Wyrok z 14 stycznia 2026, sygn. III AUa 548/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 14 stycznia 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący	sędzia (del.) Iwona Jawor-Piszcz
Protokolant starszy sekretarz sądowy Urszula Goluch-Nikanowicz

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 stycznia 2026 r. w L.

sprawy K. Z.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w L.

o rekompensatę z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach

na skutek apelacji K. Z.

od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie

z dnia 16 czerwca 2025 r. sygn. akt VIII U 2093/24

I.  oddala apelację;

II.  zasądza od K. Z. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L., tytułem zwrotu kosztów postępowania apelacyjnego, kwotę 270 (dwieście siedemdziesiąt) złotych z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia o kosztach postępowania do dnia zapłaty.

Iwona Jawor-Piszcz

Sygn. akt III AUa 548/25

UZASADNIENIE

Sąd Okręgowy w Lublinie wyrokiem z 16 czerwca 2025 r., po rozpoznaniu odwołania K. Z. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w L. z 3 października 2024 r. numer (...) o rekompensatę z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach w punkcie I. oddalił odwołanie; w punkcie II. oddalił wniosek skarżącego o zasądzenie zwrotu kosztów procesu.

Swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji oparł na następujących ustaleniach i ocenie prawnej.

K. Z. urodził się (...) W dniu 17 lipca 2007 r. złożył wniosek o emeryturę, w którym wskazał, że domaga się ustalenia prawa do emerytury górniczej. Do wniosku dołączył między innymi dokumenty poświadczające okresy pracy górniczej wykonywanej pod ziemią. Decyzją z 27 sierpnia 2007 r. (znak: (...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. przyznał mu emeryturę na podstawie art. 50e ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od 1 lipca 2007 roku, to jest od pierwszego miesiąca, w którym złożono wniosek. Wypłata świadczenia została zawieszona, albowiem K. Z. nadal kontynuował zatrudnienie.

Kolejnymi decyzjami emerytura górnicza wnioskodawcy była przeliczana z uwagi na kontynuację zatrudnienia i z tego też powodu jej wypłata nadal podlegała zawieszeniu. W dniu 26 marca 2020 r. K. Z. złożył wniosek o przeliczenie emerytury górniczej i podjęcie jej wpłaty w związku z rozwiązaniem stosunku pracy.

Decyzją z 29 kwietnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. przeliczył emeryturę górniczą wnioskodawcy i podjął jej wypłatę od 1 marca 2020 roku, to jest od pierwszego miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wypłatę świadczenia. Następnie decyzją z 27 kwietnia 2021 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając na mocy postanowienia Sądu Okręgowego w Lublinie z 12 lutego 2021 r. w sprawie VIII U 1482/20, odmówił K. Z. prawa do emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Wskazano, że na dzień 1 stycznia 1999 r. wnioskodawca nie udowodnił 25-letniego ogólnego stażu pracy oraz 15-letniego stażu pracy wykonywanej w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Podniósł, że wnioskodawca wykazał jedynie 14 lat, 10 miesięcy i 9 dni pracy tego rodzaju oraz że nie uwzględniono okresu zatrudnienia od 4 kwietnia 1980 r. do 19 kwietnia 1983 roku, ponieważ w świadectwie pracy z 6 grudnia 2002 r. nie wskazano przepisów resortowych. K. Z. (...) ukończył wiek 65 lat, zaś 2 lipca 2024 r. złożył wniosek o ustalenie prawa do emerytury.

W konsekwencji decyzją z 11 lipca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. ustalił K. Z. prawo do emerytury od 1 lipca 2024 roku, to jest od pierwszego miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o emeryturę. Zakład przyjął kwotę składek zaewidencjonowanych na koncie z uwzględnieniem waloryzacji – 1 1573 56,89 złotych, kwotę zwaloryzowanego kapitału początkowego – 1 578 654,82 złotych, sumę kwot pobranych emerytur – 562 161,35 złotych i średnie dalsze trwanie życia - 206,50 miesięcy. Wyliczona emerytura wyniosła 10 527,27 złotych brutto i jako świadczenie mniej korzystne w stosunku do emerytury górniczej, została zawieszona.

K. Z., kolejno 9 września 2024 r. złożył wniosek, w którym domagał się między innymi przyznania rekompensaty z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach. Do wniosku dołączył świadectwo wykonywania prac w szczególnych warunkach z 13 marca 2024 r., wystawione przez Spółkę (...) Spółkę Akcyjną z siedzibą w B. Oddział w R., z którego wynikało, że w okresie od 4 kwietnia 1980 r. do 19 kwietnia 1983 r. był zatrudniony przy pracy pod ziemią, zgodnie z Wykazem A, Działem I, poz. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r., na stanowisku ślusarza wymienionym w Wykazie A, Dziale I, poz. 1 pkt 90, stanowiącym załącznik nr 1 do Zarządzenia nr 17 Ministra Górnictwa
i Energetyki z 12 sierpnia 1983 r. oraz Zarządzenia nr 2 Ministra Przemysłu i Handlu z 27 lutego 1995 r. w sprawie określenia stanowisk pracy w resorcie górnictwa i energetyki, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach.

Zaskarżoną w niniejszym postępowaniu decyzją z 3 października 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. odmówił wnioskodawcy K. Z. przyznania prawa do rekompensaty, podnosząc, że wnioskodawca miał przyznaną emeryturę, tak zwaną wcześniejszą, to jest emeryturę „górniczą” o symbolu (...).

Sąd Okręgowy wskazał, iż stan faktyczny w istocie nie był sporny pomiędzy stronami i został ustalony na podstawie niekwestionowanych przez strony dokumentów znajdujących się w aktach organu rentowego, które obdarzono wiarą w całości.

Zeznania wnioskodawcy złożone na okoliczność wykonywania pracy w szczególnych warunkach Sąd pierwszej instancji obdarzył wiarą jako spójne i zgodne ze świadectwem wykonywania prac w szczególnych warunkach z 13 marca 2024 r. Nie miały one jednak ostatecznie istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Sąd Okręgowy dokonując oceny prawnej przywołał regulację art. 21 ust. 1 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (Dz.U. 2024 poz. 1696 tekst jednolity), zgodnie z którą rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat. Rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów odrębnych (art. 21 ust. 2 ustawy).

Przepis art. 21 ustawy określa ogólne warunki nabycia prawa do rekompensaty, będącej – zgodnie z definicją legalną zamieszczoną w art. 2 pkt 5 ustawy – odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze dla osób, które nie mają ustalonego decyzją prawomocną prawa do emerytury pomostowej. Rekompensatę oblicza się według wzoru przestawionego w art. 22 ustawy. Przyznaje się ją w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (art. 23 ust. 2 ustawy).

Z przytoczonych przepisów wynikają zatem jak wskazał Sąd pierwszej instancji następujące przesłanki, warunkujące prawo do rekompensaty:

1)  utrata przez ubezpieczonego możliwości przejścia na emeryturę w związku z wygaśnięciem po dniu 31 grudnia 2008 r. – w stosunku do ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, a przed dniem 1 stycznia 1969 r. – podstawy normatywnej przewidującej takie uprawnienie;

2)  brak decyzji przyznającej prawo do emerytury pomostowej lub wcześniejszej emerytury przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych;

3)  legitymowanie się przez ubezpieczonego co najmniej 15–letnim okresem pracy w szczególnych warunkach lub pracy w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przypadającym w okresie do 31 grudnia 2008 r. (art. 22 ust. 1 i 2 ustawy).

Sąd Okręgowy przypomniał, iż przed zmianą stanu prawnego od 1 stycznia 2024 r., kiedy art. 21 ustawy został zmieniony przez art. 1 pkt 5 ustawy z 28 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o emeryturach pomostowych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 r. poz. 1667) w judykaturze ukształtowało się jednolite stanowisko, że sporna rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła ex lege prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu szczególnego zatrudnienia na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach, choćby nie zrealizowała tego prawa wskutek niezłożenia wniosku o tę emeryturę (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 16 maja 2018 r., III UK 88/17, LEX nr 2549286, z 9 maja 2019 r., III UK 119/18, LEX nr 2678295, z 19 lutego 2021 r., I USKP 13/21, LEX nr 3122751). W związku z tym tak samo należało zinterpretować zawarte w art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych określenie „dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej". Ratio legis takiej regulacji jest przyznanie odszkodowania za rzeczywistą utratę określonych uprawnień nabywanych z mocy prawa, co dotyczy tylko tych ubezpieczonych, którzy ze względu na niespełnienie choćby jednego ustawowego warunku (wieku lub ogólnego stażu emerytalnego) nie mogli skorzystać z dotychczasowych lub intertemporalnych uprawnień nabycia prawa do emerytury w niższym wieku niż powszechny wiek emerytalny, a także nie mogą skorzystać z regulacji przewidzianych w ustawie o emeryturach pomostowych. Złożenie wniosku o emeryturę pomostową lub o emeryturę w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach, zakończone przyznaniem jednego z takich świadczeń, powoduje utratę prawa do rekompensaty (por. wyrok Sądu Najwyższego z 25 maja 2022 r., II USKP 212/21, LEX nr 3394192).

Obecnie po zmianie stanu prawnego ustawodawca w treści art. 21 ust. 2 ustawy wprost wskazuje, że rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów odrębnych (art. 21 ust. 2 ustawy). Brak decyzji przyznającej prawo do emerytury pomostowej lub emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest przesłanką konieczną przyznania rekompensaty. Tymczasem decyzją z 27 sierpnia 2007 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. przyznał mu emeryturę na podstawie art. 50e ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od 1 lipca 2007 r.

W ocenie Sądu Okręgowego nie ma przy tym żadnego znaczenia, że świadczenie przez długi okres czasu nie było wypłacane, bo emerytura górnicza wnioskodawcy była zawieszona i ubezpieczony jej nie pobierał z uwagi na kontynuację zatrudnienia. Nie ulega jednak wątpliwości, że wystąpił z wnioskiem o jej przyznanie, składając na urzędowym formularzu odpowiedni wniosek. We wniosku tym nie ma żadnej wzmianki, że wyliczenia Zakładu Ubezpieczeń Społecznych miałyby mieć charakter hipotetyczny. Poza tym - już po otrzymaniu decyzji o przyznaniu emerytury, kiedy ubezpieczony zapoznał się z jej treścią - nie doszło do wycofania wniosku o świadczenie. Ubezpieczony nie tylko tego nie uczynił, ale nie wniósł, odwołania od decyzji, zatem decyzja stała się prawomocna. Ostatecznie zaś w 2020 r. złożył wniosek o podjęcie wypłaty emerytury górniczej i jej wypłata została podjęta.

Ustawodawca przewidział możliwość zrekompensowania ubezpieczonym wykonywania pracy w trudnych i szkodliwych warunkach ustanawiając emerytury wcześniejsze, emerytury pomostowe oraz rekompensaty.

Z ustaleń faktycznych wynika, że wnioskodawca w 2007 r. nabył prawo do emerytury tak zwanej górniczej na podstawie art. 50e ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity obecnie: Dz.U. 2025., poz. 1749, ze zmianami). Zgodnie z tym przepisem prawo do górniczej emerytury, bez względu na wiek i zajmowane stanowisko, przysługuje pracownikom, którzy pracę górniczą wykonywali pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez okres wynoszący co najmniej 25 lat. Tym samym z uwagi na wykonywanie pracy w warunkach szczególnych – pod ziemią przez 25 lat, ustawodawca postanowił zrekompensować ubezpieczonym wykonywanie pracy w trudnych
i szkodliwych warunkach, umożliwiając wcześniejsze, bo bez względu na wiek, przejście na emeryturę. Z takiej właśnie możliwości wnioskodawca skorzystał już w 2007 roku.

W tej sytuacji Sąd pierwszej instancji nie podzielił stanowiska wnioskodawcy, który twierdził, że nie jest uprawniony do wcześniejszej emerytury z tytułu wykonywania pracy w szczególnych warunkach, bo jego wniosek w tym zakresie został oddalony decyzją z 27 kwietnia 2021 r. K. Z. skorzystał już z konstrukcji prawnej łagodzącej skutki pracy w szczególnych warunkach, uzyskując prawo do tak zwanej emerytury górniczej.

Sumując Sąd Okręgowy uznał, że wnioskodawca nie może nabyć prawa do rekompensaty, albowiem nabył prawo do emerytury górniczej, a więc emerytury na podstawie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Mając powyższe na uwadze, Sąd pierwszej instancji na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. orzekł jak w sentencji wyroku.

Z wyrokiem nie zgodził się wnioskodawca. Skarżąc wyrok w całości podniósł zarzuty naruszenia przepisów, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy tj.:

- nierozpoznania istoty sprawy, naruszenie art. 386 § 4 k.p.c. w zw. z art. 477 ¹⁴ § 2 i 3 k.p.c. poprzez nierozpoznanie istoty sprawy, polegające na całkowitym pominięciu żądania ponownego przeliczenia emerytury i kapitału początkowego z uwzględnieniem dodatkowego okresu pracy w szczególnych warunkach, mimo że żądanie to zostało wprost zgłoszone we wniosku z 5 września 2024 r.
i objęte zakresem odwołania;

- art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227, art. 245 k.p.c. oraz 299 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego tj. w sposób sprzeczny z doświadczeniem życiowym oraz zasadami logicznego rozumowania polegającą na dowolnej fragmentarycznej ocenie materiału dowodowego, w szczególności przez:

- pominięcie w ocenie materiału dowodowego wcześniejszej decyzji ZUS z 27 kwietnia 2021 r., która odmówiła przyznania prawa do rekompensaty wskazując na okres pracy w szczególnych warunkach krótszy niż ustawowe 15 lat,

- zignorowanie dokumentacji będącej w posiadaniu ZUS już od wielu lat, a w szczególności zaświadczenia pracy dla celów ustalenia prawa do emerytury górniczej z 6 grudnia 2002 r. oraz świadectwa pracy z 6 grudnia 2002, które wpłynęło do ZUS 17 lipca 2007 r. potwierdzającego okres pracy skarżącego przekraczający 15 lat w warunkach szczególnych,

- brak uwzględnienia, że decyzja ZUS z 27 kwietnia 2021 r. stoi w rażącej sprzeczności z posiadanymi dokumentami i wcześniejszym przyznaniem emerytury górniczej w 2007 r.,

- pominięcie w ocenie sądu ewolucji stanowiska organu rentowego, który w decyzji z 3 października 2024 r. odmówił prawa do rekompensaty nie z powodu braku okresu pracy, lecz z powodu wcześniejszego przyznania emerytury,

- brak analizy, czy zmiana podstawy odmowy rekompensaty miała charakter uzasadniony i była zgodna z rzeczywistym stanem faktycznym,

- pominięcie świadectwa pracy z 13 marca 2024 r., potwierdzającego okres pracy w szczególnych warunkach, a w konsekwencji, zaniechanie dokonania pełnej, wszechstronnej i logicznie spójnej oceny całości materiału dowodowego, a w szczególności pominięcie zaświadczenia pracy dla celów ustalenia prawa do emerytury górniczej z 6 grudnia 2002 r., świadectwa pracy z 6 grudnia 2002, decyzji z 2021 r. oraz świadectwa z 2024 r., jak również zeznań skarżącego, stanowi naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 227, art. 245 k.p.c. oraz 299 k.p.c. i prowadziło do błędnych ustaleń faktycznych co do spełnienia ustawowych przesłanek przyznania rekompensaty oraz oddzielnego roszczenia o ponowne - prawidłowe przeliczenie emerytury i kapitału początkowego w związku z dodatkowym (prawidłowym) okresem pracy w szczególnych warunkach oraz ich prawidłowej oceny;

- art. 321 § 1 k.p.c. poprzez rozpoznanie sprawy poza granicami żądania w sensie negatywnym (a contrario) — tj. ograniczenie rozpoznania wyłącznie do żądania dotyczącego prawa do rekompensaty, z całkowitym pominięciem żądania ponownego przeliczenia emerytury i kapitału początkowego. Sąd rozpoznał wyłącznie część żądania zawartego w odwołaniu, tj. dotyczącego rekompensaty, ignorując pozostałą część - dotyczącą przeliczenia emerytury i kapitału początkowego - mimo że odwołujący jednoznacznie sformułował swoje żądanie jako obejmujące uchylenie decyzji w całości oraz przekazanie pozostałych kwestii ZUS-owi do ponownego rozpoznania. Pominięcie tej części roszczenia stanowi przekroczenie granic żądania w sensie negatywnym (a contrario) i narusza zasadę związania sądu zakresem sprawy;

- art. 327 ¹ k.p.c. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku z pominięciem rozważań dotyczących drugiego z żądań objętych odwołaniem, a w efekcie uniemożliwiający prawidłową kontrolę instancyjną, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie zawiera ani jednego odniesienia do żądania przeliczenia emerytury i kapitału początkowego, mimo że było ono jasno wskazane w odwołaniu oraz we wniosku z 5 września 2024 r. Uzasadnienie ogranicza się wyłącznie do kwestii rekompensaty, przez co nie spełnia minimalnych wymogów przewidzianych w art. 327 ¹ § 1 k.p.c.
i uniemożliwia kontrolę instancyjną postępowania;

- art. 316 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie w wyroku istotnych okoliczności istniejących w chwili zamknięcia sprawy i pominięcie okoliczności ujawnionych w toku postępowania, które mogły mieć wpływ na powstanie lub wymagalność roszczenia, poprzez nieoparcie wyroku na pełnym stanie rzeczy istniejącym w chwili zamknięcia rozprawy, polegające na pominięciu dokumentów z 6 grudnia 2002 r. znajdujących się w aktach ZUS (zaświadczenia i świadectwa pracy), które potwierdzały spełnienie warunku 15 lat pracy w szczególnych warunkach, oraz całkowite nieuwzględnienie w ustaleniach Sądu odrębnego żądania przeliczenia emerytury i kapitału początkowego;

Nadto zarzuci zaskarżonemu wyrokowi zarzucam naruszenie następujących przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:

- art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych polegające na błędnej wykładni przepisu i w konsekwencji uznanie, iż formalne nabycie prawa do wcześniejszej emerytury (górniczej) w 2007 r. definitywnie wyklucza prawo do rekompensaty, bez zbadania, czy ubezpieczony rzeczywiście skorzystał z tego prawa. Tymczasem świadczenie to przez wiele lat pozostawało zawieszone, a ubezpieczony w istocie nie otrzymywał go i nie zrealizował tej korzyści. Sąd nie uwzględnił celu regulacji dotyczącej rekompensaty, ani nie rozważył zgodnej orzecznictwem wykładni pojęcia nabycia prawa”- zgodnie z którą tylko realne skorzystanie ze świadczenia wcześniejszego może wyłączać rekompensatę.

Mając na uwadze powyższy zarzut, wniósł o:

1.  uchylenie zaskarżonego wyroku w całości przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji;

ewentualnie, w razie nieuwzględnienia zarzutów nierozpoznania istoty sprawy przez Sąd pierwszej instancji oraz uznania, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do rozpoznania sprawy i wszelkie okoliczności zostały dostatecznie wyjaśnione bez potrzeby przeprowadzania postępowania na nowo, wniósł o:

2.  zmianę zaskarżonego wyroku poprzez zmianę zaskarżonej decyzji ZUS Oddział w L. z 3 października 2024 r. nr (...) poprzez przyznanie prawa do rekompensaty oraz

3.  przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania ZUS Oddział w L. lub wydanie orzeczenia co do istoty sprawy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 i 3 k.p.c., w zakresie pominiętego roszczenia skarżącego o ponowne przeliczenie emerytury i kapitału początkowego w związku z dodatkowym okresem pracy w szczególnych warunkach;

4.  zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa prawnego za I i II instancję.

W uzasadnieniu środka zaskarżenia obszernie rozwinął powołane zarzuty (apelacja k. 41).

W odpowiedzi na apelację pozwany organ rentowy wniósł o oddalenie apelacji i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego za postępowanie apelacyjne (odpowiedź na apelację k. 60).

Sąd Apelacyjny zważył co następuje.

Apelacja nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem podniesione zarzuty nie są zasadne. Sąd Apelacyjny w pełni podziela i przyjmuje za własne, zarówno poczynione przez Sąd pierwszej instancji ustalenia faktyczne, jak i rozważania prawne zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, czyniąc je, stosownie do art. 387§ 2 ¹ k.p.c., podstawą własnego rozstrzygnięcia, wobec czego zbędne jest ponowne ich przedstawianie.

Przed przystąpieniem do merytorycznej oceny zarzutów zwrócić należy uwagę, że apelujący formułując alternatywny wniosek o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji nie wskazuje żadnych przesłanek, które można analizować w kontekście art. 386 § 4 k.p.c. Jest to konieczne nawet wtedy, gdy wniosek ma charakter alternatywny, chyba że profesjonalny autor apelacji nie dostrzega przesłanek do uchylenia wyroku i jedynie w wyniku źle rozumianej ostrożności procesowej podnosi z góry bezzasadne żądanie. Zgodnie ze wskazanym przepisem sąd drugiej instancji może uchylić zaskarżony wyrok i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania tylko w razie nierozpoznania przez sąd pierwszej instancji istoty sprawy albo gdy wydanie wyroku wymaga przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. W judykaturze wskazuje się, że o nierozpoznaniu istoty sprawy można mówić, gdy rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji nie odnosi się do tego, co było przedmiotem sprawy; gdy zaniechał on zbadania materialnej podstawy żądania albo merytorycznych zarzutów pozwanego; ewentualnie gdy uzasadnienie sądu ma tego rodzaju braki, że nie zawiera elementów pozwalających na weryfikację stanowiska sądu - gdy braki uzasadnienia w zakresie poczynionych ustaleń faktycznych, oceny dowodów i oceny prawnej są tak znaczne, że sfera motywacyjna orzeczenia pozostaje nieujawniona (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 7 lipca 2020 r., I ACa 366/19 LEX nr 3044488, postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 listopada 2012 r. IV CZ 156/12 LEX nr 1231340). Nie ulega wątpliwości, że w sprawie takich uchybień nie ma, jak i nie jest wymagane przeprowadzenie postępowania dowodowego (o czym szerzej poniżej).

W apelacji ubezpieczonego przedstawione zostały zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i procesowego. W tym miejscu należy zauważyć, że prawidłowość zastosowania lub wykładni prawa materialnego może być właściwie oceniona jedynie na kanwie niewadliwie ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Skuteczne zatem zgłoszenie zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego wchodzi zasadniczo w rachubę tylko wtedy, gdy ustalony przez sąd pierwszej instancji stan faktyczny, będący podstawą zaskarżonego wyroku, nie budzi zastrzeżeń (wyrok Sądu Najwyższego z 17 października 2007 r., II CSK 273/07 LEX nr 621239; postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 czerwca 2000 r., II CKN 1061/98LEX nr 749997; z 29 listopada 2002 r., IV CKN 1547/00 LEX nr 78324).

I tak, w pierwszej kolejności należy zważyć, iż stan faktyczny sprawy nie jest kwestionowany także przez apelanta. Wszystkie wskazane w zarzutach dokumenty jak świadectwo pracy z 6 grudnia 2002 r., 13 marca 2024 r. czy decyzja ZUS z 17 lipca 2007 r., były w polu widzenia Sądu pierwszej instancji choć nie zostały literalnie powolne. Podobnie zeznania wnioskodawcy Sąd pierwszej instancji poddał ocenie i uznał je za wiarygodne w całości. Dwa pierwsze dokumenty stanowią dowód pozwalający na ustalenie faktów wykonywania przez wnioskodawcę pracy górniczej (pracy w warunkach szczególnych) na dzień 1 lipca 2007 r., co stało się podstawą do ustalenia emerytury górniczej właśnie decyzją 27 sierpnia 2007 r. (znak: (...)) na podstawie art. 50e ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od 1 lipca 2007 r. Wypłata świadczenia została zawieszona, bowiem K. Z. nadal kontynuował zatrudnienie. W 2020 r. zgodnie z jego wnioskiem została podjęta wypłata tej emerytury, decyzją z 29 kwietnia 2020 r., od 1 marca 2020 roku, to jest od pierwszego miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o wypłatę świadczenia. Także wnioski płynące z tych dowodów są jednoznaczne i brak jest podstaw by w tym zakresie zarzucać Sądowi pierwszej instancji naruszenie zasad postępowania mający wpływ na rozstrzygnięcie. Należy podnieść, iż prawo do emerytury górniczej ustalone zostało wnioskodawcy z tytułu przyjęcia, że K. Z. udowodnił na 1 lipiec 2007 r. okres 25 lat pracy górniczej wykonywanej pod ziemią, przy przyjęciu co do części okresów do ustalenia prawa do świadczenia przelicznika półtorakrotnego (pismo ZUS z 9 kwietnia 2007 r. k. 11 akt ZUS T.II, zaświadczenie z 16 lipca 2007 r. (...) SA. k. 37 akt ZUS T.II). Poza sporem jest także, iż emeryturę górniczą wnioskodawca ma wypłacaną od 1 marca 2020 r., co czyni w pełni zasadną konstatację Sądu Okręgowego, iż wnioskodawca zrealizował przysługujące mu uprawnienie z tytułu pracy w szczególnych warunkach przed wystąpieniem z wnioskiem o rekompensatę. Praca górnicza, o której mowa w art. 50c ustawy emerytalnej stanowi pracę w szczególnych warunkach i stanowi podstawę do nabycia uprawień z art. 184 ustawy emerytalnej jak i uprawnień do emerytury pomostowej, czy rekompensaty (wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 27 stycznia 2021 r. III AUa 920/20 LEX nr 3126686; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 17 lipca 2020 r. Biul.SAKa 2020/4/39-40; wyrok Sądu Najwyższego z 11 lutego 2020 r. I UK 356/18 OSNP 2021/2/18). Wymiar pracy górniczej, zgodnie z decyzją z 27 sierpnia 2007 r. wynosi 25 lat, co nie oznacza, iż przesłanki art. 184 ustawy emerytalnej na dzień 1 stycznia 1999 r. zostały spełnione. Dla ustalenia prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych na podstawie art. 184 ustawy emerytalnej konieczne jest wykazanie dwóch przestanek jakie musiały zaistnieć na dzień 1 stycznia 1999 r. – ogólnego stażu 25 lat i pracy w warunkach szczególnych w wymiarze 15 lat. Obie przesłanki w decyzji ZUS rozstrzygającej wniosek o emeryturę z art. 184 ustawy emerytalnej były przez organ rentowy kwestionowane.

Jednakże nie ta okoliczność była zasadniczym problemem wokół, którego ogniskował spór w sprawie i na którym skupia się ona nadal na etapie postępowania apelacyjnego. Zasadniczym zagadnieniem była bowiem ocena czy ubezpieczony zrealizował przysługujące mu prawa do emerytury w obniżonym wieku z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. Inaczej rzecz ujmując, czy zmiana stanu prawnego jaka nastąpiła wobec wejścia w życie ustawy o emeryturach pomostowych od 1 stycznia 2009 r. wywoła u niego pokrzywdzenie wynikające z niemożliwości zrealizowania prawa do emerytury z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnych charakterze.

To niemożność wcześniejszego skorzystania z uprawnień emerytalnych na podstawie dotychczas obowiązujących przepisów (ustawy emerytalnej) stanowi bowiem ową szkodę, którą rekompensata ma naprawić przez przyznanie odpowiedniego dodatku do kapitału początkowego (art. 23 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych). Łączne odczytanie art. 2 pkt 5 oraz art. 21 ust. 2 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych jednoznacznie wskazuje więc, że w drugim z wymienionych przepisów chodzi o nabycie prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na jednej z podstaw przewidzianych w ustawie emerytalno-rentowej (postanowienie Sądu Najwyższego z 5 maja 2021 r. II USK 112/21 LEX nr 3252210). Wnioskodawca wykorzystał przywilej przejścia na emeryturę w obniżonym wieku z tytuły pracy w szczególnych warunkach. Decyzją z 27 sierpnia 2007 r. (znak: (...)) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. przyznał mu emeryturę na podstawie art. 50e ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach
i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych od 1 lipca 2007 roku, a decyzją z 29 kwietnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w L. przeliczył emeryturę górniczą wnioskodawcy i podjął jej wypłatę od 1 marca 2020 r. W ocenie Sądu Apelacyjnego negatywna przesłana o jakiej stanowi art. art. 2 pkt 5 oraz art. 21 ust. 2 ustawy z 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych nie ogranicza się do emerytury z art. 184 ustawy emerytalnej, ale obejmuje swym zakresem pojęciowym każdą emeryturę jaką ubezpieczony nabywa na szczególnych, korzystnych warunkach – tz. bez konieczności osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego, z tytułu pracy w warunkach szczególnych lub szczególnym charakterze. Takim świadczeniem jest niewątpliwie emerytura górnicza z art. 50e ustawy emerytalnej. Powołane wyżej przepisy ustawy o emerytach pomostowych jednoznacznie wskazują, iż negatywną przesłanką jest nabycie prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS lub przepisów odrębnych, nie ograniczając tej negatywnej przesłanki jedynie do świadczenia regulowanego art. 184 ustawy emerytalnej.

Chybionym jest także zarzut naruszenia przepisu art. 327 ¹ § 1 k.p.c. Zgodnie z powyższym przepisem uzasadnienie wyroku powinno zawierać: wskazanie podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, obejmującej ustalenie faktów, które sąd uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej oraz wyjaśnienie podstawy prawnej wyroku z przytoczeniem przepisów prawa. Należy przypomnieć, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania, których skutkiem nie jest nieważność postępowania, wtedy mogą być skutecznie podniesione, gdy strona skarżąca wykaże, że zarzucane uchybienie miało wpływ na treść rozstrzygnięcia. Sąd Apelacyjny w pełni podziela przy tym stanowisko, że skoro uzasadnienie wyroku, mające wyjaśnić przyczyny, dla których orzeczenie zostało wydane, jest sporządzane już po wydaniu wyroku, to wynik sprawy nie może zależeć od tego, jak zostało ono napisane i czy zawiera wszystkie wymagane elementy. Z tego względu zarzut naruszenia art. 327 ¹ § 1 k.p.c. może okazać się uprawniony tylko wówczas, gdy z uzasadnienia nie da się odczytać, jaki stan faktyczny lub prawny stanowił podstawę rozstrzygnięcia, co uniemożliwiałoby kontrolę instancyjną, jednak w niniejszej sprawie tego typu okoliczność nie miała miejsca. W ocenie Sądu odwoławczego, uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie przepisane prawem elementy. Wywód Sądu pierwszej instancji jest jasny i klarowny, a orzeczenie poddaje się kontroli instancyjnej. Argumentacja skarżącego w tym zakresie nie zawiera żadnych wskazań, które zaprezentowaną wyżej ocenę uzasadnienia zaskarżonego wyroku mogłyby obalić.

Całkowicie nietrafny jest zarzut nierozpoznania istoty sprawy i powiązane z tym zarzuty naruszenia art. 321 § 1 k.p.c. i art. 316 § 1 k.p.c. Apelant w podniesionej argumentacji stracił z pola widzenia, iż rekompensata nie stanowi odrębnego świadczenia, a jest przyznawana w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy emerytalnej, co w konsekwencji ma wpływ na wysokości świadczenia. Zgodnie z definicją zawartą w art. 2 pkt 5 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata to odszkodowanie za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej. Warunki jej przyznania precyzuje art. 21 ustawy, który stanowi, że rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy emerytalnej wynoszący co najmniej 15 lat. Jednocześnie rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy emerytalnej. W celu ustalenia prawa do rekompensaty konieczne jest wykazanie, że ubezpieczony posiada 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach, przy jednoczesnym braku uzyskania prawa do emerytury pomostowej lub prawa do emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze na skutek zmiany stanu prawnego wprowadzonego ustawą o emeryturach pomostowych. Kapitał początkowy, do którego odsyła art. 23 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych, wprowadzony został ustawą emerytalną i jest związany z odmiennymi od dotychczasowych zasadami ustalania emerytury, którą obecnie oblicza się, biorąc pod uwagę sumę składek zgromadzonych na indywidualnym koncie emerytalnym ubezpieczonego w całym okresie ubezpieczenia (art. 25 ust. 1). Zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy emerytalnej dla osób objętych nowymi zasadami obliczania emerytur, które podlegały ubezpieczeniu przed wejściem w życie ustawy (a więc w okresie kiedy nie było jeszcze obowiązku ewidencjonowania składek na indywidualnych kontach), ustala się kapitał początkowy. Kapitał ten oblicza się według zasad określonych w art. 174 ustawy emerytalnej (por. uchwałę Sądu Najwyższego z 4 grudnia 2013 r., II UZP 7/13, OSNP 2014 Nr 4, poz. 57, wyrok Sądu Najwyższego - Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z 22 sierpnia 2018 r., III UK 119/17, Legalis nr 1823843). Powyższe uzasadnia zatem w pełni pogląd wskazany powyżej, iż rekompensata nie stanowi samodzielnego świadczenia; jej wysokość - w myśl art. 22 ustawy o emeryturach pomostowych - jest ściśle uzależniona od wysokości kapitału początkowego danej osoby (wnioskodawcy). Rekompensata (ustalana wedle określonego algorytmu) to dodatek zwiększający kapitał początkowy i w konsekwencji - emeryturę. Zatem istota sprawy jaką było ustalenie rekompensaty z tytułu pracy w warunkach szczególnych, skutkujące w przypadku pozytywnego rozstrzygnięcia przeliczeniem kapitału początkowego, a następnie wysokości emerytury została przez Sąd pierwszej instancji rozpoznana.

Natomiast niezrozumiałe jest żądanie wnioskodawcy przeliczenia wysokości kapitału początkowego, następnie wysokości emerytury o doliczenie okresu od 4 kwietnia 1980 r. do 19 kwietnia 1983 r. bowiem ten okres został uwzględniony w stażu ubezpieczeniowym w decyzji z 28 kwietnia 2007 r. (raport k. 55 akt ZUS T II.)

Zarzut skarżącego obrazy prawa materialnego art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych także nie może być uznany jak trafny. Apelant nie dostrzegł, iż Sąd Okręgowy nie tylko ustalił, iż wnioskodawcy zostało decyzją z 17 lipca 2007 r., ustalone prawo do emerytury górniczej, ale wymieniony od 1 marca 2020 r. świadczenie to pobierał zgodnie ze swoim wnioskiem. Wbrew twierdzeniu apelanta ubezpieczony zrealizował swe uprawnienie tytułu pracy w szczególnych warunkach.

Zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik procesu, która została określona w art. 98 § 1 k.p.c. strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu). Jak stanowi art. 98 § 1 ¹ zd. 1 k.p.c. od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztów procesu należą się odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono, do dnia zapłaty. Stosownie do art. 99 k.p.c. w zw. art. 98 § 3 k.p.c. do niezbędnych kosztów procesu strony reprezentowanej przez radcę prawnego zalicza się wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach. W niniejszej sprawie stroną ją przegrywającą jest wnioskodawca. Zatem zobowiązany jest do zwrotu kosztów procesu, których wysokość ustalona została w oparciu o § 10 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 roku w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. 2023 poz. 1935 tekst jednolity ze zm.), zgodnie z treścią obowiązującą od dnia 31 grudnia 2024 roku § 1 pkt 5 lit. b rozporządzenia z dnia 23 grudnia 2024 roku (Dz.U.2024 poz. 1947).

Z tych względów Sąd Apelacyjny na mocy art. 98 § 1 i § 1 ¹ k.p.c., art. 99 k.p.c. zw. z art. 108 § 1 k.p.c., w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. orzekł jak w pkt II wyroku.

Iwona Jawor-Piszcz