Wyrok z 5 lipca 2024, sygn. I AGa 124/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 5 lipca 2024 roku

Sąd Apelacyjny w Łodzi I Wydział Cywilny w składzie:

Przewodniczący: Sędzia SA Jolanta Jachowicz

Sędziowie: SA Wiesława Kuberska

SA Dorota Ochalska - Gola

Protokolant: Weronika Stokowska

po rozpoznaniu w dniu 25 czerwca 2024 roku w Łodzi na rozprawie

sprawy z powództwa N. T.

przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D.

przy udziale F. N. - interwenienta ubocznego po stronie pozwanej

o ustalenie nieistnienia uchwał

na skutek apelacji powoda

od wyroku zaocznego Sądu Okręgowego w Łodzi

z dnia 28 lutego 2023 roku, sygn. akt X GC 656/22

I.  oddala apelację;

II.  zasądza od N. T. na rzecz (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. kwotę 1.080 zł (tysiąc osiemdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

III.  zasądza od N. T. na rzecz F. N. kwotę 1.250 zł (tysiąc dwieście pięćdziesiąt) tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

     Sygn. akt I AGa 124/23

UZASADNIENIE

Wyrokiem zaocznym z dnia 28 lutego 2023 roku, wydanym w sprawie sygn. akt X GC 656/22 , Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił powództwo N. T. przeciwko (...) spółce z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. o ustalenie nieistnienia: uchwał od nr 1 do 7 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia 7 maja 2014 roku, uchwały nr 1 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 4 listopada 2014 roku, uchwał nr 1 do 4 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 26 września 2018 roku, uchwał 1 i 2 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 16 października 2018 roku i uchwał nr 1 i 2 zarządu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia 16 października 2018 roku.

Rozstrzygnięcie to oparte zostało na następujących ustaleniach faktycznych i rozważaniach prawnych:

(...) spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w D. jest przedsiębiorcą wpisanym do Rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego pod numerem (...). Spółka została założona przez Ł. T. i F. N., którzy wówczas objęli po 10 udziałów każdy o wartości 500 złotych.

W stosunku do spółki toczyło się postępowanie upadłościowe, które zostało umorzone 2 czerwca 2022 r. Postanowienie to jest prawomocne. Syndyk G. J.-(...) została wykreślona z rejestru 30 stycznia 2023 r. Spółka jest obecnie reprezentowana przez zarząd - F. N. i N. S. (1).

Postanowieniem z 14 stycznia 2014 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi, w sprawie o sygn. akt XX NS REJ KRS (...), F. N. został powołany na funkcję kuratora (...) sp. z o.o. w upadłości likwidacyjnej, z której zwolniony został 1 września 2014 roku.

W dniu 7 maja 2014 roku obyło się nadzwyczajne zgromadzenie wspólników (...) sp. z o.o., podczas którego zostało podjęte głosowanie nad 7 uchwałami. W dniu 4 listopada 2014 roku odbyło się nadzwyczajne zgromadzenie wspólników (...) sp. z o.o., funkcję przewodniczącego zgromadzenia objął F. N., natomiast wspólnik Ł. T. nie stawił się. Nadzwyczajne zgromadzenie wspólników podjęło m.in. uchwałę nr 1 o zmianie umowy spółki poprzez uchylenie dotychczasowego § 13 i wprowadzenie jego nowego brzmienia.

Dnia 11 września 2014 roku Ł. T. wniósł do Sądu Okręgowego w Łodzi pozew przeciwko (...) sp. z o.o. o stwierdzenie nieważności uchwał nr od 1 do 7 podjętych w trakcie Nadzwyczajnego Zgromadzenia Wspólników (...) sp. z o.o. w dniu 7 maja 2014 roku – w całości. W uzasadnieniu pozwu wskazał, że wspomniane Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników nie zostało zwołane w prawidłowy sposób, ponieważ F. N., pełniący wówczas funkcję kuratora (...) sp. z o.o., nie zawiadomił wspólnika Ł. T. o terminie nadzwyczajnego zgromadzenia oraz o porządku obrad. Wyjaśnił, że w kopertach wysłanych do powoda zamiast zaproszeń znajdowały się wezwania do zapłaty. Ł. T. podkreślił, że 7 maja 2014 roku nie mogła zostać ważnie podjęta żadna uchwała z uwagi na kwalifikowaną (podstępną) wadliwość postępowania.

Wobec treści powziętych uchwał 31 grudnia 2014 roku (...) sp. z o.o. złożyła wniosek o wpisanie zmiany danych do Krajowego Rejestru Sądowego – rejestru przedsiębiorców. W związku ze zwrotem wniosku, 29 stycznia 2015 roku pozwana złożyła ponowny wniosek na wymaganym formularzu.

W wyroku z dnia 17 lutego 2020 roku, w sprawie o sygn. akt X GC 810/14, Sąd Okręgowy w Łodzi stwierdził nieważność uchwał o numerach od 1 do 7 podjętych w toku nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników (...) sp. z o.o. w dniu 7 maja 2014 roku w całości.

Ł. T. zmarł po zamknięciu rozprawy i wydaniu wyroku – w dniu 23 lutego 2020 roku.

Pismem z 12 marca 2020 roku (data wpływu do sądu), złożonym w sprawie o sygn. akt X GC 810/14, (...) sp. z o.o. wniosła o uchylenie wyroku z dnia 17 lutego 2020 roku i umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego z uwagi na śmierć strony powodowej i utratę przez nią zdolności sądowej. W odpowiedzi na powyższe pismo dotychczasowy pełnomocnik powoda Ł. T. wniósł o nieuwzględnienie wniosku pozwanej (...) sp. z o.o., wskazując że skutek umorzenia postępowania nie następuje w przypadku śmierci wspólnika co do praw podlegających dziedziczeniu.

Przed wpływem tego pisma postanowieniem z dnia 19 marca 2020 roku Sąd Okręgowy w Łodzi uchylił wyrok z dnia 17 lutego 2020 roku i umorzył postępowanie w sprawie.

Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2021 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Widzewa w Łodzi, w sprawie o sygn. akt II Ns 470/20, stwierdził, że spadek po Ł. T. nabył w 3/16 części jego syn N. T..

W dniu 26 września 2018 roku odbyło się Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników spółki (...) sp. z o.o., podczas którego zostały podjęte następujące uchwały:

1)  uchwała nr 1/2018 o podwyższeniu kapitału zakładowego spółki z kwoty 10.000 złotych do kwoty 20.000 złotych poprzez utworzenie 20 nowych, równych i niepodzielnych udziałów o wartości nominalnej 500 złotych każdy udział mających zostać pokryte wkładem pieniężnym, a także o uchyleniu prawa pierwszeństwa do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki przez dotychczasowych spółki (...) Ł. T.,

2)  uchwała nr 2/2018 o wyrażeniu zgody na przystąpienie do spółki nowego wspólnika w osobie N. S. (2) i objęcie przez nią 20 nowych, równych i niepodzielnych udziałów podwyższonym kapitale zakładowym,

3)  uchwała nr 3/2018 o zmianie § 8 i § 9 umowy spółki oraz o upoważnieniu zarządu do opracowania tekstu jednolitego umowy spółki uwzględniającego aktualny stan prawny,

4)  uchwała nr 4/2018 o odwołaniu jednoosobowego zarządu spółki w osobie prezesa F. N. i powołaniu zarządu dwuosobowego w osobie F. N. jako prezesa zarządu oraz N. S. (2) jako członka zarządu.

Dnia 28 września 2018 roku N. S. (1) wniosła wkład pieniężny na pokrycie 20 udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym spółki w całości. Tego samego dnia N. S. (1) oraz F. N. złożyli oświadczenia, w których wyrazili zgodę na pełnienie obowiązków odpowiednio członka zarządu oraz prezesa zarządu.

Dnia 16 października 2018 roku odbyło się Nadzwyczajne Zgromadzenie Wspólników spółki (...) sp. z o.o., podczas którego zostały podjęte następujące uchwały:

1)  uchwała nr 1/2018 o podwyższeniu kapitału zakładowego z kwoty 15.000 złotych do kwoty 20.000 złotych poprzez utworzenie nowych, równych i niepodzielnych udziałów o wartości nominalnej 500 złotych każdy udział, które zostaną pokryte wkładem pieniężnym oraz o objęciu wspomnianych udziałów przez dotychczasowego wspólnika spółki N. S. (2),

2)  uchwała nr 2/2018 o nowym brzmieniu § 9 umowy spółki i upoważnieniu zarządu do opracowania tekstu jednolitego umowy spółki uwzględniającego aktualny stan prawny.

P. 16 października 2018 roku odbyło się posiedzenie zarządu pozwanej spółki, podczas które zostały podjęte następujące uchwały:

1)  uchwała zarządu nr 1/2018 o automatycznym umorzeniu wszystkich 10 udziałów wspólnika Ł. T. w związku z zaistnieniem okoliczności określonych w § 10 umowy spółki, bez wynagrodzenia z uwagi na to, że aktywa wskazane w sprawozdaniu finansowym spółki za ostatni rok obrachunkowy wykazują wartość ujemną,

2)  uchwała zarządu nr 2/2018 o obniżeniu kapitału zakładowego spółki o kwotę 5.000 złotych, tj. z kwoty 20.000 złotych do kwoty 15.000 złotych.

Wskutek złożonego przez F. N. i N. S. (1) wniosku, postanowieniem z dnia 25 stycznia 2019 roku Sąd Rejonowy dla Łodzi-Śródmieścia w Łodzi dokonał stosownych wpisów.

Dokonując ustaleń faktycznych sąd nie uwzględnił dokumentacji dotyczącej postępowań karnych prowadzonych przeciwko Ł. T. ujętej w aktach rejestrowych (...) sp. z o.o, dokumentacji finansowej pozwanej zawartej w aktach rejestrowych, a także skanów akt rejestrowych dotyczących egzekucji komorniczych i zajęć udziałów w spółce (...) sp. z o.o. W ocenie sądu dokumenty te nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ponieważ wnioski z nich wypływające nie odnosiły się w sposób bezpośredni do okoliczności przesądzających o bezzasadności złożonego powództwa.

Na wstępie rozważań prawnych Sąd Okręgowy podniósł, że w chwili podejmowania zaskarżonych uchwał przez nadzwyczajne zgromadzenie wspólników (...) sp. z o.o., jednym ze wspólników tej spółki był ojciec powoda – Ł. T., który zmarł 23 lutego 2020 roku.

Jak wskazał Sąd Najwyższy, z uwagi na to, że udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością są prawami majątkowymi, wchodzą one w skład majątku spadkodawcy wraz ze związanymi z tymi udziałami prawami i obowiązkami, które składają się na treść stosunku członkostwa w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. W związku z tym, udziały te podlegają dziedziczeniu zgodnie z ogólną zasadą określoną w art. 922 § 1 k.c. stanowiącą, iż prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą śmierci na jednego lub kilku spadkobierców (wyrok Sądu Najwyższego z 26 maja 2011 r., III CSK 221/10). Wobec tego, że przejście udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością na spadkobierców następuje z mocy ustawy, nie wymaga dodatkowego oświadczenia spadkobiercy o przystąpieniu do spółki (red. Z. Jara, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, 2022, Legalis).

Stosownie do treści art. 183 § 1 i 2 ksh umowa spółki może ograniczyć lub wyłączyć wstąpienie do spółki spadkobierców na miejsce zmarłego wspólnika. W tym przypadku umowa spółki powinna określać warunki spłaty spadkobierców niewstępujących do spółki, pod rygorem bezskuteczności ograniczenia lub wyłączenia. Umowa spółki może wyłączyć lub w określony sposób ograniczyć podział udziałów między spadkobierców w przypadku, gdy zmarły wspólnik miał więcej niż jeden udział.

Sąd uznał, że powód wstąpił w prawa i obowiązki zmarłego, które składały się na treść stosunku członkostwa we wspomnianej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością i jako spadkobiercy wspólnika przysługuje mu prawo zaskarżenia powziętych uchwał w trybie przewidzianym w przepisach Kodeksu spółek handlowych.

Zgodnie z art. 252 § 1 w zw. z art. 250 pkt 3 i 4 k.s.h. wspólnikowi bezzasadnie niedopuszczonemu do udziału w zgromadzeniu wspólników, jak również wspólnikowi, który nie był obecny na zgromadzeniu w przypadku wadliwego zwołania zgromadzenia wspólników lub też powzięcia uchwały w sprawie nieobjętej porządkiem obrad, przysługuje prawo do wytoczenia przeciwko spółce powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników sprzecznej z ustawą.

Wobec tego, że w przedmiotowej sprawie podstawą kwestionowania powziętych uchwał jest fakt wadliwego zwołania zgromadzenia wspólników wskutek niezawiadomienia wspólnika Ł. T., zasadnym trybem zaskarżenia tych uchwał byłoby powództwo o stwierdzenie ich nieważności określone w art. 252 k.s.h. Zasadność takiego rozstrzygnięcia tej kwestii zauważał również Ł. T., który w postępowaniu prowadzonym przed Sądem Okręgowym w Łodzi, w sprawie o sygn. akt X GC 810/14, domagał się stwierdzenia nieważności uchwał nr od 1 do 7 podjętych w trakcie nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników (...) sp. z o.o. w dniu 7 maja 2014 roku. Jak wprost wskazano w treści uzasadnienia pozwu, podstawą dochodzonego roszczenia był art. 252 k.s.h.

Zgodnie z art. 252 § 1 k.s.h. w przypadku powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały przepisu art. 189 k.p.c. nie stosuje się. W tym miejscu należy zaznaczyć, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego w art. 252 § 1 k.s.h. została generalnie wyłączona dopuszczalność stosowania art. 189 k.p.c., a nie tylko w odniesieniu do podmiotów wskazanych w art. 250 k.s.h. (uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego – zasada prawna z dnia 1 marca 2007 r., III CZP 94/06).

Sąd Okręgowy w pełni podzielił pogląd judykatury, iż stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko na podstawie prawomocnego wyroku sądu, w szczególnym trybie, na podstawie powództwa, z którym mogą wystąpić tylko ściśle wskazane osoby i w ściśle określonym terminie zawitym. W związku z tym, powództwo o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników nie może zostać uwzględnione na podstawie art. 189 k.p.c. w zw. z art. 58 § 1 k.c. z uwagi na to, że uregulowanie w kodeksie spółek handlowych w sposób odmienny niż w przepisach kodeksu cywilnego przyczyn nieważności czynności prawnej w postaci uchwały wspólników została połączona z odmienną regulacją również w zakresie innych kwestii materialnoprawnych związanych z ochroną prawną przed kwestionowaną uchwałą (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 10 września 2009 r., II FSK 385/08; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 4 marca 2004 r., I ACa 9/04, niepubl.).

Wystąpienie przez N. T. z powództwem o stwierdzenie nieistnienia uchwał na podstawie art. 189 k.p.c. jest próbą obejścia trybu przewidzianego w art. 252 k.s.h. Zdaniem Sądu Okręgowego powództwo oparte na takiej podstawie nie może zostać uwzględnione, ponieważ ustawodawca przewidział specjalne regulacje zawarte w przepisach kodeksu spółek handlowych dotyczące stwierdzenia nieważności uchwał. Sąd podkreślił, że w związku z tym, iż powód jest spadkobiercą wspólnika (...) sp. z o.o. i wstąpił w prawa i obowiązki zmarłego, w tym w zakresie terminów wskazanych na zaskarżenie uchwał. Z chwilą otwarcia spadku nie otwiera się na nowo możliwość wzruszania uprzednio podjętych uchwał.

W piśmiennictwie podkreśla się, iż do uwzględnienia powództwa o stwierdzenie nieważności uchwały wspólników zgodnie z art. 252 k.s.h. konieczne jest łączne spełnienie następujących przesłanek: osobie lub organowi występującemu z takim powództwem przysługuje legitymacja procesowa czynna na podstawie art. 252 § w zw. z art. 250 k.s.h., powództwo zostało wniesione przed upływem terminu zawitego, wykazano sprzeczność uchwały z ustawą, istnieje substrat zaskarżenia w postaci uchwały (red. Z. Jara, Kodeks spółek handlowych. Komentarz. 2022, Legalis).

Zgodnie z art. 252 § 3 k.s.h. prawo do wniesienia powództwa wygasa z upływem sześciu miesięcy od dnia otrzymania wiadomości o uchwale, jednakże nie później niż z upływem trzech lat od dnia powzięcia uchwały. Terminy te mają charakter zawity, w związku z czym wyklucza to m.in. stosowanie przepisów kodeksu cywilnego dotyczących przedawnienia, w tym zawieszenia lub przerwania biegu przedawnienia (red. J. Bieniak, Kodeks spółek handlowych. Komentarz, 2022, Legalis).

Oznacza to, że powód N. T. miał prawo wystąpić z powództwem o stwierdzenie nieważności przedmiotowych uchwał w ciągu sześciu miesięcy od dnia otrzymania wiadomości o tych uchwałach, jednak nie później niż z upływem trzech lat od dnia ich powzięcia. W przypadku uchwał od nr 1 do 7 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników (...) sp. z o.o. z dnia 7 maja 2014 roku uprawnienie to przysługiwało Ł. T. z uwagi na to, że dłuższy ze skolerowanych terminów upływał jeszcze za jego życia. Ł. T. wystąpił z powództwem o stwierdzenie nieważności tych uchwał w określonym przez ustawodawcę terminie, co skutkowało – z uwagi na jednoczesne spełnienie innych przesłanek przewidzianych w art. 252 k.s.h. – wydaniem wyroku uwzględniającego żądanie powoda w sprawie o sygn. akt X GC 810/14. Jednakże wyrok z dnia 17 lutego 2020 roku został uchylony, a postępowanie w sprawie umorzone, z związku z czym uchwały nr od 1 do 7 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników (...) sp. z o.o. z dnia 7 maja 2014 roku nadal funkcjonują w obrocie prawnym. Oznacza to, że na podstawie tych uchwał mogły zostać skutecznie podjęte inne czynności czy uchwały.

Również w stosunku do uchwały nr 1 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 4 listopada 2014 roku legitymację do wystąpienia z powództwem o stwierdzenie jej nieważności miał jedynie Ł. T., ponieważ uprawnienie przewidziane w art. 252 k.s.h. wygasło jeszcze za jego życia.

Natomiast w odniesieniu do pozostałych kwestionowanych przez powoda uchwał, to jest uchwał od nr 1 do 4 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 26 września 2018 roku, uchwał 1 i 2 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 16 października 2018 roku oraz uchwał nr 1 i 2 zarządu (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z dnia 16 października 2018 roku, powodowi przysługiwało prawo do ich zaskarżenia na podstawie art. 252 k.s.h. Jednak powód nie skorzystał z tego uprawnienia w wymaganym przez przepisy terminie i jego roszczenie wygasło. Sąd podkreślił, że uprawnienia wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością dotyczące zaskarżania uchwał nie przysługują wspólnikowi w nieskończoność, a w terminie ściśle określonym przez ustawodawcę. Oznacza to, że nieskorzystanie przez wspólnika z uprawnienia w określonym czasie powoduje wygaśnięcie tego uprawnienia wraz z upływem wskazanego w przepisach terminu.

Na marginesie poczynionych rozważań sąd wskazał, że brak uzasadnienia postanowienia o uchyleniu wyroku uniemożliwia ustalenie, jaka była podstawa prawna tego orzeczenia. Zgodnie z art. 174 § 2 k.p.c., sąd może uchylić orzeczenie przy zawieszeniu postępowania i to wtedy, gdy śmierć strony nastąpiła przed wydaniem orzeczenia, a w sprawie X GC 810/14 taka sytuacja nie miała miejsca.

Z uwago na powyższe rozważania powództwo uznane zostało za niezasadne w całości.

Apelację od tego wyroku złożył powód N. T. zaskarżając go w całości.

Skarżący zarzucił wyrokowi:

1.  naruszenie przepisów postępowania to jest art. 386 § 4 k.p.c. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy z uwagi na okoliczność, iż Sąd I Instancji zaniechał zbadania materialnej podstawy żądania,bezpodstawnie przyjmując, iż istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie, w sytuacji gdy strona powodowa precyzyjnie wskazała i uzasadniła podstawę powództwa;

2.  naruszenie przepisów prawa procesowego, to jest art. 189 k.p.c. poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie skutkujące przyjęciem, iż wyłączona jest dopuszczalność stosowania art. 189 k.p.c. w odniesieniu do powództw o stwierdzenie nieważności uchwał wspólników, w sytuacji gdy powód wnosił o ustalenie nieistnienia uchwał.

Powołując się na powyższe zarzuty powód wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego i przekazanie sprawy temuż sądowi do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

W odpowiedzi na apelację pozwana wniosła o jej odrzucenie, ewentualnie o jej oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W dniu 5 stycznia 2024 roku F. N. złożył interwencję uboczną po stronie pozwanej wnosząc o odrzucenie apelacji powoda, ewentualnie o jej oddalenie i zasądzenie kosztów procesu ( interwencja k. 371-379).

Powód nie wniósł opozycji w zakresie wstąpienia interwenienta ubocznego do sprawy ( niesporne).

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja powoda jest niezasadna.

Rozpoczynając rozważania od zarzutu naruszenia przepisu art. 386 § 4 k.p.c. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy nie sposób odmówić skarżącemu pewnej racji w krytyce tej części pisemnych motywów Sądu I instancji, które odnoszą się do przedstawienia oceny prawnej zgłoszonego roszczenia. Uzasadnienie sądu dotknięte jest bowiem niedostatkami odnoszącymi się do zagadnienia uchwał organów spółek tzw. „nieistniejących”, ale nie oznacza to, że sąd nie rozpoznał istoty sprawy.

Wyjaśnieniem pojęcia „nierozpoznanie istoty sprawy” Sąd Najwyższy zajmował się w wielu orzeczeniach. W wyroku z dnia 12.02.2002r., I CKN 486/00, uznał, że do nierozpoznania istoty sprawy dochodzi wówczas, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy, gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów strony, bezpodstawnie przyjmując, że istnieje przesłanka materialnoprawna lub procesowa unicestwiająca roszczenie (zob. także post. SN: z dn. 4.09.2014r., II CZ 41/14, E.; z dn. 27.06.2014 r., V CZ 41/14, E.;). W innych orzeczeniach stwierdził, że nierozpoznanie istoty sprawy oznacza zaniechanie przez sąd pierwszej instancji zbadania materialnej podstawy żądania pozwu albo pominięcie merytorycznych zarzutów pozwanego, nie rozważenie wszystkich zarzutów pozwanego dotyczących kwestii faktycznych czy prawnych rzutujących na zasadność roszczenia powoda (post. SN z dn. 26.11.2012r., III SZ 3/12, post. z dn. 9.11.2012r., IV CZ 156/12, E.; wyrok z dn. 23.09.1998r. II CKN 897/97 i post. z dn. 26.03.2014r., V CZ 14/14). Oceny, czy sąd pierwszej instancji rozpoznał istotę sprawy, dokonuje się na podstawie analizy żądań pozwu lub/i zarzutów pozwanego oraz przepisów prawa materialnego stanowiącego podstawę rozstrzygnięcia, nie zaś na podstawie ewentualnych wad postępowania wyjaśniającego (zob. wyrok SN z dn. 22.04.1999 r., II UKN 589/98).

W przedmiotowej sprawie – wbrew twierdzeniom apelującego – Sąd Okręgowy zbadał materialną podstawę żądania pozwu i uznał, że skarżone uchwały nie stanowią tzw. uchwał nieistniejących, natomiast drogą ich zaskarżenia i w konsekwencji eliminacji z obrotu prawnego było powództwo o stwierdzenie nieważności uchwał, a nie powództwo o stwierdzenie ich nieistnienia oparte na przepisie art. 189 k.p.c. Sąd Okręgowy wskazał dalej, że żądanie pozwu stanowiło próbę obejścia trybu przewidzianego w art. 252 k.s.h., w szczególności wskazanych w § 3 tego przepisu terminów do zaskarżenia uchwał organów spółki.

Rzeczywiście uzasadnienie Sądu I instancji pozbawione jest sfery motywacyjnej odnoszącej się do zagadnienia tzw. uchwał nieistniejących i odniesienia tego do stanu faktycznego sprawy, jednakże te niedostatki uzasadnienia nie uzasadniają konkluzji apelującego o nierozpoznaniu przez sąd istoty sprawy i odpowiadającego jej wniosku o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Podkreślić należy, iż pisemne motywy zaskarżonego wyroku nie mają takich braków, które uniemożliwiałyby poddanie sfery motywacyjnej Sądu Okręgowego kontroli instancyjnej. Przede wszystkim w uzasadnieniu zaprezentowano podstawę faktyczną rozstrzygnięcia, dowody, które posłużyły do jej ustalenia oraz wyjaśnienie przyczyn pominięcia pozostałych dokumentów. Powyższe pozwala na prześledzenie toku rozumowania sądu, które doprowadziło ten sąd do konkluzji zawartych w treści wyroku, tym bardziej że – choć nieco ułomnie – sąd wskazał przepisy prawne, w których co do zasady żądanie pozwu znajduje oparcie prawne. Uboga pozostała jedynie argumentacja prawna sądu odnosząca się do braku podstaw w tej konkretnej sprawie do uwzględnienia zgłoszonego żądania w postaci zaprezentowanej w pozwie.

Uchybienie w tym zakresie ocenione być musi jako pozostające bez wpływu na treść rozstrzygnięcia sądu. Mimo tego mankamentu możliwe jest bowiem prześledzenie toku rozumowania sądu i dokonanie oceny prawidłowości tego rozumowania

W następnej kolejności wskazać należy, iż sąd drugiej instancji rozpoznający sprawę na skutek apelacji nie jest związany przedstawionymi w niej zarzutami dotyczącymi naruszenia prawa materialnego, wiążą go natomiast zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego; w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W związku z tym dla postępowania apelacyjnego znaczenie wiążące mają tylko takie uchybienia prawu procesowemu, które zostały przedstawione w apelacji i nie są wyłączone spod kontroli sądu odwoławczego na podstawie przepisu szczególnego (tak Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 31 stycznia 2008r. w sprawie III CZP 49/07).

Ponieważ skarżący w apelacji nie sformułował żadnych zarzutów w zakresie naruszenia przepisów prawa procesowego, skutkujących błędami w ustaleniach faktycznych, oceny, czy Sąd Okręgowy wydając zaskarżone orzeczenie nie naruszył przepisów prawa materialnego, Sąd Apelacyjny dokonywał na kanwie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia ustalonej w pierwszej instancji (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1997r. II CKN 18/97).

Niezależnie od powyższego Sąd Apelacyjny podziela w całości ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego i przyjmuje je za własne. Ustalenia te dokonane zostały w oparciu o dowody przeprowadzone w pierwszej instancji, których ocena dokonana została bez przekroczenia ram swobodnej oceny dowodów zakreślonych przepisem art. 233 § 1 k.p.c.

Nieuzasadniony pozostaje zarzut naruszenia przepisu art. 189 k.p.c.

Powód swoje żądanie ustalenia nieistnienia wskazanych w pozwie uchwał nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością oraz uchwał zarządu tej spółki opiera na nieprawidłowości zwołania zgromadzenia wspólników spółki na dzień 7 maja 2014 roku, co prowadziło do nieważności wszelkich podjętych wówczas uchwał. Ponieważ zaś wskutek śmierci wspólnika spółki (...) (...) uchwały podjęte na tym zgromadzeniu nie zostały wyeliminowane z obrotu, zaszła potrzeba ustalenia ich nieistnienia. Wszystkie kolejne uchwały zdaniem powoda są również nieważne, gdyż podjęte zostały przez podmiot nieuprawniony.

W orzecznictwie sądów powszechnych oraz Sądu Najwyższego obok kategorii uchwał nieważnych wykształciła się również kategoria uchwał nieistniejących. Uchwały nieistniejące charakteryzuje drastyczny, krańcowy stopień natężenia wadliwości, co usprawiedliwia uznanie ich za nieistniejące (post. SN z dn. 25.8.2016r., V CSK 694/15, Legalis; wyrok SA w Szczecinie z dn. 20.01.2016r., I ACa 1042/15, Legalis). Przykładowo, za taką uchwałę można uznać taką, którą bądź podjęły osoby niebędące w rzeczywistości wspólnikami, bądź gdy nie doszło w ogóle do zwołania zgromadzenia wspólników i nie zostały spełnione przesłanki do podjęcia uchwały w trybie obiegowym albo gdy uchwałę podejmowano bez wymaganego kworum lub uchwała nie uzyskała wymaganej większości głosów „za” (wyrok SN z dn. 20.9.2022r., II CSKP 840/22, Legalis; wyrok SA w Poznaniu z dn. 13.12.2007r., I ACa 679/07). Uchwała może być także uznana za nieistniejącą, gdy wyniki głosowania zostały sfałszowane, zaprotokołowano uchwałę bez głosowania lub powzięto uchwałę w sprawie nieumieszczonej w porządku obrad, a także gdy zastosowano przymus fizyczny wobec wspólników, gdy uchwałę podjęto nie na serio albo też treść uchwały jest niezrozumiała i nie można ustalić jej sensu w drodze wykładni (wyroki SN z dn. 28.11.2019r., III CSK 307/17, z dn. 12.12.2008r., II CSK 278/08). Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 8.03.2011 r. uznał z kolei, że gdy w ramach zebrania, zwołanego przez nieuprawnionego jako zgromadzenia wspólników sp. z o.o., nie ma wspólnej woli wspólników do podejmowania uchwał, to zebranie to nie posiada cech zgromadzenia, co z kolei czyni podjęte na nim uchwały nieistniejącymi, gdyż niewyrażonymi przez organ osoby prawnej (sprawa I ACa 110/11). Na tle przepisów o spółce akcyjnej Sąd Najwyższy opowiedział się za ograniczeniem możliwości uznania uchwały za nieistniejącą jedynie do przypadków rażącego naruszenia istotnych norm proceduralnych, za czym – zdaniem sądu – przemawia wzgląd na bezpieczeństwo i pewność obrotu prawnego (wyroki SN: z dn.16.02.2005r., III CK 296/04, z dn. 24.02.2011r., III CSK 150/10). W innym orzeczeniu Są Najwyższy stwierdził, że brak zachowania kworum należy do uchybień czyniących uchwałę wspólników sp. z o.o. nieistniejącą (wyroki SN z dn. 4.01.2008r., III CSK 238/07; z dn. 28.11.2019r., III CSK 307/17).

Sąd Apelacyjny nie podziela tego ostatniego poglądu o zakwalifikowaniu jako nieistniejącej uchwały podjętej bez zachowania kworum, gdyż uchybienie to zgodnie z art. 250 ksh jest podstawą do uchylenia uchwały, a nie uznania jej za niepodjętą (nieistniejącą).

Co do możliwości zaskarżenia „uchwały nieistniejącej” w orzecznictwie jak i doktrynie prezentowane są dwa poglądy.

Według jednego z nich niezależnie od zaskarżenia uchwał na zasadzie przewidzianej przepisami KSH, możliwe jest stwierdzenie nieistnienia pozornej (nieistniejącej) uchwały wspólników w drodze powództwa z art. 189 k.p.c. (por. wyrok SN z dn. 15.10.2009 r., I CSK 94/09, wyroku SN z dn. 30.09.2004 r., IV CK 713/03, wyrok SN z dn. 4.01.2008 r., III CS /07, wyrok SA w Szczecinie z dn. 20.01.2016 r., I ACa 1042/15, wyrok SA w Białymstoku z dn. 12.05.2010 r., I ACa 181/10; K. Bilewska, Dopuszczalność stwierdzenia nieważności uchwały zgromadzenia wspólników na podstawie art. 58 KC – glosa – I CSK 94/09, MoP 2010, Nr 18, s. (...) i n.; A. Pęczyk-Tofel, M.S. Tofel, Aktualności i orzecznictwo, Pr. Sp. 2010, Nr 4, s. 2 i n.; za dopuszczalnością wystąpienia z powództwem z art. 189 KPC wobec uchwał nieistniejących; K. Oplustil, Instrumenty nadzoru korporacyjnego, s. 719 i n.; Rodzynkiewicz, Komentarz KSH, 2009, s. 471)

Z kolei według drugiego z poglądów, wytyczonego przez uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 1.03.2007r., III CZP 94/06, także do uchwał nieistniejących należy stosować powództwo z art. 252 § 1 ksh. Wskazuje się bowiem, że nieprawidłowości przy zwołaniu i przebiegu zgromadzenia wspólników, w tym także brak stosownego quorum, nie mogą być podstawą opartego o przepis art. 189 k.p.c. powództwa o ustalenie „nieistnienia uchwały”, lecz powodują jej nieważność. Tak podjęta uchwała może być kwestionowana jedynie na drodze powództwa o stwierdzenie nieważności w trybie przewidzianym w art. 252 § 1 ksh, przez wymienione w art. 250 ksh podmioty i w terminie zawitym określonym w art. 252 § 2 ksh (por. wyrok SA w Białymstoku z dn. 30.01.2008 r., I ACa 612/07, E.). Powyższy pogląd uzasadniany jest również tym, że zarówno problematyka podejmowania uchwał w spółce kapitałowej, jak i sankcja, jaką należy stosować w wypadku, gdy uchwała jest sprzeczna z ustawą, są całkowicie uregulowane w kodeksie spółek handlowych. Artykuły 252, 425 ksh określają skutki prawne czynności prawnej niezgodnej z ustawą i stanowią lex specialis w stosunku do przepisów kodeksu cywilnego. Przepis art. 252 ksh w odniesieniu do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i art. 425 ksh w odniesieniu do spółki akcyjnej, wyraźnie wyłączają stosowanie regulacji art. 189 k.p.c. i przewidują, że stwierdzenie nieważności uchwały może nastąpić tylko na podstawie prawomocnego wyroku sądu, w szczególnym trybie, na podstawie powództwa, z którym mogą wystąpić jedynie określone osoby i w ściśle określonym terminie zawitym. Bez uruchomienia przewidzianych w kodeksie spółek handlowych środków, poza trybem w nim przewidzianym, nie można domagać się ustalenia nieważności uchwały zgromadzenia wspólników (wyrok SA w N. z dn. 3.07.2008 r., V ACa 227/08, E.).

Zgodnie więc z tym poglądem tryb przewidziany w art. 252 § 1 ksh dotyczący uchwał sprzecznych z ustawą ma zastosowanie również w odniesieniu do uchwał określanych w doktrynie mianem nieistniejących, stąd niedopuszczalne jest kwestionowanie ich w drodze powództwa z art. 189 k.p.c. poza trybem kodeksu spółek handlowych (tak wyrok SA w Katowicach z dn. 16.07.2009 r., V ACa 241/09).

Powyższy pogląd przeważa również w doktrynie (M. Ł., w: Ł., (...) PrPryw, t. 17A, 2010, s. 505, 506). Jak twierdzi Ł. Ł. „W interesie stabilności stosunków korporacyjnych ustawa ogranicza legitymację procesową, ustanawia terminy zawite do zaskarżania nieważnych uchwał oraz wyłącza skargę z art. 189 KPC” (Ł. Ł., w: Ł., (...) PrPryw, t. 17B, 2010, s. 604). Jak wskazuje A. E. „zakresem przepisu (art. 252 KSH – przyp. M. Ch.) objęte są także uchwały, które w doktrynie określa się mianem nieistniejących” (A. Lesiak, w: Koźma, Ożóg , Komentarz KSH, 2010, s. 507). Wyłączenie stosowania art. 189 k.p.c. nie jest jedynie ograniczone do osób wymienionych w art. 250 ksh (wyr. SA w Szczecinie z 20.1.2016 r., I ACa 1042/15, Legalis; A. Lesiak, w: Koźma, Ożóg , Komentarz KSH, 2010, s. 509). Jako argument przeciwko podziałowi na uchwały nieistniejące i nieważne na tle przepisów kodeksu spółek handlowych przywoływana jest regulacja z art. 42 § 9 prawa spółdzielczego, który wprost uwzględnia możliwość wydania orzeczenia ustalającego nieistnienie albo nieważność uchwały walnego zgromadzenia spółdzielni (S. Sołtysiński, w: Ł., (...) PrPryw, t. 17B, 2010, s. 608). Należy to rozumieć jako świadome rozróżnienie przez ustawodawcę uchwał na nieważne i nieistniejące w Prawie Spółdzielczym i równie celowe niewprowadzenie tego podziału do (...).

Akceptując jednak pogląd o wyodrębnieniu tzw. uchwał nieistniejących Sąd Apelacyjny nie podziela stanowiska powoda, że taki charakter miały zaskarżone przez niego uchwały zgromadzenia wspólników i zarządu spółki (...) w D..

Przenosząc przywołane wcześniej poglądy na grunt ocenianej sprawy podkreślić należy, iż przy podejmowaniu tych uchwał nie doszło do tak drastycznego, rażącego natężenia wadliwości, które pozwoliłoby na uznanie, że w istocie nie mamy do czynienia z uchwałami organów spółki.

Jak już wskazano, swoje stanowisko o nieistnieniu skarżonych uchwał powód opiera na braku skutecznego zwołania nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników na dzień 7 maja 2014 roku. Brak ten zaś wywodzi z niepowiadomienia o terminie zgromadzenia oraz porządku obrad jego poprzednika prawnego, który był wówczas drugim obok F. N. (zwołującego zgromadzenie) wspólnikiem spółki.

Po pierwsze, w niniejszej sprawie powód nie udowodnił, co więcej nawet nie podjął próby dowodzenia, że jego ojciec Ł. T. (wspólnik (...) sp. z o.o.) nie został powiadomiony o terminie nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników w dniu 7.05.2014r. Dowodu na istnienie takich nieprawidłowości, w szczególności związanych z umieszczeniem w korespondencji zawiadamiającej o terminie zamiast informacji o terminie zgromadzenia i porządku obrad, wezwań do zapłaty, nie stanowi wyrok wydany przez Sąd Okręgowy w Łodzi w sprawie sygn. akt X GC 810/14 z dnia 14 lutego 2020 roku. W sprawie tej nie zostały sporządzone pisemne motywy rozstrzygnięcia, a sam wyrok został uchylony i postępowanie w sprawie umorzono postanowieniem z dnia 19 marca 2020 roku. Decyzja sądu o uchyleniu wyroku i umorzeniu postępowania nie została poddana kontroli instancyjnej. Kontrola taka w niniejszym postępowaniu nie jest możliwa, wobec czego zarówno strony jak i Sąd Apelacyjny pozostają związani stanem prawnym wytworzonym tą decyzją, czyli brakiem rozstrzygnięcia o nieważności uchwał podjętych na nadzwyczajnym walnym zgromadzeniu w dniu 7 maja 2014 roku.

Po drugie zaś, ewentualne nieprawidłowości w zwołaniu tego walnego zgromadzenia (niepowiadomienie jednego ze wspólników o jego terminie oraz o porządku obrad) stanowią przesłankę do stwierdzenia nieważności uchwał z powodu ich sprzeczności z ustawą, a nie do podważania ich istnienia w ogóle. Sprzeczność uchwały z ustawą może bowiem odnosić się zarówno do samej treści uchwały, jak i do sposobu zwołania i przebiegu zgromadzenia wspólników oraz podejmowania uchwał w tzw. trybie obiegowym (wyrok SN z dn. 9.09.2010 r., I CSK 530/09, E., wyrok SN z dn.19.12.2013 r., II CSK 176/13, E.). Uchybienia formalne mogą stanowić przyczynę nieważności uchwał wspólników sp. z o.o., o ile miały wpływ na treść uchwały (por. wyroki SN: z dn. 9.09.2010 r., I CSK 530/09, z dn. 24.06.2009 r., I CSK 510/08, z dn. 19.09.2007 r., II CSK 165/07, z dn. 5.07.2007 r., II CSK 163/07, Legalis).

Naruszenie wymogów dotyczących treści zaproszenia na zgromadzenie wspólników (art. 238 § 2 KSH) oraz naruszenie zakazu podejmowania uchwał w sprawach nieobjętych porządkiem obrad (art. 239 § 1 KSH) należy zasadniczo traktować jako doniosłe z punktu widzenia podjętej uchwały, a tym samym uzasadniające stwierdzenie jej nieważności (wyrok SN z dn. 5.07.2007 r., II CSK 163/07).

Uchybienia formalne w stadium poprzedzającym podjęcie uchwały polegać mogą zatem na braku czy wadliwości zawiadomienia wspólnika o terminie zgromadzenia, czy niedoręczeniu mu porządku obrad. Jeżeli okaże się, że zgromadzenie wspólników zostało zwołane z naruszeniem przepisów ustawy, to otwiera to pole do zaskarżenia powziętych na nim uchwał w trybie wynikającym z przepisu art. 252 ksh. Właśnie z tego trybu skorzystał Ł. T. występując z pozwem rozpatrywanym w sprawie sygn. akt X GC 810/14. Podkreślić przy tym należy, iż sam Ł. T. mimo istotnych wadliwości zwołania zgromadzenia, na które się przecież powoływał, nie uważał podjętych wówczas uchwał za nieistniejące, a właśnie za uchwały nieważne, bo podjęte z naruszeniem przepisów o zwoływaniu walnego zgromadzenia, co miało wpływ na treść tych uchwał.

W przedmiotowej sprawie N. T. powołuje się na te same wadliwości zwołania zgromadzenia w dniu 7 maja 2014 roku, co wcześniej jego ojciec. Te same wadliwości formalne uchwał nie mogą być w jednej sprawie podstawą uznania uchwał za nieważne, w drugiej zaś (z powództwa innego podmiotu) za nieistniejące. W przypadku uchwały nieistniejącej kwestia jej ważności w ogóle się nie pojawia, gdyż akt woli spółki choć formalnie zatytułowany „uchwałą” w rzeczywistości nią nie jest, nie może więc być rozpatrywany w kategorii aktu ważnego lub nieważnego. Dopiero w przypadku istnienia uchwały można mówić o uchwale ważnej lub nieważnej.

Okoliczność, że wobec śmierci Ł. T. postępowanie w sprawie sygn. akt X GC 810/14 nie zakończyło się prawomocnym stwierdzeniem nieważności uchwał od nr. 1 do nr. 7 nadzwyczajnego zgromadzenia wspólników z dnia 7.05.2014r., nie stanowi podstawy do „przejścia” z trybu zaskarżenia uchwał regulowanego przepisem art. 252 ksh do możliwości żądania stwierdzenia ich nieistnienia w oparciu o przepis art. 189 k.p.c.

W tym sensie trafnie Sąd Okręgowy rozważał komu i w jaki terminie służyło roszczenie o stwierdzenie nieważności uchwał podjętych na nadzwyczajnym zgromadzeniu wspólników pozwanej spółki w dniu 7.05.2014r., jak również uchwał podejmowanych na kolejnych zgromadzeniach w dniu 14 listopada 2014 roku, 26 września 2018 roku i 16 października 2018 roku, a także uchwał zarządu spółki z dnia 16 października 2018 roku. W odniesieniu do tych kolejnych uchwał również nie zachodziły bowiem żadne podstawy do uznania ich za nieistniejące.

Pamiętać należy, iż możliwość powołania się na skutek sprzeczności uchwały z ustawą aktualizuje się dopiero z chwilą wydania prawomocnego wyroku stwierdzającego sprzeczność uchwały z ustawą (uchwała SN(7) z dn. 18.09.2013 r., III CZP 13/13, E.). Do tego czasu uchwała wywiera skutki prawne jako element porządku prawnego i należy przyjmować wynikający z niej stan rzeczy. Innymi słowy, należy uznawać skutki prawne takiej uchwały, mimo jej ewentualnej nieważności (uchwała SN(7) – zasada prawna z dn. 1.03.2007 r., III CZP 94/06, Legalis).

Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny oddalił apelację powoda na podstawie art. 385 k.p.c. jako niezasadną.

O kosztach postępowania apelacyjnego sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. Powód jako przegrywający apelację zobowiązany jest zwrócić pozwanej poniesione koszty postępowania wyrażające się w kosztach wynagrodzenia pełnomocnika w kwocie 1.080 zł oraz koszty poniesione przez interwenienta ubocznego w kwocie 1.250 zł opłaty od interwencji.