sygn. III AUa 964/25 2 grudnia 2025 Sąd Apelacyjny w Gdańsku

Wyrok z 2 grudnia 2025, sygn. III AUa 964/25

Data orzeczenia 2 grudnia 2025

Sąd Sąd Apelacyjny w Gdańsku

Wydział III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Przewodniczący Sędzia Iwona Krzeczowska-Lasoń

Tagi

#Sąd Apelacyjny w Gdańsku #III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych #wyrok

Podstawa prawna

art. 8 kpa art. 9 kpa art. 11 kpa art. 98 kpc art. 108 kpc art. 233 kpc art. 385 kpc art. 387 kpc

Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)

art. 391 kpc art. 476 kpc art. 477 kpc

Sygn. akt III AUa 964/25
<div>
<h2>WYROK</h2>
<h5>W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ</h5>
Dnia 2 grudnia 2025 r.
Sąd Apelacyjny w Gdańsku – III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w składzie:
<table>
<colgroup>
<col width="153"/>
<col width="402"/>
</colgroup>
<tr>
<td>
Przewodnicząca:
</td>
<td>
SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń
</td>
</tr>
<tr>
<td> </td>
<td> </td>
</tr>
</table>
po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2025 r. w Gdańsku na posiedzeniu niejawnym
sprawy M. L.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w E.

o zwrot nienależnie pobranego świadczenia
na skutek apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w E.

od wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu z dnia 15 maja 2025 r., sygn. akt IV U 691/24

1.
oddala apelację,

2.
zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w E. na rzecz M. L. kwotę 675 (sześćset siedemdziesiąt pięć) złotych wraz z odsetkami z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1(1))">art. 98 § 1
1 k.p.c.</a> tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym

SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń
Sygn. akt III AUa 964/25
</div>
<div>
<h2>UZASADNIENIE</h2>
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w E., decyzją z 5 września 2024 roku, zobowiązał ubezpieczoną M. L. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia postojowego w kwocie 4160 zł w terminie miesiąca od otrzymania decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
Powyższa decyzja została zaskarżona przez ubezpieczoną odwołaniem, w którym skarżąca podniosła, że skoro pierwotnie porównywany był miesiąc marzec do lutego – jako moment blokowania działalności gastronomicznej i zgodnie z przepisami miał być spełniony warunek spadku przychodów o 15%, to luty winien być przyjmowany jako miesiąc bazowy również do późniejszej oceny czy sytuacja ubezpieczonej uległa poprawie. W toku postępowania ubezpieczona wniosła dodatkowo o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Organ rentowy, w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie oraz o zasądzenie od ubezpieczonej na rzecz organu kosztów zastępstwa procesowego wraz z ustawowymi odsetkami.
Sąd Okręgowy w Elblągu, wyrokiem z 15 maja 2025 roku, zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił, że ubezpieczona M. L. nie jest zobowiązana do zwrotu świadczeń postojowych w łącznej kwocie 4160 zł wypłaconych w kwotach po 2080 zł 29 czerwca 2020 roku i 2 lipca 2020 roku wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie (pkt I ) oraz zasądził od organu rentowego na rzecz ubezpieczonej M. L. kwotę 900 złotych z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu – kosztów zastępstwa procesowego (pkt II)
Sąd ustalił, że ubezpieczona M. L. wykonuje działalność gospodarczą w zakresie: restauracje i inne placówki gastronomiczne (kod PKD 56.10.A.). Wnioskiem z 24 kwietnia 2020 roku po raz pierwszy wystąpiła o świadczenie postojowe RSP-D, wskazując przychód osiągnięty w lutym 2020 roku w kwocie 36 030,54 zł oraz przychód osiągnięty w marcu 2020 roku w kwocie 20 959,19 zł. Świadczenie postojowe zostało wypłacone w kwocie 2080 zł 15 maja 2020 roku.
25 czerwca 2020 roku ubezpieczona złożyła pozwanemu dwa wnioski o świadczenie postojowe za kolejny okres RSP-DK i oświadczyła, że jej sytuacja materialna wykazana we wniosku o świadczenie postojowe nie uległa poprawie. Pozwany wypłacił świadczenia w kwotach po 2080 zł 29 czerwca 2020 roku oraz 2 lipca 2020 roku.
Od 9 do 15 maja 2024 roku pozwany przeprowadził kontrolę w zakresie między innymi prawidłowości i rzetelności danych przekazanych do ZUS we wnioskach o świadczenie postojowe. Z ustaleń pozwanego wynikało, że przychód osiągnięty przez ubezpieczoną w maju 2020 roku wyniósł 24 905,25 zł i był wyższy od przychodu uzyskanego w marcu 2020 roku, który wynosił 20 959,19 zł, tj. w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia pierwszorazowego wniosku RSP-D z 24 kwietnia 2020 roku. Ubezpieczona nie wniosła zastrzeżeń do protokołu kontroli. W konsekwencji pozwany wydał zaskarżoną decyzję z 5 września 2024 roku, którą zobowiązał ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. W decyzji tej pozwany określił również wysokość odsetek ustawowych na dzień wydania decyzji liczonych od każdego z wypłaconych świadczeń. Postanowieniem z 11 września 2024 roku pozwany sprostował ww. decyzję w zakresie wysokości naliczonych odsetek.
Przychód ubezpieczonej z tytułu prowadzonej działalności od lutego do czerwca 2020 roku wynosił odpowiednio: w lutym 2020 roku 36 030,54 zł, w marcu 2020 roku 20 959,19 zł, w kwietniu 2020 roku 15 928,02 zł, w maju 2020 roku 24 905,29 zł, w czerwcu 2020 roku 25 048,20 zł.
Sąd uznał, że odwołanie ubezpieczonej zasługiwało na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 15zq ust. 1 pkt 1 i ust. 2 i4 ustawy z 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, świadczenie postojowe przysługuje osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów ustawy z 6 marca 2018 roku - Prawo przedsiębiorców lub innych przepisów szczególnych, zwanej dalej „osobą prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą”.
Świadczenie postojowe przysługuje osobom zamieszkującym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli są: 1) obywatelami Rzeczypospolitej Polskiej lub 2) posiadającymi prawo pobytu lub prawo stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obywatelami państw członkowskich Unii Europejskiej, państw członkowskich Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) - strony umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym lub Konfederacji Szwajcarskiej, lub 3) cudzoziemcami legalnie przebywającymi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. (art. 15zq ust. 2 cyt. ustawy).
Zgodnie z treścią ust. 4 art. 15zq cyt. ustawy osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą świadczenie postojowe przysługuje, jeżeli rozpoczęła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej przed 1 kwietnia 2020 roku i: 1) nie zawiesiła prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej oraz jeżeli przychód z prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe był o co najmniej 15% niższy od przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc; 2) zawiesiła prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej po 31 stycznia 2020 roku; 3) nie podlega ubezpieczeniom społecznym z innego tytułu, chyba że podlega ubezpieczeniom emerytalnym i rentowym z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej. Wymogów, o których mowa w ust. 4, nie stosuje się do osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, do której mają zastosowanie przepisy dotyczące zryczałtowanego podatku dochodowego w formie karty podatkowej i która korzystała ze zwolnienia sprzedaży od podatku od towarów i usług na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20040540535" title="Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług - Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535 (art. 113;art. 113 ust. 1;art. 113 ust. 9)">art. 113 ust. 1 i 9 ustawy z 11 marca 2004 roku o podatku od towarów i usług</a> – art. 15zq ust. 6 cyt. ustawy.
Celem ustawodawcy wprowadzającego prawo do świadczenia postojowego było zagwarantowanie ochrony obywateli, których dotykają opóźnienia lub brak realizacji dostaw, zatory płatnicze lub absencja pracowników związana ze wzrostem zachorowalności na COVID. Ustawodawca uznał, że do najbardziej zagrożonych grup należą osoby prowadzące działalność gospodarczą, opłacające składki same za siebie oraz osoby wykonujące pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, innej umowy o świadczenie usług, do których zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640160093" title="Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz. U. z 1964 r. Nr 16, poz. 93 ()">Kodeksem cywilnym</a> stosuje się przepisy dotyczące umowy zlecenia a także osoby wykonujące pracę na podstawie umowy o dzieło, gdyż osoby te są wyjątkowo narażone na niestabilność, a nawet całkowitą utratę przychodów z powodu pandemii koronawirusa, ze względu na brak zleceń lub zamówień, czy rezygnację z realizowanych lub zawieranych umów (uzasadnienie do projektu ustawy o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw – nr druku 299).
Zgodnie z treścią art. 15zr cyt. ustawy: 1. Świadczenie postojowe przysługuje w wysokości 80% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w 2020 roku nie więcej niż trzykrotnie, z zastrzeżeniem ust. 2 i 4. 2. W przypadku, gdy suma przychodów z umów cywilnoprawnych w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych uzyskana w miesiącu poprzedzającym miesiąc, w którym został złożony wniosek o świadczenie postojowe wynosi mniej niż 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w 2020 roku świadczenie postojowe przysługuje w wysokości sumy wynagrodzeń z tytułu wykonywania tych umów cywilnoprawnych. 3. Osobie prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą, o której mowa w art. 15zq ust. 6, świadczenie postojowe przysługuje w wysokości 50% kwoty minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalanego na podstawie przepisów o minimalnym wynagrodzeniu za pracę, obowiązującego w 2020 roku nie więcej niż trzykrotnie. 4. W przypadku zbiegu praw do więcej niż jednego świadczenia postojowego przysługuje jedno świadczenie postojowe.
W myśl art. 15zs. ust. 3 wniosek o ustalenie prawa do świadczenia postojowego, zawiera: 1) dane osoby uprawnionej (imię i nazwisko, numer PESEL, a jeżeli nie nadano tego numeru, serię i numer dowodu osobistego albo paszportu - w przypadku osób, o których mowa w art. 15zq ust. 1 pkt 2, numer NIP, a jeżeli nie nadano tego numeru, numery PESEL i REGON w przypadku osób, o których mowa w art. 15zq ust. 1 pkt 1, adres do korespondencji w przypadku osób, o których mowa w art. 15zq ust. 1 pkt 2, nazwę skróconą płatnika składek w przypadku osób, o których mowa w art. 15zq ust. 1 pkt 1); 2) wskazanie rachunku płatniczego osoby uprawnionej prowadzonego w kraju lub wydanego w kraju instrumentu płatniczego; (…) 3) (…) 4) oświadczenie osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą potwierdzające: a) (uchylona), b) przestój w prowadzeniu działalności, o którym mowa w art. 15zq ust. 3, c) uzyskanie w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe przychodu o co najmniej 15% niższego od przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc, jeżeli nie zawiesiła prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej; 5) inne informacje niezbędne do ustalenia prawa do świadczenia postojowego; 6) podpis wnioskodawcy. 5. Oświadczenia, o których mowa w ust. 3 pkt 4 i ust. 4, osoba uprawniona, zleceniodawca lub zamawiający składa pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń. W oświadczeniu jest zawarta klauzula następującej treści: „Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia”. Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń.
Stosownie do art. 15zua ust. 1 -3 ww. ustawy, świadczenie postojowe może zostać przyznane ponownie, na podstawie oświadczenia osoby uprawnionej, której wypłacono świadczenie postojowe, o którym mowa w art. 15zu ust. 1. Wypłata po raz kolejny świadczenia postojowego może zostać dokonana nie wcześniej niż w miesiącu następującym po miesiącu wypłaty świadczenia postojowego, o którym mowa w art. 15zu ust. 1. Warunkiem przyznania kolejnego świadczenia postojowego jest wykazanie w oświadczeniu, że sytuacja materialna wykazana we wniosku, o którym mowa w art. 15zs albo 15zsa, nie uległa poprawie.
Zgodnie zaś z art. 15zx ust. 1 pkt 1 i ust. 3 cyt. ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie postojowe, jest zobowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego. Za nienależnie pobrane świadczenie postojowe uważa się świadczenie: 1) przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego; 2) wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona; 3) wypłacone w kwocie wyższej niż należna (art. 15 ust. 2 pkt 1-3).
Przekładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, w ocenie Sądu pierwszej instancji, nie zostały spełnione przesłanki do uznania wypłaconego wnioskodawczyni świadczenia postojowego za nienależnie pobrane, bowiem organ rentowy nie wykazał, by ubezpieczona, ubiegając się ponownie o świadczenie postojowe, złożyła fałszywe oświadczenia, fałszywe dokumenty albo świadomie wprowadziła w błąd organ rentowy w inny sposób. W przekonaniu Sądu Okręgowego, nie można wnioskodawczyni przypisać złej wiary w ubieganiu się o powyższe świadczenia.
Sąd Okręgowy wskazał, że kluczowe znaczenie dla ustalenia czy ponowne świadczenia postojowe zostały przyznanie nienależnie ma ustalenie znaczenia pojęcia „sytuacja materialna wykazana we wniosku, o którym mowa w art. 15zs, nie uległa poprawie”.
Ustawodawca w samej treści ustawy nie wyjaśnił jakie kryteria powinny być brane pod uwagę przy ocenie czy sytuacja materialna osoby uprawnionej nie uległa poprawie. Na problemy z prawidłowym rozumieniem tego pojęcia wskazano w literaturze, podnosząc iż warunek przyznania kolejnego świadczenia postojowego, określony w art. 15zua ust. 3 ustawy COVID-19, jest dalece niedookreślony i trudno jednoznacznie wskazać, w oparciu o jakie kryteria możliwe jest przyjęcie, że sytuacja materialna osoby ubiegającej się o przyznanie kolejnego świadczenia postojowego, względem sytuacji wykazanej w poprzednim wniosku, o którym mowa w art. 15zs ustawy COVID-19, nie uległa poprawie /M. Barański [w:] Komentarz do niektórych przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych [w:] Tarcza antykryzysowa 1.0 - 4.0, ustawa o dodatku solidarnościowym i inne regulacje, jako szczególne rozwiązania w prawie pracy, prawie urzędniczym i prawie ubezpieczeń społecznych/.
Ubezpieczona, w celu prawidłowego ustalenia, czy przysługuje jej prawo do złożenia wniosku o kolejne świadczenie postojowe, konsultowała tę kwestię ze swoim księgowym A. R., który analizował ukazujące się w mediach artykuły dotyczące zasad przyznawania świadczenia postojowego i kontaktował się telefonicznie z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w celu ustalenia, na czym ma polegać ocena sytuacji materialnej osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą. Z treści dostępnych publikacji, jak również z informacji udzielonych przez ZUS wynikało, że ocenę w tym zakresie zostawiono samemu przedsiębiorcy. A. R. zwrócił się do ZUS z pytaniem, czy należy patrzeć na przychody, czy na dochody i uzyskał odpowiedź, że ocena należy do osób prowadzących działalność gospodarczą.
Opierając się na dostępnych źródłach informacji i posiadanym doświadczeniu zawodowym, A. R. stwierdził, że jeśli w lutym 2020 roku został uzyskany określony przychód, a warunkiem otrzymania świadczenia jest spadek przychodu o 15%, to jeśli w następnych miesiącach uzyskiwane kwoty przychodu nadal mieszczą się w granicach 15% spadku przychodu w stosunku do lutego, to został spełniony warunek, że sytuacja materialna ubezpieczonej nie uległa poprawie. W oparciu o poczynione ustalenia przygotował w imieniu ubezpieczonej dwa wnioski o kolejne świadczenia postojowe. Świadek podkreślił, że opisana interpretacja była zgodna z informacją zamieszczoną na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w której wskazano, że przedsiębiorca nie musi wykazywać spadku o kolejne 15 %, ale musi ocenić, czy jego sytuacja jest na podobnym poziomie, czy niewiele się zmieniła. W informacji na stronie internetowej ZUS wskazano, że należy porównać obecną sytuację do tej sprzed złożenia wniosku o pierwsze świadczenie.
Sąd pierwszej instancji stwierdził, że przedstawiony przez ubezpieczoną M. L. i świadka A. R. sposób rozumienia wyrażenia „sytuacja materialna wykazana we wniosku, o którym mowa w art. 15zs, nie uległa poprawie” nie jest odosobniony, bowiem został również zaprezentowany w systemie informacji prawnej Lex, gdzie został wyrażony pogląd, zgodnie z którym: „(…) na mocy art. 15zua ust. 1-3 u.sz. roku świadczenie postojowe może zostać przyznane ponownie, na podstawie oświadczenia osoby uprawnionej, której wypłacono świadczenie postojowe. Wypłata po raz kolejny świadczenia postojowego może zostać dokonana nie wcześniej niż w miesiącu następującym po miesiącu wypłaty świadczenia postojowego. Warunkiem przyznania kolejnego świadczenia postojowego jest wykazanie w oświadczeniu, że sytuacja materialna wykazana w pierwszym wniosku nie uległa poprawie. Uwzględniając powyższe należy dopuścić istnienie przerwy w pobieraniu postojowego, a tym samym, jeżeli przedsiębiorca uzyskał świadczenie postojowe na podstawie wniosku złożonego w czerwcu, to kolejny wniosek może złożyć w lipcu, ale może też zrobić to w sierpniu. Jednakże, jeżeli przychody lipcowe byłyby wyższe niż 85% przychodów kwietniowych, to oświadczenie o braku poprawy byłoby złożone nieprawidłowo. Oświadczenie to może być natomiast złożone we wrześniu za sierpień, jeżeli w sierpniu przedsiębiorca zaliczył spadek przychodów.” (Pytania i odpowiedzi do art. 15zua ustawy z 2 marca 2020 roku o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374 z późn. zm., „Kiedy można wystąpić o ponowne świadczenie postojowe?” Opublikowano: (...), Autor odpowiedzi: Z. P., Odpowiedzi udzielono: 27 sierpnia 2020 roku, stan prawny dotychczas nie uległ zmianie).
Zgodnie z brzmieniem art. 15zs ust. 3 pkt. 4 c), sytuacja materialna osoby prowadzącej działalność gospodarczą wykazana w pierwszym wniosku o przyznanie świadczenia postojowego opiera się na kryterium spadku przychodów o co najmniej 15 % w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe w porównaniu do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym ten miesiąc.
Z kolei z treści art. 15zua ust. 3, określającym przesłanki nabycia prawa do kolejnego świadczenia postojowego, wynika, że przepis ten nie przewiduje kryterium porównania samego „przychodu” uzyskanego w miesiącu poprzedzającym złożenie kolejnego wniosku o świadczenie postojowe do przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym złożenie pierwszego wniosku o to świadczenie. Przepis ten stanowi natomiast, że dla ponownego przyznania świadczenia postojowego konieczne jest porównanie „sytuacji materialnej” wykazanej we wniosku o pierwsze świadczenie postojowe i ustalenie, że nie uległa ona poprawie. Jak wynika informacji zawartej na stronie internetowej ZUS sytuacja materialna wykazana we wniosku o pierwsze świadczenie postojowe ma być porównywana do sytuacji materialnej istniejącej „obecnie”, tj. przed złożeniem wniosku o kolejne świadczenie postojowe.
W ocenie Sądu pierwszej instancji, skoro charakterystyka sytuacji materialnej wykazanej w pierwszym wniosku (o którym mowa w art. 15zs) opiera się na kryterium spadku przychodów o 15 %, to ocena sytuacji materialnej uzasadniającej wystąpienie z kolejnym wnioskiem powinna wykazać, czy w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o kolejne świadczenie postojowe utrzymuje się spadek przychodów o co najmniej 15 % względem miesiąca stanowiącego punkt odniesienia do porównania przychodów w ramach pierwszego wniosku (w przypadku ubezpieczonej – do lutego 2020 roku). Nie jest przy tym wymagane wykazanie spadku przychodów o kolejne 15%, jak wskazano w informacji zamieszczonej na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Ubezpieczona w oświadczeniu załączonym do wniosku o ponowne świadczenie postojowe wykazała, zgodnie z rzeczywistym stanem faktycznym, że jej przychód w maju 2020 roku wyniósł 24 905,29 zł, zatem stanowił 69,12% przychodu uzyskanego w lutym 2020 roku w wysokości 36 030,54 zł, co oznacza utrzymujący się spadek przychodu o ponad 15 %, a dokładnie o 30,88 %. Z kolei przychód w czerwcu 2020 roku wyniósł 25 048,20 zł, zatem stanowił 69,51% przychodu uzyskanego w lutym 2020 roku w wysokości 36 030,54 zł, co oznacza utrzymujący się spadek przychodu o ponad 15 %, a dokładnie o 30,49 %.
W związku z powyższym, Sąd uznał, że ubezpieczona, składając wnioski o ponowne świadczenia postojowe, wykazała, że jej sytuacja materialna nieznacznie się zmieniła w porównaniu do sytuacji materialnej istniejącej w momencie składania wniosku o pierwsze świadczenie postojowe. W konsekwencji, ponowne świadczenia postojowe wypłacone 29 czerwca 2020 roku i 2 lipca 2020 roku zostały przyznane zasadnie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykazał w przedmiotowej sprawie, by świadczenia wypłacone ubezpieczonej w czerwcu i lipcu 2020 roku były nienależne w rozumieniu art. 15 zx cytowanej wyżej ustawy. W szczególności nie zostało wykazane, by ponowne świadczenia postojowe zostały przyznane lub wypłacone ubezpieczonej na podstawie fałszywych oświadczeń lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą świadczenie lub odpowiednio zleceniodawcę lub zamawiającego albo by zostały wypłacone osobie innej niż osoba uprawniona, z przyczyn niezależnych od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Sąd Okręgowy dodał, że dla ustalenia, że świadczenie zostało nienależnie pobrane, konieczne jest wystąpienie sytuacji świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego, a więc działania ukierunkowanego na uzyskanie świadczenia, które nie jest należne. W ocenie Sądu, ubezpieczonej nie można przypisać złej woli i świadomości w działaniu, mającej na celu wprowadzenie organu rentowego w błąd. Ubezpieczona wykazała swoją rzeczywistą sytuację materialną, ubiegając się o świadczenie, które miało być realnym wsparciem w czasie pandemii.
Mając na względzie wskazane okoliczności, Sąd pierwszej instancji uznał, że wnioskodawczyni spełniła wszystkie z wymaganych przez ustawodawcę warunków do uzyskania prawa do świadczenia postojowego, określonych w cytowanym art. 15zq ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych i nie było podstaw do uznania, że wypłacone jej świadczenia był nienależnie pobrane.
Dodatkowo Sąd wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych mógł podjąć decyzję o wypłacie świadczeń po przeprowadzeniu stosownego postępowania wyjaśniającego, czego nie uczynił. Obowiązkiem ZUS była weryfikacja wniosku o świadczenie postojowe i wydanie decyzji co do tego świadczenia niezwłocznie po wyjaśnieniu ostatniej okoliczności niezbędnej do jej wydania. Samo złożenie wniosku nie obliguje organu rentowego do wydania pozytywnej decyzji bez sprawdzenia warunków przyznania świadczenia (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku III Wydział Pracy i Ubezpieczeń społecznych z 30 listopada 2021 roku III AUa 720/21).
W związku z powyższym, Sąd Okręgowy, z mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477
14 § 2 k.p.c.</a> orzekł, jak w sentencji.
Rozstrzygnięcie o kosztach procesu Sąd oparł o <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 1(1))">art. 98 § 1 i § 1
1 k.p.c.</a> w zw. z § 2 pkt. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych, przy zastosowaniu stawki minimalnej opłaty za czynności radcy prawnego zależnej od wartości przedmiotu sprawy (por. uchwała Sądu Najwyższego z 3 listopada 2019 roku, III UZP 9/19, OSNP 2020, nr 10, poz. 109).
Organ rentowy wniósł apelację od wyroku Sądu pierwszej instancji, zaskarżając go w całości i zarzucając:

1.
naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na rozstrzygnięcie sprawy:

a)
tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez brak wszechstronnego rozważenia zebranego w sprawie materiału dowodowego a mianowicie dokonanie przez Sąd oceny materiału dowodowego w sposób dowolny a nie swobodny, sprzeczny z zasadami wiedzy, logiki i doświadczenia życiowego, polegający na błędnym ustaleniu przez Sąd pierwszej instancji, że ubezpieczona nie pobrała nienależnie świadczenia postojowego w łącznej kwocie 4160 zł wypłaconego w kwotach po 2080 zł 29 czerwca 2020 roku i 2 lipca 2020 roku, nie złożyła fałszywych oświadczeń we wnioskach o świadczenie postojowe za kolejny okres, sytuacja materialna ubezpieczonej wykazana we wnioskach, o świadczenie postojowe za kolejny okres nie uległa poprawie oraz spełniła ona przesłanki ponownej wypłaty świadczenia postojowego na podstawie wniosków z 25 czerwca 2020 roku, podczas, gdy z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że ubezpieczona na podstawie wniosków z 25 czerwca 2020 roku pobrała nienależnie świadczenie postojowe 29 czerwca 2020 roku i 2 lipca 2020 roku w kwocie po 2080 zł w wyniku złożenia fałszywego oświadczenia, sytuacja materialna ubezpieczonej wykazana we wnioskach z 25 czerwca 2020 roku uległa poprawie tj. w maju 2020 roku ubezpieczona uzyskała przychód w kwocie 24 905,25 zł, czyli wyższy od przychodu z marcu 2020 roku w kwocie 20 959,19 zł,

b)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 3;art. 98 § 4)">art. 98 § 3 i 4 k.p.c.</a> w zw. z § 2 pkt. 3 i § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych, poprzez zasądzenie od pozwanego na rzecz ubezpieczonej tytułem zwrotu kosztów procesu, kosztów zastępstwa procesowego kwoty 900 zł, podczas, gdy niniejsza sprawa jest sprawą z zakresu ubezpieczeń społecznych w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 476;art. 476 § 2)">art. 476 § 2 k.p.c.</a> najbardziej rodzajowo zbliżoną do sprawy o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego, a więc wymienionej w § 9 ust. 2 w/w rozporządzenia, wobec czego właściwe jest ustalenie kosztów zastępstwa procesowego w kwocie 360 zł,

c)
błąd w ustaleniach faktycznych polegający na uznaniu przez Sąd, że ubezpieczona nie pobrała nienależnie świadczenia postojowego w łącznej kwocie 4160 zł wypłaconego w kwotach po 2080 zł 29 czerwca 2020 roku i 2 lipca 2020 roku, nie złożyła fałszywych oświadczeń we wnioskach o świadczenie postojowe za kolejny okres, sytuacja materialna ubezpieczonej wykazana we wnioskach, o świadczenie postojowe za kolejny okres nie uległa poprawie oraz spełniła ona przesłanki ponownej wypłaty świadczenia postojowego na podstawie wniosków z 25 czerwca 2020 roku, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy przeczy tym ustaleniom,

2.
naruszenie prawa materialnego:

a)
art. 15 zua w zw. z art. 15zs i art. 15zq ust. 1 pkt 1 ustawy covidowej w brzmieniu obowiązującym w czerwcu 2020 roku, poprzez ich błędne zastosowanie do stanu faktycznego niniejszej sprawy i przyjęcie, że ubezpieczona miała prawo do wypłaty po raz kolejny świadczeń postojowych na podstawie wniosków z 25 czerwca 2020 roku, podczas gdy sytuacja materialna ubezpieczonej uległa poprawie w stosunku do wykazanej we wniosku z 24 kwietnia 2020 roku, przez co nie spełniła przesłanek wypłaty świadczenia postojowego po raz kolejny,

b)
art. 15 zua w zw. z art. 15zs i art. 15zq ust. 1 pkt 1 ustawy covidowej w brzmieniu obowiązującym w czerwcu 2020 roku poprzez ich błędną wykładnię w zakresie pojęcia poprawy sytuacji materialnej wykazanej we wniosku z art. 15zs ustawy covidowej, polegającą na przyjęciu przez Sąd, że w celu ustalenia czy doszło do poprawy sytuacji materialnej ubezpieczonej należy porównać przychód uzyskany przez ubezpieczoną przed pandemią tj. w lutym 2020 roku do przychodu z maja 2020 roku, podczas gdy z literalnego brzmienia przepisu wynika, że punktem odniesienia jest sytuacja materialna wykazana we wniosku, o którym mowa wart. 15zs ustawy covidowej, czyli w sytuacja, w jakiej ubezpieczona znajdowała się składając wniosek z 24 kwietnia 2020 roku tj. w marcu 2020 uzyskała przychód w kwocie 20 959,19 zł i to z tym przychodem należy porównać przychód uzyskany przez ubezpieczoną w maju 2020, w celu ustalenia, czy sytuacja materialna ubezpieczonej uległa poprawie,

c)
polegające na przypisaniu organowi rentowemu obowiązku prowadzenia postępowania wyjaśniającego przez organ rentowy spełnienia przesłanek wypłaty świadczenia postojowego przed jego wypłatą wykraczającego ponad analizę złożonego wniosku i zawartych w nim oświadczeń, podczas gdy przepisy ustawy covidowej nie nakładają na organ takiej powinności i działanie to byłoby sprzeczne z celem ustawy, która miała zapewnić szybką wypłatę świadczeń,

d)
art. 15zx ustawy covidowej, poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że złożenie przez ubezpieczoną fałszywego oświadczenia na podstawie, którego doszło do wypłaty świadczenia postojowego nie jest wystarczającą przesłanką uznania świadczenia za nienależnie pobrane świadczenie postojowe i konieczne jest dodatkowo wykazanie złej woli ubezpieczonej, podczas gdy ustawodawca nie sformułował takiego wymogu i obowiązek zwrotu świadczenia powstaje także w przypadku braku świadomości po stronie składającego oświadczenie o jego nieprawdziwości,

e)
art. 15zx ustawy covidowej, poprzez jego błędne niezastosowanie w niniejszej sprawie i uznanie, że ubezpieczona nie jest obowiązana do zwrotu świadczeń postojowych w łącznej kwocie 4160 zł wypłaconych w kwotach po 2080 zł 29 czerwca 2020 roku i 2 lipca 2020 wraz z odsetkami, podczas gdy zostały spełnione przesłanki zobowiązujące ubezpieczoną do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.

Z uwagi na powołane zarzuty, organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie odwołania oraz o przyznanie od M. L. na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego za obie instancje według norm przepisanych. Jako ewentualnie roszczenie organ rentowy wniósł o zmianę zaskarżonego wyroku w punkcie drugim i zasądzenie od pozwanego na rzecz ubezpieczonej kwoty 360 zł z odsetkami, tytułem zwrotu kosztów procesu oraz zasądzenie od ubezpieczonej kosztów na rzecz pozwanego za instancję odwoławczą, albo uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania, w tym kosztach zastępstwa procesowego.
Ubezpieczona, w odpowiedzi na apelację, wniosła o jej oddalenie oraz o zasądzenie od organu rentowego na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.


Sąd Apelacyjny zważył, co następuje:
Apelacja organu rentowego okazała się bezzasadna.
Przedmiotem sporu była zasadność decyzji organu o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia postojowego przez M. L. w łącznej kwocie 4160 zł.
W pierwszej kolejności, mając na uwadze treść zarzutów apelacji organu rentowego, należy wskazać, że zgodnie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> Sąd ocenia wiarygodność i moc dowodów według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnego rozważenia zebranego materiału. Taka ocena dokonywana jest na podstawie przekonań sądu, jego wiedzy i posiadanego doświadczenia życiowego, a ponadto powinna uwzględniać wymagania prawa procesowego oraz reguły logicznego myślenia, według których Sąd w sposób bezstronny, racjonalny i wszechstronny rozważa materiał dowodowy jako całość, dokonuje wyboru określonych środków dowodowych i – ważąc ich moc oraz wiarygodność – odnosi je do pozostałego materiału dowodowego (wyrok Sądu Najwyższego z 10 czerwca 1999 roku, II UKN 685/98, LEX nr 41437). W razie przekroczenia naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>, wadliwa jest przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów, a także będące jej konsekwencją ustalenie stanu faktycznego i jego subsumowanie pod określony przepis prawa. Nadto, jeżeli z określonego materiału dowodowego Sąd wyprowadza wnioski logicznie poprawne i zgodne z doświadczeniem życiowym, to ocena Sądu nie narusza reguł swobodnej oceny dowodów (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a>) i musi się ostać, choćby w równym stopniu, na podstawie tego materiału dowodowego, dawały się wysnuć wnioski odmienne. Tylko w przypadku, gdy nie ma logiki w wiązaniu wniosków z zebranymi dowodami, lub gdy wnioskowanie Sądu wykracza poza schematy logiki formalnej albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględnia jednoznacznych praktycznych związków przyczynowo - skutkowych, to przeprowadzona przez Sąd ocena dowodów może być skutecznie podważona (wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, I ACa 513/05, LEX nr 186115).
Dla skuteczności zarzutu naruszenia <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> nie wystarcza stwierdzenie o wadliwości dokonanych ustaleń faktycznych, odwołujące się do stanu faktycznego, który w przekonaniu skarżącej odpowiada rzeczywistości. Konieczne jest tu wskazanie przyczyn dyskwalifikujących postępowanie sądu w tym zakresie. W szczególności apelujący powinien wskazać, jakie kryteria oceny naruszył sąd przy ocenie konkretnych dowodów, uznając brak ich wiarygodności i mocy dowodowej lub niesłuszne im je przyznając (tak Sąd Najwyższy m.in. w orzeczeniach z: 23 stycznia 2001 roku, IV CKN 970/00, LEX nr 52753; 12 kwietnia 2001 roku, II CKN 588/99, LEX nr 52347; 10 stycznia 2002 roku, II CKN 572/99, LEX nr 53136). Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. Nie jest wystarczające jedynie przekonanie o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie niż ocena sądu (orzeczenie Sądu Najwyższego z 6 listopada 1998 roku, II CKN 4/98, niepubl.).
W ocenie Sądu drugiej instancji, organ rentowy przedstawia jedynie odmienne stanowisko w sprawie i w sposób polemiczny odnosi się do prawidłowych ustaleń faktycznych i trafnej oceny prawnej dokonanej przez Sąd pierwszej instancji. Zdaniem Sądu Odwoławczego, zaproponowana przez organ ocena dowodów pomija zawarte w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 ()">kodeksie postępowania cywilnego</a> reguły rządzące postępowaniem dowodowym i nie uwzględnia wszystkich istotnych okoliczności, na jakie zwrócił uwagę Sąd Okręgowy, a które miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Sąd Apelacyjny podzielił ocenę materiału dowodowego dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, który wskazał, w jakim zakresie uznał dowody za wiarygodne, a w jakim nie, i wskazał tego przyczyny.
Nie można było stwierdzić błędów w ustaleniach faktycznych Sądu Okręgowego. W konsekwencji, Sąd Apelacyjny podzielił zarówno całość podjętych ustaleń faktycznych Sądu Okręgowego, jak i ocenę prawną Sądu pierwszej instancji, nie widząc potrzeby powtarzania w całości trafnego wywodu prawnego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 387;art. 387 § 2(1);art. 387 § 2(1) pkt. 1;art. 387 § 2(1) pkt. 2)">art. 387 § 2
1 pkt 1 i 2 k.p.c.</a>).
Z prawidłowych ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że M. L. prowadzi działalność gospodarczą w zakresie: restauracje i inne placówki gastronomiczne (kod PKD 56.10.A.). Wnioskiem z 24 kwietnia 2020 roku po raz pierwszy wystąpiła o świadczenie postojowe RSP-D, wskazując przychód osiągnięty w lutym 2020 roku w kwocie 36 030,54 zł oraz przychód osiągnięty w marcu 2020 roku w kwocie 20 959,19 zł. Świadczenie postojowe zostało wypłacone w kwocie 2080 zł 15 maja 2020 roku.
25 czerwca 2020 roku ubezpieczona złożyła pozwanemu dwa wnioski o świadczenie postojowe za kolejny okres RSP-DK i oświadczyła, że jej sytuacja materialna wykazana we wniosku o świadczenie postojowe nie uległa poprawie. Pozwany wypłacił świadczenia w kwotach po 2080 zł 29 czerwca 2020 roku oraz 2 lipca 2020 roku.
Nadto z niekwestionowanych ustaleń dokonanych w sprawie wynika, że przychód ubezpieczonej z tytułu prowadzonej działalności od lutego do czerwca 2020 roku wynosił odpowiednio: w lutym 2020 roku 36 030,54 zł, w marcu 2020 roku 20 959,19 zł, w kwietniu 2020 roku 15 928,02 zł, w maju 2020 roku 24 905,29 zł, w czerwcu 2020 roku 25 048,20 zł.
W aktach ZUS znajdują się następujące dokumenty:
- wniosek pierwszorazowy (RSP - D) z dnia 24 kwietnia 2020 r. wskazujący dane prowadzącego działalność (I), formę opodatkowania (II), informację o wysokość przychodów za luty 2020 roku - 36 030,54 zł i marzec 2020 roku - 20 959,19 zł (III) oraz oświadczenie o treści: „Oświadczam, że przychód uzyskany w miesiącu poprzedzającym miesiąc złożenia wniosku o świadczenie postojowe był co najmniej 15% niższy od przychodu uzyskanego w miesiącu poprzedzający ten miesiąc …”. We wniosku tym brak jest jakichkolwiek pouczeń co do zasad nabywania prawa do świadczenia.
- dwa wnioski (RSP- DK) z dnia 25 czerwca 2020 r., gdzie obok danych przedsiębiorcy (I) znajduje się jego oświadczenie (II) o treści: „Oświadczam, że moja sytuacja materialna wykazana we wniosku o świadczenie postojowe nie uległa poprawie.”
Żaden ze wskazanych wniosków nie zawiera jakiegokolwiek pouczenia.
Nie budzi Sądu Apelacyjnego wątpliwości, że zarówno przychód wnioskodawcy uzyskany w maju 2020 roku jak i w czerwcu 2020 roku (odpowiednio 24 905,29 zł i 25 048,20 zł) był nadal o 15% niższy od przychodu uzyskanego w lutego 2020 roku stanowiącego punkt odniesienia w pierwszym wniosku. W takim więc kontekście poprawa sytuacji materialnej wnioskodawcy nie nastąpiła.
Sąd Apelacyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego w Gdańsku zaprezentowane wyrokach: z dnia 3 kwietnia 2025 roku, sygn. akt III AUa 714/24 i z dnia 8 lipca 2025 roku, sygn. akt III AUa 356/25 – niepublikowanych), z którego wynika, że wobec braków jakichkolwiek pouczeń płatnicy, składek prowadzący działalność gospodarczą nie mieli wiedzy/ świadomości, jak interpretować przesłankę braku poprawy sytuacji materialnej przypadku składania wniosków o kolejne świadczenia postojowe.
Wnioskodawca, jak każdy obywatel Rzeczpospolitej, miała i ma prawo zakładać racjonalność ustawodawcy oraz to, że rozwiązania ustawowe pozostają w zgodzie z zasadami demokratycznego państwa prawa i ściśle z nimi powiązaną zasadą legalizmu. Zaś od organu administracji publicznej (a takim jest wypłacający świadczenia organ rentowy), ma prawo oczekiwać, respektowania zasad postępowania administracyjnego tj. w szczególności zasady zaufania obywatela do państwa – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 8)">art. 8 k.p.a.</a> - organy administracji publicznej obowiązane są prowadzić postępowanie w taki sposób, aby pogłębiać zaufanie obywateli do organów Państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli czy zasady prawa jednostki do informacji – <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 9)">art. 9 k.p.a.</a> - organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek oraz <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19600300168" title="Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - Dz. U. z 1960 r. Nr 30, poz. 168 (art. 11)">art. 11 k.p.a.</a> - organy administracji publicznej powinny wyjaśniać stronom zasadność przesłanek, którymi kierują się przy załatwieniu sprawy.
Mając na względzie, że przepisy ustawy covidowej miały na celu pomoc względem tych przedsiębiorców, którzy odnotowali – sięgając po pewien kolokwializm – silne tąpnięcie gospodarcze spowodowane sytuacją pandemiczną. Pomoc w postaci świadczenia postojowego miała zapewnić firmom przetrwanie do momentu wystąpienia poprawy sytuacji gospodarczej w stopniu umożliwiającym dalsze jej prowadzenie bez ryzyka wpadnięcia w spiralę zadłużenia.
Tymczasem wobec sygnalizowanych wątpliwości co do treści oświadczenia we wniosku RSP – DK, organ rentowy zarówno na drukach wniosków, jak i poradach telefonicznych, czy stronie internetowej ZUS nie wyjaśniał.
W związku z powziętymi wątpliwościami interpretacyjnymi, wnioskiem z 14 października 2020 r. Rzecznik Małych i Średnich Przedsiębiorców zwrócił się do Minister Rozwoju, Pracy i Technologii 


(...)
 o wydanie objaśnień prawnych dotyczących art. 15zs ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Przedmiotem wniosku była kwestia, jak należy interpretować wymóg wykazania, że sytuacja materialna wskazana we wniosku o kolejne postojowe nie uległa poprawie. Odpowiedzi otrzymał od dwóch instytucji:
Ministerstwo Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej w odpowiedzi z 23 listopada 2020 r. 


(...)
 wskazało, że „ponowna wypłata świadczenia postojowego odbywa się wyłącznie na podstawie oświadczenia osoby uprawnionej. Przyjęcie powyższej konstrukcji przez ustawodawcę oznacza, że osoba uprawniona ocenia swoją aktualną sytuację materialną, tj. czy uległa ona poprawie, w kolejnym okresie po złożeniu pierwszego wniosku i otrzymaniu na tej podstawie pierwszego świadczenia postojowego. Jednocześnie należy podkreślić, że osoba ubiegająca się o ponowną wypłatę świadczenia nie jest zobowiązana do dokumentowania swojej sytuacji materialnej, a wszelkie podejmowane działania związane z weryfikacją udzielanej pomocy na podstawie przepisów ww. ustawy powinny opierać się wyłącznie na indywidualnym badaniu każdej sprawy, która budzi wątpliwości, ze względu na brak spełnienia warunków do przyznania świadczenia na podstawie obowiązujących przepisów prawa lub też w przypadku celowego działania dążącego do wyłudzenia świadczeń. Badając sprawę, Zakład powinien opierać się na oświadczeniach osób uprawnionych, które spełniły warunki do przyznania świadczeń postojowych po raz pierwszy i otrzymały świadczenia kolejne, gdyż oceniły, że nie nastąpiła poprawa ich sytuacji materialnej w stosunku do wykazanej we wniosku, który dotyczył pierwszego świadczenia”. Dalsze rozważania pozbawione są jakiejkolwiek merytoryki, koncentrują się bowiem na wyjaśnianiu, jak ustawodawca dba o „różne formy wsparcia przedsiębiorców w okresie pandemii związanej z Covid-19”
Odpowiedzi udzielił także członek Zarządu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych - 

(...)
 . Odpowiedź tę w interesującym zakresie wypada w całości przywołać:
„Działania pomocowe są Kierowane do wszystkich przedsiębiorców, którzy zostali zobowiązani do ograniczenia swojej działalności (a więc takie, gdy nastąpił spadek obrotów), jak też do wykonujących umowy cywilnoprawne, dla których nastąpiła utrata lub ograniczenie, w wyniku wprowadzonych ograniczeń, podstawowego źródła przychodów uzyskiwanych z zawartych umów. Ponowna wyplata świadczenia może zostać zrealizowana jeszcze dwukrotnie na podstawie oświadczenia osoby uprawnionej, w którym wskazuje, że jej sytuacja materialna nie uległa poprawie (art. 15zua ust. 3 TA). Warunkiem otrzymania po raz kolejny świadczenia postojowego jest złożenie oświadczenia przez przedsiębiorcę lub osobę wykonującą umowę cywilnoprawną, że jej sytuacja materialna wykazana we wcześniejszym wniosku nie uległa poprawie.
Ustawodawca przyjął więc, że to osoba uprawniona ocenia swoją aktualną sytuację materialną, tj. czy uległa ona poprawnie, czy też nie, w kolejnym okresie po złożeniu pierwszego wniosku i otrzymaniu na tej podstawie pierwszego świadczenia postojowego. Przy czym przy składaniu kolejnego wniosku nie jest oczekiwane, w przypadku przedsiębiorców, wykazywanie po raz kolejny spadku przychodów o 15%, nie ma też obowiązku wykazywania przychodów osiągniętych z wykonywanej umowy cywilnoprawnej. Przyjęcie takiego rozwiązania przez ustawodawcę dowodzi, że przede wszystkim miał na celu jak najszybsze udzielenie ponownego wsparcia w przypadku, gdy wsparcie jednorazowe (na podstawie pierwszego wniosku) było niewystarczające, gdyż nadal wskutek sytuacji związanej z ograniczeniami występują problemy w prowadzeniu działalności gospodarczej, czy też wykonywaniu (nawiązaniu nowych) umów cywilnoprawnych. Jak też, że kierował się zasadą zaufania do wnioskodawców, którzy uczciwie i w dobre| wierze ocenią swoją aktualna sytuację materialną w sposób wskazujący na konieczność lub brak konieczności skorzystania z kolejnego wsparcia (tj. jeszcze przez dwa kolejne miesiące).
Ze strony ZUS wszelkie podejmowane działania związane z weryfikowaniem udzielone| pomocy na podstawie przepisów Tarczy Antykryzysowej opierają się na indywidualnym badaniu każdej sprawy, która budzi wątpliwości ze wzglądu na brak spełnienia warunków do jej udzielenia na podstawie obowiązujących przepisów prawa lub też w przypadku celowego działania dążącego do wyłudzenia świadczeń. Co do zasady ZUS opiera się na oświadczeniach osób uprawnionych, które spełniły warunki do przyznania świadczeń postojowych po raz pierwszy i otrzymały świadczenia kolejne, gdyż oceniły, że nie nastąpiła poprawa ich sytuacji materialnej w stosunku do wykazanej we wniosku, który dotyczył pierwszego świadczenia.”
Ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika ponadto, jakoby wypłacenie ubezpieczonej nienależnego (zdaniem organu rentowego) świadczenia postojowego miało być skutkiem złożenia fałszywych oświadczeń, przedłożenia nierzetelnych dokumentów czy świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego.
Jak słusznie ustalił Sąd pierwszej instancji, ubezpieczona, w celu prawidłowego ustalenia, czy przysługuje jej prawo do złożenia wniosku o kolejne świadczenie postojowe, konsultowała tę kwestię ze swoim księgowym A. R., który analizował ukazujące się w mediach artykuły dotyczące zasad przyznawania świadczenia postojowego i kontaktował się telefonicznie z Zakładem Ubezpieczeń Społecznych w celu ustalenia, na czym ma polegać ocena sytuacji materialnej osoby prowadzącej pozarolniczą działalność gospodarczą. Z treści dostępnych publikacji, jak również z informacji udzielonych przez ZUS wynikało, że ocenę w tym zakresie zostawiono samemu przedsiębiorcy. A. R. zwrócił się do ZUS z pytaniem, czy należy patrzeć na przychody, czy na dochody i uzyskał odpowiedź, że ocena należy do osób prowadzących działalność gospodarczą. Opierając się na dostępnych źródłach informacji i posiadanym doświadczeniu zawodowym, A. R. stwierdził, że jeśli w lutym 2020 roku został uzyskany określony przychód, a warunkiem otrzymania świadczenia jest spadek przychodu o 15%, to jeśli w następnych miesiącach uzyskiwane kwoty przychodu nadal mieszczą się w granicach 15% spadku przychodu w stosunku do lutego, to został spełniony warunek, że sytuacja materialna ubezpieczonej nie uległa poprawie. W oparciu o poczynione ustalenia przygotował w imieniu ubezpieczonej dwa wnioski o kolejne świadczenia postojowe. Świadek podkreślił, że opisana interpretacja była zgodna z informacją zamieszczoną na stronie internetowej Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w której wskazano, że przedsiębiorca nie musi wykazywać spadku o kolejne 15 %, ale musi ocenić, czy jego sytuacja jest na podobnym poziomie, czy niewiele się zmieniła. W informacji na stronie internetowej ZUS wskazano, że należy porównać obecną sytuację do tej sprzed złożenia wniosku o pierwsze świadczenie.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem doktryny i judykatury wypracowanym na podstawie przepisu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 84)">art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>, które ma również zastosowanie do spraw związanych z obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń postojowych, istotną cechą konstrukcyjną świadomego wprowadzenia w błąd organu wypłacającego świadczenia jest istnienie mylnego wyobrażenia organu o stanie uprawnień wnioskodawcy, które powstało na skutek zawinionego działania świadczeniobiorcy, w tym wypadku wnioskodawczyni. W prawie ubezpieczeń społecznych nie sformułowano osobnej definicji winy. W piśmiennictwie wyrażony jest pogląd, że winę w sprawie ubezpieczeń społecznych należy interpretować w sposób zgodny z cywilistyczną konwencją pojęciową. Należy więc przyjąć, że świadomym wprowadzeniem w błąd jest umyślne działanie zainteresowanego, przyjmujące postać zamiaru bezpośredniego, kiedy sprawca chce popełnienia czynu szkodzącego, lub ewentualnego, gdy sprawca popełnienia czynu nie chce, ale możliwość jego popełnienia przewiduje i na to godzi się. Natomiast wina nieumyślna dzieli się na: 1. postać bliższą winie umyślnej, czyli lekkomyślność - sprawca popełnienia czynu przewiduje, choć bezpodstawnie uważa, że go uniknie; 2. postać lżejszą, niż lekkomyślność, czyli niedbalstwo – sprawca popełnienia czynu nie przewiduje, choć może i powinien był je przewidzieć. Ustawodawca w prawie cywilnym nie wyróżnia lekkomyślności, a posługuje się natomiast pojęciem rażącego niedbalstwa, które obejmuje lekkomyślność oraz szczególnie wyraźne przypadki niedbalstwa, polegające na niedochowaniu należytej staranności powszechnie wymaganej. Zarzut niedbalstwa łączy się z niedochowaniem należytej staranności, która generalnie jest starannością ogólnie wymaganą w stosunkach danego rodzaju.
Ponadto zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 84;art. 84 ust. 1)">art. 84 ust. 1</a> ww. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 ()">ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>, osoba, która pobrała nienależne świadczenie z ubezpieczeń społecznych, jest obowiązana do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, w wysokości i na zasadach określonych przepisami prawa cywilnego, z uwzględnieniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 84 ust. 11)">ust. 11</a>. Odsetki, z zastrzeżeniem <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 84 ust. 1 a)">ust. 1a</a>, są naliczane od dnia następującego po dniu wypłaty świadczenia do dnia spłaty. Jak stanowi <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 84;art. 84 ust. 2)">art. 84 ust. 2</a>, za kwoty nienależnie pobranych świadczeń uważa się: 1) świadczenia wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do świadczeń albo wstrzymanie ich wypłaty w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca świadczenie była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2) świadczenia przyznane lub wypłacone na podstawie nieprawdziwych zeznań lub fałszywych dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzania w błąd organu wypłacającego świadczenia przez osobę pobierającą świadczenia; 3) świadczenia z tytułu niezdolności do pracy spowodowanej chorobą z ubezpieczenia chorobowego lub wypadkowego, co do których stwierdzono, że w okresie ich pobierania świadczeniobiorca wykonywał w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystywał zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia.
Nawet w przypadku podzielenia argumentacji organu rentowego, świadczenie - przy założeniu, że zostałoby uznane za nienależne - nie może być uznane jako nienależnie pobrane. Wynika to z tego, że po stronie ubezpieczonej nie wystąpiła sytuacja świadomego wprowadzenia w błąd Zakładu, a więc działania ukierunkowanego celowo na uzyskanie świadczenia, które nie jest należne. Trzeba w tym miejscu przypomnieć, że w czasie, kiedy ww. wniosek był składany, pandemia dopiero się rozpoczynała, powodując chaos, także organizacyjny. Regulacje prawne, które zostały wprowadzone, nie były i wciąż nie są w pełni jasne i precyzyjne, skutkiem czego jest choćby toczący się spór. Nie ma żadnych przesłanek, aby twierdzić, aby ubezpieczona działała ze złą wolą bądź zamiarem wprowadzenia organu rentowego w błąd. Wręcz przeciwnie, skarżąca podjęła konieczne działania, w celu ustalenia czy świadczenia jej się należą i czy spełnia przesłanki do ich uzyskania.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, a także celowościową wykładnię przywołanych przepisów, należy stwierdzić, że kolejne świadczenia postojowe nie zostały pobrane nienależnie w żadnej części. Nie sposób uznać, jakoby ubezpieczona wprowadziła świadomie w błąd organ rentowy i nie można jej przypisać złej wiary, a nadto świadczenia zostały wypłacone osobie uprawnionej.
Nie zasługiwało na uwzględnienie również żądanie organu rentowego w zakresie zmiany rozstrzygnięcia o kosztach postępowania i zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z „ryczałtem” przewidzianym w § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie opłat za czynności radców prawnych. Przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie było roszczenie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia postojowego. Nie jest to zatem sprawa o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego oraz w sprawach dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym wymieniona w § 9 ust. 2 rozporządzenia. Ściśle rzecz biorąc, jest to sprawa z zakresu ubezpieczenia społecznego w rozumieniu <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 476;art. 476 § 2;art. 476 § 2 ust. 4)">art. 476 § 2 ust. 4 k.p.c.</a>, czyli sprawa, w której wniesiono odwołanie od decyzji organu rentowego, dotycząca innych świadczeń w sprawach należących do właściwości Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Sprawa o zwrot nienależnie pobranego świadczenia postojowego nie jest sprawą o świadczenia pieniężne z ubezpieczenia społecznego i zaopatrzenia emerytalnego ani sprawą dotyczącą podlegania ubezpieczeniom społecznym wymienioną w § 9 ust. 2 rozporządzenia, zatem należało zasądzić koszty według zasady wynikającej z § 2 rozporządzenia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 6 lutego 2023 roku, III AUa 1901/22, postanowienie Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 8 lipca 2025 roku, III AUz 193/25).
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd Apelacyjny na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> orzekł, jak w sentencji.
O zwrocie kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym Sąd orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i § 3 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 391;art. 391 § 1)">art. 391 § 1 k.p.c.</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108;art. 108 § 1)">art. 108 § 1 k.p.c.</a> w kwocie wynikającej z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 108 § 2;art. 108 § 2 pkt. 3)">§ 2 pkt 3</a> w zw. z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 roku, poz. 1935ze zm.), a w zakresie odsetek – na podstawie art. na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1(1))">art. 98 § 1
1 k.p.c.</a>

SSA Iwona Krzeczowska-Lasoń
</div>