sygn. III AUa 752/25 17 grudnia 2025 Sąd Apelacyjny w Lublinie

Wyrok z 17 grudnia 2025, sygn. III AUa 752/25

Data orzeczenia 17 grudnia 2025

Sąd Sąd Apelacyjny w Lublinie

Wydział III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

Przewodniczący Sędzia Iwona Jawor-Piszcz

Tagi

#Sąd Apelacyjny w Lublinie #III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych #wyrok

Podstawa prawna

art. 98 kpc art. 108 kpc art. 233 kpc art. 382 kpc art. 385 kpc art. 386 kpc art. 398 kpc art. 477 kpc

Sygn. akt III AUa 752/25
<div>
<h2>WYROK</h2>


W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 17 grudnia 2025 r.


Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych 

w składzie:
<table>
<colgroup>
<col width="236"/>
<col width="413"/>
</colgroup>
<tr>
<td>
Przewodniczący
</td>
<td>
sędzia (del.) Iwona Jawor-Piszcz
</td>
</tr>
<tr>
<td colspan="2">
Protokolant starszy sekretarz sądowy Urszula Goluch-Nikanowicz
</td>
</tr>
</table>
po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 grudnia 2025 r. w L.

sprawy C. S.

przeciwko Prezesowi Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
o prawo do emerytury rolniczej
na skutek apelacji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
od wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach
z dnia 23 listopada 2021 r. sygn. akt IV U 279/20

I.

oddala apelację; 


II.

zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz C. S., tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach postępowania do dnia zapłaty. 


Iwona Jawor-Piszcz


Sygn. akt III AUa 752/25

</div>
<div>
<h2>UZASADNIENIE</h2>
Sąd Okręgowy w Siedlcach wyrokiem z 23 listopada 2021 r. w punkcie I zmienił zaskarżoną decyzję pozwanego i ustalił wnioskodawczyni prawo do emerytury rolniczej od 4 lutego 2020 r., zaś w punkcie II zasądził od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz ubezpieczonej kwotę 180 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.
Podstawą rozstrzygnięcia Sądu pierwszej instancji były następujące ustalenia faktyczne i ocena prawna.

C. S. urodziła się (...) Organ rentowy bezterminowo przyznał jej rentę rolniczą z tytułu niezdolności do pracy od 1 lipca 2014 r. Od 22 listopada 2019 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyznał wnioskodawczyni emeryturę na podstawie art. 24 ustawy emerytalnej uwzględniając okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i teściów od 22 listopada 1975 r. do 18 października 1978 r., od 29 czerwca 1979 r. do 21 marca 1984 r. oraz od 1 stycznia 1988 r. do 31 grudnia 1988 r., a także okresy pracy we własnym gospodarstwie rolnym od 1 stycznia 1992 r. do 31 marca 2002 r., od 1 lipca 2002 r. do 31 grudnia 2002 r., od 1 października 2005 r. do 31 grudnia 2005 r., od 1 lipca 2006 r. do 31 marca 2008 r., od 7 grudnia 2009 r. do 1 marca 2011 r. i od 1 lutego 2013 r. do 25 września 2014 r. Emerytura została zawieszona z uwagi na jednoczesne uprawnienie do pobierania renty rolniczej z możliwością zgłoszenia wniosku do 21 lutego 2020 r. o podjęcie jej wypłaty.
Sąd pierwszej instancji podniósł, że ubezpieczona wystąpiła rolniczego organu rentowego 4 lutego 2020 r. z wnioskiem o emeryturę rolniczą. Do wniosku załączyła oświadczenie, że po 16 roku życia nie kontynuowała nauki w szkole, mieszkała z ojcem i pracowała w jego gospodarstwie rolnym. Od 1950 r. do 1971 r. ojciec ubezpieczonej był posiadaczem gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,02 ha położonego na terenie gminy R. we wsiach L., C., C.. W 1971 r. stał się właścicielem wskazanych gospodarstw, zaś w 1985 r. jego współwłaścicielami zostały C. S., J. K. (1), B. C. i Z. S. (1).
Sąd Okręgowy podkreślił, iż w dniu (...) ubezpieczona zawarła związek małżeński. Po ślubie przeprowadziła się i zamieszkała w domu rodzinnym męża we wsi K., gm. P.. Od chwili zawarcia związku małżeńskiego ze S. S. podjęła pracę w gospodarstwie rolnym teściów będąc domownikiem. W dniu (...) ubezpieczona urodziła syna P. M.. W dniu 2 grudnia 1991 r. teściowie M. i Z. S. (2) darowali synowi S. S., mężowi ubezpieczonej, gospodarstwo rolne w związku z uzyskaniem prawa do rolniczych rent inwalidzkich.
Sąd Okręgowy stwierdził, że od czasu przeprowadzki do domu rodzinnego męża ubezpieczona pracowała w gospodarstwie rolnym teściów o powierzchni około 10 ha i wykonywała wszystkie prace wskazane przez rodziców męża. Do stałych obowiązków wnioskodawczyni w okresie jesienno-zimowym należał udział w obrządku zwierząt, w ramach którego karmiła zwierzęta. W okresie wiosenno-letnim wykonywała wszystkie prace polowe, pomagała w sianokosach, żniwach, sadzeniu ziemniaków, wykopkach, przy młóceniu, pasła krowy, a także wykonywała stałe czynności przy obrządku zwierząt. Wymiar czasu pracy ubezpieczonej w gospodarstwie rolnym wynosił co najmniej 4 godziny dziennie w okresie jesienno-zimowym, a wiosną i latem wydłużał się nawet do kilkunastu godzin dziennie. Ubezpieczona pracowała w gospodarstwie również w soboty, niedziele i święta oraz dni wolne od pracy. Na posiadanych przez teściów ubezpieczonej gruntach uprawiane było zboże i ziemniaki, zaś w gospodarstwie hodowane były krowy.
Powyższy stan faktyczny Sąd pierwszej instancji ustalił w oparciu o materiał dowodowy zebrany w sprawie, w szczególności o dokumenty zawarte w aktach sprawy oraz aktach organu rentowego, a także w oparciu o dowody osobowe z zeznań świadków: B. P., J. K. (2), Z. K. i przesłuchanie ubezpieczonej C. S. w charakterze strony na rozprawie w dniu 10 listopada 2021 r. Zebrane dowody, w tym wymienione dowody osobowe, Sąd uznał za wiarygodne, wskazując, iż wzajemnie się uzupełniają i potwierdzają.
Powołując się na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 19;art. 19 ust. 1)">art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>

 (Dz.U. 2020 poz. 171 tekst jednolity ze zm.) Sąd Okręgowy wskazał, że emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) osiągnął wiek emerytalny, który dla kobiet wynosi 60 lat,
2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, z uwzględnieniem art. 20.
Według zaś art. 20 ust. 1-3 powyższej ustawy do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 pkt 2 w przypadku osób urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 r. zalicza się okresy:
1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990 r.,
2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 roku życia przed dniem 1 stycznia 1983 r.
Sąd Okręgowy podkreślił, że bezsporne jest, iż w dacie wystąpienia z wnioskiem o emeryturę rolniczą (4 luty 2020 r.) ubezpieczona, która urodziła się w dniu (...) osiągnęła wymagany wiek emerytalny wynoszący co najmniej 60 lat. Spór w sprawie ogniskował wobec legitymowania się przez, wnioskodawczynię wymaganym przez ustawę okresem ubezpieczenia wynoszącym co najmniej 25 lat. W oparciu o przedłożone dokumenty organ rentowy ustalił, że wykazany przez ubezpieczoną okres ubezpieczenia rolniczego wynosi 24 lata 3 miesiące i 10 dni i składają się na niego okresy pracy w gospodarstwie rolnym rodziców i teściów od 22 listopada 1975 r. do 18 października 1978 r., od 29 czerwca 1979 r. do 21 marca 1984 r. oraz od 1 stycznia 1988 r. do 31 grudnia 1988 r., a także okresy pracy we własnym gospodarstwie rolnym od 1 stycznia 1992 r. do 31 marca 2002 r., od 1 lipca 2002 r. do 31 grudnia 2002 r., od 1 października 2005 r. do 31 grudnia 2005 r., od 1 lipca 2006 r. do 31 marca 2008 r., od 7 grudnia 2009 r. do 1 marca 2011 r. i od 1 lutego 2013 r. do 25 września 2014 r. W złożonym odwołaniu oraz w toku niniejszego procesu wnioskodawczyni wskazywała, że do okresu ubezpieczenia wymaganego do nabycia emerytury zaliczyć należy również okres jej pracy w gospodarstwie rolnym teściów, tj. od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r.
Zdaniem Sądu pierwszej instancji w niniejszej sprawie rozważenia wymagało, czy w przypadku skarżącej możliwe jest zastosowanie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 20;art. 20 ust. 1)">art. 20 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> i potraktowanie okresu spornego od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. - nieuwzględnionego w zaskarżonej decyzji, jako okresu podlegającego zaliczeniu do okresów ubezpieczenia w sytuacji, gdy w tym okresie nie były odprowadzane składki na jej ubezpieczenie społeczne rolników jako domownika.
Sąd Okręgowy rozstrzygnięcie rozpoznawanej sprawy oparł na stanowisku Sądu Najwyższego wyrażonym w wyroku z 21 listopada 2017 r. sygn. I UK 448/16, zgodnie z którym brak opłacenia składek nie stanowi przeszkody do ustalenia okresu ubezpieczenia społecznego domownika rolnika. Sąd Najwyższy podniósł, że fakt nieopłacania składek nie jest przeszkodą do ustalenia okresu ubezpieczenia społecznego domownika rolnika i podkreślił różnicę między okresem podlegania obowiązkowo ubezpieczeniu rolniczemu, w tym przypadku domownika rolnika 
(ex lege), od okresu za który nie zostały opłacone składki. Sąd Najwyższy wskazał, że okres ubezpieczenia, czyli jego powstanie i ustanie, zależy od zaistnienia i ustania okoliczności uzasadniających podleganie ubezpieczeniom. Zdaniem Sądu Najwyższego niewykonanie przez rolnika obowiązku zgłoszenia domownika do ubezpieczenia społecznego rolników nie powinno mieć znaczenia dla objęcia domownika ubezpieczeniem 
(wyroki Sądu Najwyższego: z 26 marca 2014 r. II UK 371/13; z 4 października 2006 r. II UK 42/06). Sąd pierwszej instancji w pełni podzielił wskazane wnioski i przyjął je za podstawę rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie.
W ocenie Sądu Okręgowego przeprowadzone postępowanie dowodowe wykazało, że w spornym okresie od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. ubezpieczona C. S. stale – codziennie pracowała w gospodarstwie jej teściów, co najmniej 4 godziny dziennie. Na fakt wykonywania przez ubezpieczoną takiej pracy wskazują nie tylko spójne i logiczne zeznania odwołującej, ale również zeznania świadków B. P., J. K. (2), Z. K.. Z dowodów tych wynika bezspornie, że wnioskodawczyni nie pracowała zawodowo, lecz codziennie wykonywała wszystkie czynności, które w danym czasie należało zrobić dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa teściów. Wielkość gospodarstwa oraz prowadzona w nim uprawa roślinna i hodowla zwierząt, potwierdzają stanowisko strony, że jej praca w tym gospodarstwie miała charakter stałego obowiązku. Praca ta miała istotne znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa, które nie było zmechanizowane i wymagało dużego nakładu pracy. Ubezpieczona mieszkając w pobliżu gospodarstwa teściów, codziennie była gotowa do wykonywania pracy w gospodarstwie i prace te faktycznie wykonywała. Wnioskodawczyni wraz z mężem utrzymywała się z dochodów z produkcji roślinnej i zwierzęcej stanowiących źródło utrzymania rodziny.
Mając na uwadze powyższe Sąd pierwszej instancji uwzględnił odwołanie ubezpieczonej. W ocenie Sądu Okręgowego ustawa z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidulanych i członków ich rodzin nakłada na rolnika obowiązek opłacenia składek za domownika. Jednocześnie Sąd podzielając pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z 21 listopada 2017 r., sygn. I UK 448/16, stwierdził, że brak opłacenia składek nie jest przeszkodą do ustalenia okresu ubezpieczenia społecznego domownika rolnika. Z tego względu do okresu wymaganego do nabycia emerytury zaliczył okres pracy odwołującej w gospodarstwie rolnym teściów od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. Okres ten, dodany do okresu uwzględnionego przez organ rentowy powoduje, że wnioskodawczyni udowodniła ponad 25-letni okres ubezpieczenia. Ubezpieczona spełniła więc wszystkie przesłanki nabycia prawa do emerytury rolniczej.
Z tych względów na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 477(14);art. 477(14) § 2)">art. 477
14 § 2 k.p.c.</a> Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach procesu Sąd pierwszej instancji orzekł zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1;art. 98 § 3)">art. 98 § 1 i 3 k.p.c.</a> w zw. z § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych 
(Dz.U. 2018 poz. 265 tekst jednolity).

Apelację od powyższego orzeczenia złożył Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:

1.
naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:

a)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 19;art. 19 ust. 1)">art.19 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie, że C. S. legitymuje się wymaganym co najmniej 25 letnim okresem ubezpieczenia emerytalno-rentowego niezbędnym do przyznania emerytury rolniczej;

b)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 20;art. 20 ust. 1;art. 20 ust. 3)">art. 20 ust. l i ust. 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> poprzez błędne zastosowanie i przyjęcie do emerytury rolniczej okresu od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r., jako okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, za który, pomimo obowiązku, nie zostały opłacone składki na to ubezpieczenie;

c)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 6;art. 6 pkt. 14)">art. 6 pkt. 14 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> poprzez błędne i niezgodnie z przepisami prawa zaliczenie do ustalenia prawa do emerytury rolniczej okresu od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r., jako okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, w sytuacji gdy składki na ubezpieczenie społeczne rolników nie zostały uregulowane;

d)
art. 2 pkt.3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r., o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (
Dz.U. 1982 Nr 40 poz. 268 ze zm.) poprzez pominięcie treści tego przepisu podczas prowadzonego postępowania dowodowego, w sytuacji, gdy jasno z niego wynika, że przez ubezpieczonego rozumie się rolnika i domownika;

e)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 (art. 3;art. 3 ust. 1)">art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin</a> poprzez niezastosowanie w rozpatrywanej sprawie treści tego przepisu i pominięcie faktu, że ubezpieczenie jest obowiązkowe;

f)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 (art. 43;art. 43 ust. 1;art. 43 ust. 1 pkt. 1)">art. 43 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin</a> poprzez niezastosowanie i pominięcie, że składkę na ubezpieczenie społeczne ustala się od każdego ubezpieczonego, tj. także od domownika;

g)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 (art. 44;art. 44 ust. 3)">art. 44 ust. 3 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin</a> poprzez niezastosowanie i ustalenie prawa do emerytury rolniczej z uwzględnieniem okresu od 22 marca 1984 r., do 31 grudnia 1987 r., w którym ubezpieczona nie podległa ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu;

2. naruszenie przepisów prawa procesowego tj.:

a)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> polegające na poczynieniu dowolnych, sprzecznych z zasadami logiki i doświadczenia życiowego ustaleń pozostających w sprzeczności z materiałem dowodowym oraz poprzez brak wszechstronnego rozważenia stanu faktycznego i materiału dowodowego oraz jego dowolną ocenę polegającą na przyjęciu, iż brak opłacenia składek nie stanowi przeszkody do ustalenia okresu ubezpieczenia społecznego rolników.

b)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez dokonanie oceny materiału dowodowego z pominięciem istotnych części materiału dowodowego, tj. zaliczeniu do prawa do emerytury rolniczej okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r., za który, pomimo obowiązku, nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne rolników;

c)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i nadanie jej walorów dowolności sprowadzające się do niezgodnego z prawem ustalenia, że C. S. będąc domownikiem w gospodarstwie rolnym teściów podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu w okresie od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r.;

d)
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 233;art. 233 § 1)">art. 233 § 1 k.p.c.</a> poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i nadanie jej walorów dowolności sprowadzające się do niezgodnego z prawem ustalenia, że C. S. spełnia wszystkie warunki do przyznania prawa do emerytury rolniczej.

W uzasadnieniu organ emerytalny podnosił, iż przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 6;art. 6 pkt. 14)">art. 6 pkt 14 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o okresach podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu - rozumie się tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacenia składek. Tymczasem z dokumentacji znajdującej się w aktach sprawy bezsprzecznie wynika, że ubezpieczona w spornym okresie nie podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu jako domownik rolnika. Apelujący powołał się również na orzecznictwo Sądu Najwyższego i sądów powszechnych stojące na odmiennym stanowisku w spornej kwestii niż to cytowane przez Sąd pierwszej instancji.
Wskazując na powyższe zarzuty i okoliczności Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wnosił o zmianę zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Siedlcach i pozostawienie w mocy decyzji Prezesa KRUS z dnia 26 lutego 2020 r. odmawiającej C. S. prawa do emerytury rolniczej oraz odstąpienie od zasądzonych na rzecz ubezpieczonej od Prezesa KRUS kosztów zastępstwa procesowego.
W odpowiedzi na apelację C. S. domagała się jej oddalenia w całości i zasądzenia od pozwanego kosztów postępowania apelacyjnego według norm przepisanych.


Sąd Apelacyjny wyrokiem z 22 lutego 2023 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie ubezpieczonej.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd drugiej instancji, podzielając ustalenia faktyczne Sądu Okręgowego oparł na następujących rozważaniach prawnych.
Argumentacja Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego w złożonym środku odwoławczym, niekwestionująca ustalonej przez Sąd Okręgowy okoliczności, iż odwołująca w okresie od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. stale i codziennie pracowała w gospodarstwie rolnym teściów, wywodzi, iż okres ten nie może być zaliczony do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 19;art. 19 ust. 1;art. 19 ust. 1 pkt. 2)">art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> do nabycia prawa do emerytury rolniczej.
Sąd odwoławczy zarzut ten uznany za trafny, przywołując regulacje art. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 20;art. 20 ust. 1)">art. 20 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społeczne rolników</a>.
Zdaniem wnioskodawczyni sporny okres od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. powinien być zaliczony do jej okresów ubezpieczenia na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 20;art. 20 ust. 1;art. 20 ust. 1 pkt. 1)">art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r.</a> Takie stanowisko nie może jednak zostać zaaprobowane z uwagi na treść <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 6;art. 6 pkt. 14)">art. 6 pkt 14 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>, który stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o okresach podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu - rozumie się tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek.

<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19770320140" title="Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140 ()">Ustawa z 27 października 1977 r.</a> o zaopatrzeniu emerytalnym rolników i ich rodzin
 (Dz.U. 1977 Nr 32, poz. 140) wprowadziła obowiązek opłacania składek na fundusz emerytalny rolników. Obowiązek ten utrzymano <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 ()">ustawą z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin</a> (
Dz.U. 1982 Nr 40, poz. 268 ze zm.), która rozszerzyła go także na domowników od 1 stycznia 1983 r. (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 (art. 1;art. 1 ust. 2)">art. 1 ust. 2</a>). W świetle art. 44 ust. 3 ostatnio powołanej ustawy obowiązek opłacania składki za domowników powstawał od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego następującego po miesiącu, w którym osoby te podjęły pracę w gospodarstwie rolnym, a ustawał z końcem miesiąca kalendarzowego, w którym przestały pracować w gospodarstwie. Z przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, które obowiązywały od 1983 r., wynika zatem, że od stycznia 1983 r. okres pracy domownika w gospodarstwie rolnym uwzględnia się do ogólnego stażu ubezpieczeniowego wówczas, gdy domownik faktycznie pracował w tym gospodarstwie rolnym i została opłacona za niego składka na ubezpieczenie społeczne rolników. Zasadą obowiązującą przy kwalifikowaniu określonego okresu jako okresu podlegania danemu rodzajowi ubezpieczenia społecznego jest zatem to, że za okres rolniczego ubezpieczenia społecznego może zostać uznany wyłącznie ten okres, za który opłacono składki na to ubezpieczenie.
W przypadku wnioskodawczyni takie składki bezsprzecznie nie zostały opłacone. W ocenie Sądu Apelacyjnego nie zaistniały zatem podstawy do ustalenia C. S. prawa do emerytury rolniczej, ponieważ nie spełnia ona przesłanki posiadania stażu ubezpieczenia emerytalno-rentowego w wymiarze 25 lat. Okres od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. nie może być uznany za okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990 (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 20;art. 20 ust. 1;art. 20 ust. 1 pkt. 1)">art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>). W tym zakresie Sąd drugiej instancji w pełni podzielił stanowisko zawarte m.in. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 15 stycznia 2019 r., sygn. akt III AUa 807/18 
(LEX nr 2669432), czy wyroku Sądu Najwyższego z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt I UK 304/11 
(OSNP 2013/3-4/39). Jednocześnie podkreślił, iż system emerytalno-rentowy rolników ma odrębny charakter od systemu powszechnego oraz posiada własne definicje pojęć stosowanych w ustawie. Niedopuszczalna jest wykładnia rozszerzająca. Skoro zatem ustawa przewiduje, że okresem podlegania ubezpieczeniu społecznemu jest tylko taki okres, za który opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, to zdaniem Sądu nie może być doliczony do stażu ubezpieczeniowego okres pracy wnioskodawczyni jako domownika w latach 80-tych XX wieku, za który takie składki nie zostały odprowadzone. Jednym z założeń systemu ubezpieczenia społecznego rolników jest bowiem kształtowanie świadczeń emerytalno-rentowych poprzez powiązanie ich wysokości z wysokością opłaconej składki i czasookresem jej opłacania.
W konsekwencji powyższego Sąd Apelacyjny uznał, że C. S. nie spełniła przesłanek nabycia prawa do emerytury w trybie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 19;art. 19 ust. 1)">art. 19 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>. Z tego względu Sąd Apelacyjny zmienił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i oddalił odwołanie.
Mając to wszystko na uwadze Sąd Apelacyjny na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 386;art. 386 § 1)">art. 386 § 1 k.p.c.</a> orzekł jak w wyroku.
Wyrok ten został zaskarżony skargą kasacyjną przez wnioskodawczynię.
Sąd Najwyższy wyrokiem z 10 czerwca 2025 r. sygn. akt III USKP 34/24 uznał skargę kasacyjną za skuteczną w zakresie sformułowanych w niej zarzutów naruszenia prawa materialnego skutkujących uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu. Za bezsporne uznał, że w okresie od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. odwołująca się była domownikiem w rozumieniu przepisów <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ()">ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>. Domownicy jako podmioty ubezpieczenia społecznego rolników zostali po raz pierwszy uwzględnieni w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 ()">ustawie z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin</a> 

(Dz.U. 1989 poz. 133 tekst jednolity ze zm.), która rozszerzyła zakres podmiotowy ubezpieczenia społecznego rolników indywidualnych, obejmując tym ubezpieczeniem, poza rolnikami prowadzącymi gospodarstwa rolne, także domowników pracujących w tych gospodarstwach. Z art. 1 ust. 2 tej ustawy wynika, że ubezpieczenie obejmuje również domowników pracujących w gospodarstwie rolnym, a z art. 2 pkt 2 tej ustawy wynika, że przez użyte w ustawie określenie "rolnik" rozumie się nie tylko osobę prowadzącą gospodarstwo rolne oraz małżonka rolnika, ale także domowników, którzy są członkami rodziny rolnika, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. W art. 2 pkt 3 definiującym "ubezpieczonego" wskazano, że jest nim rolnik oraz domownicy. Także w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ()">ustawie z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> 

(Dz.U. 2025 poz. 197 tekst jednolity) w art. 6 pkt 2 wyjaśniono definicję ustawową pojęcia domownika rolnika, przez którego rozumie się osobę bliską rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie oraz stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Z art. 1 ust. 1 ustawy, określającego krąg osób podlegających ubezpieczeniu społecznemu rolników wynika, że ubezpieczenie społeczne rolników obejmuje, na zasadach określonych w ustawie, rolników i pracujących z nimi domowników oraz pomocników rolnika. Jednocześnie z art. 6 pkt 14 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika, że ilekroć w ustawie jest mowa o okresach podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu - rozumie się tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Z powyższego wynika, jak wywodził Sąd Najwyższy, że w ustawie z jednej strony do kręgu osób objętych ubezpieczeniem społecznym rolników niewątpliwie zaliczono domowników rolnika (osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym oraz z stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym) z drugiej natomiast strony za okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników uznano jedynie takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie. Uwzględniając powyższe Sąd Najwyższy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie mamy zatem do czynienia z sytuacją, w której poza sporem pozostaje spełnienie przez odwołującą się przesłanek zaliczenia do kręgu domowników rolnika w spornym okresie lat 1983-1987 bez możliwości uznania tego okresu za okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników (zaliczonemu do okresu uwzględnianego przy ustalania prawa do emerytury) z uwagi na brak zgłoszenia odwołującej się do tego ubezpieczenia, a przede wszystkim ze względu na brak odprowadzenia za ten okres składek na to ubezpieczenie. Odwołująca się od 3 marca 1984 r., kiedy zawarła związek małżeński, przeprowadziła się do gospodarstwa rolnego teściów, które stało się jej miejscem zamieszkania i pracy. Ubezpieczona stale, codziennie pracowała w gospodarstwie jej teściów, nie pracując poza tym nigdzie zawodowo, a praca w gospodarstwie miała charakter stałego obowiązku i była źródłem utrzymania jej rodziny. Wobec powyższego nie ulega wątpliwości, że z poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych przez sądy

meriti obu instancji wynika, że odwołująca się w spornym okresie spełniła ustawowe przesłanki uznania jej za domownika rolnika, jednakże okres ten nie może być uznany za okres podlegania ubezpieczeniom społecznym rolników z uwagi na niewykonanie przez rolnika (teścia) obowiązku zgłoszenia jej jako domownika do ubezpieczenia. Innymi słowy - jakkolwiek wnioskodawczyni w spornym okresie podlegała obowiązkowi ubezpieczenia społecznego jako członek rodziny rolnika (domownik), to nie można tego okresu podlegania uznać za okres podlegania ubezpieczeniu w rozumieniu art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, gdyż zgodnie z art. 6 pkt 14 tej ustawy za okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rozumie się tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Oznacza to, jak konstatował Sąd Najwyższy, że mamy do czynienia z dualizmem znaczeniowym pojęcia "podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników" przewidującym różne przypadki podlegania temu ubezpieczeniu - pierwszy, polegający na spełnieniu przesłanek uprawniających do objęcia tym ubezpieczeniem, zaliczeniem do kręgu podmiotów ubezpieczonych (za wyjątkiem opłacenia składki) i drugi, uprawniający do otrzymania świadczenia, w tym przypadku prawa do emerytury rolniczej (do czego jednak niezbędne jest opłacenie składki, za wyjątkiem przypadków ustawowego zwolnienia). Z analizy wymienionych przepisów ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników wynika zatem, że nieopłacenie przez rolnika składki na ubezpieczenie społeczne rolników za domownika nie oznacza, że domownik nie podlega ubezpieczeniu, ale oznacza, że okresu, za który nie opłacono składki nie można zaliczyć do okresu podlegania ubezpieczeniu niezbędnego przy ustalaniu spełnienia warunków koniecznych uprawniających do emerytury. Przy rozważaniu tej kwestii nie można jednak pominąć jak zaznaczył Sąd Najwyższy, że <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 37;art. 37 ust. 1)">art. 37 ust. 1</a> ww. ustawy zobowiązującego rolnika do zgłoszenia domownika do ubezpieczenia. Należy także mieć na uwadze, że ubezpieczenie społeczne rolników (także domowników) powstaje z mocy prawa, co wynika bezpośrednio z dyspozycji art. 16 ust. 1 pkt 2 ustawy (ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu podlega z mocy ustawy domownik rolnika, którego gospodarstwo obejmuje obszar użytków rolnych powyżej 1 ha przeliczeniowego lub dział specjalny). Zwrócił na to uwagę Sąd Najwyższy, stwierdzając

, że w przypadku spełnienia przesłanek wskazanych w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 7;art. 16)">art. 7 i 16 ustawy o ubezpieczeniu społecznemu rolników</a>, decyzja organu rentowego ma charakter jedynie deklaratoryjny

(zob.m.in. w postanowieniu z 11 marca 2008 r., I UK 130/08). Przepisy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 37;art. 37 ust. 1;art. 37 ust. 2)">art. 37 ust. 1 i 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>, nie mają zatem wpływu na podleganie temu ubezpieczeniu, zatem kwestia podlegania bądź nie temu ubezpieczeniu nie zależy od przekazania stosownych informacji organowi rentowemu, czy wypełnienia innych obowiązków, bądź też ich zaniechania, skoro podleganie powstaje z mocy prawa przy spełnieniu przesłanek należących wyłącznie do sfery faktów (domownikiem jest osoba bliska rolnikowi, która ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy). Godzi się w tym aspekcie przywołać wyrok dotyczący sprawy 

(wyrok Sądu Najwyższego z 26 marca 2014 r., II UK 371/13, OSNP 2015 Nr 7, poz. 100), w której organ rentowy również zakwestionował podleganie domownika rolnika ubezpieczeniu społecznemu rolników (w zakresie obejmującym ubezpieczenie wypadkowe i nabycie prawa do odszkodowania z tego ubezpieczenia) ze względu na nieopłacenie przez rolnika składki na ubezpieczenie domownika, w uzasadnieniu którego Sąd Najwyższy odniósł się do art. 37 ust. 1 ustawy, zobowiązującego rolnika do zgłoszenia domownika do ubezpieczenia. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że ustawa nie normuje konsekwencji niedopełnienia tego obowiązku, w szczególności nie zawiera przepisu, że skutkiem niewykonania przez rolnika obowiązku zgłoszenia domownika do ubezpieczenia społecznego jest objęcie domownika ubezpieczeniem dopiero od dnia późniejszego wniosku w tej kwestii. Sąd Najwyższy w obliczu tego problemu stanął na stanowisku, że nie można zaakceptować poglądu, że warunkiem sine qua non objęcia ubezpieczeniem jako domownika rolnika jest zgłoszenie go do ubezpieczenia przez rolnika we właściwej jednostce organu rentowego, a w konsekwencji również uiszczenie składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Sąd Najwyższy zwrócił uwagę, że - mimo wyraźnego skonkretyzowania obowiązku rolnika - ustawodawca nie zdecydował się na wprowadzenie sankcji w postaci pozbawienia prawa do odszkodowania (z ubezpieczenia wypadkowego), w przypadku niedopełnienia tego obowiązku. W tym kontekście Sąd Najwyższy uznał, że brak unormowania w postaci konsekwencji prawnych niezgłoszenia domownika do ubezpieczenia społecznego w ustawie był celowym działaniem ustawodawcy, dopuszczającym również możliwość późniejszego zgłoszenie domownika do ubezpieczenia społecznego rolników i objęcie go ubezpieczeniem 

ex tunc. W każdym razie niewykonanie przez rolnika obowiązku zgłoszenia domownika do ubezpieczenia społecznego rolników, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 37;art. 37 ust. 1)">art. 37 ust. 1</a> ww. ustawy w terminie 14 dni od zaistnienia okoliczności skutkujących powstaniem tytułu do objęcia ubezpieczeniem, nie wywołuje skutku w postaci niepodlegania domownika temu ubezpieczeniu (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 6;art. 6 pkt. 2)">art. 6 pkt 2</a> w związku z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 7;art. 7 ust. 1;art. 7 ust. 1 pkt. 2;art. 16;art. 16 ust. 1;art. 16 ust. 1 pkt. 2;art. 37;art. 37 ust. 1)">art. 7 ust. 1 pkt 2, art. 16 ust. 1 pkt 2 i art. 37 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>). W konsekwencji, Sąd Najwyższy w wyroku w sprawie III USKP 34/24 uznał, iż brak opłacenia składek za domownika nie może stanowić przeszkody niweczącej ustalenie okresu jego ubezpieczenia społecznego. Okres ubezpieczenia, czyli jego powstanie i ustanie, zależy od zaistnienia i ustania okoliczności wywołujących podleganie ubezpieczeniom. Dopiero wtedy powstaje obowiązek opłacenia składki od dnia, w którym powstało ubezpieczenie, a ustaje z dniem, w którym ustało ubezpieczenie - art. 4 ust. 2 w związku z art. 1 i art. 3a ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników. Obowiązek opłacenia składek jest pochodną ubezpieczenia. Jest tylko częścią stosunku prawnego ubezpieczenia, co wcale nie oznacza, że brak składki niweczy ten stosunek (por. wyrok Sądu Najwyższego z 21 listopada 2017 r., I UK 448/16, LEX nr 2428812). Opłacenie składek w sprawie o zaliczenie okresu ubezpieczenia do emerytury może mieć autonomiczne znaczenie (por. wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2016 r., III UK 116/15).W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z sytuacją, w której organ rentowy odmówił odwołującej się przyznania jej prawa do emerytury rolniczej powołując się na <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 19;art. 19 ust. 1;art. 19 ust. 1 pkt. 2)">art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> (…) będący podstawą odmowy zaliczenia okresu pracy w gospodarstwie rolnym teściów od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r., ponieważ ubezpieczona nie podlegała w tym okresie ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik. Wyjaśnienia tego organ rentowy nie zawarł w uzasadnieniu decyzji, które jest niezwykle lakoniczne i nie wskazuje okresu nie zaliczonego oraz przyczyn nieuwzględnienia tego okresu do okresu pracy w gospodarstwie rolnym. Dopiero w stanowisku procesowym w toku postępowania sądowego organ rentowy wskazał te podstawy. Jednocześnie Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na fakt, że organ rentowy nie kwestionował spełnienia w zakwestionowanym okresie przez ubezpieczoną przesłanek wynikających z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 6;art. 6 pkt. 2)">art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> warunkujących powstanie z mocy prawa tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym. Należy mieć także na uwadze, że w okresie, którego dotyczy spór, obowiązywały przepisy ustawy z 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin 

(Dz.U. 1989 poz. 133 tekst jednolity ze zm.). W wyroku z 8 grudnia 2020 r. 

(II UK 52/19) Sąd Najwyższy stwierdził, że okres spełniania przesłanek <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 (art. 2;art. 2 pkt. 2)">art. 2 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin</a> do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników jako domownika rolnika podlega zaliczeniu do emerytury rolniczej, nawet jeżeli rolnik nie dopełnił obowiązku zgłoszenia tegoż domownika do ubezpieczenia społecznego rolników i nie opłacał należnych z tego tytułu składek. Także w wyroku z 21 listopada 2017 r

. (I UK 448/16; LEX nr 2428812) Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że brak opłacenia składek nie jest przeszkodą do ustalenia okresu ubezpieczenia społecznego domownika rolnika. Niewykonanie przez rolnika (w omawianej sprawie teścia odwołującej się) obowiązku zgłoszenia domownika do ubezpieczenia społecznego rolników nie powinno mieć znaczenia dla objęcia domownika ubezpieczeniem 

(por. wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2006 r., II UK 42/06). Stanowisko to podziela Sąd Najwyższy w składzie orzekającym w niniejszej sprawie. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy powinnością Sądu odwoławczego będzie uwzględnienie powyższych rozważań w przedmiocie uznania, że zakwestionowany okres ubezpieczenia odwołującej się, był okresem podlegania z mocy ustawy ubezpieczeniu społecznemu rolników, co do którego organ rentowy winien był określić w stosownym czasie obowiązek składkowy.
Mając powyższe na uwadze, uznając skargę kasacyjną odwołującej się za zasadną, Sąd Najwyższy na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 398(15);art. 398(15) § 1;art. 108;art. 108 § 2)">art. 398
15 § 1 i art. 108 § 2 k.p.c.</a> uchylił zaskarżony wyrok i sprawę przekazał Sądowi Apelacyjnemu w Lublinie do ponownego rozpoznania.


Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd Apelacyjny ustalił i zważył, co następuje.

Apelacja organu rentowego jest niezasadna. Sąd Apelacyjny w Lublinie ponowienie rozpoznając apelację pozwanego, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 398(20))">art. 398
20k.p.c.</a> związany jest wykładnią prawa Sądu Najwyższego w sprawie III USKP 34/24. Zgodnie z powołanym przepisem sąd, któremu sprawa została przekazana do ponownego rozpoznawania, jest związany tymi wypowiedziami Sądu Najwyższego, które dotyczą interpretacji przepisów prawa w ramach oceny podstaw kasacyjnych, w tym przede wszystkim zarzutów, które stanowiły podstawę uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Sąd Najwyższy - oceniając zarzuty kasacyjne - dokonuje bowiem, w granicach <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 398(20))">art. 398
20 k.p.c.</a>, wiążącej wykładni prawa. Powyższe zatem obliguje Sąd Apelacyjny, rozpoznający obecnie sprawę, wobec niekwestionowania przez organ rentowy faktu spełnienia w okresie od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. przez ubezpieczoną przesłanek wynikających z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 6;art. 6 pkt. 2)">art. 6 pkt 2 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>, warunkujących powstanie z mocy prawa tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym do przyjęcia, iż brak opłacenia składek na ubezpieczenie rolnicze przez rolnika za domownika nie jest przeszkodą do ustalenia okresu ubezpieczenia społecznego domownika rolnika.

Przedmiotem sporu na etapie postępowania apelacyjnego było prawo do emerytury rolniczej, którego sporną przesyłką było legitymowanie się 25 letnim okresem stażu przez ubezpieczoną. Z uwagi na problem zakreślony w zarzutach apelacyjnych, kolejno w skardze kasacyjnej, ocena prawna wymagała skupienia rozważań na problematyce istnienia podstaw prawnych do uwzględnienia do stażu emerytalnego skarżącej okresu od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. jako domownika rolnika bez opłacenia należnych składek na ubezpieczenie rolnicze. W okresie powyższym wnioskodawczyni zamieszkała w gospodarstwie rolnym teściów, którzy wraz z mężem skarżącej prowadzili około 10-hektarowe gospodarstwo rolne. Ubezpieczona mieszkała w gospodarstwie rolnym i w nim pracowała w spornym okresie, pozostawała we wspólnym gospodarstwie domowym z teściami i mężem, a praca w gospodarstwie rolnym stanowiła jej główne źródło utrzymania. Stan powyższy jest ustalony przez Sąd Okręgowy i niekwestowany przez apelanta. Apelant mimo podniesienia zarzutów naruszenia prawa procesowego w istocie swej nie tyle kwestionował ustalenia faktyczne, czy ocenę dowodów na których w procesie rekonstrukcji stanu faktycznego opał się Sąd Okręgowy, co ocenę prawną faktów jak i przyjętą treść normatywną <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 20;art. 20 ust. 1;art. 20 ust. 1 pkt. 1)">art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>.
Mając na uwadze powyższe należy uznać, że ubezpieczona w okresie od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. była domownikiem. W spornym okresie zaistniał więc ustawowy obowiązek ubezpieczenia społecznego członków rodziny rolnika, co wynika z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 (art. 3;art. 3 ust. 1)">art. 3 ust. 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 (art. 3 ust. 2)">ust. 2</a> obowiązującej wówczas <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 ()">ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin</a> 
(Dz.U. 1989 Nr 24, poz. 133 tekst jednolity ze zm.). Inaczej rzecz ujmując, 
ex lege powstał tytuł ubezpieczeniowy. Co także nie jest sporne, za okres ten ubezpieczona nie została zgłoszona do ubezpieczenia społecznego przez rolnika, za wnioskodawczynię nie została uiszczona składka na ubezpieczenie rolnicze, nie wystąpiły też okoliczności powodujące zwolnienie od opłacenia składki.
Stan prawny regulujący materię prawa do emerytury rolniczej stanowi art. 19 i 20 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r., o ubezpieczeniu społeczny rolników 
(obecnie Dz.U. 2025 poz. 770 tekst jednolity). Zgodnie z obowiązującym stanem prawnym obowiązującym w dacie złożenia wniosku o świadczenie art. 19 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. emerytura rolnicza przysługuje ubezpieczonemu, który spełnia łącznie następujące warunki:
1) osiągnął wiek emerytalny, który w przypadku kobiety wynosi 60 lat;
2) podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat, z uwzględnieniem art. 20.
Natomiast art. 20 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy stanowi, iż do okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z art. 19 ust. 1 pkt 2 ustawy zalicza się okresy podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990.
Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 6;art. 6 pkt. 14)">art. 6 pkt 14 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> definiuje, że ilekroć w ustawie jest mowa o okresach podlegania określonemu ubezpieczeniu społecznemu - rozumie się tylko takie okresy, za które opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba, że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacenia składek.
Zatem stan prawny, także w obecnie obowiązującej ustawie podobnie jak w ustawie z 1982 r. odróżnia powstanie tytułu ubezpieczeniowego, bo ten powstaje z mocy samego prawa, od stanu, w którym dany tytuł rodzi uprawnienia do danego, określonego w ustawie świadczenia.
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 10 czerwca 2025 r. w sprawie III USKP 34/24 wskazał, iż w sytuacji, gdy za domownika nie zostały odprowadzone składki na ubezpieczenie społeczne rolników, a obowiązek zgłoszenia domownika do ubezpieczenia obciąża rolnika (art. 37 ust. 1 ustawy rolniczej), to przy braku unormowania konsekwencji niedopełnienia tego obowiązku samo nieopłacenie składek przez rolnika za domownika nie ma znaczenia dla objęcia domownika ubezpieczeniem społecznym rolników.
Argumentacja Sądu Najwyższego została obszernie przytoczona przez Sąd Apelacyjny w części historycznej niniejszego uzasadnienia zatem nie zachodzi potrzeba jej powielania. Wykładnią tą jest związany Sąd Apelacyjny orzekający w obecnym składzie (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 398(20))">art. 398
20 k.p.c.</a>).
W świetle wiążącej oceny prawnej Sądu Najwyższego uznać należy, iż ubezpieczona spełniła przesłanki prawa do emerytury rolniczej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 19;art. 19 ust. 1)">art. 19 ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> bowiem okres uznany przez pozwanego za niesporny stanowi 24 lata 3 miesiące 10 dni, przy przyjęciu okresu od 22 marca 1984 r. do 31 grudnia 1987 r. jako okresu ubezpieczenia stanowi, iż wnioskodawczyni legitymuje się koniecznym okresem 25 lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu. Tym samym ubezpieczona spełniła wszystkie ustawowe przesłanki prawa do emerytury rolniczej, bowiem, w myśl <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 19;art. 19 ust. 1;art. 19 ust. 1 pkt. 1;art. 19 ust. 1 pkt. 2)">art. 19 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> osiągnęła wymagany dla kobiety wiek emerytalny 60 lat i podlegała ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez okres co najmniej 25 lat. Warunki powyższe były spełnione według stanu na dzień złożenia wniosku o emeryturę, a zatem przyznanie prawa do emerytury rolniczej nastąpiło od dnia, w którym został złożony wniosek o emeryturę, co czyni zasadnym oddalenie apelacji KRUS.
Na kanwie niniejszej sprawy należy zauważyć, iż orzecznictwo prezentuje także odmienne stanowisko co do zasadniczej kwestii stanowiącej podstawę rozstrzygnięcia. Z uwagi na fakty: braku zgłoszenia także domownika do ubezpieczenia społecznego rolników, braku opłacenia składki na to ubezpieczenie od 1 stycznia 1983 r., w orzecznictwie prezentowe jest stanowisko, iż zachodzi brak przesłanek do uwzględnienia tych okresów przy ustalaniu okresów uprawniających do świadczeń rolniczych (w tym emerytury rolniczej) 

(wyroki: Sądu Najwyższego: z 27 lutego 2025 r. I USKP 85/24 LEX 3845578; z 21 lutego 2012 r. I UK 304/11 OSNP2013/3-4/39; z 23 listopada 2016 r. I UK 53/16 LEX nr 3540796 oraz wyroki: Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 29 sierpnia 2024 r. III AUa 328/23 LEX nr 3892423; Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 15 stycznia 2019 r., III AUa 807/18 LEX nr 2669432; Sądu Apelacyjnego w Krakowie w wyroku z 9 maja 2018 r., III AUa 1188/16 LEX nr 2514920). Przepis <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 19;art. 19 ust. 1;art. 19 ust. 1 pkt. 2;art. 20;art. 20 ust. 1)">art. 19 ust. 1 pkt 2 i art. 20 ust. 1 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> stanowi, iż do okresów ubezpieczenia koniecznych dla nabycia prawa do emerytury przyjmuje się okresy okresów ubezpieczenia wymaganych zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 19;art. 19 ust. 1;art. 19 ust. 1 pkt. 2)">art. 19 ust. 1 pkt 2</a> zalicza się okresy:
1) podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990;
2) prowadzenia gospodarstwa rolnego lub pracy w gospodarstwie rolnym, po ukończeniu 16. roku życia, przed dniem 1 stycznia 1983 r.;
3) od których zależy prawo do emerytury zgodnie z przepisami emerytalnymi.
Jednocześnie ustawodawca zdefiniował ustawowe pojęcie „okresu podlegania ubezpieczeniu społecznemu” w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 6;art. 6 pkt. 14)">art. 6 pkt 14 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>, którym ustawodawca posługuje się stanowiąc o przesłankach świadczeń z zabezpieczenia rolniczego, odróżniając tym powstanie tytułu od możliwości oparcia na tym tytule swych uprawnień do dochodzonego świadczenia. Ustawodawca ograniczył te okresy stanowiąc, iż okresami tymi nie są okresy nieopłacenia należnych składek chyba, że nie istniał obowiązek opłacenia składek.

Sąd Najwyższy w sprawie III UKSP 34/24, rozważając przedmiotowe zagadnienie, przywołał argumentację zawartą w wyroku Sądu Najwyższego z 8 grudnia 2020 r., II UK 52/19 (LEX nr 3089223), w którym ostatecznie Sąd ten uznał, iż okres spełniania przesłanek <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 (art. 2;art. 2 pkt. 2)">art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin</a> (Dz.U. 1989 r. Nr 24, poz. 133 tekst jednolity ze zm.) do objęcia ubezpieczeniem społecznym rolników jako domownika rolnika podlega zaliczeniu do emerytury rolniczej, nawet jeżeli rolnik nie dopełnił obowiązku zgłoszenia tegoż domownika do ubezpieczenia społecznego rolników i nie opłacał należnych z tego tytułu składek. Należy jednak mieć na uwadze, że wyrok ten był kontynuacją postępowania po wyroku kasatoryjnym Sądu Najwyższego z 21 listopada 2017 r., I UK 448/16. A lektura uzasadniania wyroku z dnia 8 grudnia 2020 r., II UK 52/19 prowadzi do wniosku, że Sąd Najwyższy będąc związany wcześniejszym stanowiskiem Sądu Najwyższego (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 398(20))">art. 398
(
20) k.p.c.</a>) nie mógł orzec według własnego przekonania, a jedynie był zobowiązany do odkodowania treści i zakresu wykładni prawa dokonanej uprzednio w sprawie I UK 448/16. Należy także zważyć, iż przywołany wyrok Sądu Najwyższego z 4 października 2006 r. II UK 42/06

(OSNP 2007/19-20/292) koncentrował się na pojęciu stałości pracy domownika, zgłoszonego do ubezpieczenia rolniczego od 1999 r. i podlegającemu temu ubezpieczeniu przy jednoczesnym prowadzeniu działalności gospodarczej, i kolejno wyłączonemu z ubezpieczenia rolniczego przez KRUS 

ex tunc wobec zakwestionowania stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym. Na to orzeczenie należy zwrócić uwagę, gdyż Sąd Najwyższy wyjaśnił pojęcie stałości pracy domownika w gospodarstwie rolnym rozumianego, nie jak błędnie przyjął to Sąd Okręgowy, pracy codziennej, w wymiarze co najmniej 4 godzin dziennie, ale pracy koniecznej celem zapewnienia prawidłowego funkcjonowania gospodarstwa rolnego. Także analiza sprawy, w której zapadł wyrok Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2016 r. III UK 116/15 

(OSNP 2017/12/164) wskazuje na ważkie zagadnienie prawne: możliwości uwzględnienia do stażu koniecznego do nabycia prawa do rolniczej renty rodzinnej okresu podlegania ubezpieczeniu, zgodnie z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 20;art. 20 ust. 1;art. 20 ust. 1 pkt. 3)">art. 20 ust. 1 pkt 3</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 21;art. 21 ust. 3)">art. 21 ust. 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> z tytułu współpracy przy prowadzeniu działalności gospodarczej przez zmarłego i opłacenia z tego tytułu do systemu powszechnego (do ZUS) należnych składek przez następców prawnych zmarłego i związanej z tym kwestii przedawnienia składek, zgodnie z regulacją <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 24;art. 24 ust. 5 f)">art. 24 ust. 5f ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>. Analiza prawna zawarta w wyroku Sądu Najwyższego z 21 kwietnia 2016 r. III UK 116/15, odnosząca się do zagadnienia uwzględnienia okresu podlegania ubezpieczeniom społecznym z systemu powszechnego, opłacenia z tego tytułu nieprzedawnionych składek dotyka w istocie odrębnego zagadnienia od istniejącego w rozpoznanej sprawy w niniejszym postępowaniu.
W ocenie Sądu Apelacyjnego nie ma podstaw do kreowania podstawy uwzględnienia do stażu ubezpieczeniowego i w konsekwencji do rozszerzającej wykładni przepisów regulujących rolnicze ubezpieczenie społeczne, w stanie faktycznym gdy nie zostały opłacone składki na ten rodzaj ubezpieczenia społecznego. Okres relewantny dla sprawy obejmuje okres obowiązywania ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, która po raz pierwszy regulowała zagadnienia skutków prawnych niepłacenia należnych za domownika składek na ubezpieczenie rolnicze. Obowiązek opłacania przez rolników indywidualnych składek na ubezpieczenie społeczne został wprowadzony już przez <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19770320140" title="Ustawa z dnia 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin - Dz. U. z 1977 r. Nr 32, poz. 140 (art. 2;art. 2 ust. 1;art. 38)">art. 2 ust. 1 i art. 38 ustawy z 27 października 1977 r. o zaopatrzeniu emerytalnym oraz innych świadczeniach dla rolników i ich rodzin</a>. Obowiązek ten utrzymały następnie wszystkie późniejsze ustawy dotyczące ubezpieczenia społecznego rolników, rozszerzając go od 1 stycznia 1983 r. na domowników. I tak, w art. 2 pkt 2 ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników zdefiniowano pojęcie domownika, którym mogli być członkowie rodziny rolnika lub inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostawały we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegały obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowiła ich główne źródło utrzymania. Zgodnie z art. 44 ust. 1-3 tej ustawy rolnik zobowiązany był uiszczać składkę od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, w którym domownik podjął pracę na gospodarstwie. Domownikowi służyło prawo do świadczeń przewidzianych w ustawie, w tym do emerytury (art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników) i do renty inwalidzkiej (art. 16 ust. 2 tej ustawy), w obu jednak przypadkach warunkiem zaliczenia do tych świadczeń okresu pracy na gospodarstwie było uiszczanie składek na ubezpieczenie społeczne (art. 15 ust. 2 pkt 3 i art. 16 ust. 2 pkt 3 ustawy). Niewątpliwie zatem ustawa ta wymagała (od wejścia jej w życie 1 stycznia 1983 r.) do zaliczenia okresu pracy domownika w gospodarstwie rolnym uiszczenia należnych z tego tytułu składek. W tym miejscu należy mieć w polu widzenia, wnioskodawczyni w tym czasie była osobą pełnoletnią, uprzednio podlegającą ubezpieczeniu społecznemu rolników jako domownik w pełnym zakresie. Zatem miała świadomość i obiektywną możliwość zadbania o własne sprawy.
Wracając do rozważań prawnych, wskazać trzeba, iż kolejna ustawa regulująca ubezpieczenie społeczne rolników tj. <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ()">ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> nie wprowadziła istotnych zmian w analizowanym zakresie. Zgodnie z art. 6 pkt 2 lit. a-c tej ustawy przez domownika rozumie się osobę bliską rolnikowi, która: ukończyła 16 lat, pozostaje z rolnikiem we wspólnym gospodarstwie domowym lub zamieszkuje na terenie jego gospodarstwa rolnego albo w bliskim sąsiedztwie, stale pracuje w tym gospodarstwie rolnym i nie jest związana z rolnikiem stosunkiem pracy. Domownikowi - jako ubezpieczonemu na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ()">ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> służy również prawo do emerytury rolniczej (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 19;art. 19 ust. 1)">art. 19 ust. 1</a>) oraz renty rolniczej (art. 21 ust. 1). Okresy ubezpieczenia podlegające zaliczeniu do emerytury lub renty rolniczej reguluje art. 20 ustawy. Istotny w tym zakresie jest art. 20 ust. 1 pkt 1, który pozwala na uwzględnienie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników indywidualnych i członków ich rodzin w latach 1983-1990, regulując ten okres odrębnie od okresu przypadającego przed 1 stycznia 1983 r. (art. 20 ust. 1 pkt 2), a kryterium zróżnicowania należy właśnie poszukiwać w opłaceniu należnych składek. Przepis ten nie może być inaczej traktowany jak odesłanie do poprzedniej ustawy, w zakresie zaliczania okresu ubezpieczenia rolnika, czy domownika. Kwestia zaliczenia okresu ubezpieczenia rolniczego domownikowi uzależniona była od uiszczania składek z tego tytułu, bowiem w ustawie wyraźnie wskazano, że okresów bez składek domownikowi się nie zalicza. Pogląd ten był konsekwentnie przedstawiany w orzecznictwie Sądu Najwyższego. I tak na przykład, w wyroku z 8 maja 2008 r., I UK 346/07 
(OSNP 2009/17-18/236) Sąd Najwyższy przyjął, że przesłanką uzyskania prawa do emerytury rolniczej jest podleganie ubezpieczeniu społecznemu rolników w rozumieniu opłacania składek na to ubezpieczenie. Podobny pogląd w zakresie obowiązku opłacania składek za domownika, jako warunku uwzględnienia tego okresu do nabycia prawa do świadczeń, Sąd Najwyższy wyraził również w uzasadnieniu wyroku z 23 września 1998 r., II UKN 230/98 
(OSNP 1999/20/657). Wspólnym stanowiskiem wynikającym z tych orzeczeń dla potrzeb zaliczenia danego okresu jako uprawniającego do emerytury rolniczej jest konieczność wykazania uiszczenia składek za ten okres lub wykazanie prawa do zwolnienia w danym okresie z obowiązku ich uiszczenia. Stanowisko to było akceptowane w kolejnych orzeczeniach Sądu Najwyższego oraz w orzecznictwie Sądów powszechnych na gruncie obowiązywania ustawy z 1990 r. 
(por. wyroki wskazane wyżej - na stronie 15).


Trzeba także w tym miejscu podnieść, iż zbliżoną regulację prawną zawiera także powszechny system emerytalny. Na podstawie przepisu art. 10 ust. 1 pkt 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, przy ustalaniu prawa do emerytury nie ma możliwości uwzględnienia, jako okresów składkowych, okresów pracy w gospodarstwie rolnym przypadających po 1 stycznia 1983 r., jeżeli za te okresy nie zostały opłacone składki na ubezpieczenie społeczne rolników zgodnie z art. 1 ust. 2 w zw. z art. 2 pkt 2 w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 (art. 43;art. 44;art. 44 ust. 3)">art. 43 i art. 44 ust. 3</a> na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19820400268" title="Ustawa z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin - Dz. U. z 1982 r. Nr 40, poz. 268 ()">ustawy z 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin</a> (wyroki Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2003 r., II UK 51/02, OSNP 2004 Nr 7, poz. 127; z 24 stycznia 2019 r. I UK 396/17 OSNP 2019/9/113; wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 28 lutego 2019 r., III AUa 24/19, LEX nr 2630380). Taką zasadę stawiła także w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19911040450" title="Ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. z 1991 r. Nr 104, poz. 450 (art. 5;art. 5 pkt. 1)">art. 5 pkt 1 ustawa z 17 października 1991 r.</a> o rewaloryzacji emerytur i rent (…)(Dz.U. 1991 Nr 104 poz. 450 tekst jednolity ze zm.). Dostrzegając odrębność obu systemu zabezpieczenia społecznego nie sposób pominąć, iż regulacja prawna jest co do istoty oparta na zrealizowaniu obowiązku opłacenia składek (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19911040450" title="Ustawa z dnia 17 października 1991 r. o rewaloryzacji emerytur i rent, o zasadach ustalania emerytur i rent oraz o zmianie niektórych ustaw - Dz. U. z 1991 r. Nr 104, poz. 450 (art. 20;art. 20 ust. 1;art. 20 ust. 1 pkt. 1)">art. 20 ust. 1 pkt 1</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 6;art. 6 pkt. 14)">art. 6 pkt 14 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>; art. 10 ust.1 pkt 1 ustawy emerytalnej).

Godzi się także dostrzec, iż w powszechnym systemie zabezpieczenia społecznego także osoba bliska dla działacza gospodarczego-współpracująca z nim przy prowadzeniu działalności gospodarczej podlega z mocy prawa ubezpieczeniom społecznym w okresie tej współpracy (tytuł ubezpieczeniowy powstaje 
ex lege 
<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 5;art. 13;art. 13 pkt. 5)">art. 6 ust. 1 pkt 5 i art. 13 pkt.5 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych</a>). Jednakże, jeśli płatnik składek (działacz gospodarczy pomimo ciążącego na nim obowiązku nie dokona zgłoszenia do systemu ubezpieczeń społecznych osoby współpracującej i nie opłaci należnych z tego tytułu składek to okres ten nie będzie stanowił stażu ubezpieczeniowego, mimo istnienia w tym czasie tytułu do podlegania ubezpieczeniom społecznym (art. 5b ust. 4 ustawy emerytalnej, <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 6;art. 6 ust. 1;art. 6 ust. 1 pkt. 5;art. 13;art. 13 pkt. 5)">art. 6 ust.1 pkt 5 i art. 13 pkt 5</a> w zw. z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19981370887" title="Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1998 r. Nr 137, poz. 887 (art. 16;art. 16 ust. 5 a)">art. 16 ust. 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych</a>). Brak jest racjonalnych powodów by w sposób odmienny przyjmować możliwość przyjęcia do stażu ubezpieczeniowego okresu podlegania ubezpieczeniu rolniczemu domownika bez opłacenia należnych - wymaganych systemem rolniczym składek w systemie powszechnym skoro oba systemy zabezpieczenia społecznego oparte zostały na obowiązku opłacenia należnych składek. System powszechny od lat połowy lat XX wieku wprowadził dla wszystkich grup obowiązek opłacenia składek na zabezpieczenie emetytalno-rentowe: <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19860420202" title="Ustawa z dnia 25 listopada 1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych - Dz. U. z 1986 r. Nr 42, poz. 202 ()">ustawą z 25 listopada 1986 r.</a> o organizacji i finasowaniu ubezpieczeń społecznych – art. 26 ust. 1, art. 33 ust. 1; ustawą z 18 grudnia 1976 r. o ubezpieczeniu społecznym osób prowadzących działalność gospodarczą oraz ich rodzin - art. 23; ustawą z 19 grudnia 1975 r. o ubezpieczeniu społecznym osób wykonujących pracę na podstawie umowy agencyjnej lub umowy zlecenia - art. 25; <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19890290156" title="Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu społecznym duchownych - Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 156 ()">ustawą z 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu społecznym duchownych</a> - <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19890290156" title="Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. o ubezpieczeniu społecznym duchownych - Dz. U. z 1989 r. Nr 29, poz. 156 (art. 27)">art. 27</a>.
Argumentacja powyżej zarysowana wyżej skłania Sąd Apelacyjny w obecnym składzie do przyjęcia poglądu prawnego, iż okres podlegania ubezpieczeniu społecznemu stanowiący podstawę do nabycia prawa o świadczeń z systemu zabezpieczenia społecznego rolników stanowi tylko ten okres, za który opłacono przewidziane w odpowiednich przepisach składki na to ubezpieczenie, chyba że w myśl tych przepisów nie istniał obowiązek opłacania składek. Ta ocena prawna, z uwagi na obowiązek z <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 398(20))">art. 398
20k.p.c.</a>, musi pozostać poza oceną prawną stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy.
Sąd Apelacyjny, analizując stan sprawy dostrzegł też problematykę uregulowaną w <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 20;art. 20 ust. 1;art. 20 ust. 1 pkt. 3)">art. 20 ust. 1 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a>, a co zostało przez Sąd Okręgowy pominięte. Zgodnie z powołanym przepisem nie ma przeszkód prawnych by okres od 19 października 1978 r. do 28 czerwca 1979 r. w jakim wnioskodawczyni podjęła zatrudnienie poza rolnictwem, pracując jednocześnie w gospodarstwie rolnym doliczyć do rolniczego stażu ubezpieczeniowego. W tym bowiem okresie wnioskodawczyni mieszkała w swoim domu rodzinnym wraz z ojcem i straszą siostra. Źródłem utrzymania rodziny były przychody z gospodarstwa rolnego. Ojciec wnioskodawczyni miał 10 ha gospodarstwo rolne, niezmechanizowane, w którym hodowano 5 szt. krów, 2 maciory, 2 konie oraz uprawiono podstawowe zboża, rośliny okopowe. Praca w gospodarstwie rolnym wszystkim członków rodziny (ojca, wnioskodawczyni i jej siostry), wykonywana była ręcznie i przy użyciu sprzętu konnego, a we wszystkich pracach związanych z uprawą (np. oranie, bronowanie, sianie, zbieranie płodów, odchwaszczanie) oraz w hodowli zwierząt (np. obrządek) uczestniczyła także wnioskodawczyni w okresie swej pracy zawodowej, poza czasem tej pracy. Wskazane jej przez ojca prace rolnicze wykonywała w zależności od godzin pracy zawodowej: przed odjazdem do pracy tj. przed godziną 13 lub po powrocie z pracy tj. od godziny 15. Osiągane z pracy zawodowej przychody wspomagały gospodarstwo rolne. Ubezpieczona, po okresie kilku miesięcy, zrezygnowała z dalszej pracy zawodowej z uwagi na potrzebę pracy w gospodarstwie rolnym, która w tym czasie wzrosła z uwagi na opuszczenie domu rodzinnego przez straszą siostrę 
(zeznania wnioskodawczyni k. 133-134).
Sąd Apelacyjny ustalił powyższe fakty w oparciu o zeznania wnioskodawczyni, uzupełniając w tej mierze podstępowanie dowodowe (<a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 382)">art. 382 k.p.c.</a>). Relacja wymienionej w pełni przekonuje jako logiczna, spójna z całością zgromadzonych dowodów w sprawie. W szczególności za wiarygodne należy uznać twierdzenia wnioskodawczyni co do czasu, ilości i rodzaju świadczonej w gospodarstwie rolnym przez wymienioną pracy jeśli zważy się na fakt znacznego obszaru tego niezmechanizowanego gospodarstwa, uprawy zbóż, roślin okopowych oraz prowadzenia hodowli zwierząt gospodarskich, przy jednoczesnym braku parku maszynowego i ograniczonej liczby osób pracujących w tym gospodarstwie. Natomiast wykonywanie okresowo pracy zawodowej nie uniemożliwiało wymienionej świadczenia pracy w gospodarstwie, koniecznej dla jego prawidłowego funkcjonowania, w rozmiarze zależnych właśnie od tych potrzeb jeśli zważy się na nieznaczną odległość miejsca pracy i zamieszkania ok. 14 km., przemieszczanie się autobusem zakładowym. W tej ocenie trzeba mieć w polu widzenia, iż rodzina wnioskodawczyni utrzymywała się z dochodów osiąganych w gospodarstwie rolnym ojciec i siostra nie pracowali zawodowo, gospodarstwo z uwagi na strukturę produkcji rolnej i brak zmechanizowania wymagało znacznego nakładu pracy wszystkich członków rodziny. Próba podjęcia aktywności zawodowej przez ubezpieczoną została zakończona po 8 miesiącach właśnie z uwagi na potrzebę jej pracy w gospodarstwie rolnym.



Dokonując oceny prawnej godzi się przypomnieć, iż na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy z 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników zaliczeniu do okresu podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu będącego przesłanką prawa do emerytury w myśl art. 19 ust. 1 pkt 2 tej ustawy podlegają realizowane przed dniem 1 stycznia 1983 r., także równolegle z okresami zatrudnienia poza rolnictwem, okresy prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz okresy pracy w takim gospodarstwie po ukończeniu 16-tego roku życia. Jedynym zastrzeżeniem w tym zakresie jest, iż nie zalicza się do okresów ubezpieczenia, okresów pracy w gospodarstwie rolnym jeżeli to one (a nie równolegle z nimi realizowane okresy zatrudnienia poza rolnictwem) zostały zaliczone do okresów, od których zależy prawo do emerytury lub renty na podstawie odrębnych przepisów (art. 20 ust. 2 ustawy). Inaczej rzecz ujmując, nie chodzi o samo czasowe pokrywanie się różnych okresów aktywności zawodowej skutkującej powstaniem tytułu ubezpieczenia społecznego, ale o zakaz podwójnego zaliczenia tego samego okresu ubezpieczenia z tego samego tytułu ubezpieczenia 

(wyrok Sądu Najwyższego z 20 października 2020 r., III UK 170/19, LEX nr 3082191). Uwzględnienie okresów pracy w gospodarstwie rolnym po ukończeniu 16 tego roku życia jest przy tym możliwe wówczas, gdy była ona rzeczywiście wykonywana oraz miała stały charakter i była niezbędna dla funkcjonowania gospodarstwa

(wyroki Sądu Najwyższego: z 9 listopada 2022 r. I USKP 129/21 LEX nr 3522535; z 9 marca 2022 r. III USKP 152/21 LEX nr 3410055). Zatem okres od 19 października 1978 r. do 8 czerwca 1979 r., (8 miesięcy 11 dni) winien być uwzględniony w rolniczym stażu ubezpieczeniowym z tytułu wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy.



 Kolejnym zagadnieniem, które musi być poddane analizie w aspekcie żądania wnioskodawczyni, które zobowiązany jest w świetle przepisów prawa materialnego ocenić Sąd, tj. prawo do emerytury rolniczej, jest sposób liczenia stażu ubezpieczeniowego ubezpieczonej, tz. liczby lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno – rentowemu w okresach przypadających przed dniem 1 stycznia 2009 r. Organ rentowy okresy te liczył przy przyjęciu zasad <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 (art. 3 a;art. 3 a ust. 1)">art.3a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> w treści nadanej <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20090790667" title="Ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 2009 r. Nr 79, poz. 667 ()">ustawą z 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> 
(Dz.U. 2009 Nr 79 poz. 667). Natomiast zgodnie z przepisem przejściowym, art. 2 ustawy z zmianie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19910070024" title="Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 1991 r. Nr 7, poz. 24 ()">ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> 
(op.cit), przy ustalaniu liczby lat podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu określonemu w ustawie zmienianej, w okresach przypadających przed dniem 1 października 2009 r., zalicza się cały kwartał, w którym powstało ubezpieczenie; to samo dotyczy kwartału, w którym ubezpieczenie ustało. Poszczególne okresy podlegania ubezpieczeniu obejmujące kwartały dodaje się, przyjmując 4 kwartały za jeden rok. Okresy niepełnych lat oblicza się w miesiącach, przyjmując, że jeden kwartał to 3 miesiące, a 12 miesięcy to jeden rok. Zatem okres od 1 stycznia 1983 r. do 21 marca 1984 r. podlegania ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu, za który opłacono kwartalnie należne składki 
(zaświadczenie o opłacaniu składek k. 3 akt KRUS), winien być uznany w wymiarze roku i jednego pełnego kwartału, a nie jak uczynił to organ rentowy w wymiarze: roku i 21 dni. Tak przyjęty staż ubezpieczeniowy wnioskodawczyni pozwala, po zsumowania powyżej ocenianych okresów, na przyjęcie koniecznego stażu rolniczego 25 lat bez odwoływania się do okresu objętego sporem. Zatem okres uznany przez KRUS 24 lata 3 miesiące i 10 dni należy uzupełnić o okres od 19 października 1978 r. do 28 czerwca 1979 r. (8 miesięcy i 11 dni) pracy w gospodarstwie rolnym (art. 20 ust. 1 pkt 2 ustawy) oraz okres 1 stycznia 1983 r. do 21 marca 1984 r. liczony w wymiarze roku i 3 miesięcy (kwartału) a nie roku 2 miesięcy i 21 dni (art. 20 ust. 1 pkt 1 ustawy zgodnie z ar. 2 <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20090790667" title="Ustawa z dnia 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz. U. z 2009 r. Nr 79, poz. 667 ()">ustawy z 24 kwietnia 2009 r. o zmianie ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników</a> 
(Dz.U. 2009 Nr 79 poz. 667).



Mając na uwadze powyższe Sąd Apelacyjny uznał apelacje organu rentowego za niezasadną i na mocy <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 385)">art. 385 k.p.c.</a> orzekł jak w sentencji (pkt I wyroku).

O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie <a href="http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU19640430296" title="Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego - Dz. U. z 1964 r. Nr 43, poz. 296 (art. 98;art. 98 § 1)">art. 98 § 1 k.p.c.</a> w związku z § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych 
(op.cit), zgodnie z wnioskiem pełnomocnika wnioskodawczyni ograniczonym tylko do koszt postępowania apelacyjnego (pkt II wyroku).
Iwona Jawor-Piszcz
</div>