Wyrok z 26 czerwca 2025, sygn. I AGa 387/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 26 czerwca 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek

Sędziowie: SSA Rafał Dzyr

SSO (del.) Wiesław Grajdura

Protokolant: Sara Cieślik

po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2025 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa Syndyka masy upadłości (...) S.A. w upadłości w K.

przeciwko (...) S.A. w K.

przy interwencji ubocznej po stronie pozwanej (...) sp. z.o.o. w S.

o zapłatę

na skutek apelacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie

z dnia 30 września 2024 r. sygn. akt IX GC 793/21

uchyla zaskarżony wyrok w punktach I i III jego sentencji i w tym zakresie sprawę przekazuje Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania apelacyjnego.

Sygn. akt : I AGa 387/24

UZASADNIENIE

Na wstępie należy wskazać , iż zgodnie z treścią art. 327 ¹ § 2 kpc w zw. z art. 391 §1kpc., pisemne motywy rozstrzygnięcia mają zachowywać zwięzłość.

Odwołując się do tej reguły, Sąd Apelacyjny uzasadniając wydany wyrok, przedstawi tylko kluczowe elementy faktyczne oraz dotyczące oceny prawnej roszczenia strony powodowej domagającej się od strony przeciwnej zapłaty wynagrodzenia za zrealizowane w ramach umowy o roboty budowlane prace dodatkowe , poddanego pod osąd Sądów obu instancji , które o niej zdecydowały.

Uwzględniając niemal w całości , roszczenie Syndyka masy upadłości (...) S.A. z siedzibą K.- w upadłości , skierowane przeciwko (...) S.A. z siedzibą w K. o zapłatę wynagrodzenia za zrealizowane prace dodatkowe w ramach umowy o roboty budowlane , którego syndyk dochodził w postępowaniu nakazowym ,

w warunkach , gdy strona przeciwna w ramach sprzeciwu od wydanego nakazu, domagała się oddalenia powództwa w całości dla braku legitymacji czynnej po stronie syndyka do dochodzenia roszczenia , skoro prace te zrealizował interwenient uboczny po stronie pozwanej (...) spółka z o. o. w S. , a podstawa ewentualnego żądania zapłaty nie jest umowna ale stanowią ją przepisy o zwrocie nienależnego świadczenia, postulując także przyznanie na swoją rzecz kosztów postępowania ,

Sąd Okręgowy w Krakowie , wyrokiem z dnia 30 września 2024r :

- utrzymał w mocy nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, wydany w dniu 29 czerwca 2021 roku, sygn. akt (...), w części, tj. w zakresie kwoty 288.221,97 zł wraz z:

a) odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych liczonymi od kwoty 287.755,94 zł od dnia 7 kwietnia 2021r. do dnia zapłaty,

b) odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od kwoty 466,03 zł od dnia 2 czerwca 2021r. do dnia zapłaty

oraz w zakresie kwoty kosztów postępowania w wysokości 10.832 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się nakazu do dnia zapłaty[ pkt I ];

- w pozostałym zakresie nakaz uchylił i powództwo oddalił [ pkt II ] oraz

-zasądził od strony pozwanej (...) S.A. w K. na rzecz strony powodowej Syndyka masy upadłości (...) S.A. - w upadłości- w K. kwotę 14.406 zł., tytułem zwrotu kosztów procesu, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty[ pkt III sentencji orzeczenia ]

Za okoliczności niesporne pomiędzy stronami Sąd I instancji uznał to , iż :

w dniu 25 lipca 2017r. (...) S. A. zawarła ze stroną pozwaną umowę nr (...) na roboty budowlane dla zadania pn. „(...)” położonej we W. przy ul. (...) na działkach ewidencyjnych (...).

Umocowani do zaciągania zobowiązań w imieniu (...) S.A. z siedzibą w K. byli: J. C. -jako prokurent samoistny oddziałowy, a także, od 7 lutego 2018 roku M. S.– Dyrektor ds. (...) -na podstawie pełnomocnictwa z dnia 7 lutego 2018 r.-.

Przedstawicielami strony pozwanej na budowie byli: M. F. oraz L. J. – z uprawnieniami do kontaktów roboczych oraz podpisywania protokołów (zgodnie z § 21 ust. 1 pkt 1 oraz ust. 2 umowy [ głównej]. (...) S.A. zatrudniała również nadzór inwestorski, w tym m. in. J. P.. . Inspektorem nadzoru inwestorskiego był także J. B..

W toku realizacji umowy głównej zaistniała potrzeba wykonania na rzecz zamawiającej dodatkowych prac projektowych i budowlanych, które nie były objęte przedmiotem umowy 25 lipca 2017r.

W dniu 8 kwietnia 2019r., na podstawie protokołu konieczności nr (...), strona pozwana zleciła (...) S. A. przygotowanie dodatkowego projektu na „Wykonanie dodatkowych prac projektowych – zmiana sposobu oparcia stropu nad piwnicą”.

Następnie, w dniu 20 maja 2019 r., na podstawie protokołu konieczności nr (...), zleciła (...) S. A. przygotowanie dodatkowego projektu na: „Wykonanie dodatkowych prac projektowych – zmiana zewnętrznych studni żelbetowych czerpni”.

Ponadto, w dniu 1 lipca 2019 roku na podstawie protokołu konieczności nr (...), zleciła (...) S. A. przygotowanie dodatkowego projektu na: „1. Opracowanie usztywnienia ściany wraz z wytworzeniem oddylatowania hali nr (...) od budynku BOK w postaci niezależnego układu ramowego od poziomu piwnicy do konstrukcji przekrycia,

2. Opracowanie usztywnienia ściany zachodniej hali nr (...) od poziomu piwnicy do głowicy ścian murowanych w układzie żelbetowym,

3. Opracowanie usztywnienia ściany północnej hali nr (...) w układzie ramowym dla całej ściany”.

Wszystkie te dodatkowe projekty zostały wykonane i oddane zamawiającej spółce (...) S. A. zrealizowała dodatkowe prace budowlane na podstawie dodatkowej dokumentacji projektowej sporządzonej na podstawie tych protokołów konieczności oznaczonych jako nr (...), (...) oraz (...).

Po zakończeniu tych prac, w dniu 21 listopada 2019 r. (...) S.A. i (...) S.A. podpisały dokument pod nazwą Protokół (...) nr (...), na mocy którego strona pozwana reprezentowana przez pełnomocnika M. S. potwierdziła swoje zobowiązanie do zapłaty (...) S. A. za wskazane wyżej dodatkowe roboty budowlane , opisane jako „Dodatkowe roboty budowlane wynikające ze zmian projektowych z protokołów konieczności nr (...), (...) oraz (...)” kwoty 235.117,79 zł netto .

Ze strony (...) S.A. dokument ten podpisali J. P. (nadzór inwestorski), M. F. (przedstawiciel strony pozwanej) oraz M. S. (pełnomocnik strony pozwanej).

Podwykonawcą w zakresie robót objętych protokołem konieczności nr (...) była (...) spółka z ograniczona odpowiedzialnością w S. i to ona wykonała prace do których odwoływał się dokument datowany na 21 listopada 2019r

W dniu 20 grudnia 2019 r. strona pozwana złożyła (...) S. A. oświadczenie o odstąpieniu od umowy głównej w zakresie części umowy niewykonanej na dzień złożenia oświadczenia.

W dniu 16 stycznia 2020 roku (...) S. A. złożyła stronie pozwanej oświadczenie o odstąpieniu od umowy głównej w zakresie części umowy niewykonanej na dzień złożenia oświadczenia.

Interwenient uboczny (...) sp. z o. o. w S. zgłosił swoją wierzytelność, również tę dotyczącą robót wykonanych w ramach protokołu konieczności nr(...), w postępowaniu upadłościowym prowadzonym wobec (...) S.A. .

W zakresie okoliczności spornych Sąd Okręgowy ustalił , że :

zgodnie z dokumentem sygnowanym podpisami pracowników strony powodowej pn. „Załącznik (...) Zestawienie robót dodatkowych, zamiennych i zaniechanych”, stanowiącym inwentaryzację prac, którą (...) S. A. wykonała po złożeniu oświadczenia z 20 grudnia 2019 r. o odstąpieniu od umowy głównej , prace wykonywane w ramach protokołu konieczności nr (...) oceniono jako wykonane z wyjątkiem całego układu ramowego, którego zaawansowanie określono na 99%.

Wartość prac wykonanych w sumie opiewała na kwotę 233.947.92 zł netto. Interwenient uboczny określił ten załącznik jako „dokumenty na podstawie których (...)

S. A. dopasowywała – pozycje uznawanych przez nią kwot”.

(...) S. A. wzywała (...) S.A. do zawarcia aneksu nr (...) do umowy głównej, którego przedmiotem byłyby prace m. in. objęte protokołem konieczności nr (...). Strony prowadziły rozmowy co do jego podpisania , do czego jednak ostatecznie nie doszło.

Spółka z K. wystawiła fakturę za wykonane prace w dniu 18 lutego 2021r. i w dniu 4 marca 2021r doręczyła ją stronie pozwanej. Termin płatności został ustalony na 30 dni od daty otrzymania faktury.

Ocenę prawną roszczenia strony powodowej , które uznał za uzasadnione niemal w całości , Sąd I instancji oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które zważywszy na konieczność zachowania zwięzłości motywów orzeczenia , można podsumować w następujący sposób :

a/ strony łączyła umowa o roboty budowlane. Powołując treść art. 647 kc Sąd uznał , iż zobowiązanie wynikające z protokołu konieczności nr(...) należy traktować jako zmianę umowy głównej zwartej pomiędzy (...) S.A. siedzibą w K. jako zamawiającym a (...) S.A. z siedzibą w K. albowiem dokument ten zawierał wszystkie niezbędne elementy konstrukcyjne takiej umowy,

b/ przytaczając treść §1 ust 3 oraz §22 umowy głównej , stanął na stanowisku , że podpisanie protokołu konieczności nr (...) stanowiło dorozumiane odstąpienie przez obydwie spółki od wymaganej przez umowę główną formy, której możliwa była zmiana jej postanowień [ poprzez podpisanie aneksu zawierającego taka zmianę- uwaga redakcyjna S.A. ].

Jak argumentował , z okoliczności faktycznych ustalonych w sprawie wynika wprawdzie , iż strona pozwana dokonała zamówienia na dodatkowe roboty budowlane w formie protokołu konieczności, który nie został podpisany przez reprezentantów (...) S.A. [ w motywach orzeczenia Sąd I instancji konsekwentnie nie dostrzega , iż stroną powodową jest syndyk masy upadłości tej spółki - uwaga S.A. ] to jednak zachowanie stron, pod postacią faktycznej akceptacji zamówienia przez (...) S. A., i wykonanie robót niemalże w całości oraz przyjęcie bez zastrzeżeń wykonanych robót przez (...) S.A. , jednoznacznie wskazywały na zmianę umowy w sposób dorozumiany, z pominięciem formy pisemnej.

Strony spełniły również wymogi, o których mowa w § 1 ust. 3 umowy głównej skoro określono w protokole zakres robót, warunki ich wykonywania oraz wysokość i warunki zapłaty wynagrodzenia.

Sąd zwrócił przy tym uwagę , że strony powinny były podpisać aneks do umowy obejmujący te dodatkowe prace ale także na to , iż pomimo wykonania świadczenia niemalże w całości, (...) S.A. do momentu wytoczenia powództwa nie podnosiła kwestii nieistnienia po swojej stronie zobowiązania umownego wynikającego z racji tego wykonawstwa ,przy czym ocenił taki sposób zachowania zamawiającego za niezgodny z dobrymi obyczajami tym bardziej , że (...) S.A. wnioskowała o podpisanie aneksu nr (...) do umowy głównej.

Jego zdaniem , ponieważ strony spełniły warunki przewidziane przez § 1 ust. 3 umowy głównej, pomijając jedynie formę pisemną dla braku podpisu na protokole konieczności reprezentantów spółki z K. , wykluczone jest przyjęcie nieważności takiej umowy oraz kwalifikacja prawna przedstawionego stanu faktycznego jako pozwalającej uznawać roszczenie syndyka jako potencjalnie zasadne na podstawie przepisów o nienależnym świadczeniu i jego zwrocie ,

c/ rozważając kwestię wynagrodzenia za wykonane roboty dodatkowe , Sąd I instancji nie podzielił zarzutu (...) S.A., iż zgodnie z §4 ust. 6 umowy głównej , rozliczenie między stronami w części za prace wykonane przez podwykonawcę mogło nastąpić dopiero po dostarczeniu zamawiającemu kopii dokumentów potwierdzających dokonanie przez wykonawcę zapłaty wynagrodzenia na jego rzecz .

Podnosił , powołując treść art. 94 kc , że na datę wydawania orzeczenia w rozstrzyganej sprawie, wobec (...) S.A. toczy się postępowanie upadłościowe, a jej przedmioty majątkowe znajdują się w masie upadłości, z której nie jest możliwa wypłata środków na rzecz podwykonawcy tej spółki . W sytuacji uzależnienia od warunku bezprawnego [niemożliwego] tylko niektórych skutków czynności prawnej może być uzasadnione zastosowanie art. 58 § 3 [k.c.] dotyczącego częściowej nieważności czynności prawnej. Dlatego postanowienie § 4 ust. 6 umowy głównej wobec upadłości spółki - wykonawcy uznać należy za nieważne , niepociągające jednak za sobą nieważności całej umowy.

Po drugie, bezspornym w niniejszej sprawie pozostaje fakt, iż interwenient uboczny zgłosił swoją wierzytelność, również tę dotyczącą robót wykonanych w ramach protokołu konieczności nr (...), w postępowaniu upadłościowym strony powodowej.

Po trzecie, nawet gdyby przyjąć ważność zapisu umownego, § 4 ust. 7 umowy głównej, to strona pozwana nie dowiodła w postępowaniu tego , iż zastosowała procedurę opisaną w powyższym zapisie, i zatrzymaną kwotę przekazała podwykonawcy- interwenientce ubocznej spółce (...)- na rzecz której wykonawca nie dopełnił obowiązku płatności,

d/ ponieważ prace określone w protokole konieczności nr (...) zostały niemalże w całości wykonane , a wynagrodzenie nie zostało wypłacone stronie powodowej, Sąd zasądził na rzecz Syndyka masy upadłości (...) S.A.kwotę 233.947,92 zł netto, która po dodaniu podatku Vat w stawce 23 % odpowiadało sumie 287.755,94 zł brutto, oddalając powództwo w pozostałym zakresie.

Przyjął przy tym , na podstawie dokumentu strony pozwanej pt. „Załącznik nr (...) Zestawienie robót dodatkowych, zamiennych i zaniechanych” [ stanowiącego rodzaj inwentaryzacji rzeczywiście wykonanych prac - dodatek redakcyjny S.A. ] , iż zostały one zrealizowane niemal w całości, z wyjątkiem układu ramowego, którego wykonanie określono na 99%,

e/ Sąd zasądził na rzecz Syndyka także od tej należności odsetki za opóźnienie w transakcjach handlowych, począwszy od dnia 7 kwietnia 2021r / podając przyczyny oddalenia w części także roszczenia odsetkowego / , jak również kwotę odpowiadającą rekompensacie za koszty odzyskiwania należności , potwierdzonej wskazaną wyżej fakturą wystawioną przez obecnie upadłą spółkę, o której mowa w art. 10 ust. 1 i 1a ustawy o przeciwdziałaniu nadmiernym opóźnieniom w transakcjach handlowych.

Cytując art. 4 pkt 1 oraz art. 7 ust. 1 podniósł , iż postępowanie dowodowe wykazało, że świadczenie w części określonej przez ten dokument rozliczeniowy zostało spełnione oraz, że nie doszło do zapłaty stwierdzonego nim wynagrodzenia w terminie umownym.

Na ostatni dzień miesiąca poprzedzającego wymagalność należności (art. 10 ust. la ww. ustawy) kurs 1 Ero wobec złotego wynosił 4,6603 zł za Euro. Wobec tego kwota należnej rekompensaty zamknęła się sumą 466,03 zł. . Od tej sumy należne są syndykowi odsetki ustawowe za opóźnienie od daty wniesienia pozwu czyli 2 czerwca 2021r. , do dnia zapłaty.

Orzekając o kosztach procesu Sąd I instancji zastosował zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy uznając , iż strona powodowa wykazała swoje roszczenie niemal w całości.

W tej części motywów drobiazgowo przedstawił wyliczenie należności z tego tytułu , którą obciążył stronę pozwaną zważywszy także ,że część należności kosztowej wynikała również z utrzymanego w części w mocy nakazu zapłaty , wydanego w postępowaniu nakazowym.

Apelację od tego orzeczenia złożyła strona pozwana i obejmując jej zakresem tę część wyroku z dnia 30 września 2024r , którym Sąd I instancji utrzymał w mocy uprzednio wydany nakaz zapłaty z dnia 29 czerwca 2021r., co do kwoty 288 221, 97 zł

We wniosku środka odwoławczego (...) S.A. domagała się w pierwszej kolejności wydania przez Sąd II instancji orzeczenia reformatoryjnego , którym nakaz zapłaty zostanie uchylony , a powództwo oddalone, także w zakresie kwoty 288 277, 97 zł, a strona przeciwna obciążona kosztami procesu i postępowania apelacyjnego, w podwójnej wysokości stawki minimalnej.

Jako wniosek ewentualny strona skarżąca sformułowała żądanie uchylenia orzeczenia Sądu I instancji w zaskarżonej części i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Krakowie do ponownego rozpoznania.

Apelacja została oparta na zarzutach :

- naruszenia prawa procesowego , w sposób mający dla treści wydanego wyroku istotne znaczenie a to :

a/ art. 327 ¹ §1 i 2 kpc ., poprzez brak wskazania w treści pisemnych motywów orzeczenia na jakich dowodach Sąd I instancji oprał ustalenia potwierdzające , iż doszło do zawarcia pomiędzy spółkami z K. i K. umowy mającej za przedmiot zrealizowanie robót określonych w protokole konieczności nr (...) , w sytuacji, gdy nie było w postępowaniu przedmiotem sporu , że faktycznie wszystkie te prace wykonała spółka (...) w S..

Zarzucona nieprawidłowość miała polegać także na niewskazaniu przez Sąd jak ocenia zeznania wszystkich przesłuchanych w sprawie świadków oraz czy ich relacje stanowiły, czy też nie, podstawę do dokonywania ustaleń faktycznych przyjętych ostatecznie jako doniosłe dla rozstrzygnięcia .

Błąd Sądu powodujący zasadność stawianego zarzutu polegał także na nie odniesieniu się w uzasadnieniu wyroku do wartości dowodowej korespondencji pomiędzy stronami procesu inwestycyjnego, w czasie zbliżonym do złożenia oświadczenia o odstąpieniu od umowy głównej przez (...) S.A. z której miały wynikać , jak twierdziła strona skarżąca , przyczyny nie zawarcia aneksu nr (...) mimo wniosku o jego podpisanie , która złożyła obecnie upadła spółka.

Te nieprawidłowości miały zdecydować o wadzie ustaleń faktycznych przyjętych za podstawę kwestionowanego wyroku mającej polegać na bezpodstawnym uznaniu przez Sąd I instancji tych faktów , które apelantka szczegółowo wskazuje na stronie trzeciej apelacji , jako pomiędzy stronami postępowania niesporne,

b/ art. 233 kpc przez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i zastąpienie jej oceną dowolną. W jej wyniku Sąd Okręgowy nieoprawnie ustalił fakty mające potwierdzać , iż doszło pomiędzy stronami do zawarcia odrębnej umowy na wykonanie robót dodatkowych według ich zakresu oraz innych parametrów , w tym cenowych, określonych w dokumencie protokołu konieczności nr (...) , a sam protokół potencjalnie można też uznawać jako oświadczenie woli (...) S.A. stanowiące zlecenie spółce z K. wykonania tych dodatkowych robót,

c/ art. 458 ¹¹ kpc, wobec przyjęcia , że strona powodowa dowiodła w sposób przewidziany w tej normie , iż doszło pomiędzy obydwiema spółkami do zawarcia umowy w ramach której zamawiająca zleciła (...) S.A. wykonanie dodatkowych robót mimo , że umowa główna ściśle określa sposób w jaki może dojść do poszerzenia zakresu wykonawstwa o roboty dodatkowe.

Zarzucana nieprawidłowość miała polegać także na tym , iż nie zostało przez stronę powodową wykazane dokumentem , iż doszło do zawarcia umowy podwykonawczej , w relacji (...) S.A. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...) w S. , obejmującej wykonanie przez tę drugą robót dodatkowych , a (...) S.A. otrzymał zgłoszenie podwykonawcy na piśmie ze strony ze swojej kontrahentki w odniesieniu do podwykonawczej formy zrealizowania tych robót o które toczy się obecny spór,

- naruszenia prawa materialnego poprzez nieprawidłowe zastosowanie :

1/ art. 65 kc w zw. z art. 647 ^{( 1)} kc wobec przyjęcia , iż pomiędzy obydwiema spółkami doszło do zawarcia umowy na wykonie robót budowlanych obejmujących prace dodatkowe określone w protokole konieczności nr (...) a pomiędzy (...) S. A. i spółką (...) zawarta została umowa podwykonawcza obejmująca te roboty , w oparciu o którą spółka ze S. je faktycznie zrealizowała.

Wada w zakresie interpretacji treści oświadczenia woli spółki z K. , miała dotyczyć także jej rzeczywistej woli zawarcia aneksu nr (...) do umowy głównej z 25 lipca 2017r / na podstawie wniosku do zamawiającej z dnia 16 grudnia 2019r / , w jej ówczesnej złej sytuacji finansowej ,owocującej ustanowieniem tymczasowego nadzoru sądowego nad jej majątkiem, wobec groźby ogłoszenia upadłości spółki,

2/ art. 76 kc jako następstwa niepoprawnego zastosowania tej normy i przyjęcia , iż pomiędzy zamawiającym i wykonawcą , w odniesieniu do realizacji robót dodatkowych i sposobu zawarcia umowy na ich realizację , doszło do wzajemnego konsensusu , co do odstąpienia od obowiązku przestrzegania formy pisemnej, pod rygorem nieważności, dla wszystkich zmian umowy głównej , w tym tych wynikających z niezbędności zrealizowania robót dodatkowych,

3/ art. 94 kc w zw. z art. 58 §1 i 3 kc jak wyniku nieprawidłowego zastosowania tego przepisu przez Sąd Okręgowy którego efektem była niezasadna ocena zgodnie z którą postanowienie wyrażane w §4 ust. 6 umowy z dnia 25 lipca 2017r jest nieważne , mimo , iż w chwili jej podpisywania (...) S.A. nie była w stanie upadłości. Stąd warunek wskazany w tym punkcie kontraktu, nie mógł być w ten sposób - jak uczynił to Sąd - zakwalifikowany.

Odpowiadając na apelację strona powodowa domagała się jej oddalenia jako pozbawionej uzasadnionych podstaw oraz obciążenia przeciwniczki procesowej kosztami postępowania apelacyjnego.

Interwenient uboczny po stronie pozwanej, spółka (...) w S. nie zajęła stanowiska co do treści apelacji.

Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył :

Środek odwoławczy strony pozwanej jest uzasadniony i prowadzi do podzielenia sformułowanego przez stronę skarżącą , jako ewentualny, wniosku o wydanie przez Sąd Odwoławczy orzeczenia kasatoryjnego.

Rozpoczynając ocenę środka odwoławczego od zarzutów procesowych

wskazać na wstępie należy , że zarzut tego rodzaju jest uzasadniony jedynie wówczas , gdy spełnione zostaną równocześnie dwa warunki.

Strona odwołująca się do niego wykaże , że rzeczywiście sposób postępowania Sądu naruszał indywidualnie oznaczoną normę [ normy ] formalne. Jednocześnie nieprawidłowości te prowadziły do następstw , które miały istotny wpływ na treść wydanego orzeczenia.

Nieco inaczej kwestię tę ujmując zarzut procesowy jest usprawiedliwiony jedynie wówczas, jeżeli zostanie dowiedzione , że gdyby nie potwierdzone błędy proceduralne Sądu niższej instancji , orzeczenie kończące spór stron miałoby inną treść.

Odnosząc te generalne uwagi do zarzutów proceduralnych zawartych w środku odwoławczym należy uznać je w większości za chybione za wyjątkiem tego w ramach którego strona skarżąca zarzuca pominięcie przez Sąd I instancji konsekwencji dowodowej normy art. 458 ¹¹ kpc o czym będzie mowa w końcowym fragmencie tej części motywów orzeczenia

Nie ma racji (...) S.A wskazując na naruszenie art. 327 ¹ §1 i §2 kpc

Jak wynika z ukształtowanego i jednolitego , podzielanego przez Sąd Apelacyjny, w składzie rozstrzygającym sprawę, orzecznictwa Sądu Najwyższego zarzut ten może on być uzasadniony jedynie wyjątkowo [ tym bardziej , iż uzasadnienie sporządzane jest do rozstrzygnięcia , które zostało wcześniej ogłoszone - uzupełnienie redakcyjne S.A.] - gdy konstrukcja pisemnych motywów orzeczenia Sądu niższej instancji jest tak wadliwa , iż nie zawierają one danych pozwalających na przeprowadzenie na ich podstawie kontroli instancyjnej orzeczenia. Nieco inaczej mówiąc , zarzut naruszenia tego przepisu jest uzasadniony wtedy , gdy uzasadnienie wyroku nie pozwala na stwierdzenie czy Sąd prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego i [ lub ] procesowego.

/ por. także wskazane jedynie ilustracyjnie postanowienie SN z dnia 21 listopada 2001, sygn. I CKN 185/01 powołane za zbiorem Lex/

Tego rodzaju zasadniczymi / konstrukcyjnymi / wadami motywy wyroku z dnia 30 września 2024r. nie są dotknięte.

Wynika z nich z oparciu o jakie ustalenia i wnioski prawne , odwołane do mających w sprawie zastosowanie norm prawa materialnego, Sąd oparł swoje rozstrzygniecie. Wiadomo jest z jego lektury także, w jaki sposób i dlaczego ocena zgromadzonych dowodów została przeprowadzona we wskazany w uzasadnieniu sposób.

Trzeba do tego dodać czego , wytykając błędy niedostatku uzasadnienia , zdaje się strona skarżąca nie dostrzegać , iż większość okoliczności faktycznych doniosłych dla rozstrzygnięcia była uznana przez Sąd niższej instancji za pomiędzy stronami niesporną albo też wynikały z treści dokumentów , których wiarygodności żadna ze stron nie negowała.

Dlatego relacje przesłuchanych w sprawie świadków tylko w niewielkim zakresie były podstawą dla dokonanych ustaleń , a o roli tych źródeł dowodowych pisze Sąd I instancji na str. 6 uzasadnienia wyroku.

Nie jest też usprawiedliwioną argumentacja strony skarżącej , wspierająca ten zarzut, odwołująca się do tego , iż Sąd nie odniósł się do wszystkich źródeł dowodowych wskazywanych przez strony , w tym do korespondencji jaka była wzajemnie prowadzona , przed złożeniem oświadczenia o odstąpieniu od umowy głównej przez (...) S.A.

Sąd rozpoznając sprawę i motywując wydane orzeczenie nie ma obowiązku wskazywać w jaki sposób odnosi się do wszystkich twierdzeń, wskazywanych faktów i ocen stron . Jego obowiązek w tym zakresie ogranicza się tylko do tych , które z punktu widzenia przedmiotu uzasadnianego rozstrzygnięcia , uznaje za doniosłe. Z tej kompetencji Sąd niższej instancji , motywując kontrolowane instancyjnie orzeczenie , skorzystał.

Nieuzasadniony jest zarzut przekroczenia granic swobodnej oceny zgromadzonych dowodów / art. 233 §1 kpc / oraz będące jego funkcjonalną konsekwencją zarzuty faktyczne.

Skuteczne postawienie tego zarzutu wymaga od strony wykazania na czym , w odniesieniu do zindywidualizowanych dowodów , polegała nieprawidłowość postępowania Sądu, w zakresie ich oceny i poczynionych na jej podstawie ustaleń.

W szczególności strona ma wykazać dlaczego obdarzenie jednych dowodów wiarygodnością czy uznanie, w odróżnieniu od innych, szczególnego ich znaczenia dla dokonanych ustaleń , nie da się pogodzić z regułami doświadczenia życiowego i [lub ] zasadami logicznego rozumowania , czy też przewidzianymi przez procedurę regułami dowodzenia.

Nie oparcie stawianego zarzutu na tych zasadach , wyklucza uznanie go za usprawiedliwiony, pozostając dowolną , nie doniosłą z tego punktu widzenia polemiką oceną i ustaleniami Sądu niższej instancji.

/ por. w tej materii , wyrażające podobne stanowisko , powołane tylko przykładowo, orzeczenia Sądu Najwyższego z 23 stycznia 2001, sygn. IV CKN 970/00 i z 6 lipca 2005, sygn. III CK 3/05 , obydwa powołane za zbiorem Lex/

Ponadto nie można tracić z pola widzenia również , że swobodna ocena dowodów stanowi jeden z podstawowych elementów składających się na jurysdykcyjną kompetencję Sądu , który dowody bezpośrednio przeprowadza.

Ma to m. in. i takie następstwo , że nawet w sytuacji w której z treści dowodów można , w zakresie ustaleń , wyprowadzić równie logiczne , chociaż przeciwne do przyjętych przez Sąd I instancji wnioski , to zarzut naruszenia normy art. 233 §1 kpc , pomimo to , nie zostanie uznany za usprawiedliwiony.

Dopóty , dopóki ocena przeprowadzona przez Sąd ocena mieści się w granicach wyznaczonych przez tę normę procesową i nie doznały naruszenia wskazane tam jej kryteria , Sąd Odwoławczy obowiązany jest ocenę tę , a co za tym idzie także wnioski z niej wynikające dla ustalań faktycznych , aprobować .

To, w jaki sposób strona pozwana motywuje ich realizację , wyklucza uznanie za uzasadnione.

W miejsce rzeczowej, opartej na wskazanych wyżej kryteriach , odniesionej do indywidualnie oznaczonych dowodów [ i opartych na wnioskach z tej oceny ustaleń faktycznych , które przez to miałyby być dotknięte wytykanymi nieprawidłowościami ] , polemiki ze sposobem postępowania Sądu Okręgowego , skarżący ogranicza się do przeciwstawienia jej własnej ich wersji , jego zdaniem poprawnej.

Nieprawidłowość Sądu na której oparty jest ten oraz zarzut wad ustaleń - zgodnie z argumentacja apelanta - sprawdza się ją się do tego ,że nie przyjął on ich wersji afirmowanej przez (...) S.A.

Już stwierdzenie takiego sposobu motywowania stawianych zarzutów wystarcza dla odparcia ich obu.

Ma natomiast rację strona skarżąca , gdy powołuje , jako naruszony przez Sąd Okręgowy przepis art. 458 ¹¹ kpc., w sposób opisany w motywach zarzutu.

Co więcej naruszenie to miało doniosłe znaczenie dla rozstrzygnięcia albowiem nie sposób uznać , iż poprawnym jest, w tej sytuacji , stanowisko Sądu zgodnie z którym strona powodowa dowiodła ,że doszło do skutecznego zawarcia umowy na wykonanie robót dodatkowych , wynagrodzenia za które dochodzi w sprawie syndyk (...) S.A. w K.- w upadłości.

Ta norma procesowa , której konsekwencji zupełnie nie dostrzegł Sąd I instancji nakłada na strony postępowania w sprawach gospodarczych , obowiązek wykazywania dokumentami , takiego rodzaju o jakim mowa w art. 77 ³ kc , oświadczeń woli [ lub wiedzy ] strony , które wywołuje w jej sferze prawnej nabycie , zmianę lub utratę jej uprawnienia, w ramach danego stosunku prawnego.

/ por. bliżej , w zakresie jego wykładni, uwagi T. Wiśniewskiego w komentarzu do kodeksu postępowania cywilnego - wydanie z 2021r /

Prowadząc rozważania prawne , które w swojej konkluzji doprowadziły Sąd I instancji do oceny , iż pomiędzy (...) S.A. i (...) S.A. doszło do zawarcia nowej , odrębnej od umowy głównej z dnia 25 lipca 2017r , umowy na wykonanie budowlanych robót dodatkowych , której zakres rzeczowy oraz wynagrodzenie określił protokół konieczności nr (...) z dnia 21 listopada 2019r. , Sąd nie dokonał idących w tym kierunku ustaleń faktycznych / uznając nota bene , że zasadnicza ich część jest pomiędzy stronami niesporna , co okazuje się być obecnie negowane przez stronę apelującą / ani nie poddał analizie tego , że :

- protokół konieczności był dokumentem zawierającym oświadczenie woli tylko jednej strony - (...) S. A. i to nie nakierowanym na wywołanie skutku sferze prawnej zamawiającej , w postaci zawarcia umowy o jakiej mówi stanowisko prawne Sądu I instancji.

Miał być to tylko dokument stanowiący element wypełniający wymóg procedury dojścia do zawarcia przyszłej umowy , rozszerzającej zakres przedmiotowy kontraktu z dnia 25 lipca 2017r , który zgodnie z jego postanowieniami wskazanymi w §22 , mógł ulec zmianie [ także o wykonie robót dodatkowych ] tylko w formie pisemnej pod postacią aneksu podpisanego przez zamawiającego (...) S.A. oraz (...) SA jako wykonawcy;

- syndyk nie przedłożył żadnego dokumentu , w rozumieniu art. 77 ³ kc , który zawierałby oświadczenie woli obecnie upadłej spółki z którego wynikałaby jej wola zawarcia takiej umowy na wskazanych warunkach. Przy tym w sposób usprawiedliwiony strona skarżąca podnosi , że syndyk w toku sporu nie powoływał się na usprawiedliwioną niemożność przedłożenia takiego dokumentu .

Trzeba także dostrzec , czego , mimo przyjętej oceny prawnej i koncepcji rozstrzygnięcia , Sąd w zupełności nie poddał analizie , że także (...) S.A. w odwołaniu się do dokumentu protokołu konieczności nr(...) , nie traktowała go jako podstawy potwierdzenia zawarcia odrębnej umowy na realizacje robót dodatkowych ale zbiegała o podpisanie aneksu nr (...) do umowy głównej aby ten sposób poszerzyć jej zakres rzeczowy [ a okoliczności odmowy jej podpisania przez zamawiającą spółkę są sporne pomiędzy stronami i nie zostały ustalone jak dotąd w postepowaniu , na co też trafnie powołuje się argumentacja apelacji.

Dla zapewnienia ciągłości wywodu, już w tym miejscu Sąd Odwoławczy przedstawi inne braki ustaleń i oceny prawnej Sadu niższej instancji ,które w swoich konsekwencjach każą ocenić orzeczenie poddane kontroli instancyjnej wadliwym , co najmniej przez swoją przedwczesność bez , w szczególności poprawnie i przekonywająco umotywowanej identyfikacji podstawy materialnej roszczenia poddanego pod osąd.

- granicami swoich rozważań, dotyczących podstaw do uznania , iż doszło do zawarcia pomiędzy obydwiema spółkami zupełnie nowej umowy na zrealizowanie robót dodatkowych , Sad I instancji nie objął w zupełności tego / na co także zasadnie zwraca uwagę w motywach środka odwoławczego (...) S.A. , iż prace te , faktycznie wykonane niemal w całości , realizowała nie spółka z K. ale spółka z ograniczoną odpowiedzialnością (...) w S. - mająca status podwykonawcy w realizacji przedmiotu wskazanego w umowie głównej.

Rodzi to dalsza wątpliwość faktyczną , której Sąd I instancji zupełnie nie wyjaśnił, ani nie poczynił w tym kierunku jakichkolwiek ustaleń , mianowicie jaka miałaby być podstawa faktycznego wykonania przedmiotu tej - jak uznaje Sad I instancji - nowej umowy , właśnie przez interwenientkę uboczną po stronie pozwanej.

Trzeba przy tym przypomnieć , że umowa główna przewidywała odrębną procedurę zgłaszania inwestorowi faktu realizacji przedmiotu zamówienia za pośrednictwem podmiotu podwykonawczego ;

- kolejna luka , tak w ustaleniach faktycznych jak i rozważaniach prawnych Sądu niższej instancji zakończonych co najmniej , w tych okolicznościach , przedwczesną konkluzją prawna , iż podstawa roszczenia poddanego pod osąd jest umowna, mimo niewątpliwego braku zmiany umowy głównej w formie zastrzeżonej ad solemnitatem dla zmian jej przedmiotu , wynika stąd , iż umknęło całkowicie rozważaniom Sądu, że z treści dokumentu protokołu konieczności nr (...) / por. k. 78 akt / wynika nie tylko to , o czym była już mowa wyżej , iż jednoznacznie stanowił on element służący przyszłemu zawarciu aneksu do umowy z 25 lipca 2017r [ verba documentum „ dla wprowadzenia Zmiany w Umowie na roboty budowlane nr (...)z dnia 25 07 2017 roku „ ale także , iż dotyczy on robót , które już zostały wykonane skoro ich termin został w dokumencie oznaczony jako końcowy - na dzień 15 września 2019r.

Stąd powstaje pytanie , na które dotąd poczynione ustalenia faktyczne nie pozwalają odpowiedzieć , czy i w oparciu o jaką podstawę , z uwagi na jednoznaczne brzmienie ust. 5 §22 umowy głównej , roboty te były –[ jak zgodnie twierdza strony sporu ] przez spółkę zeS. faktycznie wykonane.

Przy takich , jak ustalone dotąd faktach , o ile zostaną potwierdzone, w ramach ponowionego postępowania dowodowego , dokument protokołu konieczności nr(...) nie mógł być tym bardziej źródłem jakiegokolwiek stosunku umownego pomiędzy zamawiającą i spółką [ tytularnym ] wykonawcą , a jedynie wstecznie potwierdzającym fakty , które miały miejsce wcześniej , mające miejsce , być może, w oparciu o ustne uzgodnienia , których treść nie została w żaden sposób zweryfikowana dowodowo w postępowaniu rozpoznawczym przed Sądem I instancji;

luka kolejna to brak analizy prawnej tego , jak przyjęta przez Sąd I instancji umowna podstawa roszczenia syndyka ma się do sytuacji w której niewątpliwie (...) S.A. została wyłoniona jako wykonawca zadania inwestycyjnego określonego w umowie głównej, w drodze przeprowadzenia postępowania o udzielenie zamówienia publicznego w formie przetargu nieograniczonego , co potwierdza część wstępna umowy z dnia 25 lipca 2017r / por. k. 34 akt /

Prima facie zatem postanowienia tej umowy i sposób jej wykonania , w tym możliwość zmiany jej zakresu podlegała reżymowi ustawy Prawo zamówień publicznych z dnia 29 stycznia 2004r –[ jedn. tekst DzU z 2019 poz. 1843], obowiązującej do 31 grudnia 2020r. /por. w szczególności art. 139 i 144 tej ustawy / .

Wprawdzie strony w części wstępnej umowy głównej stwierdziły , iż odstępują od przepisów tej ustawy , tym nie mniej Sąd nie poddał rozważaniom tego , czy mogły to uczynić skutecznie , a jeżeli tak to czy i jaki wpływ na możliwość zawarcia umowy odrębnej , bez zachowania dotychczas obowiązującej formy , na realizację prac dodatkowych miało nie tylko to , iż wykonawca został wyłoniony w postępowaniu o udzielanie zamówienia publicznego - dysponował zatem środkami publicznymi [ na tę okoliczność także wskazuje strona apelująca w uzasadnieniu środka odwoławczego ] ale także czy i jakie znacznie dla skuteczności takiej umowy [ o ile przyjąć , że rzeczywiści została zawarta ] ma fakt , ze począwszy od 1 stycznia 2021r obowiązuje nowa regulacja – ustawa Prawo Zamówień Publicznych z dnia 11 września 2019 [ DzU z 2024 poz. 1320 ] , w czasie obowiązywania której do takiej umowy pomiędzy obydwiema spółkami miało dojść.

Wskazane nieprawidłowości tak w zakresie niekompletnych ustaleń faktycznych jak i tylko powierzchownych rozważań prawnych z punktu widzenia zasadniczej dla treści orzeczenia Sądu Okręgowego kwalifikacji podstawy materialnej roszczenia syndyka jako wynikającej z umowy , są dostateczną podstawą do tego aby Sąd Odwoławczy wydał rozstrzygniecie kasatoryjne.

Istnienie do niego podstaw czyni zbędnym odnoszenie się przez Sąd Odwoławczy do sformułowanych przez (...) S. A, w apelacji zarzutów materialnych

Trzeba bowiem dostrzec ,iż nie tylko wskazane braki czynią taka kwalifikację roszczenia poddanego pod osąd przedwczesną ale także Sąd I instancji zaniechał w zupełności prowadzenia postępowania dowodowego i przedstawienia oceny roszczenia dochodzonego pozwem jako potencjalnie mającego swoje źródło materialne w przepisach o nienależnym świadczeniu i warunkach jego zwrotu.

A przypomnieć należy , iż w replice na zarzuty od nakazu zapłaty strona powodowa poddała pod rozwagę Sądu niższej instancji także taką normatywną kwalifikację zgłoszonego roszczenia.

Taka jego potencjalna kwalifikacja , gdyby miało się okazać, iż podstawa umowna jest jednak wykluczona , będzie wymagała prowadzenia postępowania dowodowego w odmiennym niż dotąd kierunku [ w tym zakresie inicjatywa dowodowa stron nie była podejmowana a Sąd nie zwracał na nią uwagi stron ] ale z pewnością również i z uwzględnieniem tego [ w kontekście zarzutu strony pozwanej podniesionego w zarzutach od nakazu zapłaty , iż syndyk nie ma legitymacji czynnej dla dochodzenia takiego roszczenia – odmiennie niż interwenient uboczny , który roboty dodatkowe faktycznie zrealizował ], iż spółka ze S. , co wynika z dokumentu przedłożonego przez biuro syndyka z inicjatywy Sądu II instancji na rozprawę apelacyjną w dniu 26 czerwca 2025r. oraz z oświadczenia prezesa zarządu spółki (...) J. D., podczas jej przebiegu / por k. 138v akt / , iż zgłoszona wierzytelność na ponad 1 300 000złotych obejmuje także wynagrodzenie za te roboty dodatkowe.

Skoro tę pretensję finansową interwenient uboczny zgłosił wobec masy upadłości spółki (...) to należy poddać ocenie to, czy rzeczywiście zarzut strony pozwanej jest czy też nie , jest uzasadniony a o ile tak , to jak na jego zakres wpłynie rzeczywista skala zaspokojenia z masy upadłości byłego podwykonawcy upadłej [ o ile wierzytelność (...) zostanie prawomocnie umieszczona na liście wierzytelności podlegających zaspokojeniu ze środków pochodzących z likwidacji masy.

Ocena tej kwestii wymaga szczegółowych ustaleń faktycznych oraz pogłębionych rozważań prawnych , których z przyczyn o których była mowa wyżej, zupełnie, jak dotąd, zabrakło.

Dostrzegając wskazane wyżej błędy i braki w zakresie sposobu dokonania ustaleń faktycznych oraz ocen prawnych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia Sądu I instancji , Sąd Apelacyjny rozważał prowadzenie postępowania rozpoznawczego we wskazanych wyżej kierunkach w ramach postępowania odwoławczego.

Tym nie mniej dostrzegając , iż postępowanie rozpoznawcze, w kierunku kwalifikacji roszczenia strony powodowej , jako opartego na przepisach o nienależnym świadczeniu w ogóle nie było prowadzone , uznał konieczność wydania orzeczenia kasatoryjnego.

Wziął przy tym w szczególności pod rozwagę , iż:

norma art. 386 §4 k.p.c., dająca Sądowi II instancji możliwość uchylenia objętego apelacją orzeczenia i przekazania sprawy Sądowi niższej instancji do ponownego rozstrzygnięcia, w warunkach stwierdzenia konieczności prowadzenia postepowania dowodowego w całości w kierunku , którym dotąd to nie miało miejsca jest, przy obowiązującym modelu apelacji pełnej, w ramach którego Sąd Odwoławczy w dalszym ciągu rozpoznaje tę samą sprawę w granicach apelacji i podstaw zaskarżenia , w oparciu o materiał dowodowy zgromadzony w postępowaniach prowadzonych przez Sądy obu instancji, wykładana restryktywnie.

Tym nie mniej taka wykładnia tego przepisu, w tym wskazanej przyczyny dającej możliwość wydania wyroku kasatoryjnego, nie może doprowadzić do sytuacji w której to Sąd II instancji będzie pierwszym i jedynym, w dwuinstancyjnej strukturze orzecznictwa sądownictwa powszechnego, gromadzącym zasadniczą część doniosłych dla rozstrzygnięcia dowodów, w relacji z tym ich zakresem, w jakim dokonał tego Sąd I instancji, po raz pierwszy przeprowadzi ocenę wszystkich[ nowych i konicznych dla wydania orzeczenia dowodów] i ustali na podstawie wniosków z niej wynikających, relewantne dla rozstrzygnięcia fakty. Następnie, również po raz pierwszy, przeprowadzi proces subsumpcji, rozstrzygając o roszczeniu zgłoszonym w pozwie, orzeczeniem, które z dniem podjęcia , uzyska walor prawomocności.

Nie można też, w tym kontekście, nie uwzględniać, że od decyzji procesowych podjętych w ramach prowadzenia tych czynności rozpoznawczych przez Sąd Odwoławczy, ustawodawca nie przewidział środków zaskarżenia.

Natomiast jedynym środkiem weryfikacji merytorycznej w tych warunkach wydanego wyroku jest , taktowana jako środek szczególny, ograniczona w dostępie dla stron, chociażby przez przymus adwokacko - radcowski, skarga kasacyjna do Sądu Najwyższego. Środek mający , co do zasady kasatoryjny, a nie reformatoryjny, charakter.

Takie następstwa ścisłej wykładni tej normy, nie tylko mogą wpływać demobilizujaco na sposób w jaki Sądy niższej instancji, w codziennej praktyce orzeczniczej, prowadzą postępowanie rozpoznawcze[ czego przykładem jest także oceniane orzeczenie Sądu Okręgowego z dnia 30 września 2022r ] ale przede wszystkim nie dają się pogodzić z mającą rangę gwarancji konstytucyjnej, wynikającą z art. 176 ust. 1 Ustawy Zasadniczej, zasadą co najmniej dwustacyjnego postępowania sądowego.

W sytuacji takiej jak opisana wyżej, w niezgodzie z tą gwarancyjną regułą, Sąd Odwoławczy staje się Sądem obu instancji.

/por. także wybrane jedynie ilustracyjnie , służące wykładni normy art. 386 §4 kpc , orzeczenia Sądu Najwyższego z 8 marca (...) , sygn. III CZ 16/24 z 28 marca 2024r., sygn. III CZ 154/23 oraz z 15 maja 2024, sygn. III Cz 67/24 , wszystkie za zbiorem Legalis/.

Dlatego, w ocenie Sądu Apelacyjnego, w szczególnych okolicznościach rozstrzyganej sprawy, kiedy kumulacja doniosłych dla treści rozstrzygnięcia błędów Sądu niższej instancji przenosi skutki tej rangi, dla ocenianego instancyjnie orzeczenia, iż naprawiając je, jako Sąd Odwoławczy wszedłby kompetencje zastrzeżone w ustawie procesowej (co do zasady), dla Sądu I instancji, stwierdzając że konsekwencje tych nieprawidłowości, rozważone łącznie, prowadzą do koniczności przeprowadzenia postępowania w innym niż dotąd kierunku – w całości- był uprawniony do wydania rozstrzygnięcia kasatoryjnego.

Dlatego , uznając apelację strony powodowej za uzasadnioną i podzielając drugi w kolejności ze sformułowanych przez (...) S.A. wniosek środka odwoławczego , Sąd II instancji orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 386 §4 kpc.