Wyrok z 7 października 2025, sygn. III AUa 334/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 7 października 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	SSA Daria Stanek

po rozpoznaniu w dniu 7 października 2025 r. w Gdańsku

na posiedzeniu niejawnym

sprawy W. B., A. M.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

o ustalenie istnienia bądź nieistnienia obowiązku podlegania ubezpieczeniom społecznym

na skutek apelacji W. B., A. M.

od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

z dnia 12 grudnia 2024 r., sygn. akt VII U 2755/23

zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że stwierdza, iż W. B., jako pracownik u płatnika składek A. M., podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu, chorobowemu od 1 czerwca 2023 roku.

SSA Daria Stanek

Sygn. akt III AUa 334/25

UZASADNIENIE

Decyzją z 20 października 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. stwierdził, że W. B. jako pracownik u płatnika składek (...) nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 1 czerwca 2023 r.

Po zbadaniu stanu faktycznego oraz zgromadzonej w sprawie dokumentacji, Zakład stwierdził, że płatnik składek nie miał ekonomicznej potrzeby zatrudnienia pracownika, gdyż dochód osiągnięty przez A. M. przez okres od stycznia do sierpnia 2023 r. wyniósł jedynie 5 464, 80 zł. Zakład wskazał przy tym na krótki okres pomiędzy zgłoszeniem ubezpieczonego do ubezpieczeń, a wystąpieniem u niego długotrwałej niezdolności do pracy oraz na powiązania pozapracownicze płatniczki składek i ubezpieczonego. W ocenie organu rentowego istnieją podstawy do uznania, iż umowa o pracę została zawarta w celu zgłoszenia W. B. do ubezpieczeń i uzyskania prawa do świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Od powyższej decyzji odwołał się ubezpieczony W. B., wnosząc o jej zmianę. W odwołaniu od decyzji ubezpieczony wskazał na swoje obowiązki wynikające z zawartej umowy o pracę z płatnikiem składek, co w jego ocenie świadczy, że umowa ta nie była zawarta dla pozoru.

Odwołanie od powyższej decyzji złożyła także płatnik składek A. M. uznając ją za wadliwą i nieadekwatną do stanu faktycznego, wnosząc o jej zmianę. Wskazała, że w świetle poszerzonych wyjaśnień, ZUS jest kompetentny we własnym zakresie uznać za niezasadną i błędną. W uzasadnieniu płatnik składek odniosła się do wszystkich podniesionych zarzutów przez ZUS.

W odpowiedzi na odwołania pozwany organ rentowy wniósł o ich oddalenie w całości, powołując się na argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie od skarżących na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

Postanowieniem z dnia 15 lutego 2024 r. powyższe sprawy zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia (k. 51 akt sprawy).

Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 12 grudnia 2024 r. w punkcie pierwszym: oddalił odwołania i w punkcie drugim: zasądził od skarżących W. B. i A. M. na rzez pozwanego organu rentowego kwoty po 180 zł wraz z kwotą należnych odsetek za opóźnienie tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

Podstawę powyższego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia faktyczne i rozważania prawne Sądu I instancji:

Płatnik składek od 2001 r. prowadzi pozarolniczą działalność gospodarczą pod firmą (...). Stałym miejscem wykonywania działalności jest P., ul. (...), natomiast dodatkowym miejscem wykonywania działalności jest ul. (...), również P.. Główny przedmiot działalności to: obiekty noclegowe turystyczne i miejsca krótkoterminowego zakwaterowania. Działalność gospodarcza obejmuje również usługi księgowe.

Płatnik składek nie zatrudnił dotychczas innych osób poza ubezpieczonym. Płatnik składek i ubezpieczony są w związku małżeńskim od (...)

W. B. ma wykształcenie średnie, jest mechanikiem maszyn i urządzeń energetycznych.

Ubezpieczony był zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w P. jako bezrobotny w okresach: od 11 lutego 2020 r. do 19 sierpnia 2021 r., od 20 października 2021 r. do 21 sierpnia 2022 r., od 26 października 2022 r. do 31 maja 2023 r. i posiadał prawo do zasiłku dla bezrobotnych od 11 lutego 2020 r. do 6 maja 2020 r.

W dniu 10 listopada 2021 r. W. B. otrzymał propozycję pracy na stanowisku konserwatora w Fundacji (...), której nie podjął z powodów zdrowotnych.

W sezonie letnim 2022 r. ubezpieczony również miał świadczyć usługi dla płatnika składek.

W. B. w dniu 29 maja 2023 r. podpisał z płatnikiem składek A. M. umowę o pracę na czas określony do 30 września 2023 r. Zgodnie z treścią umowy W. B. miał zostać zatrudniony na stanowisko konserwatora, serwisanta i wykonawcy usług remontowo-malarskim, w pełnym wymiarze czasu pracy, za wynagrodzeniem w kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę tj. 3 600 zł brutto. Jako miejsce wykonywania pracy wskazano ul. (...) (...) P.. Ubezpieczony miał mieć nienormowany czas pracy zgodnie z terminami wynajmu lokalu. Jako termin rozpoczęcia pracy strony wskazały 1 czerwca 2023 r.

Strony przedłożyły w toku postępowania wyjaśniającego toczącego się przed pozwanym organem rentowy kwestionariusz osobowy pracownika, potwierdzenia przelewów wynagrodzeń za miesiące 06-07/2023 r., nadto dokument poświadczający odbycie szkolenia wstępnego w dziedzinie BHP i PPOŻ, w dniach 1-2 czerwca 2023 r. - instruktaż ogólny i instruktaż stanowiskowy.

Ubezpieczony legitymował się orzeczeniem lekarskim z 2 czerwca 2023 r., stwierdzającym brak przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na stanowisku konserwatora/ usługi sprzątania.

Ubezpieczony nie podpisywał listy obecności.

Ubezpieczony został zgłoszony do ubezpieczeń z tytułu wykonywania umowy o pracę w dniu 5 czerwca 2023 r.

Ubezpieczony stał się niezdolny do pracy z dniem 16 lipca 2023 r., niezdolność trwała nieprzerwanie do 20 października 2023 r.

W. B. został przyjęty do Szpitalu (...) w dniu 16 lipca 2023 r. celem leczenia operacyjnego i został wypisany w dniu 20 lipca 2023 r. Ubezpieczony odbył zabieg w trybie planowym, skierowanie na oddział chirurgiczny ogólny ubezpieczony otrzymał dnia 28 lutego 2023 r. Z powodu powikłań po zabiegu operacyjnym – rozerwania rany operacyjnej ubezpieczony przeszedł kolejny zabieg w dniu 16 sierpnia 2023 r.

Zgodnie z podsumowaniem księgi przychodów i rozchodów w okresie od stycznia do sierpnia 2023 r. dochód osiągnięty przez płatnika składek wyniósł 5 464, 80 zł.

W. B. podlegał ubezpieczeniom społecznym/zdrowotnemu w następujących okresach:

- od 18 stycznia 2000 r. do 18 kwietnia 2001 r. z tyt. umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem za pracę,

- od 21 lutego 2000 r. do 1 kwietnia 2001 r. z tyt. umowy zlecenia, zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego,

- od 1 stycznia 2002 r. do 21 listopada 2002 r. z tyt. umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem za pracę,

- od 23 listopada 2002 r. do 23 listopada 2003 r. tyt. umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem za pracę,

- od 14 lutego 2002 r. do 15 lutego 2002 r. osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla osób bezrobotnych,

- od 17 sierpnia 2001 r. do 14 lutego 2002 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla osób bezrobotnych,

- od 15 lutego 2002 r. do 11 marca 2002 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla osób bezrobotnych,

- od 27 listopada 2003 r. do 5 grudnia 2003 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla osób bezrobotnych,

- od 5 grudnia 2003 r. do 5 czerwca 2004 r. osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla osób bezrobotnych,

- od 5 czerwca 2004 r. do 26 czerwca 2009 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla osób bezrobotnych,

- od 12 listopada 2008 r. do 31 grudnia 2008 r. z tytułu umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem za pracę,

- od 15 marca 2010 r. do 15 maja 2010 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych,

- od 1 października 2010 r. do 1 czerwca 2011 r. z tytułu umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem,

- od 7 czerwca 2011 r. do 10 maja 2013 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla osób bezrobotnych,

- od 10 września 2013 r. do 14 października 2016 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla osób bezrobotnych,

- od 14 października 2016 r. do 1 stycznia 2017 r. z tytułu umowy zlecenia, bez ubezpieczenia chorobowego, z podstawą wymiaru (10/2016 – 500 zł, 11-12 – 1000 zł),

- od 23 stycznia 2017 r. do 3 kwietnia 2018 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych,

- od 3 kwietnia 2018 r. do 1 października 2018 r. z tytułu umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem za pracę

- od 1 października 2018 r. do 1 grudnia 2018 r. z tytułu umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem za pracę,

- od 8 maja 2019 r do 11 lutego 2020 r. osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych,

- od 11 lutego 2020 r. do 7 maja 2020 r. osoba bezrobotna pobierająca zasiłek dla bezrobotnych,

- od 7 maja 2020 r. do 20 sierpnia 2021 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych,

- od 21 sierpnia 2021 r. do 15 października 2021 r. osoba pobierająca stypendium z PUP,

- od 20 października 2021 r. do 22 sierpnia 2022 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych,

- od 22 sierpnia 2022 r. do 22 października 2022 r. z tytułu umowy zlecenia bez ubezpieczenia chorobowego, podstawą wymiaru 08/2022 – 3100 zł, 09/2022 – 0, 00 zł, 10/2022 – 2050 zł.

- od 26 października 2022 r. do 1 czerwca 2023 r. osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych,

- od 1 czerwca 2023 r. do 14 października 2023 r. z tytułu umowy o pracę z minimalnym wynagrodzeniem za pracę (podstawa wymiaru 3600, 00 zł).

W lipcu 2023 r. płatnik składek zleciła sprzątanie apartamentu przy ul. (...) w P. N. W., którą znalazła z polecenia znajomej. N. W. sprzątała apartament cztery razy w miesiącu. Faktura za sprzątanie opiewała na kwotę 800 złotych.

Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z 20 października 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. stwierdził, że W. B. jako pracownik u płatnika składek (...)nie podlegał obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 czerwca 2023 r.

Powyższy stan faktyczny, Sąd Okręgowy ustalił przede wszystkim na podstawie dokumentów urzędowych (dane z CEiDG) oraz informacji wynikających z systemu informatycznego ZUS, które zgodnie z art. 34 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych są środkiem dowodowym w postępowaniu administracyjnym i sądowym z zakresu ubezpieczeń społecznych i również korzystają z waloru dowodu z dokumentu urzędowego, czyli w myśl art. 244 § 1 k.p.c. stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone oraz na podstawie dokumentów prywatnych zgromadzonych w aktach ubezpieczeniowych.

Sąd ten nie dał wiary dokumentom prywatnym w postaci: kwestionariusza osobowego dla pracownika, umowy o pracę z 29 maja 2023 r., karty szkolenia wstępnego w dziedzinie BHP oraz list płac, w zakresie w jakim miały poświadczać nawiązanie i wykonywanie umowy o pracę przez W. B..

Dokumenty prywatne, zgodnie z art. 245 k.p.c., stanowią dowód tego, że osoba, która je podpisała złożyła oświadczenie w nim zawarte. Sąd I instancji nie powziął wątpliwości co do ich autentyczności rozumianej jako sporządzenie i podpisanie przez osoby składające te oświadczenia. Tym samym dokumenty wymienione powyżej zostały potraktowane jako zawierające oświadczenia wiedzy lub woli osób, które je podpisały. Jednakże – jak wskazał ten Sad - pamiętać należy, że dokument określonej treści nie powoduje automatycznie, iż to, co zostało w nim zawarte jest prawdziwe i zupełne i nie podlega dalszej ocenie. Materialna moc dowodowa dokumentu prywatnego zależy bowiem od jego treści merytorycznej i o tej materialnej mocy dowodowej rozstrzyga sąd według ogólnych zasad oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.). Podobnie jak w wypadku innych dowodów, sąd ocenia, czy dowód ten ze względu na jego indywidualne cechy i okoliczności obiektywne zasługuje na wiarę, czy nie [por. wyrok Sądu Najwyższego z 15.09.2011 r., II CSK 712/10, niepubl., za: Legalis]. W niniejszej sprawie wyżej wskazane dokumenty zostały sporządzone w celu wywołania wrażenia (upozorowania), iż między A. M., a W. B. powstał stosunek pracy.

W ocenie Sądu I instancji także przedłożone przez strony do odwołania oświadczenia świadków, wydruk ze strony (...), opinie gości oraz wydruk rezerwacji VI-IX 2023 r. nie stanowią dowodu potwierdzającego, że W. B. rzeczywiście świadczył na rzecz płatnika czynności w ilości wymagającej zawarcia umowy o pracę w pełnym wymiarze czasu pracy oraz w reżimie pracowniczym.

Zeznania świadka N. W. nie miały istotnego znaczenia dla dokonania ustaleń faktycznych, Sąd ten dał im wiarę w całości i uwzględnił zeznania świadka co do tego, że w lipcu 2023 r. wykonywała ona usługi sprzątające dla płatnika składek. Należy wskazać, że świadek nie zna ubezpieczonego i nigdy go nie widziała w apartamencie. Natomiast świadek M. K. również nie zna ubezpieczonego i nie miała wiedzy o prowadzonej działalności przez płatnika składek.

Sąd Okręgowy podkreślił, że obie ww. osoby nie miały wiedzy na jakich zasadach i w jakim wymiarze czasu pracy miałby pracować W. B., ponieważ nigdy go osobiście nie poznały, nie widziały go również w miejscu rzekomego zatrudnienia.

Sąd ten na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c. pominął wniosek pozwanego o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu chorób wewnętrznych i gastroenterologii na okoliczność zdolności skarżącego do pracy, uznając, że dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kluczowe było, czy ubezpieczony pozostawał w stosunku pracy i wykonywał pracę w reżimie pracowniczym, a nie czy był faktycznie zdolny do jej podjęcia w aktualnym w czerwcu 2023 r. stanie zdrowia. Sama ewentualna zdolność ubezpieczonego do pracy nie potwierdza wszakże rzeczywistego jej podjęcia. Dlatego też, okoliczności te sąd pierwszoinstancyjny ocenił jako irrelewantne dla niniejszego postępowania.

Sąd ten pominął również dowód z przesłuchania stron, albowiem skarżący bez usprawiedliwienia nie stawili się na końcowym terminie rozprawy.

W ocenie Sądu Okręgowego, odwołania ubezpieczonego W. B. i płatnika składek A. M. nie były zasadne i nie zasługiwały na uwzględnienie.

Odnosząc się do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia, Sad ten wskazał, iż zgodnie z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlegają, z zastrzeżeniem art. 8 i 9, osoby fizyczne, które na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami, z wyłączeniem prokuratorów.

Ustawa systemowa w art. 8 ust. 1 podaje, iż za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy, z zastrzeżeniem ust. 2 i 2a, które w sprawie nie znajdują zastosowania.

W myśl art. 11 ust. 1 tejże ustawy, obowiązkowo ubezpieczeniu chorobowemu podlegają osoby wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 1, 3 i 12.

Jak wynika zaś z art. 13 ust. 1 tejże ustawy obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu podlegają osoby fizyczne w następujących okresach: pracownicy - od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.

Kluczowym zatem dla rozstrzygnięcia kwestii podlegania wymienionym ubezpieczeniom było ustalenie, czy W. B. był pracownikiem płatnika A. M. w rozumieniu art. 8 ust. 1 ustawy systemowej. Zakres podmiotowy przymusu ubezpieczeń emerytalnego i rentowego wyznaczają wprawdzie art. 6, 8 i 9 ustawy systemowej, jednakże o tym, czy ktoś jest pracownikiem decydują normy prawa pracy.

Stosownie do zawartej w art. 2 k. p. definicji, pracownikiem jest osoba zatrudniona na podstawie m.in. umowy o pracę (inne przypadki są irrelewantne dla niniejszego postępowania). Użyty w powyższym przepisie zwrot „zatrudniona” oznacza istnienie między pracownikiem, a pracodawcą szczególnej więzi prawnej o charakterze zobowiązaniowym, tj. stosunku pracy. Istotą tegoż stosunku jest - w świetle art. 22 § 1 k. p. - uzewnętrznienie woli umawiających się stron, z których jedna deklaruje chęć wykonywania pracy określonego rodzaju w warunkach podporządkowania pracodawcy, natomiast druga - stworzenia stanowiska pracy i zapewnienia świadczenia pracy za wynagrodzeniem. Celem i zamiarem stron umowy o pracę winna być zatem faktyczna realizacja treści stosunku pracy, przy czym oba te elementy wyznaczają: ze strony pracodawcy - realną potrzebę ekonomiczną i umiejętności pracownika, zaś ze strony pracownika - ekwiwalentność wynagrodzenia uzyskanego za pracę.

Organ rentowy w swojej decyzji powołał się na nieważność umowy o pracę zawartej pomiędzy W. B. jako pracownikiem, a A. M. prowadzącą działalność pod firmą „(...)” jako pracodawcą.

Sąd Okręgowy wskazał, iż zgodnie z art. 83 § 1 k.c. nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru. Pozorność, umowy wyraża się w braku zamiaru wywołania skutków prawnych przy jednoczesnym zamiarze stworzenia okoliczności mających na celu zmylenie osób trzecich. Ustalenie, czy umowa jest pozorna wymaga poczynienia konkretnych ustaleń faktycznych dotyczących okoliczności jej zawarcia, celu jaki strony zamierzały osiągnąć, charakteru wykonywanej pracy i zachowania koniecznego elementu stosunku pracy, jakim jest wykonywanie pracy podporządkowanej, (zob.uchwała Sądu Najwyższego z dnia 8 marca 1995 r., IPZP 7/95, OSNAPiUS 18/95, poz. 227; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 września 1997 r., I PKN 276/97, OSNAPiUS 13/98, poz. 397).

Zgodnie z treścią art. 6 k. c., który to przepis ma przede wszystkim charakter procesowy, ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Sama zasada skonkretyzowana w art. 6 k. c., jest jasna. Ten, kto powołując się na przysługujące mu prawo, żąda czegoś od innej osoby, obowiązany jest udowodnić fakty (okoliczności faktyczne) uzasadniające to żądanie, ten zaś, kto odmawia uczynienia zadość żądaniu, a więc neguje uprawnienie żądającego, obowiązany jest udowodnić fakty wskazujące na to, że uprawnienie żądającemu nie przysługuje (zob. Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga pierwsza, część ogólna. Stanisław Dmowski i Stanisław Rudnicki, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2005 r., wydanie 6).

Podobną rolę odgrywa zasada wyrażona w art. 232 k. p. c. Zgodnie z treścią tego przepisu strona jest obowiązana wykazać dowodami zasadność zgłoszonych przez nią twierdzeń. Ten, kto powołując się na przysługujące mu prawo, żąda czegoś od innej osoby, obowiązany jest udowodnić fakty (okoliczności faktyczne) uzasadniające to żądanie, ten zaś, kto odmawia uczynienia zadość żądaniu, a więc neguje uprawnienie żądającego, obowiązany jest udowodnić fakty wskazujące na to, że uprawnienie żądającemu nie przysługuje.

Uwzględniając to, że nie można domniemywać, iż umowa jest pozorna oraz to, że ubezpieczenie pracownika ma charakter obowiązku, to przede wszystkim na organie rentowym ciążył obowiązek udowodnienia z art. 83 § 1 k. c., w szczególności poprzez przedstawianie tzw. dowodów przeciwnych, tj. takich, z których wynika, że dane zdarzenie nie mogło mieć miejsca, gdyż istniały przeszkody do jego zaistnienia.

Skarżący, negując decyzję pozwanego organu, winni zaś byli przedstawiać dowody na to, że umowa nie miała charakteru pozornego i była faktycznie wykonywana, przy czym ich obowiązek dowodowy miał charakter następczy wobec obowiązku dowodzenia przez organ rentowego.

Oceniając ważność umowy o pracę z dnia 29 maja 2023 r., Sąd I instancji wskazał, iż należy podkreślić, że umowa o pracę nie jest czynnością wyłącznie kauzalną, gdyż w zatrudnieniu pracowniczym chodzi o wykonywanie pracy. Brak pracy podważa umowę o pracę. Innymi słowy jej formalna strona, nawet połączona ze zgłoszeniem do ubezpieczenia społecznego, nie stanowi podstawy ubezpieczenia (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 sierpnia 2010 r., I UK 74/10, za: Lex)

W wyroku z dnia 12 maja 2011 r., II UK 20/11, na który to powołał się Sąd rozstrzygający niniejszą sprawę w pierwszej instancji, Sąd Najwyższy wyraził podzielany przez tenże Sąd Okręgowy pogląd, iż umowa o pracę jest zawarta dla pozoru (art. 83 k.c. w związku z art. 300 k. p.), a przez to nie stanowi tytułu do objęcia ubezpieczeniami społecznymi, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a podmiot wskazany jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy, czyli strony z góry zakładają, iż nie będą realizowały swoich praw i obowiązków wypełniających treść stosunku pracy. Nie można zatem przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy o pracę, gdy pracownik podjął pracę i wykonywał, a pracodawca tę pracę przyjmował.

Pozorność umowy o pracę zachodzi także wówczas, gdy praca jest faktycznie świadczona, lecz na innej podstawie niż umowa o pracę. Dla stwierdzenia, że pracownicze podporządkowanie pracownika pracodawcy występuje w treści stosunku prawnego z reguły wskazuje się na takie elementy jak: określony czas pracy i miejsce wykonywania czynności, podpisywanie listy obecności, podporządkowanie pracownika regulaminowi pracy oraz poleceniom kierownictwa co do miejsca, czasu i sposobu wykonywania pracy oraz obowiązek przestrzegania norm pracy, obowiązek wykonywania poleceń przełożonych, wykonywanie pracy zmianowej i stała dyspozycyjność, dokładne określenie miejsca i czasu realizacji powierzonego zadania oraz ich wykonywanie pod nadzorem kierownika.

Niewątpliwie zatem w razie faktycznego świadczenia pracy przez pracownika i wypłacania mu wynagrodzenia oraz wykonywania przez pracodawcę innych, typowych obowiązków, nie można uznać, że strony od początku nie zamierzały wywołać jakichkolwiek skutków prawnych umowy o pracę, a jedynie chciały stworzyć u osób trzecich przekonanie, że takie skutki powstają [wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 2013 r., IIPK 299/12, opubl.: www.sn.pl).

Trafne jest też twierdzenie, że korzystanie ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego na skutek podlegania obowiązkowemu ubezpieczeniu społecznemu samo w sobie nie mogłoby być określone jako sprzeczne z prawem. Skorzystanie z ochrony gwarantowanej pracowniczym ubezpieczeniem społecznym jest legalnym celem zawierania umów o pracę (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 lutego 2006 r., I UK 186/05). Zawarcie więc umowy o pracę wyłącznie w celu uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie powoduje nieważności takiej czynności prawnej, jako mającej na celu obejście ustawy (art. 58 § 1 k.c.), jeżeli na jej podstawie praca w reżimie określonym w art. 22 § 1 k. p. faktycznie jest wykonywana. Innymi słowy, motywacja skłaniająca do zawarcia umowy o pracę nie ma znaczenia dla jej ważności przy założeniu rzeczywistego jej świadczenia zgodnie z warunkami określonymi w art. 22 § 1 k.p. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 20 maja 2015 r., III AUa 1679/14).

W ocenie Sądu Okręgowego, w niniejszej sprawie wyniki postępowania dowodowego wykazały pozorność zawartej przez strony umowy o pracę.

Strona skarżąca nie wykazała, aby stosunek prawny łączący W. B. z A. M. na podstawie umowy z 29 maja 2023 r., zawarty został w celu faktycznego świadczenia i wykonywania pracy na rzecz płatnika składek w reżimie pracowniczym, a zatem nie stanowi on podstawy do objęcia ubezpieczonego ubezpieczeniami społecznymi.

Rozważając przesłanki pozorności umowy o pracę ponownie trzeba odwołać się do art. 22 § 1 k. p., gdyż by móc stwierdzić pozorność danej umowy, należy wykazać, które z jej elementów były fikcją.

Stosunek pracy posiada szczególne cechy, które pozwalają na jego odróżnienie go od innych stosunków prawnych, wyróżnia się on:

⚫

koniecznością osobistego wykonania pracy,

⚫

ciągłością pracy,

⚫

podporządkowaniem pracownika pracodawcy,

⚫

wykonywaniem pracy na rzecz pracodawcy i na jego ryzyko,

⚫

odpłatnością pracy.

W ocenie Sądu I instancji w niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że w świetle zawartej umowy o pracę, W. B. miał świadczyć swoje obowiązki osobiście, na ryzyko płatnika składek. Zasadniczo nie kwestionowane było też, że otrzymał wynagrodzenie odpowiadające wynagrodzeniu umówionemu w myśl umowy o pracę. Przede wszystkim jednak nie zostało udowodnione, by ubezpieczony osobiście wykonywał pracę zgodną z umową w reżimie podporządkowania i by świadczył pracę w sposób ciągły.

Zdaniem tego Sądu z dowodów nie wynika zatem, by ubezpieczony wykonywał umówioną pracę w sposób charakterystyczny dla stosunku pracy.

Zasada ciągłości świadczenia pracy w ramach stosunku pracy polega na tym, że zobowiązanie pracownika nie polega na jednorazowym wykonaniu pewnej czynności lub na wykonaniu ich zespołu składającego się na określony rezultat, lecz wiąże się z wykonaniem określonych czynności w powtarzających się odstępach czasu, w okresie istnienia trwałej więzi łączącej pracownika z pracodawcą (por. wyr. SN z 14.12.1999 r., IPKN 451/99, OSNP 2001 nr 10 poz. 337).

Tymczasem po przeprowadzonym postępowaniu dowodowym brak jest jakikolwiek wiarygodnych i miarodajnych dowodów na świadczenie przez ubezpieczonego pracy, tym bardziej w warunkach reżimu pracowniczego.

W tym wypadku istotne wątpliwości budzą także okoliczności, w jakich ubezpieczony został zatrudniony. Płatnik składek zarówno przed jak i po zatrudnieniu ubezpieczonego nigdy nie zatrudniała innego pracownika. Brak jest także racjonalnych podstaw do zatrudnienia przez płatnika składek pracownika, biorąc pod uwagę wysokość osiąganych dochodów, które bezsprzecznie nie wystarczały na opłacenie kosztów zatrudnienia. Nie bez znaczenia pozostaje również fakt, iż ubezpieczony i płatnik składek od (...) pozostają w związku małżeńskim, a przed tą datą pozostawali w nieformalnym związku. Ponadto bezsporne jest, że ubezpieczony już na początku 2023 r. powziął informację o planowanym zabiegu operacyjnym z powodu kamicy żółciowej, który pierwotnie miał się odbyć we wrześniu 2023 r., jednak przesunięto go na lipiec 2023 r. Już tylko z tych powodów nasuwają się wątpliwości co do faktycznych motywów zatrudnienia od 1 czerwca 2023 r. W. B. przez płatnika składek.

Co istotne – jak wskazał Sąd I instancji – analiza dotychczasowego przebiegu zatrudnienia i podlegania przez ww. ubezpieczeniom społecznym (w tym chorobowemu) prowadzi do wniosku, iż ubezpieczony przez wiele lat nie miał dłuższego stabilnego zatrudnienia, wielokrotnie pozostawał osobą bezrobotną z prawem do zasiłku bądź nie, ewentualnie podejmował zatrudnienia na krótki okres czasu za minimalnym wynagrodzeniem w ramach umowy o pracę lub na umowę zlecenie bez ubezpieczenia chorobowego.

Te okoliczności nie pozostawały dla Sądu Okręgowego bez znaczenia, albowiem strony nie przedstawiły w toku postępowania obiektywnych dowodów na fakt rzeczywistego wykonywania pracy przez ubezpieczonego w okresie spornym, a z dotychczasowego przebiegu jego kariery zawodowej nie wynika, aby regularnie ponosił on koszt uczestnictwa w systemie ubezpieczenia społecznego, opłacając związane z tym składki.

Oceniając całokształt zebranych w sprawie dowodów, zdaniem tego Sądu, przyjąć należy, że odwołujący nie przedstawili żadnych obiektywnych dowodów potwierdzających skuteczne zawarcie i wykonywanie stosunku pracy przez ubezpieczonego. Sąd w szczególności nie dał wiary wersji wydarzeń przedstawionej przez odwołujących, jakoby W. B. miał użyczyć nieodpłatnie własne mieszkanie płatniczce składek celem jego odpłatnego wynajmu dla gości, które to ubezpieczony miałby jednocześnie konserwować, sprzątać i doglądać. Zdaniem Sądu jawi się to jako całkowicie absurdalne, nielogiczne i sprzeczne z doświadczeniem życiowym działanie, które miało na celu wyłącznie wykreowanie sztucznej podstawy do zatrudnienia W. B. i w dalszej kolejności objęcie go ubezpieczeniami, aby mógł uzyskać świadczenia z tytułu niezdolności do pracy.

Z tych względów uznać należało, że zaskarżona decyzja organu rentowego odpowiada prawu, zaś odwołanie – jako niezasadne – podlega oddaleniu, o czym na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. w związku z powołanymi wyżej przepisami, Sąd Okręgowy orzekł w punkcie I wyroku.

O kosztach postępowania, ograniczających się do kosztów zastępstwa procesowego, Sąd ten orzekł w punkcie II i III sentencji wyroku na podstawie art. 108 § 1 k.p.c. w związku z art. 98 § 1 i 3 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu skarżący winien są zwrócić pozwanemu koszty zastępstwa procesowego, o których przyznanie pozwany wniósł w odpowiedzi na odwołanie. Wysokość tych kosztów sąd ustalił w kwocie po 180 zł od ubezpieczonego W. B. oraz od płatnika składek A. M. w oparciu o § 15 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935), biorąc pod uwagę rodzaj i stopień zawiłości sprawy, nakład pracy pełnomocnika oraz jego wkład pracy w przyczynienie się do wyjaśnienia sprawy i dokonania jej rozstrzygnięcia wraz z odsetkami w trybie art. 98 § 1 ^{( 1)} k.p.c.

Apelację od powyższego orzeczenia wywiedli zarówno ubezpieczony W. B., jak i płatnik składek A. M., zaskarżając wyrok ten w całości i zarzucając mu: błędną interpretację i błędną ocenę faktów, pominięcie dowodów - oświadczeń świadków i pominięcie dowodu z przesłuchania stron. Wskazując na powyższe, wnieśli o zmianę lub uchylenie zaskarżonego orzeczenia.

W uzasadnieniu apelacji wskazali m.in. iż podstawą zakwestionowania zawartej umowy nie może być sama chęć uzyskania tytułu ubezpieczenia społecznego. Podjęcie zatrudnienia rzeczywiście realizowanego, spowodowane chęcią uzyskania zasiłku z tego ubezpieczenia, nie może być poczytywane jako obejście prawa, a przy tym nie może być uznane za obarczone nieważnością (por. wyrok SN z 2 lipca 2008 r. ,II UK 334/07). W ocenie apelujących stwierdzenie, iż „Należy uznać, że umowa została zawarta dla pozoru” nie ma żadnej faktycznej podstawy; zarzucali Sądowi, zignorowanie i pominięcie dowodów w postaci oświadczeń świadków-sąsiadów potwierdzających wykonywanie pracy w mieszkaniu obok czy piętro niżej w okresie 01.06.2023 do 15.07.2023 r. Apartament jest wynajmowany za pośrednictwem B. i na stronie rezerwacji można znaleźć pochwały zadowolonych klientów, co potwierdza pracę zatrudnionego pracownika (wręczenie kluczy i odbiór kluczy). Skarżący zarzucali, iż wadliwie ustalono stan faktyczny. Strony zawarły umowę o pracę, a to, że motywem jej zawarcia mogły być względy finansowe, nie oznacza jeszcze, że umowa taka zmierzała do obejścia prawa (art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.), co powoduje jej nieważność. Fakt wykonywania pracy przez pana W. B.. został potwierdzony przez sąsiadów i wpisy gości na stronie B.. Podnosili, iż zatrudnienie pracownika było konieczne z uwagi na nawał rezerwacji sezonowych a okoliczności sprawy wyraźnie wskazują, że celem zawarcia umowy było realizowanie stosunku pracy. Apelujący wskazali na wyrok z dnia 28 kwietnia 2005 r., I UK 236/04 (OSNP 2006 nr 1-2, poz. 28), w którym Sąd Najwyższy stwierdził, że sama chęć uzyskania świadczeń z ubezpieczenia społecznego jako motywacja do podjęcia zatrudnienia nie świadczy o zamiarze obejścia prawa. Podobny pogląd został wyrażony w wyroku z dnia 25 stycznia 2005 r., II UK 141/04 (OSNP 2005 nr 15, poz. 235). Przyjęto w nim, że stronom umowy o pracę, na podstawie której rzeczywiście były wykonywane obowiązki i prawa płynące z tej umowy, nie można przypisać działania w celu obejścia ustawy i stanowisko to można uznać za ugruntowane, gdyż zostało powtórzone w innych jeszcze orzeczeniach (por. np. wyroki z dnia 14 lutego 2006 r., III UK 150/05 oraz z dnia 2 czerwca 2006 r., I UK 337/05, niepublikowane). Na tle tych orzeczeń należy uznać, że w sytuacji, gdy wolą stron zawierających umowę było faktyczne nawiązanie stosunku pracy i doszło do świadczenia pracy za wynagrodzeniem, sama świadomość jednej ze stron umowy, a nawet obu stron, co do wystąpienia w przyszłości zdarzenia uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia społecznego, nie daje podstawy do uznania, że umowa miała na celu obejście prawa. W stanie faktycznym niniejszej sprawy należy stwierdzić, że umowa o pracę wiążąca strony nie została zawarta dla pozoru, gdyż nie stwierdzono, by strony zawierając ją miały zamiar wywołania innych skutków prawnych niż te, które wynikają z umowy o pracę, oraz by jednocześnie próbowały przez jej zawarcie wprowadzić kogokolwiek w błąd co do dokonania tej a nie innej czynności. Przeciwnie, nie pozorowały zawarcia umowy o pracę i były zgodne co do tego, aby ich oświadczenia woli wywołały odpowiadający im skutek. Skutkiem tym było między innymi objęcie ubezpieczeniem społecznym, co ZUS niesłusznie ocenił jako zamiar obejścia prawa, prowadzący do nieważności umowy (art. 58 § 1 k.c.). Skarżący podnieśli, iż stwierdzenie o braku realnej ekonomicznej podstawy zatrudnienia pracownika było nietrafne. Podstawa zatrudnienia pracownika, była uzasadniona koniecznością wykonywania pracy, która przekraczała możliwości fizyczne i czasowe jednej osoby. Wskazali, iż w sezonie VI-IX 2023 r., ze względu na nawał klientów-gości, konieczna była dodatkowa osoba, zajmująca się kontaktem z klientami, przekazywaniem i odbieraniem kluczy, sprzątaniem, praniem, prasowaniem i myciem okien. W sezonie 2022 r., klientów było nieco mniej, pracownik był potrzebny, ale nie w tak szerokim zakresie. W. B. był zatrudniony w poprzednim sezonie na umowę zlecenie. W sezonie 2023, goście przyjeżdżali i wyjeżdżali tego samego dnia (wydruk ze strony B.), co wymagało od pracownika całodobowej gotowości - nienormowany czas pracy. Zakres obowiązków to oprócz prac porządkowych, prania i prasowania pościeli, mycia okien, kontaktów z gośćmi, przekazywania i odbioru kluczy, również praca zdalna przy komputerze. Co najmniej 2 razy w ciągu dnia: korespondencja z klientami, sprawdzanie napływających rezerwacji, z uwagi na wspólne miejsce zamieszkiwania zachowany został (wbrew ocenie Sądu i ZUS-U) pełny reżim pracowniczy. Płatnik składek wskazała, iż jej podstawową działalnością w tym okresie była księgowość dwóch firm i sprawy kadrowo-zusowskie trzeciej, a także księgowość jej firmy. Terminy podatkowe nie pozwalają na wykonywanie tej pracy „później”. Zatrudnienie pracownika w sezonie jest koniecznością bez względu na ekonomiczna potrzebę. Twierdzenia organu rentowego o braku ekonomicznej potrzeby zatrudnienia pracownika, były zdaniem apelujących całkowicie nietrafne. Przychody za okres czerwiec-sierpień to kwota 18 957 zł, natomiast dochód to kwota przychodu pomniejszona o, między innymi, koszt zatrudnienia pracownika (wynagrodzenie, podatek, składki ZUS). Pracownik był na liście oczekujących na zabieg laparoskopowy (3 -4 dni wyłączenia z pracy) pod koniec września (niestety zabieg okazał się konieczny wcześniej i po nim nastąpiły liczne powikłania). Apelujący wskazali również, iż pozbawienie zasiłku chorobowego, pracownika z powikłaniami po operacji uzasadnione tylko subiektywną „oceną Zakładu ZUS ”, mającą cechy „bezinteresownej nieżyczliwości” jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Pominięcie dowodu z przesłuchania stron, nie ma uzasadnienia, gdyż strony zostały przesłuchane na pierwszej rozprawie, a o terminie drugiej, nie zostały nawet powiadomione, Sąd życzył sobie tylko akta osobowe, które zostały dosłane. Ponadto wskazali również, że analiza dotychczasowego przebiegu zatrudnienia dokonana przez Sąd Okręgowy i stwierdzająca brak dłuższego stabilnego okresu zatrudnienia jako argument przeciwko ubezpieczonemu jest bardzo krzywdząca i oparta tylko o dokumenty z ZUS. Ubezpieczony zajmuje się rękodziełem w ramach nierejestrowanej działalności gospodarczej, co więcej - po okresie pracy w Policji (1988-1991) od 1992 roku do 2018 roku prowadził dom Generałowi Ś. R. (sprzątanie, pranie, prasowanie koszul), jednocześnie zajmując się rękodziełem w pracowni syna generała, co nie ma odzwierciedlenia w dokumentach ZUS-owskich i nie może być podstawą do negatywnej oceny ubezpieczonego.

W uzupełnieniu apelacji (zawartym w piśmie procesowym z dnia 25 marca 2025 r.), skarżący dodatkowo wskazali na naruszenie art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowiek i Podstawowych Wolności, art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 49 kodeksu postępowania cywilnego poprzez wydanie wyroku przez Sąd, który ze względu na sposób wyłonienia nie spełniał warunku niezależności i bezstronności.

W odpowiedzi na apelację, pozwany organ rentowy domagał się oddalenia apelacji oraz o przyznania na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym według norm przepisanych wraz z kwotą należnych odsetek za opóźnienie.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja W. B. i A. M. skutkuje zmianą zaskarżonego wyroku i ustaleniem, że W. B. jako pracownik u płatnika składek A. M., prowadzącej działalność gospodarczą pod nazwą (...) w P. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalno-rentowemu, chorobowemu oraz wypadkowemu od dnia 1 czerwca 2023 r.

Przedmiot sporu sprowadzał się do ustalenia, czy organ rentowy w treści zaskarżonej decyzji zasadnie stwierdził, iż ubezpieczony – w konsekwencji uznania umowy o pracę pomiędzy ubezpieczonym a płatnikiem składek za nieważną, gdyż zawartą jedynie w celu zagwarantowania ubezpieczonemu tytułu ubezpieczeń – nie podlega od ww. daty do ubezpieczeń społecznych.

W ocenie Sądu Apelacyjnego, jakkolwiek Sąd Okręgowy przeprowadził w sprawie postępowanie dowodowe, jednakże wadliwie ustalił stan faktyczny sprawy, naruszając zasadę swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 233 § 1 k.p.c. i dokonał błędnej oceny prawnej, co skutkowało naruszeniem przepisów prawa materialnego i nieuzasadnionym oddaleniem wniesionych odwołań.

W kontekście powyższego należy podkreślić, że prawidłowe rozstrzygnięcie każdej sprawy uzależnione jest od spełnienia przez Sąd orzekający dwóch naczelnych obowiązków procesowych, tj. przeprowadzenia postępowania dowodowego w sposób określony przepisami kodeksu postępowania cywilnego oraz dokonania wszechstronnej oceny całokształtu okoliczności ujawnionych w toku rozprawy głównej. Rozstrzygnięcie to winno również znajdować oparcie w przepisach prawa materialnego adekwatnych do poczynionych ustaleń faktycznych. Kontrola instancyjna zaskarżonego orzeczenia ma natomiast na celu ustalenie, czy w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania Sąd pierwszej instancji sprostał tym wymogom. Istotą postępowania apelacyjnego jest zbadanie zasadności zarzutów skierowanych przeciwko orzeczeniu sądu pierwszej instancji. Sąd odwoławczy orzeka jednak w oparciu o całokształt zgromadzonego materiału dowodowego, dokonując na nowo jego własnej, samodzielnej i swobodnej oceny, w tym oceny zgromadzonych w postępowaniu przed sądami obu instancji dowodów. Jako Sąd merytoryczny, bazując na tym samym materiale dowodowym, co Sąd pierwszej instancji, Sąd odwoławczy może czynić własne, odmienne ustalenia, może również, na podstawie art. 382 in fine k.p.c. przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. Sąd drugiej instancji jako sąd nie tylko odwoławczy, lecz także merytoryczny, nie może poprzestać na zbadaniu zarzutów apelacyjnych. Powinien poczynić własne ustalenia i samodzielnie ocenić je z punktu widzenia prawa materialnego.

W judykaturze nie kwestionuje się uprawnienia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do zbadania ważności umowy o pracę w celu stwierdzenia objęcia danej osoby ubezpieczeniem społecznym (wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 2013 roku, II UK 201/12, LEX nr 1341964; postanowienie Sądu Najwyższego z 29 sierpnia 2018 roku, II UK 438/17, LEX nr 2538834). Zauważa się, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, który stwierdza podleganie ubezpieczeniu społecznemu, może - bez względu na nazwę umowy i jej postanowienia, którym strony zamierzały się poddać - ustalić rzeczywisty charakter stosunku prawnego łączącego strony i istniejący tytuł ubezpieczenia oraz wydać w tym zakresie decyzję na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 1 i 3 ustawy systemowej (wyrok Sądu Najwyższego z 10 lipca 2014 roku, II UK 454/13, LEX nr 1495840). Stwierdzając nieważność postanowień umownych, organ stosujący prawo uchyla się tylko od związania nimi, nie ingerując w samą umowę o pracę i nie zastępując stron stosunku pracy w kształtowaniu jego treści (wyroki Sądu Najwyższego: z 8 czerwca 1999 roku, I PKN 96/99, OSNAPiUS 2000 Nr 16, poz. 615; z 19 lutego 1970 roku, II PR 604/69, OSNCP 1971 Nr 5, poz. 84; z 15 października 1975 roku, I PR 109/75, OSNCP 1976 Nr 6, poz. 145; z aprobującą glosą M. Seweryńskiego, Nowe Prawo 1977 nr 5, s. 779 i orzeczenie z 9 lutego 1962 roku, 1 CR 139/61, OSNCP 1963 Nr 3, poz. 67).

Przypomnieć należy, że tytułem obowiązkowego ubezpieczenia, zarówno emerytalno-rentowego na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. (t. j. Dz. U.
z 2009 r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.), chorobowego na podstawie art. 11 ust. 1 tej ustawy oraz wypadkowego – art. 12 ust. 1 cyt. ustawy, jest - zgodnie z art. 8 ust. 1 ustawy - pozostawanie w stosunku pracy. Na podstawie art. 13 pkt 1 cytowanej ustawy ubezpieczenie trwa od dnia nawiązania stosunku pracy do dnia ustania tego stosunku.

Za pracownika uważa się w świetle ustawy z dnia 13 października 1998 r.
o systemie ubezpieczeń społecznych osobę pozostającą w stosunku pracy. Nawiązanie stosunku pracy następuje poprzez złożenie zgodnych oświadczeń woli przez pracodawcę
i pracownika niezależnie od jego podstawy prawnej - art. 11 k.p. Stosownie do treści art. 22 k.p. przez nawiązanie umowy o pracę pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem, zaś pracodawca
do zatrudniania pracownika za wynagrodzeniem. Stosunek pracy charakteryzuje się pewnymi szczególnymi cechami, które odróżniają go od innych stosunków prawnych zbliżonych
do niego, a w szczególności umowy o dzieło, czy umowy zlecenia. Są to: konieczność osobistego wykonywania pracy, podporządkowanie pracodawcy, wykonywanie pracy na jego rzecz i ryzyko oraz odpłatność pracy. Zasada osobistego wykonywania pracy oznacza,
że pracownik winien pracę wykonywać osobiście i nie może tego obowiązku spełniać
za pośrednictwem innej osoby. Nie może, zatem samowolnie powierzyć jej wykonania innej osobie. Istotą stosunku pracy jest również to, aby praca odbywała się pod kierownictwem pracodawcy i by pracownik stosował się do jego poleceń, związanych zwłaszcza z organizacją i przebiegiem pracy. Umowa o pracę jest umową starannego działania. Świadcząc umowę o pracę pracownik jest podporządkowany pracodawcy, co do czasu, miejsca i sposobu jej wykonywania. Stosunek pracy jest stosunkiem zobowiązaniowym, uzewnętrzniającym wolę umawiających się stron. Po stronie pracownika musi istnieć chęć świadczenia pracy oraz możliwość jej świadczenia, a po stronie pracodawcy potrzeba zatrudnienia i korzystania z tej pracy za wynagrodzeniem.

Do ustalenia, iż doszło do powstania pomiędzy stronami stosunku pracy nie jest wystarczające spełnienie warunków formalnych zatrudnienia takich, jak zawarcie umowy
o pracę, przygotowanie zakresu obowiązków, odbycie szkolenia BHP, uzyskanie zaświadczenia lekarskiego o zdolności do pracy, czy zgłoszenie do ubezpieczenia,
a konieczne jest ustalenie, że strony miały zamiar wykonywać obowiązki stron stosunku pracy i to czyniły. Nie może bowiem być tolerowana sytuacja, w której osoba zainteresowana
w uzyskaniu świadczeń z ubezpieczenia społecznego, do których nie ma tytułu,
z pomocą płatnika składek wytwarza dokumenty służące wyłącznie do tego celu. Zwrócił
na to uwagę Sąd Najwyższy, stwierdzając w wyroku z 18 maja 2006 r., III UK 32/06,
że do objęcia pracowniczym ubezpieczeniem społecznym nie może dojść wówczas,
gdy zgłoszenie do tego ubezpieczenia dotyczy osoby, która nie jest pracownikiem, a zatem zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego następuje pod pozorem zatrudnienia. Podobnie
w wyroku z 10 lutego 2006 r., I UK 186/05, LEX nr 272575 Sąd Najwyższy stwierdził,
że podleganie ubezpieczeniu społecznemu wynika z prawdziwego zatrudnienia, a nie
z samego faktu zawarcia umowy o pracę. Taki sam pogląd wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z 14 września 2006r., II UK 2/06, w którym uznał, że nie stanowi podstawy do objęcia ubezpieczeniem społecznym dokument nazwany umową o pracę, jeżeli rzeczywisty stosunek prawny nie odpowiada treści art. 22 k.p. Dokument w postaci umowy o pracę nie jest więc niepodważalnym dowodem na to, że osoby podpisujące go, jako strony umowy, faktycznie złożyły oświadczenia woli o treści zapisanej w dokumencie. Kwestia ważności zawartej umowy o pracę stoi zatem w sprawie o objęcie ubezpieczeniem społecznym na drugim planie, bowiem o nieobjęciu tym ubezpieczeniem w przypadku zgłoszenia do ubezpieczenia osoby niebędącej pracownikiem nie decyduje nieważność umowy, lecz fakt niepozostawania w stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p. (por. wyroki Sądu Najwyższego z: 7 lipca 2005 r., sygn. akt II UK 275/04, OSNP 2006 nr 5-6, poz. 96;8 30 maja 2006 r., sygn. akt II UK 161/05; 2 czerwca 2006 r., sygn. akt I UK 337/05, Wokanda 2006 nr 12, s. 29;
8 stycznia 2007 r., sygn. akt I UK 207/06, LexPolonica nr 1348865).

Nawiązanie stosunku pracy skutkuje równoległym powstaniem stosunku ubezpieczenia. Obydwa te stosunki, jakkolwiek mają inne cele, to wzajemnie się uzupełniają
i zabezpieczają pracownika materialnie - pierwszy, na co dzień, drugi na wypadek zdarzeń losowych. Należy zatem przyjąć, iż stosunek ubezpieczenia społecznego pracowniczego jest konsekwencją stosunku pracy i jako taki ma charakter wtórny. Ubezpieczenie społeczne nie może bowiem istnieć bez stosunku pracy. Uruchomienie stosunku ubezpieczeniowego może odnosić się wyłącznie do ważnego stosunku pracy, a więc takiego, który stanowi wyraz woli obu stron realizowania celów, którym umowa ma służyć. Przesłankę nawiązania pracowniczego stosunku ubezpieczenia oraz wynikającego z tego stosunku, prawa do świadczenia, stanowi nie samo zawarcie umowy o pracę, lecz zatrudnienie.

Jednocześnie, warunkiem istnienia stosunku pracy jest brak okoliczności, powodujących nieważność zawartej umowy, w szczególności pozorności umowy o pracę. Przepis art. 83 k.c. wprowadza nieważność pozornej czynności prawnej stanowiąc, iż „nieważne jest oświadczenie woli złożone drugiej stronie za jej zgodą dla pozoru”. Złożenie oświadczenia woli dla pozoru oznacza, że osoba oświadczająca wolę w każdym wypadku nie chce, aby powstały skutki prawne, jakie zwykle prawo łączy ze składanym przez nią oświadczeniem. Brak zamiaru wywołania skutków prawnych oznacza, że osoba składająca oświadczenie woli albo nie chce w ogóle wywołać żadnych skutków prawnych, albo też chce wywołać inne, niż wynikałyby ze złożonego przez nią oświadczenia woli
(por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 marca 2001 r., sygn. akt II UKN 258/00, OSNAPiUS Nr 21/2002, poz. 527).

Pozorność oświadczenia woli w świetle art. 83 § 1 k.c. jest to symulacja, która musi się składać z dwóch elementów. Po pierwsze, strony, które dokonują takiej czynności prawnej, próbują wywołać wobec osób trzecich rzeczywiste, prawdziwe przeświadczenie, że ich zamiarem jest wywołanie skutków prawnych objętych treścią ich oświadczeń woli. Po drugie, musi między stronami istnieć tajne, niedostępne osobom trzecim porozumienie, że te oświadczenia woli nie mają wywołać zwykłych skutków prawnych (akt konfidencji); innymi słowy, że zamiar wyrażony w treści symulowanych oświadczeń woli nie istnieje lub że zamiar ten jest inny niż ujawniony w symulowanych oświadczeniach. Na pozorność muszą się składać oba te elementy łącznie ( vide: Kodeks cywilny. Komentarz. Tom I. Część ogólna., Lex, 2012, Kidyba A., Gawlik Z., Janiak A., Jedliński A., Kopaczyńska-Pieczniak K., Niezbecka E., Sokołowski T.).

Odnosząc się konkretnie do umowy o pracę Sąd Apelacyjny zwraca uwagę,
iż uznaje się ją za zawartą dla pozoru, jeżeli przy składaniu oświadczeń woli obie strony mają świadomość, że osoba określona w umowie o pracę jako pracownik nie będzie świadczyć pracy, a osoba wskazana jako pracodawca nie będzie korzystać z jej pracy. Jeżeli jedynym celem umowy było umożliwienie skorzystania ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, umowę należy uznać za nieważną na podstawie art. 83 k.c. Przy czym należy odróżnić nieważność spowodowaną pozornością czynności prawnej od nieważności czynności prawnej mającej na celu obejście ustawy (art. 58 § 1 k.c.), co także w niniejszym postępowaniu zarzucał pozwany. Czynność prawna mająca na celu obejście ustawy polega na takim ukształtowaniu jej treści, które z formalnego punktu widzenia nie sprzeciwia się ustawie, ale w rzeczywistości zmierza do zrealizowania celu, którego osiągnięcie jest przez ustawę zakazane. Pojęcie obejścia prawa i pozorności są sobie znaczeniowo bliskie i niejednokrotnie pokrywają się. Nie można przy tym przyjąć pozorności oświadczeń woli o zawarciu umowy, gdy pracownik podjął pracę i ją wykonywał, a pracodawca świadczenie to przyjmował.

Ustalenie, czy umowa zmierza do obejścia prawa, czy jest pozorna wymaga poczynienia konkretnych ustaleń faktycznych, dotyczących okoliczności jej zawarcia, celu jaki strony zamierzały osiągnąć, charakteru wykonywanej pracy i zachowania koniecznego elementu stosunku pracy, jakim jest wykonywanie pracy podporządkowanej (uchwała Sądu Najwyższego z 8 marca 1995 roku, I PZP 7/95, OSNAPiUS 18/95, poz. 227, wyrok Sądu Najwyższego z 23 września 1997 roku, I PKN 276/97, OSNAPiUS13/98, poz. 397).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić należało,
iż wobec sporu co do skuteczności zgłoszenia W. B. do ubezpieczenia społecznego w związku z nawiązaniem stosunku pracy, sąd zobowiązany był badać,
czy pomiędzy stronami umowy nastąpiło skuteczne nawiązanie stosunku pracy, przekładające się na wtórną wobec powyższej, kwestię skutecznego podlegania pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu.

Fakt wykonywania przez ubezpieczonego pracy na rzecz płatnika składek znalazł odzwierciedlenie w całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym w postaci korelujących ze sobą zeznań ubezpieczonego, płatnika składek, słuchanych w sprawie świadków oraz złożonej do sprawy dokumentacji. Tym samym w okolicznościach faktycznych sprawy nie można zgodzić się z oceną Sądu pierwszej instancji, że umowa o pracę nie miała realnego charakteru, a strony łączył jedynie fikcyjny stosunek pracy, takie bowiem stwierdzenie nie znajduje uzasadnienia zarówno w świetle art. 22 § 1 k.p., jak i w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym.

Podkreślenia przy tym wymaga, iż jakkolwiek sekwencja następujących po sobie zdarzeń, jakie miały miejsce w stanie faktycznym sprawy, zwłaszcza okres, na jaki zawarta została umowa o pracę, jak też okres realizacji tej umowy do czasu wystąpienia niezdolności do pracy, nakazuje Sądowi z większą wnikliwością podejść do oceny okoliczności, w których dochodzi do uzyskania pracowniczego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym, stanowiącym gwarancję zabezpieczenia społecznego na wypadek choroby, a tym samym wiąże się to z koniecznością wykazania się większą ostrożnością przy ocenie zebranego w sprawie materiału dowodowego, niemniej jednak brak jest podstaw do formułowania generalnego wniosku, iż umowa o pracę zawarta w sytuacji oczekiwania na planowany zabieg operacyjny, a więc jak miało to miejsce w przypadku odwołującego się W. B., jest umową nieważną. Konieczna jest bowiem analiza okoliczności konkretnego przypadku, a w szczególności ustalenie nagannego zamiaru stron umowy. Nadto, sama chęć uzyskania uprawnień, jakie wiążą się z zawarciem umowy o pracę, dotyczących m. in. świadczeń z tytułu pracowniczego ubezpieczenia społecznego, nie jest naganna ani niedozwolona. W konsekwencji, jako swoiste „wyłudzenie” świadczeń z ubezpieczenia społecznego można uznać w zasadzie jedynie dwie sytuacje, a mianowicie: zawarcie umowy o pracę, która w rzeczywistości nie jest później realizowana tzn. umówiona praca nie jest świadczona bądź też zawarcie umowy o pracę i jej rozwiązanie niezwłocznie po ustaniu uprawnienia do pobierania świadczenia (por. glosy krytyczne
do wyroku SN z dnia 18 października 2005 r., II UK 43/05, OSNP 2006/15-16/251 –
A. Jedenasta, PiZS 2007/5/35 oraz U. Jackowiak, OSP 2007/6/74).

W kolejnych orzeczeniach Sąd Najwyższy wyrażał pogląd, że o czynności prawnej sprzecznej z ustawą lub mającej na celu obejście ustawy można mówić tylko wtedy, gdy czynność taka pozwala na uniknięcie zakazów, nakazów lub obciążeń wynikających z przepisu ustawy i tylko z takim zamiarem została dokonana. Nie ma na celu obejścia prawa dokonanie czynności prawnej dla osiągnięcia skutków, jakie ustawa wiąże z tą czynnością. Skoro z zawarciem umowy o pracę ustawa systemowa wiąże obowiązek ubezpieczenia emerytalnego i rentowych oraz wypadkowego i chorobowego, podjęcie zatrudnienia w celu objęcia tymi ubezpieczeniami i ewentualnie korzystania z przewidzianych nimi świadczeń nie jest obejściem prawa (wyroki Sądu Najwyższego: z 13 maja 2004 roku, II UK 365/03, Monitor Prawniczy 2006 nr 5, s. 260; z 25 stycznia 2005 roku, II UK 141/04, OSNP 2005 Nr 15, poz. 235; z 28 kwietnia 2005 roku, I UK 236/04, OSNP 2006 nr 1-2, poz. 28; z 11 stycznia 2006 roku, II UK 51/05, OSNP 2006 nr 23-24, poz. 366; z 6 marca 2007 roku, I UK 302/06, OSNP 2008 nr 7-8, poz. 110 i z 2 lipca 2008 roku, II UK 334/07, OSNP 2009 nr 23-24, poz. 321).

Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do stwierdzenia -
tak, jak uczynił to Sąd I instancji, iż składając oświadczenia woli o nawiązaniu stosunku pracy na czas określony od dnia 1 czerwca 2023 r. do 30 września 2023 r. W. B. i A. M. działali wyłącznie w celu stworzenia tytułu prawnego do objęcia W. B. ubezpieczeniami społecznymi. Trudno też zgodzić się z dokonaną przez ten Sąd oceną, że strony umowy o pracę podjęły szereg czynności, mających na celu jedynie upozorowanie ważnego stosunku pracy. Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się, aby dokumenty, związane z formalnym zawarciem przedmiotowej umowy, a więc sama umowa o pracę z dnia 29 maja 2023 r., zgodnie z treścią której W. B. został zatrudniony na stanowisku konserwatora, serwisanta i wykonawcy usług remontowo-malarskich, dokument potwierdzający odbycie szkolenia wstępnego w dziedzinie BHP i p/poż., orzeczenie lekarskie o braku przeciwwskazań zdrowotnych do wykonywania pracy na ww. stanowisku, zgłoszenie do ubezpieczeń oraz potwierdzenia przelewów wynagrodzeń za miesiące czerwiec/lipiec 2023 - nie odzwierciedlały rzeczywistego stanu rzeczy.

Należy mieć przy tym na względzie, iż reguły dowodzenia w procesie cywilnym
(art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c.) zobowiązują strony do wskazywania dowodów, z których wywodzą one skutki prawne, a zasada ta znajduje zastosowanie również w sprawach
z zakresu ubezpieczeń społecznych, których przedmiotem są odwołania ubezpieczonych
od decyzji organów rentowych. Oznacza to, że wydanie decyzji przez organ rentowy
w postępowaniu administracyjnym nie zwalnia organu od obowiązku udowodnienia
przed sądem jej podstawy faktycznej, zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu wynikającą z art. 6 k.c. Skoro organ rentowy twierdził, że umowa łącząca strony została zawarta jedynie dla pozoru lub że stronom przyświecał tylko cel uzyskania świadczeń z ubezpieczeń społecznych w razie choroby, to na nim [na organie rentowym] spoczywał też obowiązek w zakresie wykazania, że wnioskodawca nie świadczył pracy (por. uzasadnienie wyroku Sądu Najwyższego z 4 stycznia 2008 r. I UK 223/07).

Tymczasem ZUS nie wykazał się inicjatywą dowodową we wskazanym zakresie, a zawarcie przez strony pozornej umowy wywodził głównie z faktu relatywnie krótkiego okresu zatrudnienia do momentu powstania niezdolności do pracy w związku z chorobą.

Sąd Apelacyjny w trybie art. 382 k.p.c. uzupełnił postępowanie dowodowe dopuszczając dowód z zeznań świadka M. C. i uzupełniającego przesłuchania stron (k. 216-217 a.s., zapis na płycie CD 00:01:46-01:08:49, zapis na płycie CD – k. 218 a.s.) oraz z dokumentów (umowa użyczenia lokalu z dnia 1 czerwca 2020 r., zaświadczenie z dnia 21 października 2022 r. o wykonywaniu pracy z umowy cywilnoprawnej - umowa zlecenie, umowy zlecenie nr (...) z dnia 21 sierpnia 2022 r., rachunek (...) z dnia 31 sierpnia 2022 r., umowy zlecenia nr (...) z dnia 30 września 2022 r., rachunek (...) z dnia 21 października 2022 r., zmiana w CEIDG, PIT – 11 ubezpieczonego z 2022 r., podsumowanie księgi przychodów i rozchodów płatnika składek 01/01/2022-31/12/2022 i 01/01/2023-31/12/2023, akt notarialny z dnia 18 października 2023 r. dotyczący darowizny oraz oświadczenia o ustanowieniu służebności (k. 219-241 a.s.).

Z powyższych dowodów wynikało, że w dniu 1 czerwca 2020 r. ubezpieczony użyczył płatnikowi składek lokalu przy ul. (...) w P. (...)w celu prowadzenia przez A. M. działalności gospodarczej – krótkotrwały najem. Płatnik składek z dniem 9 czerwca 2020 r. dodała do PKD swojej działalności kod 55.20.Z - obiekty noclegowe turystyczne i miejsca krótkotrwałego zakwaterowania i było to jej przeważające PKD. Wskazała też jako dodatkowe miejsce prowadzenia działalności gospodarczej – ul. (...) w P.. A. M. zawarła w dniach 21 sierpnia 2022 r. i 30 września 2022 r. umowy zlecenia z W. B. na okres odpowiednio od dnia 22 sierpnia 2022 r. do dnia 30 września 2022 r. i od dnia 1 października 2022 r. do dnia 21 października 2022 r. dotyczących wykonywania usług polegających na pełnej obsłudze serwisowej lokalu użytkowego w P., ul. (...), usługi konserwatorskie, remontowe, malarskie zgodnie z bieżącymi potrzebami za wynagrodzeniem 3.100 zł (pierwsza umowa) i 2.050 zł (druga umowa). Płatnik składek wystawił ubezpieczonemu PIT-11 za 2022 r., z którego wynika, że osiągnął on przychód z tytułu umowy zlecenia w wysokości 5.150 zł. W dniu 18 października 2023 r. ubezpieczony darował A. M. lokal mieszkalny nr (...) stanowiący odrębną nieruchomość, położony przy ul. (...) w P. z ustanowieniem nieopłatnej dożywotniej służebności osobistej na rzecz wnioskodawcy. Z księgi przychodów i rozchodów wynika, że płatnik składek w 2022 r. osiągnął przychody w wysokości 75.473,74 zł, wydatki -42.569.87 zł, dochód – 32.903,87 zł, a w 2023 r. przychody – 34.560 zł, wydatki – 41.547,47 zł, dochód – „-6.986,97 zł”.

Z zeznań odwołujących się – ubezpieczonego i płatnika składek, jak również zeznań świadka M. C. jednoznacznie, w ocenie Sądu Apelacyjnego, wynikało, że W. B. w spornym okresie świadczył pracę na rzecz A. M., a podejmowane czynności nie miały na celu jedynie pozoracji takiego stanu rzeczy. W złożonych zeznaniach świadek M. C. wyraźnie potwierdziła swoje pisemne oświadczenia z dnia 19 września 2023 r. i z dnia 29 października 2023 r. przedłożone organowi rentowemu, jak i złożone wraz z wniesionymi odwołaniami do akt sądowych, zgodnie z którymi W. B. wykonywał prace w mieszkaniu przy ul. (...) w P..

Korelujące ze sobą zeznania zarówno świadka, jak i ubezpieczonego i płatnika składek oraz dokumenty pozwalały na ustalenie i przyjęcie, iż W. B. przede wszystkim w sezonie letnim, a więc w spornym okresie, przyjeżdżał do mieszkania, żeby dokonać czynności, związanych z udostepnieniem mieszkania wczasowiczom w ramach wynajmu mieszkania. Wiązało się to z koniecznością wydania kluczy (a po zakończeniu najmu – ich odbioru), poinstruowania o istotnych kwestiach dotyczących korzystania z lokalu. W ramach swoich czynności zajmował się również sprzątaniem lokalu i części wspólnych nieruchomości, praniem, prasowaniem pościeli, wykonywaniem drobnych napraw – wszystko to w celu przygotowania mieszkania pod kolejny najem. Obsługiwał także wszelkie kwestie, związane z umawianiem gości, udzielaniem niezbędnych informacji w tym zakresie. Rezerwacje odbywały się przez (...), ale wymagało to monitorowania ze strony ubezpieczonego. W. B. wykonywał swoje czynności w ramach nienormowanego czasu pracy, zgodnie z terminami najmu lokalu, przy czym zainteresowanie ze strony najemców w spornym okresie było duże – goście odjeżdżali a następni przyjeżdżali tego samego dnia, co wiązało się z koniecznością stałej obecności ubezpieczonego i zaangażowania w powierzone mu czynności. Zeznania ubezpieczonego i płatnika składek oraz dokumenty pozwalały także na ustalenie i przyjęcie, iż W. B. był osobą mającą doświadczenie w pracach, jakie powierzone mu zostały do realizacji w ramach przedmiotowej umowy, bowiem przez 30 lat prowadził dom generałowi Ś. R. w W., gdzie zajmował się sprzątaniem, praniem, prasowaniem, myciem okien, co więcej – już w poprzednim sezonie letnim: 2022 zajmował się obsługą najmu krótkoterminowego w przedmiotowym lokalu, w oparciu o łączącą strony umowę zlecenia, a jeszcze wcześniej – pomagał, bez formalnego zatrudnienia. Jakkolwiek płatnik składek przez czas prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, odnoszącej się do najmu, nie zatrudniała żadnych pracowników, niemniej jednak z uwagi na duże obłożenie gości/ilość dokonywanych rezerwacji w sezonie letnim 2023, jak też duże obciążenie obowiązkami związanymi z prowadzeniem działalności w zakresie księgowości (w szczególności konieczność dotrzymywania terminów podatkowych) i brakiem możliwości własnego zaangażowania się w sprawy związane z najmem, istniała uzasadniona organizacyjnie i gospodarczo potrzeba zatrudnienia pracownika do kompleksowej obsługi najmu krótkoterminowego w tymże sezonie wakacyjnym. Skoro wysokość przychodu z najmu lokalu za okres czerwiec – sierpień 2023 r. to kwota blisko 18 tyś zł, dochód zaś (a więc kwota przy uwzględnieniu kosztów związanych z zatrudnieniem pracownika), jaki przyniosło wynajmowane mieszkanie stanowił wielkość rzędu około 5 tyś zł, to zdaniem Sądu Apelacyjnego, z punktu widzenia istnienia ekonomicznej potrzeby zatrudnienia pracownika – takie proporcje, stanowiące w istocie o możliwościach zarobkowych lokalu, istniejących de facto jedynie w sezonie letnim, świadczyły o istnieniu uzasadnionej ekonomicznie potrzeby zatrudnienia W. B. w oparciu o umowę o pracę. Fakt użyczenia mieszkania przez W. B. A. M. został wykazany stosowną umową. Jednocześnie brak jest w materiale dowodowym jakichkolwiek dowodów, z których można by wywieść wniosek, że czynności podejmowane przez W. B. w ramach szeroko rozumianej obsługi najmowanego lokalu, miały na celu pozorowanie realizacji stosunku pracy. Wręcz przeciwnie – czynności te były rzeczywiście realizowane w reżimie zatrudnienia pracowniczego – w miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, w systemie podporządkowania i za wynagrodzeniem. Podkreślenia wymaga i to, że wynagrodzenie skarżącego, wynoszące 3 600,00 zł brutto, nie było – w ocenie Sądu Apelacyjnego - wynagrodzeniem wygórowanym, które nasuwałoby wątpliwości co do jego celowego zawyżenia w celu uzyskania wyższych świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Stanowiło ono minimalne wynagrodzenie za pracę w 2023 r. (począwszy od lipca 2023 r.). Odnosząc się do argumentów kwestionujących celowość zatrudnienia skarżącego między innymi na podstawie faktu, iż w jego miejsce nie zatrudniono pracownika „na zastępstwo”, Sąd Apelacyjny wskazuje, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdził, iż w czasie nieobecności skarżącego, związanego z jego niezdolnością do pracy, płatnik składek zleciła sprzątanie mieszkania firmie sprzątającej, za co wystawiona została faktura. Zdaniem Sądu Apelacyjnego także okoliczności związane ze stanem zdrowia W. B. nie świadczą o tym, iż podjęte przez niego i płatnika składek działania związane z zawarciem przedmiotowej umowy miały na celu wyłącznie stworzenie pozorów dla objęcia go ubezpieczeniami społecznymi. Od stycznia 2023 r. W. B. oczekiwał na zabieg laparoskopowy, który co do zasady nie powoduje niezdolności do pracy przez okres dłuższy niż kilka (3-4 dni), co więcej miał on mieć miejsce pod koniec września 2023 r., a więc już praktycznie po upływie okresu, na jaki zawarta została umowa. Jak to już wskazano wyżej – motywacja ze strony ubezpieczonego do uzyskania ochrony ubezpieczeniowej, sama w sobie nie może świadczyć o próbie obejścia prawa/pozorności zawartej umowy. Umowa ta była rzeczywiście realizowana aż do momentu, kiedy ubezpieczony stał się niezdolny do pracy. W ocenie Sądu Apelacyjnego, w świetle całokształtu okoliczności niniejszej sprawy, nie można czynić ubezpieczonemu zarzutu, iż jego niezdolność do pracy, przypadająca w okresie wcześniejszym niż planowano (zgodnie z przewidywanym terminem zabiegu), była z góry przewidziana i nakierowana wyłącznie na uzyskanie świadczeń z ubezpieczenia społecznego.

Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się przy tym naruszeń, na jakie wskazywali skarżący w treści ich pisma procesowego z dnia 25 marca 2025 r., stanowiącego uzupełnienie apelacji, w szczególności nie zostało naruszone konstytucyjne prawo strony do sądu i rzetelnego procesu sądowego.

W tym stanie rzeczy, wobec ustalenia faktu świadczenia przez W. B. w spornym okresie pracy na rzecz A. M., Sąd Apelacyjny, działając na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok i ustalił, że W. B. jako pracownik u ww. płatnika składek podlega obowiązkowo ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, chorobowemu oraz wypadkowemu od dnia 1 czerwca 2013 r., jak w sentencji wyroku.

SSA Daria Stanek