Wyrok z 4 listopada 2025, sygn. III AUa 1418/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 listopada 2025 r.

Sąd Apelacyjny w Gdańsku - III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący: SSA Daria Stanek

po rozpoznaniu w dniu 4 listopada 2025 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym

sprawy (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

o podstawę wymiaru składek w stosunku do M. W.

na skutek apelacji (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. oraz zażalenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G.

od wyroku Sądu Okręgowego w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 lipca 2025 r., sygn. akt VII U 3182/24

I. oddala apelację;

II. zmienia zaskarżony wyrok w punkcie 2 (drugim) w ten sposób, że zasądza od (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwotę 3.600,00 (trzy tysiące sześćset 00/100) złotych z ustawowymi odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego;

III. zasądza od (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwotę 2.700,00 (dwa tysiące siedemset 00/100) złotych z ustawowymi odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym;

IV. zasądza od (...) spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w N. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwotę 450,00 (czterysta pięćdziesiąt 00/100) złotych z ustawowymi odsetkami wynikającymi z art. 98 § 1 ¹ k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym.

SSA Daria Stanek

Sygn. akt III AUa 1418/25, III AUz 481/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 16 sierpnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. ustalił w kwotach wymienionych szczegółowo w decyzjach podstawę wymiaru składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe i zdrowotne za okres od grudnia 2022 r. do grudnia 2023 r. z tytułu zatrudnienia na podstawie umowy o pracę u płatnika składek (...) sp. z o.o. w N. dla M. W. (decyzja nr (...)). W uzasadnieniu decyzji organ rentowy powołał się na ustalenia postępowania kontrolnego, z których wynika, że w latach 2022-2023 pracownicy zatrudnieni przez płatnika (wcześniej (...)) na podstawie umów o pracę na stanowiskach administracyjnych i jako kierowcy, zawierali polisy ubezpieczeniowe z Towarzystwem Ubezpieczeń (...), będące indywidualnymi polisami na życie i dożycie (...) z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym - UFK, pozwalające na dokonywanie w każdym momencie wypłat dodatkowych środków zgromadzonych na polisach.

Płatnik składek (...) sp. z o.o. w N. wniosła odwołania od powyższej decyzji, zarzucając naruszenie:

- art 18 ust. 1 i 2 oraz art. 20 ust. 1 w zw. z art. 4 pkt 9 i 10 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.; dalej ustawa systemowa) oraz § 1 i 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 316, dalej rozporządzenie) poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że opłacana przez skarżącą na rzecz ubezpieczonych składka na ubezpieczenie na życie stanowi podstawę ubezpieczenia społecznego, podczas gdy należność ta stanowiła przychód pracownika niestanowiący podstawy wymiaru składek, a konkretnie produkt nabywany przez pracodawcę po cenach korzystniejszych, aniżeli gdyby pracownik samodzielnie dokonywał zakupu,

- art. 58 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że zawierane przez skarżącą umowy ubezpieczenia na życie stanowiły obejście prawa, podczas gdy oferowany produkt posiada charakter legalny i dopuszczony do obrotu.

Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania przed organem, a także zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Ubezpieczony nie przedstawił stanowiska procesowego sprawie.

Sąd Okręgowy w Gdańsku VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych wyrokiem z dnia 23 lipca 2025 r., sygn. akt VII U 3182/24 oddalił odwołanie (punkt pierwszy) oraz zasądził od skarżącego (...) sp. z o.o. w N. na rzecz pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w G. kwotę 360 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego (punkt drugi).

Podstawę tego rozstrzygnięcia stanowiły następujące ustalenia i rozważania Sądu pierwszej instancji.

Płatnik składek (...) sp. z o.o. z/s w N. został utworzona w listopadzie 2022 r. w wyniku przekształcenia przedsiębiorcy (...) w spółkę prawa handlowego. Obecnie W. K. jest większościowym wspólnikiem spółki i pełni funkcję prezesa zarządu. Na podstawie art. 23 ¹ k.p. pracownicy zatrudnieni w działalności gospodarczej W. K. z mocy prawa stali się pracownikami (...) sp. z o.o. z/s w N.. Głównym przedmiotem działalności spółki jest przetwarzanie i konserwowanie mięsa z drobiu. Płatnik jest eksporterem mięsa zarówno do państw członkowskich Unii Europejskiej, jak i na inne rynki.

Od lutego 2022 r. zmianie uległy niektóre zapisy ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o czasie pracy kierowców w związku z wejściem kolejnych regulacji należących do Pakietu Mobilności, mających na celu uregulowanie i poprawę warunków pracy w transporcie drogowym, w szczególności w zakresie czasu pracy kierowców, delegowania kierowców oraz dostępu do rynku. W związku z implementacją dyrektywy wykonano także wyrok TK z dnia 24 listopada 2016 r., K 11/15 oraz uwzględniono w nowelizacji tezy uchwały 7 sędziów Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., II PZP 11/08, a w konsekwencji zmieniono definicję podróży służbowej zawartą w art. 2 ust. 7 ustawy oraz wprowadzono art. 21b. Spowodowało to likwidację możliwości wykonywania zadań służbowych przez kierowców w międzynarodowych przewozach drogowych w formie podróży służbowej i tym samym wynagradzania takich kierowców poprzez wypłacanie im nieoskładkowanych i nieopodatkowanych diet i ryczałtów. W uzasadnieniu do ustawy zmieniającej ustawę o czasie pracy kierowców wskazano, że „w sytuacji stałego przebywania w podróży służbowej, gdy około 75% wynagrodzenia kierowcy stanowią diety i ryczałty kierowcy ci nie otrzymują należnego wynagrodzenia, lecz zwrot kosztów utrzymania”. Przywołano także argumentację z ww. uchwały SN o pokrzywdzeniu pracowników mobilnych wskutek niedoprowadzania składek od należności otrzymywanych ze stosunku pracy, w sytuacji gdy ich zasadniczą część stanowią diety i ryczałty. Jednocześnie do ustawy o czasie pracy kierowców wprowadzono art. 21b ust. 2, którego celem było zrównanie sytuacji kierowców w transporcie międzynarodowym z innymi polskimi pracownikami wykonującymi swoją pracę poza granicami kraju w zakresie należności publicznoprawnych (podatków i składek).

Pracownicy płatnika zatrudnieni na stanowiskach kierowców oraz pracownicy „biura” z inicjatywy pracodawcy zawierali z Towarzystwem Ubezpieczeń (...)indywidualne polisy ubezpieczeniowe na życie i dożycie (...) z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym - UFK. W treści umów wskazany był dzień zawarcia umowy oraz data dożycia — w przypadku skarżących było to 20 lat od zawarcia umowy. W polisie ustalona była wysokość składki regularnej do zapłaty (suma składki podstawowej oraz składek za umowy dodatkowe), która dla osób z grupy „kierowców” wynosiła 550,00 zł, a dla osób z grupy „biuro" wynosiła co do zasady 700,00 zł.

Zgodnie z Ogólnymi Warunkami Ubezpieczenia (OWU) zakres ochrony ubezpieczeniowej polisy podstawowej obejmował: dożycie przez ubezpieczonego do dnia rozwiązania umowy z przyczyny innej niż śmierć ubezpieczonego albo odstąpienie od umowy oraz śmierć ubezpieczonego w okresie ubezpieczenia.

W przypadku śmierci ubezpieczonego, ubezpieczyciel miał wypłacić uposażonemu lub innej osobie uprawnionej świadczenie śmierci w wysokości sumy kwot:

1) 10-krotności składki w skali roku, należnej w pierwszym roku polisy, nie mniej jednak niż suma składek wpłaconych z tytułu umowy,

2) wartości środków zgromadzonych na rachunku dodatkowym.

W przypadku rozwiązania umowy z przyczyny innej niż śmierć ubezpieczonego lub odstąpienie od umowy, o którym mowa w § 11, ubezpieczyciel miał wypłacać świadczenie dożycia, która jest wyliczane jako iloczyn podstawy (jest to suma składek kapitałowych wpłaconych do dnia rozwiązania umowy, z uwzględnieniem wypłaty częściowej) oraz odpowiedniej wartości %, uzależnionej od okresu ubezpieczenia obowiązującego dla danej umowy oraz roku, w którym nastąpi jej rozwiązanie (§3 pkt 1- 5 OWU).

W myśl § 4 ust. 1-5 OWU w okresie ubezpieczenia ubezpieczającemu przysługiwało prawo do częściowej wypłaty świadczenia dożycia, o ile spełnione zostaną następujące warunki:

a) wniosek o dokonanie częściowej wypłaty zostanie złożony nie wcześniej niż po upływie pierwszych 5. lat polisy,

b) do dnia złożenia wniosku o częściową wypłatę umowa nie została przekształcona w umowę bezskładkową.

Jeżeli ubezpieczający chciałby dokonać wypłaty części środków z umowy bez konieczności jej rozwiązania, wówczas uzyskiwał prawo do wypłaty % (25%) albo % (50%) wysokości świadczenia dożycia aktualnego na dzień złożenia wniosku o częściową wypłatę.

Wysokość świadczenia dożycia aktualną na dzień złożenia wniosku przez ubezpieczającego był wyliczany jako iloczyn sumy składek kapitałowych wpłaconych do dnia złożenia wniosku oraz odpowiedniej wartości % wskazanego w § 3 ust. 5 pkt 1, uzależnionego od okresu ubezpieczenia obowiązującego dla danej umowy oraz roku, w którym został złożony wniosek przez ubezpieczającego.

Ubezpieczający w trakcie trwania umowy wniosek o częściową wypłatę w wysokości 25% albo 50% świadczenia dożycia, o którym mowa w § 3 ust. 5 pkt 1, z wyłączeniem wartości środków zgromadzonych na rachunku dodatkowym mógł złożyć jeden raz.

Dokonanie częściowej wypłaty świadczenia dożycia miało wpływ na wysokość tego świadczenia w przypadku rozwiązania umowy:

- jeżeli rozwiązanie umowy nastąpiłoby w okresie ubezpieczenia, ale przed datą dożycia (za wyjątkiem śmierci ubezpieczonego oraz odstąpienia od umowy) - zmianie ulegała podstawa naliczania świadczenia,

- jeżeli rozwiązanie umowy nastąpiłoby w dacie dożycia - zmianie ulegały wartości procentowe świadczenia, a wypłacana kwota byłaby pomniejszona o kwotę dokonanej uprzednio wypłaty częściowej.

W związku z częściową wypłatą zmianie ulegnie wysokość świadczenia dożycia daty dożycia, zgodnie z § 3 ust. 5) pkt 2). Kwota wypłacanego świadczenia dożycia w przypadku rozwiązania umowy w dacie dożycia, o którym mowa w § 3 ust. 5 pkt 2), zostanie pomniejszona o kwotę zrealizowanej uprzednio częściowej wypłaty świadczenia dożycia.

Zgodnie z §14 ust. 1 OWU wysokość składki jest obliczana przez ubezpieczyciela na podstawie aktualnie obowiązującej u ubezpieczyciela taryfy, przy uwzględnieniu częstotliwości opłacania składki, wyników oceny ryzyka, długości okresu, na jaki ma zostać zawarta umowa oraz wieku ubezpieczonego. Wysokość składki jest potwierdzana przez ubezpieczyciela w polisie. Z tytułu umowy ubezpieczający zobowiązany był do zapłaty składki regularnej stanowiącej sumę składki i składek za umowy dodatkowe, o ile zostały zawarte, terminy płatności pierwszej i kolejnych składek regularnych są wskazane w polisie (§14 ust. 2 OWU). Pierwsza składka regularna była opłacana nie później niż do 7 dnia, licząc od dnia zawarcia umowy, kolejne składki regularne miały być opłacane z góry, nie później niż do pierwszego dnia okresu, za który są należne, z częstotliwością miesięczną, kwartalną, półroczną lub roczną. Składka regularna wpłacana była na rachunek bankowy wskazany przez ubezpieczyciela (§14 ust. 3-5 OWU). W przypadku dokonania przez ubezpieczającego wpłaty składki regularnej w wysokości wyższej, niż suma składki z tytułu umowy oraz składek za umowy dodatkowe, wówczas z wpłaconej kwoty zaspokajana była należność z tytułu najbliższej należnej składki regularnej, natomiast pozostała część wpłaconej przez ubezpieczającego kwoty była zwracana ubezpieczającemu, o ile nie złoży on oświadczenia o sposobie dyspozycji tej kwoty w terminie 7. dni od daty wpłaty (§14 ust. 8 OWU).

Dodatkowa umowa na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym (UFK) stanowi rozszerzenie zakresu ochrony ubezpieczeniowej z tytułu umowy głównej i przewiduje regularne opłacanie składek z możliwością wpłacania środków zgromadzonych na rachunku raz w miesiącu w trakcie trwania Umowy UFK.

Zgodnie z §3 ust. 1-3 OWU UFK zakres ubezpieczenia dodatkowego obejmuje następujące zdarzenia ubezpieczeniowe:

1) dożycie przez ubezpieczonego daty dożycia,

2) śmierć ubezpieczonego w okresie ubezpieczenia umowy UFK.

W przypadku dożycia przez ubezpieczonego daty dożycia, ubezpieczyciel wypłaci ubezpieczonemu świadczenie dożycia w wysokości kwoty równej 100% wartości rachunku. Data dożycia była określana w umowach dotyczących poszczególnych ubezpieczonych.

W przypadku śmierci ubezpieczonego w okresie ubezpieczenia umowy UFK, ubezpieczyciel wypłaci uposażonemu lub innej osobie uprawnionej świadczenie śmierci w wysokości kwoty stanowiącej sumę 20% wartości części bazowej rachunku 1100% wartości części wolnej rachunku oraz:

1) większą z 2 wartości: kwoty równej 10-krotności składki za umowę UFK w skali roku, należnej w roku polisy, w którym nastąpiła śmierć ubezpieczonego, albo kwoty równej 100% wartości części bazowej rachunku - w przypadku, gdy śmierć ubezpieczonego nastąpiła w okresie pierwszych 5. lat polisy licząc od dnia zawarcia umowy UFK,

2) kwoty równej 100% wartości części bazowej rachunku w przypadku, gdy śmierć ubezpieczonego nastąpiła w okresie od 6. roku polisy do końca okresu ubezpieczenia umowy UFK.

W przypadku zajścia zdarzeń określonych w OWU innych niż dożycie daty dożycia, śmierć ubezpieczonego lub odstąpienie od umowy UFK, o którym mowa w § 8 ust. 1, ubezpieczyciel wypłaci ubezpieczającemu świadczenie wykupu w wysokości kwoty odpowiadającej 100% wartości rachunku (§4 ust. 3 OWU UFK).

W trakcie trwania umowy UFK ubezpieczony może dokonywać nie częściej niż jeden raz w miesiącu częściowych wypłat ze środków zgromadzonych na rachunku polisy pod rygorem utrzymania minimalnego salda części bazowej rachunku (6.000 zł).

W myśl § 4 ust. 1-2 OWU umowa UFK może być zawarta tylko i wyłącznie wraz z umową i jest zawierana na czas trwania umowy.

Zgodnie z §10 OWU:

1. ubezpieczający opłaca składkę za umowę UFK regularnie, z góry, z częstotliwością miesięczną, kwartalną, półroczną lub roczną - w terminach płatności właściwych dla składki za umowę,

2. ubezpieczający ma prawo dokonywania wpłat składek dodatkowych UFK, niezależnie od składki za umowę UFK, w wysokości nie niższej niż 100 pln.

Do każdej umowy przypisane są indywidualnie ustalone numery rachunków bankowych:

-„rachunek bankowy do wpłat składek regularnych” - obowiązujący dla umowy, na który powinny być dokonywane wpłaty składek regularnych uwzględniające składki za umowę UFK,

-„rachunek bankowy do wpłat składek dodatkowych” - na który powinny być dokonywane wpłaty składek dodatkowych UFK z tytułu umowy UFK.

W przypadku dokonania przez ubezpieczającego wpłaty „Składki Regularnej” w wysokości wyższej, niż suma składki z tytułu umowy oraz składek za umowy dodatkowe, wówczas z wpłaconej kwoty zaspokojona zostanie należność z tytułu najbliższej należnej składki regularnej, natomiast pozostała część wpłaconej przez ubezpieczającego kwoty zostanie zwrócona ubezpieczającemu, o ile nie złoży on oświadczenia o sposobie dyspozycji tej kwoty w terminie 7 dni od daty wpłaty (§10 ust. 7 OWU UFK). W trakcie danego roku polisy ubezpieczający ma prawo dokonać zapłaty składek za umowę UFK za więcej niż jeden miesiąc polisy, maksymalnie za okres do najbliższej rocznicy polisy. Wszystkie wpłacone składki regularne, stanowiące nadpłatę, zostaną zapisane w postaci jednostek funduszy na rachunku jednostek funduszy zgodnie z dyspozycją stalą, na zasadach określonych w § 13 i będą traktowane w taki sam sposób, jak wplata składki za umowę dodatkową, należnej za najbliższy okres wymagalności (§10 ust. 8 OWU UFK).

Składki za pracowników tytułem ubezpieczenia na życie i dożycie (...)z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym — UFK za pracowników (ubezpieczonych z polisy) były finansowanie przez płatnika, który w umowach ubezpieczenia występował jako ubezpieczający. Dodatkowej umowy na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym — UFK nie można było zawrzeć bez umowy polisy podstawowej.

W toku kontroli płatnik przedstawił listy pracowników z graficznym znakiem odhaczenia w rubryce „zapłacono” jako dowód wpłat przez te osoby kwot w gotówce po 1 zł, co według płatnika potwierdza ponoszenie częściowej miesięcznej odpłatności przez pracowników za polisę (...). Wartość przekazywanych przez płatnika kwot składek z tytułu zawartych polis ubezpieczeniowych z (...) często przekraczała wysokość wynagrodzenia pracowników i wynosiła kilka tysięcy złotych. O wysokości przekazywanej składki z tytułu zawarcia polisy z (...) dla poszczególnych pracowników decyzję podejmowała W. K. - Prezes Zarządu, kierując się subiektywnym odczuciem, zaangażowaniem pracownika w pracę oraz ogólnym wynikiem finansowym spółki.

Niektórzy pracownicy płatnika składali do (...) drogą elektroniczną wnioski o wypłacenia środków nadpłaconych przez płatnika tytułem składek z części wolnej rachunku polisy, a ubezpieczyciel co miesiąc dokonywał przelewu na wskazane przez nich konto bankowe. Inni takich wniosków nie składali, ale o wysokości zgromadzonych składek wpłaconych od pracodawcy, wyższych od kwot wynikających z zawartych polis ubezpieczeniowych, dowiadywali się z banku i dokonywali wypłat za pomocą karty bankomatowej. Wypłacane przez pracowników kwoty ze składek z polis wynosiły do kilku tysięcy złotych miesięcznie. Pracownicy nie mogli dokonać w tym trybie wypłaty z części bazowej rachunku.

Płatnik naliczał podatek od składek przekazywanych na indywidualne konta ubezpieczonych w związku z zawartymi polisami ubezpieczeniowymi w (...). Kwoty tych składek stanowiły przychód ubezpieczonych, który uwzględniono w informacjach o przychodach z innych źródeł oraz o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy P1T-11. Kwoty składek wykazano w pozycji źródła przychodów: należności (przychody) ze stosunku pracy. Płatnik nie deklarował ww. kwot jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, nie naliczał i nie odprowadzał z tego tytułu składek.

Część pracowników zawierała także polisy na ubezpieczenie grupowe na życie w TU (...). Składka na to ubezpieczenie była finansowana w całości przez pracowników, rolą pracodawcy było jedynie zebranie składek i przekazanie do ubezpieczyciela.

Pracownikom produkcyjnym nie proponowano zawarcia polis. Wynagrodzenia za pracę dla tych pracowników były wypłacane gotówką.

W okresie od dnia 25 marca do dnia 24 kwietnia 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przeprowadził u płatnika składek (...) sp. z o.o. kontrolę, której przedmiotem była m.in. prawidłowość i rzetelność obliczania składek na ubezpieczenia społeczne oraz innych składek, do których pobierania zobowiązany jest Zakład oraz zgłaszanie do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego. Kontrolą objęto okres od grudnia 2022 r. do grudnia 2023 r. W trakcie kontroli organ stwierdził, że płatnik składek w sposób nieprawidłowy wyodrębnił przychód otrzymywany przez pracowników w ramach wynagrodzenia podstawowego od przychodu osiąganego w związku z wypłatą środków z polisy, który był znacznie wyższy od wynagrodzenia podstawowego, a jednocześnie ściśle związany z wykonywaniem przez pracownika czynności w ramach umowy o pracę, stopniem jego zaangażowania i osiąganych rezultatów, przez co uniknął zapłacenia składek społecznych, tak jakby to miało miejsce, gdyby wynagrodzenie rzeczywiście osiągane w związku z realizacją umowy o pracę ujęte zostało w raportach imiennych rozliczających składki danego pracownika. Łączny przypis składek dokonany przez organ rentowy na skutek przeprowadzonej kontroli wyniósł 1.697.230,20 zł.

Powyższy stan faktyczny był bezsporny, nadto wynikał dokumentów zawartych w aktach ZUS, których prawdziwości żadna ze stron nie kwestionowała, Sąd również nie znalazł podstaw do zakwestionowania ich treści z urzędu.

Przedmiotem niniejszego postępowania jest ocena prawidłowości decyzji dotyczących ustalonych przez organ rentowy podstaw wymiaru składek za pracowników płatnika, w szczególności co do konieczności uwzględnienia w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne i ubezpieczenie zdrowotne pracowników wartości składki na indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie finansowanej przez pracodawcę.

Zdaniem Sądu Okręgowego praktyka stosowana przez płatnika stanowiła nieuprawnioną próbę obejścia przepisów rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 316; dalej rozporządzenie).

Zgodnie z treścią art. 18 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 350; dalej ustawa systemowa) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy z wyłączeniem przychodów wymienionych w § 2 rozporządzenia, jak również wynagrodzeń za czas niezdolności do pracy wskutek choroby lub odosobnienia w związku z chorobą zakaźną oraz zasiłków z ubezpieczeń społecznych. Z treści § 1 rozporządzenia wynika natomiast, iż podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, osiągany przez pracowników u pracodawcy z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było to, czy przychód pracownika z tytułu składki wpłacanej przez pracodawcę jako ubezpieczającego na poczet umowy ubezpieczenia zawartej przez pracownika z Towarzystwem Ubezpieczeń (...) na indywidualne polisy ubezpieczeniowe na życie i dożycie (...) z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym — UFK stanowi przychód, od którego powinna zostać odprowadzona składka na FUS i FUZ.

Uzasadniając swoje stanowisko płatnik powoływał się na treść § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia, zgodnie z którym z podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe wyłączone są korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji.

W świetle powyższego składki na ubezpieczenia społeczne nie powinny być naliczane od przychodu pracownika z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy stanowiącego korzyść materialną wynikającą z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegającą na umożliwieniu pracownikowi skorzystania z artykułów, przedmiotów lub usług jedynie za częściową odpłatnością.

Z treści powyższej normy należy wywnioskować, że skoro wyłączenie składkowe jest obwarowane dodatkowymi warunkami w postaci zapisów w aktach prawa swoistego obowiązującego u pracodawcy lub w przepisach o wynagradzaniu, to zgodnie z wolą ustawodawcy to korzyść materialna dla pracownika, która będzie spełniać kryteria wyłączenia składkowego winna mieć charakter zagwarantowanego w ww. przepisach uprawnienia, a nie każdorazowo wynikać jedynie z decyzji pracodawcy. Niewątpliwie także w przepisie tym chodzi o umożliwienie pracownikowi skorzystania z artykułów, przedmiotów lub usług jedynie za częściową odpłatnością, warunku tego nie będzie spełniać wypłacanie przez pracodawcę środków pieniężnych na zakup artykułów, przedmiotów czy usług. Kolejnym warunkiem zastosowania wyłączenia z § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia jest częściowa odpłatność za zaproponowane przez pracodawcę korzyści ze strony pracownika. Częściowa odpłatność polega w tym przypadku na partycypowaniu pracownika w pokryciu kosztów zakupu niektórych artykułów, przedmiotów lub usług. Pracownik uzyska efekt, o którym mowa w przepisie rozporządzenia wówczas, gdy pracodawca dokona zakupu towarów lub udostępni korzystanie z usług po cenie niższej od tej, do której uiszczenia pracownik zobowiązany byłby w przypadku osobistego (uzyskanego w oderwaniu od zatrudnienia) nabycia tychże dóbr.

W kontekście tych warunków wskazać należy, iż organ rentowy nie kwestionował, że płatnik posiada odpowiednie zapisy w regulaminie wynagradzania dotyczące opłacania przez pracodawcę składek na ubezpieczenie na życie i dożycie za pracowników, przy częściowej partycypacji w kosztach składek przez pracowników.

Z protokołu kontroli wynika natomiast, że organ podważał wiarygodność przedłożonych przez pracodawcę dowodów na partycypowanie przez pracowników w kosztach umowy ubezpieczenia na życie i dożycie zawartej z (...), wskazując iż nie dokonywano potrąceń tych wpłat z wynagrodzenia pracowników. Sąd podzielił wątpliwości organu w tym zakresie. Wskazać należy, iż w toku kontroli pracodawca przedłożył kontrolerom listy pracowników, na których jedynie przy nazwisku postawiono haczyk. Listy nie zawierają opisu, czego dotyczą, nie ma tam także podpisów pracowników. W ocenie Sądu listy nie stanowią wiarygodnego dowodu na uiszczenie wpłat przez pracowników na poczet składek na polisy (...). Przesłuchany w toku kontroli pracownik płatnika Ł. P. zeznał, że rzadko płacił gotówką składkę 1 zł i że kwota ta była mu pobierana z wynagrodzenia, co jest sprzeczne z twierdzeniami płatnika o gotówkowej formie wpłat w wysokości 1 zł przez pracownika.

Niezależnie jednak od wskazanych powyżej wątpliwości faktycznych Sąd Okręgowy stanął na stanowisku, że zaproponowany przez pracodawcę benefit w postaci uiszczenia przez pracodawcę wpłat z tytułu składek na poczet umowy ubezpieczenia zawartej przez pracownika z Towarzystwem Ubezpieczeń (...)na indywidualne polisy ubezpieczeniowe na życie i dożycie (...) z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym — UFK nie mieści się w dyspozycji § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia.

Zauważyć należy, że przepisy rozporządzenia w brzmieniu obowiązującym do dnia 30 sierpnia 2023 r. przewidywały §2 pkt 31 tego rodzaju formę wyłączenia z podstawy wymiaru składek. Zgodnie bowiem z cyt. przepisem rozporządzenia podstawy wymiaru składek nie stanowiły przychody z tytułu kosztów opłacenia przez pracodawcę składek z tytułu zawartych lub odnowionych przed dniem 9 lipca 1998 r. umów ubezpieczenia na życie na rzecz pracowników, dotyczących ryzyk grup 1 oraz 3-5 działu I wymienionego w załączniku do ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej (Dz. U. z 1996 r. poz. 62, z późn. zm.), jeżeli uprawnionym do otrzymania świadczenia nie jest pracodawca, jak również umowa ubezpieczenia, w okresie pięciu lat licząc od końca roku kalendarzowego, w którym ją zawarto, wykluczał: a) wypłatę kwoty stanowiącej wartość odstąpienia od umowy, b) możliwość zaciągania zobowiązań pod zastaw praw wynikających z umowy, c) wypłatę z tytułu dożycia wieku oznaczonego w umowie, jeżeli ubezpieczenie to objęło co najmniej połowę pracowników danego pracodawcy w dniu zawarcia umowy ubezpieczenia, jednak do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie na osobę 7% bieżącej, przeciętnej miesięcznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, przypadającej na pracownika danego pracodawcy,

Natomiast w myśl §2 pkt 32 rozporządzenia podstawy wymiaru składek nie stanowią również przychody koszty opłacenia przez pracodawcę składek z tytułu zawartych lub odnowionych umów ubezpieczenia na życie na rzecz pracowników, dotyczących grup ryzyk 1 oraz 3-5 działu I wymienionego w załączniku do ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o działalności ubezpieczeniowej 7, jeżeli umowy ubezpieczenia zostały zawarte lub odnowione przed dniem wejścia w życie ustawy o pracowniczych programach emerytalnych, a uprawnionym do otrzymania świadczenia nie jest pracodawca, jak również umowa ubezpieczenia w okresie przed osiągnięciem przez pracownika 60 lat albo wcześniejszym uzyskaniem przez niego uprawnień emerytalnych łub uprawnień do świadczeń rentowych z ubezpieczenia społecznego z tytułu niezdolności do pracy wyklucza: a) wypłatę kwoty stanowiącej wartość odstąpienia od umowy, b) możliwość zaciągania zobowiązań pod zastaw praw wynikających z umowy, c) wypłatę z tytułu dożycia wieku oznaczonego w umowie, jeżeli warunki umowy ubezpieczenia na życie są tak określone, że co najmniej połowa pracowników danego pracodawcy ma możliwość zostać objętą tym ubezpieczeniem, jednak do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie na osobę 7% bieżącej, przeciętnej miesięcznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, przypadającej na pracownika u danego pracodawcy albo koszty poniesione przez pracodawcę na nabycie na rzecz pracowników jednostek uczestnictwa funduszy powierniczych w rozumieniu ustawy z dnia 22 marca 1991 r. - Prawo o publicznym obrocie papierami wartościowymi i funduszach powierniczych (Dz. U. z 1994 r., poz. 239, z późn. zm.) 8 i funduszy inwestycyjnych w rozumieniu ustawy z dnia 28 sierpnia 1997 r. o funduszach inwestycyjnych (Dz. U. z 2002 r., poz. 448 i 1178 oraz z 2003 r., poz. 1151), jeżeli umowa w sprawie nabywania tych jednostek uczestnictwa, zawarta między towarzystwem funduszy powierniczych lub funduszem inwestycyjnym, pracodawcą i pracownikiem w okresie przed osiągnięciem przez pracownika wieku 60 lat albo wcześniejszym uzyskaniem przez niego uprawnień emerytalnych lub uprawnień do świadczeń rentowych z ubezpieczenia społecznego z tytułu niezdolności do pracy, wyklucza:

a) umorzenie jednostek uczestnictwa funduszy powierniczych i możliwość żądania odkupienia jednostek uczestnictwa funduszy inwestycyjnych nabytych za środki pieniężne przekazane przez zakład pracy,

b) możliwość zaciągania zobowiązań pod zastaw wierzytelności, której przedmiotem jest umorzenie przez towarzystwo funduszy powierniczych lub odkupienie jednostek uczestnictwa przez towarzystwo funduszy inwestycyjnych,

a ponadto została zawarta lub odnowiona przed dniem wejścia w życie ustawy o pracowniczych programach emerytalnych i jeżeli co najmniej połowa pracowników danego pracodawcy ma możliwość zawarcia wyżej określonej umowy.

Tak określone koszty nabycia przez pracodawcę jednostek uczestnictwa podlegały wyłączeniu - do wysokości nieprzekraczającej miesięcznie na osobę 7% bieżącej, przeciętnej miesięcznej podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, przypadającej na pracownika u danego pracodawcy.

Zauważyć należy, że cytowanej wyżej punkty 31 § 2 został uchylony przez § 1 pkt 1 lit. a tiret piąty rozporządzenia z dnia 9 sierpnia 2023 r. (Dz.U. z 2023 r., 1665) zmieniającego nin. rozporządzenie z dniem 1 września 2023 r.

Niewątpliwie owe przepisy mają charakter historyczny, gdyż warunkiem skorzystania z tego rodzaju zwolnienia z obowiązku płacenia składek było przystąpienie do tych ubezpieczeń przed określaną datą. Należy mieć jednak na uwadze, że w art. 24 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o pracowniczych programach emerytalnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 556) przewidziano możliwość tworzenia programów dla zatrudnionych pracowników w celu gromadzenia środków uczestnika przeznaczonych do wypłaty. Zgodnie zaś z art. 6 ust. 1 pkt program może być prowadzony w formie umowy grupowego ubezpieczenia na życie pracowników z zakładem ubezpieczeń w formie grupowego ubezpieczenia na życie z ubezpieczeniowym funduszem kapitałowym. Stosownie do art. 24 ust. 1, 2 i 5 składkę podstawową finansuje pracodawca, kwota wpłacanej składki podstawowej nie może przekroczyć 7% wynagrodzenia uczestnika, składka podstawowa nie jest wliczana do wynagrodzenia stanowiącego podstawę ustalenia obowiązkowych składek na ubezpieczenia społeczne. Stosownie do art. 25 ustawy uczestnik może zadeklarować składkę dodatkową. Art. 42 stanowi, że wypłata następuje na wniosek uczestnika po osiągnięciu przez niego wieku 60 lat; na wniosek uczestnika po przedstawieniu przez niego decyzji o przyznaniu prawa do emerytury i po ukończeniu 55. roku życia; w przypadku ukończenia przez uczestnika 70 lat, jeżeli wcześniej nie wystąpił z wnioskiem o wypłatę środków; na wniosek osoby uprawnionej, w przypadku śmierci uczestnika. Wypłata może być, w zależności od wniosku uczestnika albo osoby uprawnionej, dokonywana jednorazowo albo ratalnie.

W ocenie Sądu I instancji z woli prawodawcy rozróżniono podstawy ewentualnych wyłączeń z podstaw wymiaru składek. Wyłączenia z punktu 31 i 32 oraz art. 24 ustawy o ppe zawierają szereg warunków w kwestii uzyskania przez pracownika świadczenia z polisy, co w ocenie Sądu potwierdza, że ustawodawca dostrzegł tego rodzaju formę gratyfikacji ze strony pracodawcy dla pracownika, jednakże postawił szereg dodatkowych warunków, aby wpłaty pracodawcy na rzecz pracownika mogły podlegać wyłączeniu od obowiązku opłacenia składek. W ocenie sądu powyższe rozwiązanie miało na celu przeciwdziałanie próbom uczynienia z polis na życie z funduszem kapitałowym form dodatkowego wynagradzania pracownika bez konieczności odprowadzania składek. W cytowanych przepisach ustawodawca stawia tamę do np. comiesięcznych wypłat składki podstawowej wpłacanej przez pracodawcę poprzez osiągniecie określonego wieku przez beneficjenta lub poprzez transfer tych środków na inne formy oszczędzania emerytalnego.

Jak już wskazano wyżej - skarżący uważa, że składki na indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie pracowników w części finansowanej przez pracodawcę należy kwalifikować jako przychody wymienione w punkcie 26 §2 rozporządzenia, w którym wskazane są korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych łub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji, lecz w ocenie Sądu stanowisko w tym zakresie nie zasługuje na aprobatę.

Przy założeniu racjonalności ustawodawcy, należało uznać, że w obecnym stanie prawnym nie jest uzasadniona taka interpretacja przepisów, że możliwe zakwalifikowanie ponoszonych przez pracodawcę kosztów składek na indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie pracowników, jako przychodów wyłączonych spod oskładkowania wymienionych w innym punkcie §2 rozporządzenia - jedynie poprzez ujęcie tego rodzaju korzyści w układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania lub w przepisach o wynagradzaniu i poprzez ponoszenie częściowej odpłatności przez pracowników.

Skoro ustawodawca stworzył regulacje ustawowe dotyczące tego rodzaju programów (ustawa o PPE), ustalając tam szereg warunków i zabezpieczając interesy beneficjentów tych programów oraz FUS, to pkt 26 § 2 rozporządzenia nie może stanowić podstawy do stworzenia programów dodatkowego gratyfikowania pracowników obchodzących te ustawowe warunki i korzystających z tych samych przywilejów co do obowiązku odprowadzenia składek poprzez zawarcie umowy o odpowiedniej treści z ubezpieczycielem.

Z dokonanych w sprawie ustaleń faktycznych wynika, że pracownicy zatrudnieni przez płatnika na podstawie umów o pracę na stanowiskach administracyjnych i kierowców, zawierali polisy indywidualne polisy na życie i dożycie w Towarzystwie Ubezpieczeń (...) - (...) wraz z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym, której funkcjonowanie było uzależnione od zawarcia umowy (polisy) „podstawowej". Jak wynika z zawartych w aktach kontroli polis wysokość „Składki Regularnej” pokrywanej przez pracodawcę (na którą składała się składka podstawowa oraz za umowę dodatkową) dla kierowców wynosiła 550,00 zł, natomiast dla pracowników z grupy „biuro" co do zasady 700,00 zł.

Jak natomiast wynika z Ogólnych Warunków Ubezpieczenia na Życie i Dożycie z możliwością zawarcia Umowy Dodatkowej z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym (UFK) podczas trwania umowy Ubezpieczający mógł dokonywać nadpłaty składek lub składek regularnych (w przypadku zawarcia umów dodatkowych). W przypadku dokonania przez ubezpieczającego wpłaty Składki Regularnej w wysokości wyższej, niż suma Składki z tytułu Umowy oraz Składek za Umowy Dodatkowe, po zaspokojeniu z wpłaconej kwoty należności z tytułu najbliższej należnej Składki Regularnej, pozostała część wpłaconej kwoty była zwracana ubezpieczającemu, o ile nie złożył on oświadczenia o sposobie dyspozycji tej kwoty w terminie 7. dni od daty wpłaty (§14 ust. 8 OWU i §10 ust. 7 OWU UFK).

W niniejszym stanie faktycznym płatnik praktycznie co miesiąc dokonywał nadpłat składek na konta bankowe wyszczególnione w polisach do wpłat składek dodatkowych UFK za poszczególnych pracowników. Nadpłaty te czasem kilka/kilkanaście razy przekraczały ustaloną składkę regularną. Wskutek tego działania na rachunku ubezpieczonych powstawała nadpłata, którą mogli dowolnie dysponować, w tym raz w miesiącu dokonać wypłaty nadpłaconych środków, uzyskując tym samym dodatkowe, nieoskładkowane przez płatnika przychody.

Płatnik wskazywał, że przyjęte przez niego rozwiązanie dotyczące opłacania pracownikom polis ubezpieczeniowych miało stanowić zachętę do dalszej współpracy z pracodawcą, jednak - co istotne - jak wynika z wyjaśnień prezesa płatnika oraz odpowiedzialnego za kadry i płace w spółce P. M. decyzję w przedmiocie wysokości nadpłaty podejmowała osobiście W. K. w oparciu o swoje przekonanie co do stopnia zaangażowania pracownika w realizację obowiązków służbowych na rzecz pracodawcy. Tak daleko idąca swoboda w ukształtowaniu warunków udzielenia pracownikom dodatkowych świadczeń pieniężnych, powodująca jednocześnie korzyść w postaci zwolnienia tych świadczeń od składki na FUS, w ocenie Sądu Okręgowego jest sprzeczne z wynikającym z art. 18 ustawy systemowej obowiązkiem odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne od przychodu uzyskiwanego przez pracownika ze stosunku pracy.

W ocenie sądu ustalony stan faktyczny, biorąc pod uwagę fakt, że płatnik nie wypłacał pracownikom premii, ani nagród (które musiałby uwzględnić w podstawie wymiaru składek), a także w 2022 r. utracił możliwość nieuwzględniania w kosztach działalności należności kierowców w transporcie międzynarodowym, wskazuje, że płatnik wprowadzając w spółce rozwiązanie w postaci benefitu dla pracowników w formie opłacenia składek na indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie, w istocie dążył do optymalizacji kosztów działalności, kosztem składek, które powinien odprowadzić na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne zatrudnianych pracowników. Z tego też względu zgodzić się należy z organem rentowym, że rozbicie kwoty wynagrodzenia osiąganego przez pracownika z tytułu umowy o pracę, w związku z wykonywanymi w tym samym miejscu i w tym samym czasie na rzecz tego samego płatnika, na dwie wypłaty, z których tylko jedna, w znacznie niższej wysokości, stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, należy traktować jako działanie mające na celu obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., tj. upozorowaniu sytuacji, w której obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne powstaje tylko z jednej części wynagrodzenia należnego z tytułu umowy o pracę.

Ze względów wskazanych powyżej - Sąd Okręgowy nie znalazł uznania za zasadny zarzut podniesiony przez skarżącego, że co najmniej wpłaty przez pracodawcę składki na rachunek podstawowy, czyli ten z którego pracownik nie mógł wypłacić środków poprzez składanie comiesięcznych dyspozycji, winien zostać zwolniony z obowiązku opłacania składek. Zdaniem sądu okoliczności sprawy świadczą o tym, że produkt w postaci polisy na życie i do życie został wprowadzony do stosowania przez płatnika po to, aby uzyskać tytuł do wypłat części wynagrodzenia pracownikom bez konieczności odprowadzania składek na FUS i FUZ i stanowi tym samym formę obejścia przepisów ustawy systemowej oraz ustawy o pracowniczych programach emerytalnych. W związku z powyższym należało w całości zakwestionować możliwość uzyskania przez płatnika wyłączenia z tytułu składek na podstawie pkt 26 § 2 rozporządzenia.

W związku z powyższym Sąd Okręgowy nie znalazł podstaw do uwzględnienia odwołania i na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. orzekł, jak w punkcie I wyroku.

Zażalenie na rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 zaskarżonego wyroku wywiódł organ rentowy w części, czyli w zakresie w jakim Sąd I instancji zamiast zasądzenia kwoty 3.600 zł od odwołującej na rzecz pozwanego zasądził 360 zł zarzucając naruszenie przepisu art. 98 k.p.c. w związku z § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.) poprzez jego niezastosowanie w zaskarżonej sprawie i nie orzeczenie kosztów zastępstwa procesowego we wskazanej w nim wysokości.

Żalący wniósł o zmianę postanowienia poprzez zasądzenie od (...) Sp. z o.o. na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego w wysokości 3.600 zł, ewentualnie jego uchylenie i przekazanie sprawy Sądowi do ponownego rozpoznania, nadto o zasądzenie na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie zażaleniowe wedle norm przepisanych.

W uzasadnieniu zażalenia pozwany wskazał, że w niniejszej sprawie sąd prawidłowo winien przyjąć stawkę określoną w § 2 pkt 5 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia ze względu na to, że niniejsza sprawa o wysokość podstawy wymiaru nie należy do kategorii spraw „o świadczenie pieniężne z ubezpieczenia społecznego". Sprawy o podstawę wymiaru nie są bowiem sporami o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenie pełnomocnika uzależnione jest od wartości przedmiotu sporu

Apelację od wyroku wywiódł płatnik składek zaskarżając go w całości i zarzucił mu:

1) naruszenie prawa materialnego:

- art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 18 i 20 ustawy systemowej poprzez ich błędne zastosowanie i przyjęcie, że praktyka polegająca na nieuznawaniu za podstawę wymiaru składek przez płatnika jego wpłat na rzecz pracownika, który zawarł umowę ubezpieczenia na życie stanowi obejście przepisów prawa, podczas gdy sam ustawodawca przewidział taką możliwość w § 2 ust. 1 pkt 26, 31 i 32 rozporządzenia,

- § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że rzadkie opłacanie gotówką części składki lub też pobieranie przez pracodawcę na poczet składki części wynagrodzenia pracownika nie spełnia warunku częściowej partycypacji za proponowane przez pracodawcę korzyści - podczas gdy przepis ten nie stanowi o rozmiarze wpłat, tak więc mieć ona charakter dowolny,

- art. 3 k.c. w zw. z § 2 ust. 1 pkt 31 i 32 rozporządzenia - poprzez ich błędne niezastosowanie i uznanie, że normy te nie mają zastosowania do umów ubezpieczenia z uwagi na ich późniejsze uchylenie przez prawodawcę (zastosowanie wykładni historycznej), podczas gdy z zasady legalizmu wynika, że skoro w chwili zawierania - polis dopuszczalne byłoby uznanie - nawet części przychodu - za wyłączoną z podstawy wymiaru składek, to należało te normy zastosować jako legalne źródło normy prawnej,

- art. 18 ust. 1 ustawy systemowej w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych - poprzez błędną zastosowanie i uznanie spornego świadczenia jako przychodu podlegającego oskładkowaniu, podczas gdy w okolicznościach sprawy nie stanowiło ono typowego przysporzenia w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, albowiem pracownik nie uzyskiwał faktycznie do dyspozycji dodatkowej wypłaty pieniężnej - środki trafiały do ubezpieczyciela tytułem składki ubezpieczeniowej, zabezpieczając jedynie przyszłe, niepewne zdarzenia (np. wypłatę w razie dożycia końca umowy lub śmierci), świadczenie to miało charakter ochronno-inwestycyjny, a nie typowo płacowy, w efekcie błędne zastosowanie art. 18 ust. 1 polegało na objęciu składkami korzyści, która nie powiększała bieżącego majątku pracownika (była dla niego neutralna finansowo w danym momencie), przychód pracownika powinien być w tej sytuacji określony na poziomie realnej korzyści, tj. wartości zaoszczędzonej dzięki dopłacie pracodawcy - a nie całej kwoty składki, Sąd tego nie zbadał z góry zakładając, że całość wpłaty za przychód oskładkowany,

2) naruszenie prawa procesowego:

- art. 132 § 1 zd. 3 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i niedokonanie zwrotu odpowiedzi na odwołanie, podczas gdy w treści tego dokumentu nie zamieszczono oświadczenia o doręczeniu pisma pełnomocnikowi płatnika (faktycznie pismo również nie zostało nadane) - naruszenie jest istotne, albowiem zwrot pisma oznaczałby brak możliwości powoływania twierdzeń w dalszej części postępowania, jak również brak wniosku o zasądzenie kosztów procesu (kosztów, które sąd przyznał, a nie powinien gdyby odpowiedź na odwołanie zwrócił),

- art. 233 § 1 k.p.c. poprzez sprzeczne z zasadami logiki uznanie za niewiarygodne list pracowników, które zawierają informacje o partycypacji w kosztach polis, wyłącznie na tej podstawie, że „listy nie zawierają opisu czego dotyczą oraz nie ma podpisów pracowników”, podczas gdy z innych dowodów - w szczególności zeznań pracowników wynika, że koszt ten był rzeczywiście przez nich ponoszony. 

Mając na uwadze powyższe płatnik składek wniósł o:

- zmianę zaskarżonego orzeczenia i uchylenie decyzji będącej przedmiotem odwołania w całości i umorzenie postępowania przed organem,

- zasądzenie od organu na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych za obie instancje,

- zawieszenie postępowania do czasu rozstrzygnięcia pierwszej sprawy, od której wniesiono apelację, tj. w wyniku zaskarżenia orzeczenia ze sprawy VII U 3091/24 (brak jeszcze sygnatury sądu odwoławczego) - względnie połączenie apelacji do wspólnego rozpoznania.

Organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji skarżącej spółki i zasądzenie na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego za II instancję według norm przepisanych.

Płatnik składek w odpowiedzi na zażalenie pozwanego wniósł o jego oddalenie oraz zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w postępowaniu zażaleniowym.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:

Apelacja płatnika składek jako niezasadna podlegała oddaleniu, a zażalenie organu rentowego zasługiwało na uwzględnienie.

Przedmiotem sporu w niniejszej sprawie było to, czy przychód pracownika M. W. z tytułu składki wpłacanej przez pracodawcę jako ubezpieczającego na poczet umowy ubezpieczenia z Towarzystwem Ubezpieczeń (...) na indywidualne polisy ubezpieczeniowe na życie i dożycie (...) z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym — UFK stanowi przychód, od którego powinna zostać odprowadzona składka na FUS i FUZ.

W pierwszej kolejności należy odnieść się do zarzutów naruszenia prawa procesowego.

Chybiony jest zarzut naruszenia prawa procesowego - art. 132 § 1 zd. 3 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie i niedokonanie zwrotu odpowiedzi na odwołanie, podczas gdy w treści tego dokumentu nie zamieszczono oświadczenia o doręczeniu pisma pełnomocnikowi płatnika.

Wskazać należy, iż postępowanie z zakresu ubezpieczeń społecznych jest postępowaniem odrębnym, charakteryzującym się pewnymi odmiennościami w stosunku do reguł podstawowego postępowania procesowego. W szczególności przepis art. 477 ⁹ § 1 k.p.c. stanowi, że odwołanie od decyzji organów rentowych lub orzeczeń wojewódzkich zespołów do spraw orzekania o niepełnosprawności lub decyzji wydanych przez ten zespół, wnosi się na piśmie do organu lub zespołu, który wydał decyzję lub orzeczenie, lub do protokołu sporządzonego przez ten organ lub zespół, w terminie miesiąca od dnia doręczenia decyzji lub orzeczenia. Przepis art. 477 ⁹ § 2 k.p.c. stanowi natomiast, iż organ rentowy lub wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności niezwłocznie, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym otrzymał odwołanie, przekazuje je wraz z aktami sprawy do sądu. Organ ten lub zespół, jeżeli uzna odwołanie w całości za słuszne, może zmienić lub uchylić zaskarżoną decyzję lub orzeczenie. W tym przypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu.

Ponadto zgodnie z art. 83 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.; dalej ustawa systemowa) odwołanie wnosi się na piśmie do jednostki organizacyjnej Zakładu, która wydała decyzję, lub do protokołu sporządzonego przez tę jednostkę. Jeżeli Zakład uzna odwołanie za słuszne, zmienia lub uchyla decyzję niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania. W tym wypadku odwołaniu nie nadaje się dalszego biegu (ust. 6). Jeżeli odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, Zakład przekazuje niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania, sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem (ust. 7).

Z powyższego wynika, że odmiennie niż wynika to zasad ogólnych, organ rentowy jest obowiązany wnieść odpowiedź na odwołanie wprost do sądu, a nie (jak wynika z art. 132 § 1 k.p.c.) doręczać ją bezpośrednio pełnomocnikowi odwołującego (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 30 marca 2016 r., III AUa 1470/15, LEX nr 2062017).

Odnośnie naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. wskazać należy, że Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a ponadto powinna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i – ważąc ich moc oraz wiarygodność – odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 czerwca 1999 r., II UKN 685/98, OSNP 2000/17/655, LEX nr 41437). W razie przekroczenia naruszenia przez Sąd I instancji przepisu art. 233 § 1 k.p.c. wadliwa jest przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów, a także będące jej konsekwencją ustalenie stanu faktycznego i jego subsumowanie pod określony przepis prawa.

Nadto, jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (art. 233 § 1 k.p.c.) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy brak jest logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 15 grudnia 2005 r., I ACa 513/05, LEX nr 186115).

Apelujący płatnik składek podniósł zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. z uwagi na uznanie za niewiarygodne list pracowników, które zawierają informacje o partycypacji w kosztach polis. Zdaniem Sądu II instancji z materiału dowodowego wynikało, że udział pracownika w opłaceniu składki ubezpieczeniowej z tytułu zawartych polis wynosił 1 zł. Kwestia wiarygodności list nie miała decydującego znaczenia, co zostanie omówione w dalszej części uzasadnienia.

Sąd Okręgowy przeprowadził stosowne postępowanie dowodowe, a w swych ustaleniach i wnioskach nie wykroczył poza ramy swobodnej oceny wiarygodności i mocy dowodów wynikające z przepisu art. 233 k.p.c., nie popełnił też istotnych uchybień w zakresie zarówno ustalonych faktów, jak też ich kwalifikacji prawnej uzasadniających ingerencję w treść zaskarżonego orzeczenia. W konsekwencji Sąd odwoławczy oceniając jako prawidłowe ustalenia faktyczne i rozważania prawne (w przeważającej części) dokonane przez Sąd pierwszej instancji uznał je za własne.

Przechodząc do rozważań prawnych wskazać należy, że zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.; dalej ustawa systemowa) podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe ubezpieczonych wymienionych w art. 6 ust. 1 pkt 1-3 stanowi przychód, o którym mowa w art. 4 pkt 9 i 10, z zastrzeżeniem ust. 1a, 2, ust. 4 pkt 5 i ust. 12. Stosownie do treści art. 20 ust. 1 ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie chorobowe oraz ubezpieczenie wypadkowe stanowi podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie emerytalne i ubezpieczenia rentowe, z zastrzeżeniem ust. 2 i ust. 3. Zgodnie z art. 4 pkt 9 ustawy systemowej przychód to przychody w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych z tytułu: zatrudnienia w ramach stosunku pracy, pracy nakładczej, służby, wykonywania mandatu posła lub senatora, wykonywania pracy w czasie odbywania kary pozbawienia wolności lub tymczasowego aresztowania, pobierania zasiłku dla bezrobotnych, świadczenia integracyjnego i stypendium wypłacanych bezrobotnym oraz stypendium sportowego, a także z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności oraz umowy agencyjnej lub umowy zlecenia, jak również z tytułu współpracy przy tej działalności lub współpracy przy wykonywaniu umowy oraz przychody z działalności wykonywanej osobiście przez osoby należące do składu rad nadzorczych, niezależnie od sposobu ich powoływania.

Na podstawie art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 163) za przychody ze stosunku służbowego, stosunku pracy, pracy nakładczej oraz spółdzielczego stosunku pracy uważa się wszelkiego rodzaju wypłaty pieniężne oraz wartość pieniężną świadczeń w naturze bądź ich ekwiwalenty, bez względu na źródło finansowania tych wypłat i świadczeń, a w szczególności: wynagrodzenia zasadnicze, wynagrodzenia za godziny nadliczbowe, różnego rodzaju dodatki, nagrody, ekwiwalenty za niewykorzystany urlop i wszelkie inne kwoty niezależnie od tego, czy ich wysokość została z góry ustalona, a ponadto świadczenia pieniężne ponoszone za pracownika, jak również wartość innych nieodpłatnych świadczeń lub świadczeń częściowo odpłatnych.

Wyjątki od zasady, że podstawą wymiaru składek są przychody, wskazuje z § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia, zgodnie z którym podstawy wymiaru składek nie stanowią następujące przychody: korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, a polegające na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji.

Należy zauważyć, iż zwolnienia określone we wskazanym rozporządzeniu stanowią odstępstwo od zasady powszechności oskładkowania przychodów ze stosunku pracy i stąd winny być interpretowane ściśle, a więc bez dokonywania wykładni rozszerzającej. Przy czym nie jest istotna w tym przypadku nazwa danego składnika wynagrodzenia, lecz faktyczny charakter danej wypłaty.

Jak wynika z cytowanego przepisu, pierwszym warunkiem, by mówić o wyłączeniu z oskładkowania korzyści materialnych polegających na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług bądź na korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji, jest to, aby prawo pracownika do nich wynikało z układu zbiorowego pracy, regulaminu wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu.

Drugą przesłanką wyłączenia korzyści materialnej z podstawy wymiaru składek jest natomiast to, aby pracownik ponosił częściową odpłatność z tytułu jej nabycia, tj. cena za nabyty artykuł, towar lub usługę musi być niższa niż cena detaliczna. Ten warunek odnosi się jednak wyłącznie do korzyści materialnych polegających na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług. Nie dotyczy korzyści polegającej na korzystaniu z przejazdów środkami lokomocji. Z uwagi na to, że § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia nie formułuje żadnych wymagań co do skali odpłatności, której ciężar musi ponieść pracownik, za wystarczającą należy uznać również odpłatność symboliczną.

Wskazany przepis rozporządzenia nie zastrzega formy, jaką powinna przybierać korzyść materialna nieuwzględniana w obliczaniu podstawy wymiaru składek. Skoro ani w rozporządzeniu, ani w ustawie systemowej nie jest wyraźnie zastrzeżona forma, jaką ma przybierać wskazana korzyść materialna, to nie ma żadnych podstaw prawnych, by ograniczać zastosowanie tego przepisu wyłącznie do świadczeń niepieniężnych. Jeżeli ustawodawca chciałby takie ograniczenie wprowadzić, to uczyniłby to w sposób jednoznaczny (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 7 lipca 2025 r., III AUa 457/25).

Pogląd, że wykładnia § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia prowadzi do wniosku, iż wszelkie korzyści materialne (każde przysporzenie majątkowe) uzyskiwane przez pracowników na zasadach wynikających z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu z tytułu zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług nie wchodzą do podstawy wymiaru składek wynika także z orzecznictwa (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2025 r., III AUa 1247/24, LEX nr 3857084; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 kwietnia 2008 r., II UK 172/07, LEX nr 508357).

Jeżeli więc wartość współfinansowanych przez przedsiębiorcę części świadczeń z tytułu ubezpieczenia ponoszona na rzecz pracowników kwalifikowana jest jako przychód z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy oraz u przedsiębiorcy obowiązuje zakładowy, bądź ponadzakładowy układ zbiorowy pracy, z którego będzie wynikało prawo pracowników do ich otrzymywania bądź też prawo do takich świadczeń wynika z regulaminu wynagradzania lub innych przepisów o wynagradzaniu, to świadczenia te nie są uwzględniane w podstawie wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 21 czerwca 2013 r., III AUa 1791/12, LEX nr 1339309).

Z istotnych okoliczności sprawy wynikało, że pracownicy zatrudnieni przez płatnika na podstawie umów o pracę na stanowiskach administracyjnych i kierowców, zawierali polisy indywidualne polisy na życie i dożycie w Towarzystwie Ubezpieczeń (...)- (...) wraz z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym, której funkcjonowanie było uzależnione od zawarcia umowy (polisy) „podstawowej”. W treści umów wskazany był dzień zawarcia umowy oraz data dożycia — w przypadku skarżących było to 20 lat od zawarcia umowy. Jak wynika z zawartych w aktach kontroli polis wysokość „Składki Regularnej” pokrywanej przez pracodawcę (na którą składała się składka podstawowa oraz za umowę dodatkową) dla kierowców wynosiła 550,00 zł, natomiast dla pracowników z grupy „biuro" co do zasady 700,00 zł. Dodatkowa umowa na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym (UFK) stanowi rozszerzenie zakresu ochrony ubezpieczeniowej z tytułu umowy głównej i przewiduje regularne opłacanie składek z możliwością wpłacania środków zgromadzonych na rachunku raz w miesiącu w trakcie trwania Umowy UFK pod rygorem utrzymania minimalnego salda części bazowej rachunku (6.000 zł). Wartość przekazywanych przez płatnika kwot składek z tytułu zawartych polis ubezpieczeniowych z (...) często przekraczała wysokość wynagrodzenia pracowników i wynosiła kilka tysięcy złotych. O wysokości przekazywanej składki z tytułu zawarcia polisy z (...) dla poszczególnych pracowników decyzję podejmowała W. K. - Prezes Zarządu, kierując się subiektywnym odczuciem, zaangażowaniem pracownika w pracę oraz ogólnym wynikiem finansowym spółki. Niektórzy pracownicy płatnika składali do (...) drogą elektroniczną wnioski o wypłacenia środków nadpłaconych przez płatnika tytułem składek z części wolnej rachunku polisy, a ubezpieczyciel co miesiąc dokonywał przelewu na wskazane przez nich konto bankowe. Inni takich wniosków nie składali, ale o wysokości zgromadzonych składek wpłaconych od pracodawcy, wyższych od kwot wynikających z zawartych polis ubezpieczeniowych, dowiadywali się z banku i dokonywali wypłat za pomocą karty bankomatowej. Wypłacane przez pracowników kwoty ze składek z polis wynosiły do kilku tysięcy złotych miesięcznie. Pracownicy nie mogli dokonać w tym trybie wypłaty z części bazowej rachunku. Płatnik naliczał podatek od składek przekazywanych na indywidualne konta ubezpieczonych w związku z zawartymi polisami ubezpieczeniowymi w (...). Kwoty tych składek stanowiły przychód ubezpieczonych, który uwzględniono w informacjach o przychodach z innych źródeł oraz o dochodach i pobranych zaliczkach na podatek dochodowy P1T-11. Kwoty składek wykazano w pozycji źródła przychodów: należności (przychody) ze stosunku pracy. Płatnik nie deklarował ww. kwot jako podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, nie naliczał i nie odprowadzał z tego tytułu składek. Część pracowników zawierała także polisy na ubezpieczenie grupowe na życie w TU (...). Składka na to ubezpieczenie była finansowana w całości przez pracowników, rolą pracodawcy było jedynie zebranie składek i przekazanie do ubezpieczyciela. Pracownikom produkcyjnym nie proponowano zawarcia polis. Wynagrodzenia za pracę dla tych pracowników były wypłacane gotówką.

Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu I instancji, że zaproponowany przez pracodawcę benefit w postaci uiszczenia przez pracodawcę wpłat z tytułu składek na poczet umowy ubezpieczenia zawartej przez pracownika z Towarzystwem Ubezpieczeń (...) na indywidualne polisy ubezpieczeniowe na życie i dożycie (...)z dodatkową umową na życie z Ubezpieczeniowym Funduszem Kapitałowym — UFK nie mieści się w dyspozycji § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia.

Organ rentowy nie kwestionował, że płatnik posiada odpowiednie zapisy w regulaminie wynagradzania dotyczące opłacania przez pracodawcę składek na ubezpieczenie na życie i dożycie za pracowników, przy częściowej partycypacji w kosztach składek przez pracowników. Wprawdzie pracownicy partycypowali symbolicznie w składce ubezpieczeniowej, bo w wysokości 1 zł, ale nawet taka odpłatność spełnia kryteria z § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia, bowiem przepis ten nie formułuje żadnych wymagań co do skali odpłatności, której ciężar musi ponieść pracownik.

Jednakże istotne jest, że płatnik składek w sposób nieprawidłowy wyodrębnił przychód otrzymywany przez pracowników w ramach wynagrodzenia podstawowego od przychodu osiąganego w związku z wypłatą środków z polisy, który był znacznie wyższy od wynagrodzenia podstawowego, a jednocześnie ściśle związany z wykonywaniem przez pracownika czynności w ramach umowy o pracę, stopniem jego zaangażowania i osiąganych rezultatów, przez co uniknął zapłacenia składek społecznych, tak jakby to miało miejsce, gdyby wynagrodzenie rzeczywiście osiągane w związku z realizacją umowy o pracę ujęte zostało w raportach imiennych rozliczających składki danego pracownika. Łączny przypis składek dokonany przez organ rentowy na skutek przeprowadzonej kontroli wyniósł 1.697.230,20 zł.

Jak prawidłowo ustalił Sąd Okręgowy płatnik praktycznie co miesiąc dokonywał nadpłat składek na konta bankowe wyszczególnione w polisach do wpłat składek dodatkowych UFK za poszczególnych pracowników. Nadpłaty te czasem kilka/kilkanaście razy przekraczały ustaloną składkę regularną. Wskutek tego działania na rachunku ubezpieczonych powstawała nadpłata, którą mogli dowolnie dysponować, w tym raz w miesiącu dokonać wypłaty nadpłaconych środków, uzyskując tym samym dodatkowe, nieoskładkowane przez płatnika przychody.

Płatnik składek przewidział umowy ubezpieczenia jedynie pracownikom biurowym i kierowcom, pomijając pracowników produkcyjnych. Wpłaty dokonywane przez pracodawcę poszczególnym pracownikom miały charakter uznaniowy, były ukrytym wynagrodzeniem. Istotne jest, że w przypadku indywidualnych umów na życie i dożycie wypłata świadczenia na rzecz ubezpieczonego uzależniona jest od wystąpienia zdarzenia ubezpieczeniowego w trakcie trwania polisy. Natomiast w niniejszej sprawie wypłata dodatkowe świadczenia była dokonywana przez pracowników niezależnie od zajścia zdarzenia ubezpieczeniowego. Wypłacane kwoty składek polis wynosiły do kilku tysięcy złotych miesięcznie. Jednoczenie podkreślić należy, że pracodawca nie wypłacał premii czy nagród, a także w 2022 r. utracił możliwość nieuwzględniania w kosztach działalności należności kierowców w transporcie międzynarodowym. To wskazuje, że płatnik wprowadzając w spółce rozwiązanie w postaci benefitu dla pracowników w formie opłacenia składek na indywidualne ubezpieczenie na życie i dożycie, w istocie dążył do optymalizacji kosztów działalności, kosztem składek, które powinien odprowadzić na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne zatrudnianych pracowników. Z tego też względu zgodzić się należy z organem rentowym, że rozbicie kwoty wynagrodzenia osiąganego przez pracownika z tytułu umowy o pracę, w związku z wykonywanymi w tym samym miejscu i w tym samym czasie na rzecz tego samego płatnika, na dwie wypłaty, z których tylko jedna, w znacznie niższej wysokości, stanowi podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne, należy traktować jako działanie mające na celu obejście prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., tj. upozorowaniu sytuacji, w której obowiązek opłacania składek na ubezpieczenie społeczne powstaje tylko z jednej części wynagrodzenia należnego z tytułu umowy o pracę. Nie można zgodzić się z apelującym, że świadczenia miało charakter ochronno-inwestycyjny, a nie typowo płacowy.

Dodać należy, że M. W. w 2023 r. osiągnął przychód z tytułu zatrudnienia w kwocie 46.190,52 zł, a jego przychód z tytułu zawartych polis w (...) wyniósł 86.777 zł. Z zeznania podatkowego PIT-11 wynika, że jego łączny przychód ze stosunku pracy wyniósł 132.967,52 zł. Deklarowane składki wyniosły 19.779,13 zł, należne składki – 57.217,67 zł, czyli różnica 37.438,54 zł.

Sąd Apelacyjny we Wrocławiu w wyroku z dnia 20 grudnia 2016 r., III AUa 1210/16 (niepubl.), wskazał, że "w katalogu przychodów wyłączonych z obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne w § 2 ust. 1 tego rozporządzenia, nie wymienia się wartości finansowej przez pracodawcę części opłaty z tytułu przystąpienia przez pracownika do dobrowolnego funduszu emerytalnego; stąd też opisane korzyści, podlegają włączeniu do podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne." Na podobnym stanowisku stanął Sąd Okręgowy w Warszawie, stwierdzając, że emerytalny program oszczędnościowy, który umożliwia pracownikom systematyczne oszczędzanie dodatkowego kapitału i stanowi dodatkowe świadczenie od pracodawcy które opiera się na zasadzie partycypacji pracodawcy oraz pracownika we wpłacanych składkach i odroczeniu możliwości wpłat do czasu uzyskania uprawnień emerytalnych, który ma na celu zapewnienie pracownikom dodatkowego źródła gromadzenia oszczędności oraz zabezpieczenia finansowego na przyszłe świadczenie emerytalne, a także w którym pracownik posiada dostęp do gromadzonych środków na zasadach określonych w regulaminie stanowi rodzaj programu oszczędnościowego o charakterze pieniężnym. Brak jest więc podstaw aby stwierdzić, że ponoszone w ramach takich funduszy świadczenia objęte są wyłączeniem z obowiązku odprowadzenia składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne (wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 16 lutego 2021 r., XIII U 2087/19, niepubl.- tak Sąd Okręgowy w Łodzi w wyroku z dnia 15 listopada 2023 r., VIII U 628/23, LEX nr 3671609).

Sąd II instancji nie stwierdził naruszenia przez Sąd Okręgowy przepisów prawa materialnego, tj. art. 18 ust. 1; art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 18 i 20 ustawy systemowej, ani § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia, ani art. 3 k.c. w zw. z §2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia w sposób skutkując koniecznością zmiany zaskarżonego wyroku.

Płatnik składek w apelacji wskazał, że niezależnie od podstawy z § 2 pkt 26 rozporządzenia, sąd powinien zastosować §2 pkt 31 i 32. Jednakże wskazane normy dotyczyły konkretnych sytuacji obwarowanych licznymi warunkami, na czele z tym, że chodziło jedynie o umowy zawarte lub odnowione przed dniem 9 lipca 1998 r. oraz przed dniem wyjścia w życie ustawy o pracowniczych programach emerytalnych (z 2004 r.) i nie mogło dojść do ich zastosowania w sprawie.

Biorąc pod uwagę poczynione wyżej ustalenia i rozważania w ocenie Sądu Odwoławczego apelacja płatnika składek była nieuzasadniona, wobec czego na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Apelacyjny orzekł, jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Natomiast zażalenie organu rentowego na pkt 2 zaskarżonego wyroku było zasadne.

Sprawa niniejsza nie jest sprawą o świadczenie z ubezpieczenia społecznego i podleganie ubezpieczeniu społecznemu. Przedmiotem sprawy jest bowiem wysokość podstawy wymiaru składek ubezpieczonego na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych przedmiot sporu wyznaczany jest w pierwszej kolejności przedmiotem decyzji organu rentowego zaskarżonej do sądu ubezpieczeń społecznych, od której wniesiono odwołanie do sądu, a w drugim rzędzie przedmiotem postępowania sądowego, określonego zakresem odwołania od decyzji organu rentowego do sądu (por. postanowienie z dnia 23 listopada 2007 r., II UZ 30/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 54 i przywołane w nim orzecznictwo). Zaskarżona decyzja, wyznaczająca przedmiot sporu, nie dotyczyła ani kwestii podlegania przez pracownika płatnika składek ubezpieczeniom społecznym w spornym okresie, ani też przysługiwania mu świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Składki na ubezpieczenie społeczne nie są świadczeniami pieniężnymi z ubezpieczenia społecznego, lecz świadczeniami na to ubezpieczenie, a skoro tak to uznać należy, że wynagrodzenie pełnomocnika za udział w postępowaniu przed Sądem I instancji jest uzależnione od wartości przedmiotu sporu (por. postanowienie Sąd Apelacyjny w Krakowie z dnia 24 września 2012 r. (III AUz 164/12, LEX nr 1220520). Sprawa o ustalenie podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne jest sprawą o prawo majątkowe.

W przypadku, gdy przedmiotem sporu nie jest wysokość zobowiązania składkowego, ale wysokość samej podstawy wymiaru - wartość przedmiotu zaskarżenia stanowi różnica między zadeklarowaną przez płatnika składek podstawą wymiaru składek a podstawą wymiaru należną według organu rentowego. Oznacza to, że w sprawie, w której spór nie dotyczył wysokości zobowiązania składkowego, lecz bezpośrednio wysokości podstawy wymiaru składek, od której będą naliczane także świadczenia z ubezpieczeń społecznych, wartość przedmiotu zaskarżenia wyraża się różnicą między podstawą wymiaru składek przyjętą przez ubezpieczoną (oraz płatnika składek) a podstawą wymiaru składek określoną w decyzji organu rentowego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 8 listopada 2013 r., II UZ 61/13, LEX nr 1396417, z dnia 24 listopada 2016 r., I UZ 41/16, LEX nr 2191449 i szeroko powołane w nim orzecznictwo, z dnia 19 kwietnia 2017 r., I UZ 63/16, LEX nr 2309618) oraz z dnia 16 stycznia 2018 r., III UZ 12/17, LEX nr 2439112).

Deklarowane składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne ubezpieczonego wyniosły, wyniosły 19.779,13 zł, należne składki – 57.217,67 zł, czyli różnica 37.438,54 zł i to była wartość przedmiotu sporu. Wówczas stawka minimalna wynosi 3.600 zł - § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).

Sąd Apelacyjny na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. w zw. z art. 98 § 1 - 1 ¹ i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz art. 108 zd. 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 rozporządzenia orzekł, jak w punkcie drugim sentencji wyroku.

O kosztach zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd Apelacyjny orzekł w punkcie trzecim wyroku uwzględniając zasadę odpowiedzialności za wynik procesu – art. 98 § 1 - 1 ¹ i 3 k.p.c., art. 99 k.p.c. oraz art. 108 zd. 1 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 5 i § 10 ust. 1 pkt 2 ww. rozporządzenia (3.600 zł x 75 %, tj. 2.700 zł).

W punkcie czwartym sentencji wyroku Sąd Apelacyjny zasądził od płatnika składek na rzecz pozwanego kwotę 450 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu zażaleniowym przy zastosowaniu § 2 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 2 pkt 2 ww. rozporządzenia (wartość przedmiotu zaskarżenia – 3.600-360 zł, czyli 3.240 zł-stawka 900 zł x 50 %).

SSA Daria Stanek