalne uzasadnienie odczuć opartych na rozsądnym, obiektywnym odbiorze rzeczywistości. Jako takie nie mogły one więc zostać uznane za krzywdę.

Sąd Okręgowy odnosząc się do zarzutu przedawnienia podniesionego przez pozwanego stwierdził, że skoro powodowi nie przysługuje roszczenie wobec Skarbu Państwa, to trudno mówić o przedawnieniu roszczenia nieistniejącego. Abstrahując od tej konkluzji,
w świetle art. 442 ¹ § 1 k.c. termin przedawnienia roszczeń o naprawienie szkody czynem niedozwolonym wynosi 3 lata od dnia, gdy poszkodowany dowiedział się albo przy zachowaniu należytej staranności mógł się dowiedzieć o szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin, od którego należałoby liczyć ewentualny początek biegu przedawnienia może być dyskusyjny. Można go przyjąć jako datę wydania wadliwego wyroku łącznego w sprawie o sygn. akt III K 727/16 - w dniu 28 września 2016 r. Przyjmuje się bowiem, że zdarzenie szkodzące ma charakter obiektywny, a stan świadomości poszkodowanego co do tego, że dane zdarzenie może być źródłem szkody nie ma znaczenia. Można też przyjąć, że o wadliwości wyroku łącznego powód dowiedział się z kasacji wniesionej w maju 2017 r. i jej rozpoznania przez Sąd Najwyższy w dniu 22 czerwca 2017 r. Fakty te były powodowi znane, gdy w dniu 9 czerwca 2017 r. złożył do sądu wniosek
o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika w związku z zamiarem wniesienia powództwa przeciwko Skarbowi Państwa. Przy założeniu, że czynność ta służyła dochodzeniu roszczenia i przerywała bieg terminu przedawnienia, to koniec biegu terminu przypadał – zgodnie z art. 118 zd. drugie k.c. – na 31 grudnia 2020 r. Tymczasem powód wniósł swój pozew dopiero 22 marca 2021 r., a zatem – w przypadku gdyby roszczenie istniało – to w istocie zarzut pozwanego należałoby uznać za skuteczny i skutkujący oddaleniem powództwa.

Wobec powyższego Sąd Okręgowy rozstrzygnął jak w pkt 1 sentencji o kosztach postępowania orzekając na podstawie art. 102 k.p.c. oraz o zwrocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej powodowi z urzędu na podstawie § 4 ust. 3 w zw. z § 8 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
z urzędu.

Powód zaskarżył wyrok Sądu Okręgowego w części w zakresie punktu 1. zarzucając naruszenie prawa materialnego - art. 417 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 417 § 1 k.c., nierozpoznanie istoty sprawy oraz naruszenie przepisów postępowania tj. art. 235 ² § 1 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. i zaniechanie ustalenia istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy faktów.

Mając na uwadze powyższe zarzuty powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji z uwagi na nierozpoznanie istoty sprawy oraz o przyznanie pełnomocnikowi powoda zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postepowaniu odwoławczym według norm przepisanych, które nie zostały pokryte w całości ani w części. Ewentualnie wniósł o zmianę wyroku w zaskarżonej części poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 80 000 zł z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz Fundacji (...) w W. kwoty 70 000 zł z tytułu odpowiedniej sumy na wskazany przez niego cel społeczny oraz o przyznanie pełnomocnikowi powoda zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

W odpowiedzi na apelację pozwany wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od powoda na jego rzecz kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje:

Apelacja powoda podlegała oddaleniu w całości.

Wbrew zarzutom apelacji Sąd Okręgowy nie dopuścił się naruszenia art. 235 ² § 1 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. Dowody z zeznań świadka M. G. (2), z przesłuchania stron i zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w (...) I. R. w sprawie KMP 9/14 były bowiem zbędne dla rozstrzygnięcia i jako takie zmierzałyby wyłącznie do przedłużenia postępowania. W tej sytuacji brak było podstaw do zmiany postanowień dowodowych Sądu I instancji w tym zakresie, o co wnosił skarżący
w trybie art. 380 k.p.c. Prawidłowo także Sąd Okręgowy poczynił ustalenia dotyczące faktów. Ustalenia te Sąd Apelacyjny w całości podzielił, co czyni zbędnym ich powtarzanie zgodnie z art. 387 § 2 ¹ pkt. 1 k.p.c.

Dodatkowo Sąd Apelacyjny ustalił, iż pismem z dnia 9 czerwca 2017 r. powód wniósł o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w G.o odszkodowanie w kwocie 150 000 zł
w związku z wydaniem wyroku łącznego z dnia 28 września 2016 r., III K 727/16 oraz
o zwolnienie go w tej sprawie od kosztów /k. 2 akt Sadu Okręgowego w (...)II Co 72/17/. Postanowieniem z dnia 23 października 2017 r., II Co 72/17 Sąd Okręgowy
w (...)zwolnił powoda w całości od kosztów sądowych związanych ze sprawą przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w G. o zapłatę kwoty 150 000 zł z tytułu odszkodowania za zawyżenie wymiaru kary w sprawie III K 727/16 oraz zwrócił wniosek o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu w tejże sprawie. Odpis postanowienia doręczono powodowi w dniu 31 października 2017 r. /k/ 30 akt jak wyżej/.
W dniu 29 sierpnia 2020 r. powód złożył wniosek o udostępnienie do wglądu akt tejże sprawy /k. 31 akt jak wyżej, potwierdzenie odbioru – k. 220 akt/ i zapoznał się z nimi w dniu 24 września 2020 r. /k. 33 akt jak wyżej/.

Biorąc pod uwagę, że powód w dniu 9 czerwca 2017 r. wniósł o ustanowienie dla niego pełnomocnika z urzędu w sprawie przeciwko Skarbowi Państwa – Prezesowi Sądu Rejonowego w G.o odszkodowanie w kwocie 150 000 zł w związku z wydaniem wyroku łącznego z dnia 28 września 2016 r., III K 727/16 oraz o zwolnienie go w tej sprawie od kosztów sądowych należy przyjąć, że najpóźniej z tym dniem powód dowiedział się zarówno o szkodzie i krzywdzie jakiej miał doznać w związku z wydaniem powyższego wyroku łącznego, jak i o osobie zobowiązanej do ich naprawienia.

Prawidłowo zatem Sąd Okręgowy uznał, że wytaczając powództwo dopiero w dniu 22 marca 2021 r. powód wniósł je po upływie terminu przedawnienia określonego art. 442 ¹ § 1 k.c. W konsekwencji pozwany mógł uchylić się od zaspokojenia tego roszczenia zgodnie
z art. 117 § 2 k.c. Brak zaś jest jakichkolwiek podstaw do uznania, że skorzystanie przez pozwanego z zarzutu przedawnienia miałoby być sprzeczne z zasadami współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c.

Wniosek o zwolnienie od kosztów i ustanowienie pełnomocnika z urzędu złożony
w sprawie o sygn. II Co 72/17 nie przerwał biegu przedawnienia roszczenia powoda nie stanowił bowiem czynności zmierzającej bezpośrednio do dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt. 1 k.c.

Ustawodawca w art. 123 § 1 pkt 1 k.c. kładzie nacisk na bezpośredniość działań wierzyciela związanych z określonym roszczeniem i tylko z takim działaniem wiąże skutek prawny w postaci przerwania biegu przedawnienia. Określona czynność procesowa wierzyciela wywoła więc skutek określony powołanym przepisem, jeżeli została podjęta przez niego w celu zmierzającym obiektywnie i bezpośrednio do szeroko rozumianej realizacji roszczenia. Innymi słowy, chodzi o obiektywną skuteczność czynności polegającej na zgłoszeniu roszczenia, a wyrażającą się w zdolności do wywołania skutku w postaci realizacji tego właśnie roszczenia (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 25 października 2012 r.,
I CSK 155/12). W konsekwencji czynność procesowa jest podjęta bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia tylko wówczas, gdy skutkiem tej czynności jest prowadzenie postępowania, które może zakończyć się wydaniem orzeczenia zasądzającego lub ustalającego, czy zawarciem w tym zakresie ugody sądowej, wydaniem orzeczenia zabezpieczającego roszczenie lub też zaspokojeniem roszczenia. Tymczasem złożenie wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu, czy o zwolnienie od kosztów nie spełnia przesłanki czynności przedsięwziętej bezpośrednio w celu dochodzenia roszczenia. Obiektywnie sam wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu i jego rozstrzygnięcie a także samo złożenie wniosku o zwolnienie od kosztów bez jednoczesnego wytoczenia powództwa nie może doprowadzić w żaden sposób do zasądzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia. Taką czynnością jest dopiero wniesienie pozwu i - pod pewnymi warunkami - złożenie wniosku o zawezwanie do próby ugodowej.

Na marginesie dodać należy, że wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu został postanowieniem Sądu Okręgowego w (...)z dnia 23 października 2017 r. wydanym
w sprawie II CO 72/17 prawomocnie zwrócony i jako taki nie wywołał żadnego skutku jaki ustawa wiąże z jego wniesieniem zgodnie z treścią art. 130 § 2 zd. 2 k.p.c.

Niezależnie od powyższego i stwierdzenia, iż żądanie pozwu podlegało w całości oddaleniu jako przedawnione Sąd Apelacyjny w całości podzielił wywody prawne Sądu Okręgowego dotyczące braku związku przyczynowego pomiędzy wydaniem wyroku Sądu Rejonowego w (...)w sprawie o sygn. akt III K 727/16 oraz szkodą i krzywdą wskazywaną przez powoda zarówno w pozwie jak i w pismach procesowych jego pełnomocnika z urzędu oraz co do braku istnienia owej krzywdy i szkody.

Odnosząc się dodatkowo do zarzutów apelacji dodać należy, że o tym czy powód na skutek wydania wyroku mógł doznać szkody lub krzywdy nie można rozstrzygać w oparciu wyłącznie przy porównaniu sytuacji w jakiej znalazłby się powód w dacie wydania wyroku łącznego w sprawie III K 727/16 – gdyby Sąd Rejonowy w (...)prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i procesowego, jak podnosi to skarżący. Samo wydanie wadliwego, niezgodnego z prawem wyroku łącznego, którego wadliwość polegała na połączeniu kary niepodlegającej już łączeniu nie może prowadzić do szkody lub krzywdy bez oceny jak przebiegało wykonywanie orzeczonej tym wyrokiem kary łącznej i czy nastąpiło
w ostatecznym rozrachunku pozbawienie powoda wolności bez podstawy prawnej. Nie można bowiem przyjąć, jak słusznie wskazał to Sąd Okręgowy dopuszczalności odpowiedzialności odszkodowawczej za samo uchylenie prawomocnego wyroku, czy za samo wydanie niezgodnego z prawem wyroku. Dopiero bowiem skutki wydania takiego orzeczenia – a te co do zasady są rozciągnięte w czasie i nie wiążą się z samym dyskomfortem związanym z ewentualną koniecznością zaskarżenia orzeczenia mogą rodzić odpowiedzialność odszkodowawczą Skarbu Państwa. W efekcie nie zasługiwał na podzielenie także zarzut dotyczący naruszenia art. 417 ¹ § 2 k.c. w zw. z art. 417 § 1 k.c.,

W tej sytuacja apelacja powoda nie mogła odnieść oczekiwanego przez niego skutku
i podlegała oddaleniu, o czym Sąd Apelacyjny orzekł jak w punkcie 1. wyroku na podstawie art. 385 k.p.c.

SSA Barbara Konińska