Wyrok z 20 stycznia 2026, sygn. I ACa 1241/25
Pokaż pozostałe podstawy prawne (6)
Sygn. akt I ACa 1241/25
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 20 stycznia 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Grzegorz Krężołek
Protokolant: Mirosław Deja
po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. w Krakowie na rozprawie
sprawy z powództwa E. E. i N. E.
przeciwko Syndykowi masy upadłości (...) S.A. z siedzibą w B. – w upadłości
o ustalenie
na skutek apelacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego w Tarnowie
z dnia 20 lutego 2025 r. sygn. akt I C 1226/23
1. prostuje oczywistą omyłkę pisarską w treści punktu I sentencji zaskarżonego wyroku w ten sposób , że użyte w nim określenie „zawartej dnia 27.03. 2007r.” zastępuje określeniem prawidłowym „zawartej dnia 28.03.2007r.” ;
2. oddala apelację ;
3. zasądza od strony pozwanej na rzecz powodów N. E. i E. E. łącznie kwotę 4050 zł . / cztery tysiące pięćdziesiąt złotych / z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia którym je zasądzono do dnia zapłaty , tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt I ACa 1241/25
UZASADNIENIE
Zgodnie z treścią art. 327 1 § 2 kpc w zw. z art. 391 §1kpc., pisemne motywy rozstrzygnięcia mają zachowywać zwięzłość.
Odwołując się do tej reguły, Sąd Apelacyjny uzasadniając wydany wyrok, przedstawi tylko kluczowe elementy faktyczne oraz dotyczące oceny prawnej zgłoszonego przez powodów roszczenia o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytowej zawartej w dniu 28 marca 2007r jako następstwa abuzywności części jej postanowień , poddanego pod osąd Sądów obu instancji, które zdecydowały o jej treści.
Uwzględniając w całości , zgłoszone przez powodów N. E. i E. E. ,w pozwie przeciwko Syndykowi (...) S.A. z siedzibą w B. – w upadłości o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego umowy kredytu hipotecznego nr (...), indeksowanego walutą franka szwajcarskiego z dnia 28 marca 2007r. z powodu niedozwolonego charakteru części jej postanowień oraz obciążenia przeciwnika procesowego kosztami sporu,
w warunkach , gdy strona przeciwna domagała się oddalenia powództwa w całości , wobec braku podstaw do uznania umowy za nieważną jako sprzecznej z przepisami prawa w tym w szczególności z zasadą swobody umów oraz nie realizującej nieuczciwej praktyki rynkowej , także postulując przyznanie na swoją rzecz kosztów postępowania;
Sąd Okręgowy w Tarnowie, wyrokiem z dnia 20 lutego 2025r. :
- ustalił , że nie istnieje pomiędzy stronami stosunek prawny wynikający z umowy kredytu hipotecznego nr (...) , indeksowanego do CHF zawartej dnia 27.03.2007 r. pomiędzy (...) S.A. w W. a E. E. i N. E.[ pkt I ] oraz
- zasądził od strony pozwanej Syndyka (...) Bank S.A. w upadłości z siedzibą w B. na rzecz powodów E. E. i N. E. łącznie kwotę 5.674 zł. wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia prawomocności wyroku do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania [ pkt II sentencji orzeczenia ].
Sąd Okręgowy ustalił następujące fakty istotne dla rozstrzygnięcia :
(...) S.A. z siedzibą w B. jest następcą prawnym (...) S.A. z siedzibą w W.. Postanowieniem z dnia 20 lipca 2023r., wydanym w sprawie o sygnaturze (...), Sąd Rejonowy(...) W. w W. ogłosił upadłość (...) S.A.
Powodowie E. E. i N. E. potrzebowali środków pieniężnych na wykończenie nowo wybudowanego domu mieszkalnego oraz na spłatę kredytu złotowego, którzy posiadali już w Banku (...) S.A. Dlatego zdecydowali się zaciągnąć kredyt.
W oddziale poprzednika prawnego obecnie upadłego banku zaproponowano im kredyt indeksowany walutą franka szwajcarskiego , który przedstawiono im jako bardzo korzystny.
Z prezentowanych przez pracownika banku danych wynikało, że wysokość rat takiego kredytu jest niższa niż kredytu złotowego, jak również kredyt ten jest korzystniej oprocentowany. Na podstawie tych informacji powodowie zdecydowali się na taki rodzaj kredytu , działając w przekonaniu, że będzie im go łatwiej spłacać.
Kredytobiorcy zostali zapewnieni , iż waluta szwajcarska jest stabilna, a jej kurs wahał się , na przestrzeni czasu , nieznacznie.
Jednocześnie nie byli informowani przez pracowników kredytodawcy , że tego rodzaju kredyt jest obarczony dużym ryzykiem oraz że ryzyko to może być nieograniczone.
Nie przekazano im informacji jak kształtował się kurs franka szwajcarskiego w okresie kilku lat wstecz, jak również nie przedstawiono symulacji ich zadłużenia oraz rat kapitałowo – odsetkowych, przy występowaniu znaczących wahań kursu franka szwajcarskiego.
Małżonkowie E. nie dokonywali własnych symulacji ani też nie poszukiwali na własną rękę informacji w tym zakresie; polegali na danych przekazanych przez bank .
W ramach tych informacji brakowało m . in. tej , w jaki sposób bank będzie ustalał kurs franka do złotego do przeliczania rat kredytu i kapitału kredytu wypłaconego powodom. Nie wytłumaczono im również czym jest spread walutowy, ani jakie znaczenie ma wyrażenie salda w walucie obcej.
Sąd ustalił także , iż :
w czasie zawierania umowy kredytowej powód nie prowadził żadnej działalności gospodarczej, natomiast powódka miała własną działalność gospodarczą. Prowadziła aptekę. Jednakże środki finansowe pochodzące z kredytu nie zostały spożytkowane na działalność gospodarczą N. E. w żadnej części. Apteka zlokalizowana była w innej miejscowości niż kredytowana nieruchomość. Natomiast dom mieszkalny, na wykończenie którego przeznaczone zostały środki pochodzące z kredytu, nie był nigdy przedmiotem najmu bądź dzierżawy. Służył wyłącznie zaspokajaniu potrzeb mieszkaniowych powodów i ich rodziny.
W dniu 28 marca 2007 r. powodowie - w związku z otrzymaniem pozytywnej decyzji kredytowej – zawarli z (...) S.A. w W. – (...) Oddział w U. , umowę kredytu hipotecznego nr (...).
Na jej podstawie bank udzielił im , jako kredytobiorcom, kredytu w kwocie 161.842,75 zł indeksowanego kursem franka szwajcarskiego (§ 1 ust. 1 umowy).
Spłata kredytu miała nastąpić w 360 miesięcznych, równych, ratach kapitałowo – odsetkowych (§ 1 ust. 2 umowy).
Kredyt miał zostać przeznaczony:
- w wysokości 34.000 zł na pokrycie części kosztów budowy domu mieszkalnego na nieruchomości położonej w D., przy (...), stanowiącej (...) o pow. 675,00 m 2, dla której Sąd Rejonowy w T.prowadzi (...),
- w wysokości 126.000 zł na spłatę kredytu hipotecznego w Banku (...) S.A. wynikającego z umowy nr (...) z dnia 10 maja 2004 r.,
- w wysokości 1.618,43 zł na zapłatę prowizji od kredytu,
- w wysokości 224,32 zł na uiszczenie kosztów związanych z ustanowieniem hipoteki zabezpieczającej spłatę kredytu (§ 2 umowy).
W treści umowy kredytu zawarte było oświadczenie kredytobiorców , że wyrażają oni zgodę na uczestnictwo w programie (...) (§ 4 ust. 1 umowy).
Oprocentowanie kredytu było zmienne i na dzień sporządzenia umowy wynosiło 2,38% w skali roku, na które składała się suma obowiązującej stawki DBCHF i stałej marży banku, która wynosiła 0,24% (§ 1 ust. 3 umowy).
Kredytobiorcy oświadczyli, że są świadomi ryzyka kursowego związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego w całym okresie kredytowania oraz, że ryzyko to akceptują (§ 1 ust. 1 umowy).
Kredyt miał zostać wypłacony bezgotówkowo w transzach w formie przelewów na rachunki podmiotów podanych we wniosku o wypłatę (§ 1 ust. 10 umowy).
W dniu wypłaty kredytu lub transzy kwota wypłaconych środków miała być przeliczana do franka szwajcarskiego, według kursu kupna walut określonego w Tabeli Kursów obowiązującego w dniu uruchomienia środków (§ 9 ust. 2 umowy).
Spłata wszystkich zobowiązań z tytułu umowy kredytu miała być dokonywana w złotych na rachunek pomocniczy określony w harmonogramie spłat kredytu. Wysokość zobowiązania miała być ustalana jako równowartość wymaganej spłaty wyrażonej w walucie szwajcarskiej , po jej przeliczeniu według kursu sprzedaży walut określonego w Tabeli Kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych” do CHF obowiązującego w dniu spłaty (§ 10 ust 1 i 3 umowy).
Jako zabezpieczenie spłaty kredytu zostały przewidziane – między innymi – hipoteka kaucyjna do kwoty stanowiącej 170% kwoty kredytu na nieruchomości obejmującej (...) o pow. 675,00 m 2 położonej w D., dla której Sąd Rejonowy w T.prowadzi (...), cesja na rzecz banku wierzytelności z tytułu umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia, powodzi i innych zdarzeń losowych na kwotę odpowiadającą wartości odtworzeniowej budynku oraz weksel in blanco (§ 3 umowy).
Zgodnie z zawartą w umowie definicją przez Bankową Tabelę Kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut zwaną Tabelą Kursów należało rozumieć tabelę kursów sporządzaną przez merytoryczną komórkę banku, na podstawie kursów obowiązujących na rynku międzybankowym w chwili sporządzenia tabeli i po ogłoszeniu kursów średnich przez NBP. Tabela sporządzana była o godz. 16:00 każdego dnia roboczego i obowiązywała przez cały następny dzień roboczy (§ 6 ust. 1 umowy).
Z dalszej części ustaleń wynika , iż :
powodowie zawierając umowę kredytu działali w zaufaniu do pracowników banku. Nie wiedzieli dokładnie na czym polega tego rodzaju kredyt. Była to dla nich pierwsza taka umowa walucie wymienialnej. Nie znali pojęć takich jak spread czy indeksacja. Wiedzieli tylko, że kredyt zostanie wypłacony w złotych i raty też będą spłacane przez nich w złotych.
Nie prowadzili żadnych negocjacji z pracownikami banku co do warunków umowy i nikt z tych pracowników nie poinformował ich o takiej możliwości. Uzyskali tylko zapewnienie, iż jest to najlepsza oferta jaką mogą otrzymać. Małżonkowie E. dostali już gotową do podpisania umowę, z treścią której zaznajomili się przed jej podpisaniem.
W dniu 27 czerwca 2016 r. strony zawarły aneks nr (...) do umowy , na podstawie którego umożliwiono kredytobiorcom dokonanie spłaty kredytu bezpośrednio w walucie indeksacji w ten sposób, że:
a) jeśli kredytobiorcy będą chcieli dokonać spłaty raty kredytu w walucie szwajcarskiej, powinni zapewnić na rachunku kredytu środki w niej wyrażone , w wysokości raty kredytu wskazanej w harmonogramie spłat,
b) jeśli kredytobiorcy będą chcieli dokonać spłaty raty kredytu w złotówkach , powinni zapewnić na rachunku kredytu środki w złotych polskich, ustalając wysokość zobowiązania jako równowartość raty kredytu z aktualnego harmonogramu spłat wyrażonej we franku – po jej przeliczeniu na złote – według kursu sprzedaży walut określonego w Bankowej Tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych.
W aneksie podano, że bank określa wysokość kursu kupna i sprzedaży waluty indeksacji kredytu, który ma zastosowanie do przeliczenia kwoty uruchamianego kredytu i obliczania należności z tytułu rat kredytu i odsetek w sposób następujący:
kursy kupna i sprzedaży waluty indeksacji , obowiązujące w banku, publikowane są w Bankowej Tabeli kursów walut dla kredytów dewizowych oraz indeksowanych kursem walut obcych, która sporządzana jest o godz. 16:00 każdego dnia roboczego i obowiązuje przez cały następny dzień roboczy.
Wypłaty środków pieniężnych na rzecz N. i E. E. bank dokonał w dwóch transzach:
1) transza I – w dniu 30 marca 2007 r. w wysokości 126.842,75 zł, po kursie kupna 2,3110, co stanowiło równowartość kwoty 54.886,53 CHF,
2) transza II – w dniu 15 czerwca 2007 r. w wysokości 35.000,00 zł, po kursie 2,2340, co stanowiło równowartość kwoty 15.666,97 CHF.
Łącznie wypłacono powodom kwotę 161.842,75 zł.
Powodowie dokonywali regularnych spłat rat kapitałowo – odsetkowych w wysokościach wynikających z harmonogramu. W okresie od dnia zawarcia umowy do dnia 1 sierpnia 2023 r. uiścili na rzecz banku kwoty zwrotne w łącznej wysokości 124.886,50 zł i 7.700,00 CHF.
Sąd I instancji ustalił także , iż :
w dniu 28 czerwca 2023 r. powodowie skierowali do banku reklamację, w której – z powołaniem się na nieważność umowy kredytu zawartej w dniu 28 marca 2007 r. z uwagi na zawarcie w jej treści niedozwolonych klauzul umownych – wezwali bank do dokonania rozliczeń. W tym celu wyznaczyli stronie pozwanej termin 7 dni.
Następnie, pismem z dnia 11 sierpnia 2023 r. skierowali do Syndyka (...) Banku S.A. w upadłości oświadczenie o potrąceniu kwot 124.686,50 zł i 8.063,02 CHF z wierzytelnością Banku o zwrot wypłaconych środków z tytułu nieważnej umowy kredytu w kwocie 161.842,75 zł.
W odpowiedzi na złożoną reklamację bank oświadczył, że w jego ocenie zawarta z powodami umowa jest ważna i wykonywana przez zgodnie z jej warunkami , ustalonymi przez strony umowy. Wpłaty dokonywanie na poczet spłaty kredytu są należne i rozliczone przez bank w sposób prawidłowy. Na podstawie zawartej umowy nie były i nie są spełniane jakiekolwiek nienależne świadczenia, których zwrotu powodowie mogliby się domagać, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Wobec tego kredytodawca nie znajdował żadnych podstaw do kwestionowania ważności umowy i skuteczności jej postanowień.
W dniu 17 października 2023 r. powodowie złożyli oświadczenie, w którym stwierdzili, że po rozważeniu okoliczności sprawy oraz informacji podanych przez Sąd chcą stwierdzenia nieważności umowy/ustalenia nieistnienia stosunku prawnego , pomimo konsekwencji z tym związanych, i uznają stwierdzenie nieważności umowy/ustalenie nieistnienia stosunku prawnego za korzystne dla siebie. Rezygnują z możliwości potwierdzenia niedozwolonych postanowień.
Sąd I instancji podczas postępowania rozpoznawczego oddalił wniosek strony pozwanej o zawieszenie postępowania z uwagi na fakt, że przedmiot postępowania dotyczy masy upadłości podmiotu, wobec którego ogłoszono upadłość.
Zdaniem Sądu Okręgowego , w odróżnieniu od roszczeń, których przedmiotem jest zapłata, a więc roszczeń pieniężnych, powództwo o ustalenie ma charakter wyłącznie niepieniężny i nie może być uznane za wierzytelność w rozumieniu art. 236 ust. 1 Prawa upadłościowego.
W konsekwencji nie może podlegać zaspokojeniu w procedurze zgłaszania na listę wierzytelności.
Roszczenie tej treści , z uwagi na swój procesowy charakter, nie zmierza do uzyskania zaspokojenia jakiejkolwiek wierzytelności pieniężnej N. i E. E. .
Dla prowadzenia- jak argumentował dalej Sąd - postępowania sądowego w zakresie roszczenia o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wystarczające jest ustalenie osoby pełniącej funkcję syndyka masy upadłości, która to przesłanka, w okolicznościach niniejszej sprawy została spełniona i- zdaniem Sądu- nie istnieją inne przeszkody przemawiające za niemożliwością kontynuowania postępowania w zakresie żądania powodów.
W ramach oceny zgłoszonych przez strony dowodów , za niedoniosłe dla ustaleń relewantnych z punktu widzenia oceny roszczenia poddanego pod osąd , Sąd Okręgowy uznał , przedłożone przez syndyka prywatne opinie prawne oraz orzeczenia sądów mających potwierdzać słuszność prezentowanego przez niego w postępowaniu stanowiska.
Ocenę prawną roszczenia powodów, które uznał za uzasadnione w całości , Sąd Okręgowy oparł na stwierdzeniach i wnioskach , które zważywszy na wskazaną wyżej konieczność zachowania zwięzłości wypowiedzi motywacyjnej Sądu Odwoławczego , można podsumować w następujący sposób :
a/ pomimo ogłoszenia upadłość (...) S.A. z siedzibą w B. nie było przeszkód do wszczęcia i prowadzenia postępowania sądowego o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytowej/ która przesłankowo jest nieważna- dodatek redakcyjny S.A./ przeciwko Syndykowi Masy Upadłości (...) S.A. w upadłości.
Odwołując się do utrwalonego stanowiska SN w tej kwestii , wyrażonego wjudykatach z dnia 19 września 2024 r., sygn. III CZP 5/24 oraz z dnia 23 października 2024r. , sygn. I CSK 2741/24 , Sąd I instancji uznał , iż powództwo kredytobiorcy-konsumenta - o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu, prowadzone przeciwko bankowi, co do którego ogłoszono upadłość, nie jest sprawą o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy,
b/ potwierdzone wynikami postępowania rozpoznawczego okoliczności faktyczne, stanowią wystarczającą podstawę do ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu hipotecznego nr (...) , indeksowanego do franka szwajcarskiego z dnia 27 marca 2007 r., zawartej pomiędzy powodami :E. E. i N. E., a poprzednikiem prawnym upadłego banku – (...) S.A. z siedzibą w W. – (...) Oddziałem w U., przede wszystkim z uwagi na zawarte w tej umowie abuzywne postanowienia określające mechanizm indeksacji, ujęte w § 1 ust. 1, § 9 ust 2 i § 10 ust. 3 umowy,
c/ orzecznictwo oraz doktryna potwierdzają dopuszczalność zawierania umów o kredyt indeksowany, jak i denominowany w walucie obcej.
Zawieraniu umów o takiej konstrukcji nie sprzeciwia się w szczególności przepis art. 353 1 k.c., ani też regulacje wprowadzone tzw. ustawą antyspreadową, a więc ustawą z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy Prawo bankowe oraz niektórych innych ustaw.
Nieważność umowy powodowie łączyli – przede wszystkim – z zawartymi w jej treści niedozwolonymi postanowieniami określającymi mechanizm indeksacji.
Postanowienia umowne określające ten mechanizm podlegały w rozstrzyganej sprawie kontroli na gruncie przepisu art. 385 1 k.c., albowiem N. i E. E. występowali w tym umownym stosunku zobowiązaniowym jako konsumenci w rozumieniu przepisu art. 22 1 k.c.
Powódka w prawdzie prowadziła w czasie zawierania umowy działalność gospodarczą w postaci apteki, ale sporna w sprawie umowa nie pozostawała w jakimkolwiek związku z tą działalnością.
Został w niej jasno określony zasadniczy jej cel, tj. sfinansowanie kosztów wykończenia domu mieszkalnego oraz spłata kredytu hipotecznego w (...) S.A. i na ten cel uzyskane z kredytu środki zostały w całości wydatkowe (zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych).
d/ odwołując się do treści tego przepisu kodeksowego , Sąd niższej instancji wskazał , iż pozwany Syndyk nie zdołał w postępowaniu sprostać ciężarowi wykazania , że kwestionowane przez kredytobiorców postanowienia były z nimi, w zakresie treści , przed zawarciem umowy, indywidualnie uzgadniane.
O tym , że negocjacje tego rodzaju nie miały miejsca przekonuje , zdaniem Sądu niższej instancji już sam sposób zawarcia umowy kredytowej, który polegał na wykorzystaniu przygotowanego tylko przez bank wzorca umowy i zawartego w nim oświadczenia o świadomości ryzyka kursowego związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego.
Wykluczało to możliwość rzeczywistego wpływania przez konsumenta na ostateczną treść zawieranej umowy, poza ustaleniem kwoty kredytu, ewentualnie marży banku.
Tymczasem taki wpływ konsumenta na treść umowy musi być realny, a nie polegać jedynie na teoretycznej możliwości zgłoszenia wniosku o zmianę określonego postanowienia umownego.
e/ postanowienia składające się łącznie na umowny mechanizm waloryzacji wypełnia także kolejne przesłanki uznania ich za mające niedozwolony charakter, a to ich niezgodność z dobrymi obyczajami oraz takie , które w sposób rażący naruszają usprawiedliwione interesy kredytobiorców.
Odwołując się szeroko do utrwalonego w tym zakresie orzecznictwa SN ,Sąd I instancji wskazał , iż przy tak ukształtowanym umownie mechanizmie waloryzacji / indeksacji / , bank uzyskał prawo do jednostronnego kształtowania świadczeń stron umowy. Tak kwoty postawionej do dyspozycji kredytobiorców, jak i -następnie- wysokości świadczeń kredytobiorców w postaci wyrażonych w złotych rat.
Wynikało to stąd, że bank miał prawo ustalać kurs waluty dowolnie, bez żadnych umownych ograniczeń w postaci konkretnych, obiektywnie weryfikowalnych kryteriów, niezależnych od instytucji kredytowej.
Naruszało to zasadę równorzędności stron stosunku zobowiązaniowego w postaci nierównomiernego rozłożenia uprawnień i obowiązków stron tego stosunku na niekorzyść klientów – konsumentów.
Nie było także żadnego uzasadnienia dla stosowania różnego kursu waluty: kursu kupna przy wypłacie kredytu i kursu sprzedaży przy spłacie kredytu. Zastosowanie tzw. spreadu walutowego przy uprawnieniu do dowolnego kształtowania kursu kupna i sprzedaży waluty przez bank stanowi przy tym dla niego dodatkowe źródło zysku, godząc w interes ekonomiczny kredytobiorcy.
Naliczanie go ma uzasadnienie w przypadku rzeczywiście zawieranych transakcji kupna i sprzedaży waluty, gdzie są ponoszone rzeczywiste koszty i można oczekiwać wynagrodzenia za rzeczywiście dokonane czynności.
W przypadku kredytu indeksowanego do waluty obcej , [ a taki zaciągnęli powodowie, dodatek redakcyjny S.A.] ,nie dochodzi do żadnych realnych transakcji walutowych związanych bezpośrednio z udzieleniem kredytu, a jedynie do określonych działań czysto matematycznych.
Jak argumentował dalej Sąd Okręgowy;
dla oceny danego postanowienia – na podstawie art. 385 1 k.c. – nie ma żadnego znaczenia sposób wykonywania umowy przez strony. Nie podlegało zatem ocenie w sprawie to , czy pozwany bank korzystał z możliwości, wynikających ze spornych postanowień umownych, a więc czy ustalane przez niego kursy walut w Tabeli Kursów były zawyżone w stosunku do kursów średnich NBP lub kursów ustalanych przez inne banki.
Postanowienie jest niedozwolone bowiem już wówczas gdy stwarza dla przedsiębiorcy samą możliwość działania w sposób rażąco naruszający interesy konsumenta,
f/ przyjęty w umowie mechanizm indeksacji służący określeniu wysokości zobowiązania kredytobiorców nie odpowiadał wymogom właściwej przejrzystości i jasności postanowienia umownego w tym sensie, że postanowienia umowne na ten mechanizm składające się nie pozwalały przewidzieć konsumentom konsekwencji ekonomicznych jego zastosowania.
Nie można natomiast w świetle przepisu art. 385 1 k.c. akceptować takiej sytuacji, w której konsument dowiaduje się o poziomie swojego zadłużenia ratalnego już spłaconego, w związku z podjęciem odpowiedniej sumy z jego rachunku bankowego.
Niczego w zakresie oceny zastosowanej w umowie klauzuli indeksacyjnej nie może zmienić fakt odebrania od kredytobiorców przez bank oświadczenia o świadomości ryzyka kursowego związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego w całym okresie kredytowania oraz akceptacji przez nich tego ryzyka.
Wprowadzenie do umowy kredytowej zawieranej na wiele lat , mechanizmu działania ryzyka kursowego wymagało szczególnej staranności ze strony banku w zakresie wyraźnego wskazania zagrożeń wiążących się z oferowanym kredytem, tak by konsument miał pełne rozeznanie konsekwencji ekonomicznych zawieranej umowy.
Bank jako profesjonalista powinien więc, w ramach przedkontraktowego obowiązku informacyjnego, w sposób jednoznaczny i zrozumiały wyjaśnić konsumentowi, który z reguły nie posiada elementarnej znajomości rynku finansowego, że zaciąganie tego rodzaju kredytu jest bardzo ryzykowne, a efektem tego może być obowiązek zwrotu kwoty wielokrotnie wyższej od pożyczonej, pomimo dokonywania regularnych spłat.
Z zebranego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, by bank wypełnił obowiązek informacyjny we wskazanym zakresie w sposób ponadstandardowy, tzn. w sposób dający powodom jako kredytobiorcom pełne rozeznanie co do istoty transakcji,
g/ uznanie, że klauzula indeksacyjna określa główne świadczenie umowy kredytowej nie wyłączało kontroli postanowień umownych , które na nią składały się , na podstawie art. 385 1 §1 kc dlatego , iż postanowienia regulujące mechanizm indeksacji ,nie zostały jednoznacznie i jasno sformułowane, skoro na ich podstawie kredytobiorca nie był w stanie oszacować kwoty (kwot), którą ma obowiązek świadczyć w przyszłości.
Należy przy tym uwzględniać wszelkie okoliczności i na tej podstawie ocenić, czy konsument był w stanie samodzielnie oszacować wysokość każdej raty, jak i całego kosztu kredytu,
h/ konsekwencją stwierdzenia , iż określone postanowienia stanowią niedozwoloną klauzulę umowną jest - działająca ex lege - sankcja bezskuteczności niedozwolonego postanowienia (postanowień) umownego.
Eliminacja z umowy kredytowej klauzuli indeksacyjnej obejmuje wszystkie postanowienia umowne regulujące mechanizm indeksacji. Usunięciu z umowy podlega nie tylko postanowienie nakazujące przeliczenie waluty indeksacyjnej według kursu sprzedaży walut określonego w bankowej Tabeli Kursów, ale i postanowienie, które zakłada ustalenie wysokości zobowiązania jako jego równowartości wyrażonej w walucie indeksacyjnej.
Wobec tego nie można zgodzić się ze stanowiskiem strony pozwanej, zgodnie z którym istniała możliwość utrzymania umowy i jej rozliczenia zgodnie z zapisami umowy,
i/ wobec abuzywności postanowień umownych określających mechanizm indeksacji należało ocenić, jak w dalszej części zaprezentowanej oceny prawnej podnosił Sąd Okręgowy, czy umowa kredytowa z dnia 27 marca 2007 r. po wyeliminowaniu z jej treści tychże zapisów jest jeszcze możliwa do utrzymania, zwłaszcza, że powodowie, świadomi konsekwencji powodowanych stwierdzeniem nieważności umowy, wyrazili jasne stanowisko, że nie akceptują abuzywnych postanowień umownych i nie widzą możliwości sanowania ich jako, w stosunku do konsumentów , bezskutecznych.
Zasadą jest, że abuzywność niektórych postanowień umownych z udziałem konsumentów nie skutkuje nieważnością całej umowy ale tylko jeżeli dalsze obowiązywanie jest możliwe zgodnie z zasadami prawa wewnętrznego.
Odwołując się do wybranych orzeczeń TSUE , służących wykładni art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 , Sąd I instancji wskazał , iż możliwość wypełnienia powstałych luk w umowie , po wyeliminowaniu postanowień, którymi konsumenci przestają być związani, jest ograniczona wyłącznie do przypadków wykorzystania w tym celu przepisów prawa krajowego o charakterze dyspozytywnym albo przepisu, na którego zastosowanie strony umowy wyrażą uświadomioną i wolną zgodę.
Usunięcie z umowy kredytowej indeksowanej do CHF, wszystkich postanowień regulujących mechanizm indeksacji nie pozwala na dalsze obowiązywanie umowy.
W wyniku usunięcia postanowień kształtujących mechanizm indeksacji dochodzi do przekształcenia kredytu złotowego indeksowanego do waluty obcej w zwykły (tzn. nieindeksowany) kredyt złotowy, oprocentowany według stawki powiązanej ze stawką LIBOR. Wyeliminowanie zatem ryzyka kursowego charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej, uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR jest równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i charakterze. Tak daleko idące następstwa dodatkowo przemawiają za stwierdzeniem jej nieważności.
W konsekwencji, żądanie ustalające sformułowane przez powodów należało , zdaniem Sądu I instancji ocenić jako uzasadnione.
Podstawą rozstrzygnięcia o kosztach procesu była norma art. 98 §1 i 3 kpc i wynikająca z niej zasada odpowiedzialności za wynik sprawy.
Zakresem apelacji od tego wyroku Syndyk masy upadłości (...) S.A. z siedzibą w B. – w upadłości objął całość wyroku Sądu Okręgowego z dnia 20 lutego 2025r ,
we wniosku środka odwoławczego domagając się w pierwszej kolejności wydania przez Sąd Odwoławczy orzeczenia reformatoryjnego , którym powództwo zostanie oddalone, a powodowie obciążeni na rzecz strony skarżącej kosztami procesu i postępowania apelacyjnego.
W ramach wniosku ewentualnego Syndyk zgłosił żądanie uchylenia wyroku i przekazania sprawy Sądowi Okręgowemu w Tarnowie do ponownego rozpoznania.
Zwracając uwagę, iż strona skarżąca nie podniosła w środku odwoławczym żadnych zarzutów dotyczących sposobu przeprowadzenia przez Sąd niższej instancji oceny dowodów oraz ustaleń faktycznych wskazać należy , iż apelacja została oparta na zarzutach :
1/ art. 5 kc , jako konsekwencji niezastosowania tej normy dla oceny żądania kredytobiorców mimo , iż ich roszczenie ustalające ,stanowi przejaw nadużycia przez nich praw podmiotowych , jako konsumentów,
2/ art. 56 kc wobec niezastosowania tego przepisu dla uzupełnienia powstałych luk po /niezasadnym , zdaniem strony skarżącej/ potwierdzeniu abuzywności postanowień składających się na klauzule waloryzacyjną , chociaż jest to norma mająca dyspozytywny charakter ,
3/ art. 65 §1 i 2 kc w zw. z art. 56 kc, jako konsekwencji niezastosowania tego przepisu i oparcia oceny treści oświadczeń woli stron zawartych w umowie kredytowej wyłącznie na ich literalnym brzmieniu, bez uwzględnienia okoliczności , które towarzyszyły ich złożeniu oraz celu umowy i zgodnego zamiaru stron , które umowę, w tym kształcie treściowym , podpisały,
4/ art. 189 kpc , wobec nieprawidłowej wykładni tego przepisu i nietrafnego uznania , iż roszczenie ustalające o treści określonej w żądaniu pozwu może być rozpoznawane w oderwaniu od istoty stosunku obligacyjnego na którym się opiera,
5/ art. 385 1 §1i §3 kc , wobec nieuzasadnionego uznania , iż negowane przez powodów postanowienia umowy kredytowej nie były przedmiotem indywidualnych negocjacji prowadzonych przez strony sporu,
6/ art. 385 1 §1 kc jako następstwa nieprawidłowej oceny Sądu I instancji zgodnie z którą postanowienia zakwestionowane przez kredytobiorców są niejednoznaczne treściowo i naruszają dobre obyczaje oraz w sposób rażący ich usprawiedliwione interesy,
7/ art. 385 1 §2 kc jako konsekwencji uznania umowy za nieważną w całości mimo , iż na podstawie naruszonego przepisu , którego Sąd I instancji wadliwie nie zastosował , umowa powinna być uznana za nadal / z modyfikacjami / obowiązującą.
Syndyk powołał się także na naruszenie, przez ich niezastosowanie , następujących przepisów :
a/ art. 240 pkt 2 ustawy Prawo upadłościowe w zw. z art. 1 ust. 1 pkt 1 tego prawa , wobec przyjęcia przez Sąd orzekający , iż roszczenie zgłoszone przez małżonków E. nie ma charakteru wierzytelności podlegającej zgłoszeniu do masy upadłości,
b/ art. 199 §1 pkt 2 kpc , jako następstwa nie odrzucenia pozwu w całości mimo , iż nadal jest prowadzone postępowanie upadłościowe wobec (...) S.A. z siedzibą w B. ,
c/ art. 84 ust. 1 ustawy Prawo upadłościowe , wobec jego niezastosowania i przeprowadzenia oceny negowanych postanowień na podstawie art. 385 1 kc zamiast w oparciu o wskazany w tym zarzucie przepis.
Odpowiadając na apelację powodowie domagali się jej oddalenia jako pobawionej uzasadnionych podstaw oraz obciążenia strony skarżącej kosztami postępowania apelacyjnego.
Przed rozpoznaniem apelacji powodowie złożyli wniosek o sprostowanie przez Sąd Odwoławczy oczywistej omyłki w treści wyroku objętego kontrolą instancyjną , w odniesieniu do określenia daty zawarcia umowy kredytowej.
W swoim żądaniu wskazywali , iż swoje oświadczenia woli , składające się tę czynność prawną złożyli nie 27, a 28 marca 2007r co wynikało z treści przedstawionych przez nich do akt dokumentów.
Przed rozpoczęciem oceny apelacji pozwanego Syndyka wskazać trzeba , iż wniosek powodów o sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w treści punktu I sentencji zaskarżonego wyroku jest uzasadniony i doprowadził do takiego sprostowania o którym Sąd Apelacyjny orzekł na podstawie art. 350 §3 kpc.
Wada redakcyjna , która została wytknięta we wniosku N. i E. E., dotycząc daty zawarcia umowy kredytu hipotecznego nr (...) ma charakter oczywistej omyłki skoro także z treści motywów orzeczenia Sądu I instancji poddanego kontroli instancyjnej wynika , że Sąd Okręgowy w Tarnowie traktuje tę umowę jako zawartą przez strony w dniu 28 marca 2007r [ 28.03. 2007r. ] / por. str. 1 i 3 uzasadnienia wyroku z dnia 20 lutego 2025r./
Tymczasem w treści punktu I sentencji tego orzeczenia, znalazło się określenie , iż umowa ta została zawarta w dniu 27 marca 2007r [ [27.03.2007r.]
Także z ustaleń faktycznych , które nie były kwestionowane / również / w ramach apelacji przez pozwanego Syndyka , w sposób jednoznaczny wynika , iż to właśnie w dniu 28 marca 2007r powodowie złożyli oświadczenia woli składające się na tę czynność prawną.
Stąd o zwarciu umowy , która ma charakter umowy konsensualnej , można zasadnie mówić dopiero w tym dniu.
Wszystko to , co powiedziano dotychczas, usprawiedliwia wniosek zgodnie z którym, punkt I sentencji zaskarżonego orzeczenia , w opisanym zakresie był dotknięty oczywistą nieprawidłowością w tym zakresie , którą należało usunąć przez sprostowanie./ punkt 1 sentencji motywowanego wyroku /
Rozpoznając apelację , Sąd Apelacyjny rozważył :
Środek odwoławczy Syndyka nie jest uzasadniony i podlega oddaleniu.
Na wstępie dla porządku należy przypomnieć , że strona apelująca nie podniosła wobec orzeczenia poddanego kontroli instancyjnej żadnych zarzutów dotyczących sposobu, w jaki Sąd niższej instancji dokonał oceny zgromadzonych w sprawie dowodów oraz ustaleń faktycznych uznanych za relewantne z punktu widzenia oceny roszczenia poddanego pod osąd przez powodów.
Syndyk nie domagał się również uzupełnienia postępowania dowodowego przed Sądem II instancji.
Zważywszy na to , iż Sąd Odwoławczy jest związany zarzutami natury procesowej, opisane zaniechania strony skarżącej mają m. in. takie następstwo , iż Sąd II instancji obowiązany jest przyjmować , że ocena zgromadzonych przez Sąd Okręgowy w Tarnowie jest poprawna, a wobec także ustalenia faktyczne poczynione przez ten Sąd , w oparciu o wnioski z tej oceny wynikające są, po pierwsze prawidłowe , a po wtóre kompletne dla oceny roszczenia ustalającego sformułowanego przez powodów.
Dlatego też Sąd Apelacyjny ustalenia te przyjmuje za własne.
A w ich świetle nie jest usprawiedliwiony żaden zarzut na których Syndyk oparł środek odwoławczy.
Jednoznaczne a przy tym mogące być uznawane za utrwalone jest stanowisko Sądu Najwyższego , które powołane w motywach zaskarżonego wyroku ,wyrażone zostało w uchwale z dnia 19 września 2024r , sygn. III CZP 5/24 oraz w postanowieniu z dnia 23 października 2024r, sygn. I CSK 2741/24 -/ obydwa orzeczenia za zbiorem Lex/ , które jest podzielane także przez Sąd Apelacyjny w składzie rozpoznającym sprawę na jej odwoławczym etapie , wyklucza zasadność tych wszystkich zarzutów strony pozwanej tak natury procesowej jak i materialnej , które , wbrew zapatrywaniu Sądu Okręgowego, opierają się na założeniu , zgodnie z którym sprawa mająca za przedmiot roszczeniem ustalające o treści określonej przez N. i E. E. jest sprawą o wierzytelność , podlegającą zgłoszeniu do masy upadłości banku - kredytodawcy.
W konsekwencji mają , dla jej oceny przysługiwania powodom , zastosowanie przepisy materialne zawarte w ustawie Prawo upadłościowe/ a wobec tego także , Sąd niższej instancji powinien był konsekwentnie zastosować art. 199 §1 pkt 2 kpc wobec pozwu powodów , którzy odmienne oceniali sposób dochodzenia swojego roszczenia/.
Nie można podzielić, jako trafnego zarzutu naruszenia przez Sąd Okręgowy art. 189 kpc.
Chociaż nie do końca jasna jest argumentacja skarżącego Syndyka wspierająca ten zarzut , opierający się na tezie , iż powodowie nie maja interesu prawnego w żądanym ustaleniu , to , odpierając zarzut wystarczy wskazać , iż umowa objęta sporem z dnia 28 marca 2007r została zawarta na 30 lat.
Ewentualne wzajemne rozliczenie finansowe z tytułu dotąd spełnionych na jej podstawie świadczeń , szczególnie w relacji pomiędzy masą upadłości a powodami , nawet gdyby założyć , że będzie mogło mieć miejsce , nie usunie stanu niepewności pomiędzy stronami co do dalszego obowiązywania umowy oraz istnienia praw akcesoryjnych powstałych w związku z nią jak chociażby hipoteki , ustanowionej na nieruchomości powodów w D.
Bez uznania umowy za nieważną [ w formie żądania jakie przybrało roszczenie byłych kredytobiorców ] ze skutkiem ex tunc, Syndyk mógłby potencjalnie skorzystać z ustanowionych[ obecnie na rzecz masy upadłości ] tych zabezpieczeń spłaty zobowiązania kredytowego.
W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że / w tym przypadku powodowie / zachowują interes prawny do wytoczenia powództwa o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego, mimo przysługującego / im / powództwa o świadczenie lub mimo wytoczenia przeciwko nim takiego powództwa przez stronę przeciwną, na podstawie spornego stosunku prawnego, jeżeli z tego stosunku wynikają jeszcze inne lub dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze takiego powództwa nie jest możliwe lub nie jest jeszcze aktualne.
W takim wypadku tylko powództwo o ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego może definitywnie rozstrzygnąć niepewną sytuację prawną/ powodów/ i zapobiec, także na przyszłość, możliwym sporom, a tym samym w pełny sposób zaspokoić / ich / interes prawny.
/ por bliżej wskazane jedynie przykładowo orzeczenia SN z dnia 30.10.1990 r. I CR 649/90, z 27.01.2004 r. II CK 387/02, z 2.07.2015 r. V CSK 640/14- wszystkie powołane za zbiorem Legalis/.
Nieusprawiedliwiony jest zarzut naruszenia przez Sąd I instancji art. 5 kc , jako następstwa braku oceny roszczenia małżonków E. mającego być , zdaniem skarżącego przejawem nadużycia przez nich służących im praw podmiotowych, jako konsumentów,
N. i E. E. dowiedli w postępowaniu swojego konsumenckiego statusu , w czasie kiedy nawiązywali stanowiący przedmiot rozstrzyganego sporu , stosunek kredytowy z (...) S.A.
To, że skorzystali z wynikającego z przepisu art. 189 kpc roszczenia aby ostatecznie wyjaśnić swoją sytuacje prawną z kredytodawcą, ukształtowaną faktem zawarcia umowy z dnia 28 marca 2007r i jej postanowieniami , które oceniali jako niedozwolone w rozumieniu art. 385 1 kc , nie może być traktowane jako nadużycie prawa podmiotowego uzasadniające sięgnięcie, dla oceny tego roszczenia , do wyjątkowej w zakresie zastosowania , normy art. 5 kc, tym bardziej po to aby usprawiedliwić odmowę udzielenia im ochrony konsumenckiej.
Nieuzasadnione są również pozostałe zarzuty materialne.
Nie ma racji strona pozwana , formułując zarzuty naruszenia art. 385 1§1 i 2oraz §3 kc w powiązaniu ze wskazanymi przez Syndyka przepisami kodeksu cywilnego art. 65 §1 i 2 kc i art. 56 kc
Trzeba przy tym zauważyć , iż w rozbudowanej redakcyjnie apelacji normy te , traktowane jako naruszone , występują w różnych konfiguracjach , a motywacja samych zarzutów niejednokrotnie pokrywa się argumentacyjnie, a nawet powtarza.
Także z tych powodów oraz wobec konieczności zachowania zwięzłości motywów wyroku , zostaną one omówione w sposób zbiorczy, skoro za ich pośrednictwem Syndyk kwestionuje w istocie trzy elementy oceny prawnej Sądu I instancji.
To , że postanowienia umowy z dnia 28 marca 2007r [ §1 ust.1 , §9 ust.2 i §10 ust. 3 ] wskazane przez powodów , w ogóle mogą podlegać ocenie Sądu z punktu widzenia abuzywności, skoro nie przynależą do elementów kształtujących główne świadczenia stron ,
to , że mają charakter niedozwolony , w warunkach wypełnienia przez (...) S.A. obowiązków informacyjnych wobec kredytobiorców, w odniesieniu w szczególności do mechanizmu waloryzacji / zastosowania klauzul przeliczeniowych / i konsekwencji jego zastosowania dla wysokości obciążających powodów zobowiązań oraz ryzyka walutowego.
Trzecim elementem składającym się na tę apelacyjną krytykę są konsekwencje, które Sąd wyciągnął z potwierdzenia abuzywności części postanowień umowy z 28 marca 2007r. , ustalając jej nieważność w całości, a wobec tego uwzględniając roszczenie ustalające w kształcie jaki nadało mu żądanie N. i E. E..
Sąd I instancji nie popełnił zarzucanych mu błędów zastosowania art. 385 1 §1, 2 i 3 kc, w powiązaniu z innymi normami powołanymi przez stronę skarżącą , trafnie przyjmując abuzywność postanowień umowy wskazanych przez powodów ,określających sposób waloryzacji /przewalutowania pieniądza szwajcarskiego na polski i odwrotnie, według Tabeli Kursów obowiązujących najpierw w (...) Bank S.A. , a później w (...) Bank S.A.
To ten właśnie mechanizm , na kształt i zastosowanie którego N. E. i E. E. , jako klienci banku – konsumenci - nie mieli żadnego wpływu , ten bowiem był wprowadzony jednostronnie przez kredytodawcę , na podstawie wzorca umownego , ostatecznie decydował o tym ile pieniędzy zostało ówcześnie kredytobiorcom udostępnione przez przedsiębiorcę oraz w jaki sposób poszczególne raty kapitałowo – kredytowe wpływały na rzeczywiste zmniejszenie ich zobowiązania kredytowego.
Taki ich charakter prowadził do nieważności umowy jako całości albowiem nie mogła nadal funkcjonować, w warunkach uznania tych klauzul za nie wiążące powodów, tym bardziej , że obydwoje przed Sądem I instancji oświadczyli , że w warunkach potwierdzenia niedozwolonego charakteru tych postanowień , nie są zainteresowani w następczym doprowadzeniu do sytuacji , że czynność prawna z dnia 28 marca 2007r. nadal będzie obowiązywać w ich relacjach [ z syndykiem ].
Dodać jeszcze należy , iż jak wynika z ustaleń poczynionych w postępowaniu, żadne postanowienie umowne spośród tych , które składały się na mechanizm służący opisanym wyżej przeliczeniom , nie zostało z kredytobiorcami indywidualnie uzgodnione.
W szczególności syndyk nie dowiódł- mimo , że to na nim spoczywał obowiązek w tym zakresie- faktów pozwalających na wniosek przeciwny. Powodowie dokonali jedynie wyboru gotowego produktu przygotowanego przez przedsiębiorcę, mając wpływ tylko na sumę kapitału i oznaczenie czasokresu kredytowania.
Dodać jeszcze , w tym kontekście należy [ na co trafnie zwraca uwagę także Sd Okręgowy], iż dla zrealizowania przesłanki rzeczywistego wpływu konsumenta na treść postanowień umownych, nie wystarczy wykazanie, że dowiedział się o treści postanowień których niedozwolony charakter podnosi, w odpowiednim czasie, a strony prowadziły w tym przedmiocie negocjacje.
Konieczne jest udowodnienie przez silniejszą stronę kontraktu , szczególnie jeżeli [jak w tym przypadku] posługuje się przygotowanym przez siebie wzorcem , wspólnego ustalenia ostatecznej ich treści , w wyniku rzetelnych negocjacji, w ramach których konsument miał realny wpływ na treść określonego postanowienia umownego, chyba że zostało ono sformułowane przez niego i włączone do umowy na jego żądanie.
/ por. w tej materii także judykat Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2019r , sygn.IV CSK 443/18 , powołany za zbiorem Legalis /.
Takich indywidualnych uzgodnień przed podpisaniem umowy z powodami nie było, w tym w szczególności w odniesieniu do postanowień określających sposób, w jaki kwota kredytu i sumy rat kapitałowo odsetkowych , będą przeliczane z waluty szwajcarskiej na polską i odwrotnie.
W ocenie Sądu II instancji , kwestionowane przez kredytobiorców postanowienia umowne dotyczyły świadczeń głównych stron.
Po wahaniach w orzecznictwie sądowym ostatecznie zostało przyjęte zapatrywanie o takim charakterze mechanizmu przeliczeniowego, w kredytach denominowanych i indeksowanych do waluty obcej [ waloryzowanych walutą obcą ].
/ por. powołane jedynie przykładowo wyroki Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., sygn. III CSK 159/17, z 9 maja 2019 r., sygn. I CSK 242/18 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. V CSK 382/18., wskazane za zbiorem Legalis /.
Obowiązek zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu w oznaczonych terminach spłaty , stanowi główne świadczenie kredytobiorcy. Natomiast klauzula według której dochodzi do przeliczenia dokonywanych przez niego wpłat rat na walutę obcą [ w tym przypadku na franka szwajcarskiego ] , wpływa na wysokość tego świadczenia. To z zastosowania tego mechanizmu wynika to , w jakiej wysokości świadczenie główne ma być spełnione oraz jakie jest saldo zobowiązania kredytobiorców , co tym bardziej upewnia poprawność takiej jej kwalifikacji.
Wobec powyższego poddanie tych postanowień umownych, w odniesieniu do kredytu zaciągniętego przez małżonków E. w (...) Bank SA , kontroli pod kątem ich ewentualnej abuzywności było możliwe pod warunkiem, że nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny , a zatem jeżeli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym językiem , nie spełniając tym samym wymogu przejrzystości materialnej wynikającej z art. 4 ust. 2 oraz art. 5 Dyrektywy nr 93/13/EWG.
Jak wyjaśnił TSUE w wyroku z dnia 20 września 2017 r. w sprawie o sygnaturze C - 186/16, wymóg wyrażenia warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem oznacza, że warunek ten musi zostać zrozumiany przez konsumenta zarówno w aspekcie formalnym i gramatycznym, jak i w odniesieniu do jego konkretnego zakresu, tak aby właściwie poinformowany , a przy tym jako osoba dostatecznie uważna i rozsądna , mógł nie tylko dowiedzieć się o możliwości wzrostu lub spadku wartości waluty obcej w czasie ale również miał realną możliwość oszacowania konsekwencji ekonomicznych takiego potencjalnego następstwa dla swoich zobowiązań finansowych.
Zdaniem Sądu II instancji, ustalenia faktyczne poczynione w postępowaniu nie dają dostatecznych podstaw do uzasadnionego przyjęcia, iż w momencie zawierania spornej umowy , powodowie mieli możliwość uzyskania pełnego rozeznania co do wysokości świadczenia, które będą mieli obowiązek spełnić oraz , i w szczególności , co do ryzyka zmiany kursu waluty w przyszłości i wpływu tej zmiany na rzeczywiste saldo ich zobowiązań , przekładające się wprost na ich sytuację ekonomiczną , w dającym się przewidzieć realnie okresie , zważywszy , iż mieli związać się z bankiem węzłem obligacyjnym na trzydzieści lat.
W szczególności brak było , w dniu zawierania umowy , możliwości ustalenia wysokości zobowiązań ratalnych N. E. i E. E. wobec banku , / rat kapitałowo - odsetkowych / albowiem wysokość ta zależna była od danych zamieszczonych w nieokreślonej w umowie Tabeli Kursów, stosowanej przez kredytodawcę.
Przy tym sposób zamieszczania w niej tych danych także był pozostawiony wyłącznej jego decyzji. Klient – konsument - nie miał możliwości ich sprawdzenia ani, tym bardziej, jakiegokolwiek wpływu na ich rzeczywistą wysokość. Tym samym warunek jednoznaczności klauzuli waloryzacyjnej /przeliczeniowej i kursowej/ , nie został w umowie stron spełniony.
/ por. w tej materii także stanowisko SN zawarte w judykacie z 19 kwietnia 2021r., sygn. III CSK 159/17- powołanym za zbiorem Lex /.
Okoliczności ustalone w sprawie nie pozwalają na potwierdzenie , iż powodowie zostali , przed podpisaniem umowy, w sposób jasny , możliwie pełny i zrozumiały dla nich , poinformowani o ryzyku walutowym, związanym z możliwością niekorzystnych zmian kursu franka szwajcarskiego w czasie. Przy tym nie można uznać, że obowiązek ten został spełniony przez bank, który poprzestał / zapewniając o stabilności kursu waluty szwajcarskiej i co najwyżej , niewielkich zmianach kursu franka na przestrzeni czasu / , na ogólnym pouczeniu o możliwości wzrostu kursu podczas trwania stosunku kredytowego i wynikającym stąd jego wpływie na wzrost zakresu obowiązku finansowego po stronie kredytobiorców .
Dodać do tego należy , iż dla potwierdzenia wypełnienia przez bank obowiązków informacyjnych dotyczących ryzyka kursowego, nie jest wystarczające odebranie od konsumenta- jak to się stało w odniesieniu do powodów - standardowego oświadczenia, że o takim ryzyku został poinformowany.
/ por. w tej materii także wyrok SN z 27 listopada 2019r., sygn. II CSK 483/18 powołany za zbiorem Lex /.
Zgodnie z aktualnie obowiązującą w judykaturze wykładnią art. 385 1 §1 k.c. , nie budzi wątpliwości, iż postanowienia umowy, które określają zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, a także spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs tej waluty , mają charakter niedozwolonych postanowień umownych.
/ por. wskazane tylko ilustracyjnie, orzeczenia SN z 27 lutego 2019 r. sygn. II CSK 19/18 i z 29 października 2019 r. sygn. V CSK 382/18 , powołane za zbiorem Legalis /
Klauzule takie mają charakter abuzywny, gdyż kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszają jego interesy. Przy czym sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie tych interesów polega , w tym wypadku, na uzależnieniu wysokości świadczenia banku i konsumenta od swobodnej decyzji silniejszej strony stosunku zobowiązaniowego / przedsiębiorcy/.
/ por. tylko ilustracyjnie wyroki SN z 13 grudnia 2018 r., sygn. V CSK 559/17 i z 11 grudnia 2019 r., sygn. akt V CSK 382/18 powołany za zbiorem Legalis /.
W ocenie Sądu Apelacyjnego postanowienia łączącej strony umowy z 28 marca 2007r., w zakresie ryzyka walutowego oraz określające wskazany wyżej sposób dokonywania przeliczeń walut polskiej i szwajcarskiej , w odwołaniu się do danych kursowych kształtowanych jednostronnie przez bank, przybierających postać przygotowanych przezeń i obowiązujących w banku Tabel Kursów, uznać należy, za niedozwolone.
Nie ma znaczenia dla tej oceny to, w jaki sposób umowa w rzeczywistości była wykonywana i jak , po jej zawarciu , zmieniała się ich treść.
/ por. także uchwalę[ 7] Sądu Najwyższego z dnia 20 czerwca 2018 r., sygn. III CZP 29/17 powołaną za zbiorem Lex.
Przechodząc do oceny skutków niedozwolonego charakteru tych postanowień , wskazać na wstępie należy , iż zgodnie z treścią uchwały SN z dnia 7 maja 2021 sygn. III CZP 6/21 , powołanej za zbiorem Lex /, której stanowisko Sąd II instancji, w składzie rozpoznającym sprawę podziela, niedozwolone postanowienie umowne jest od początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść konsumenta, który ewentualnie może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną.
W rozpoznawanej sprawie , o czym była już uprzednio mowa , stanowisko N. E. i E. E. było jednoznaczne co do tego, iż nie są zainteresowani, w warunkach abuzywności części postanowień, w utrzymaniu w dalszym ciągu umowy jako obowiązującej pomiędzy stronami.
Eliminacja tych postanowień jako niewiążących kredytobiorców - konsumentów, powoduje brak możliwości określenia mechanizmu oznaczenia wysokości świadczenia , które mają otrzymać od drugiej strony- skoro jak w rozstrzyganej sprawie - uzyskali od banku złotówki , po ich przeliczeniu według kursu / ceny / kupna waluty szwajcarskiej oraz byli zobowiązani spełniać na rzecz banku , w ramach umów kredytu indeksowanego do waluty obcej, w odwołaniu się do kursu jej sprzedaży przez/ ówcześnie/ bank, wedle którego, [ w stanie faktycznym rozstrzyganej sprawy ] , przeliczana miała być wpłata złotówkowa, mająca prowadzić do ograniczenia długu umownego obydwojga powodów.
Zgodnie ze stanowiskiem TSUE, wyrażonym w motywach wyroku z dnia 3 października 2019r sygn. C – 260/18 , postanowienie art. 6 ust. 1 Dyrektywy 93/13 , należy wykładać w ten sposób [a jest to wykładania, którą Sądy krajowe muszą brać pod uwagę przy rozstrzyganiu indywidualnych spraw, są bowiem nią bezwzględnie związane] , iż stoi ono na przeszkodzie wypełnianiu luk w umowach spowodowanych eliminacją klauzul uznawanych za niedozwolone , wyłącznie na podstawie przepisów krajowych o charakterze ogólnym, nie będących przepisami dyspozytywnymi lub takimi , które będą mieć zastosowanie dlatego , że strony umowy wyrażą na to wolną i uświadomioną zgodę.
Takiej regulacji ,[ jak dotąd] w polskim porządku prawnym brak.
Nie można też w sposób usprawiedliwiony przyjmować , że wolą stron w końcu marca 2007 r. było zawarcie umowy kredytu waloryzowanego walutą obcą , bez mechanizmu waloryzacji wzajemnych świadczeń , na podstawie kursów waluty polskiej i szwajcarskiej, przy równoczesnym pozostawieniu wskaźnika referencyjnego LIBOR ,stosowanego tylko w kredytach walutowych oraz wypadku kredytu waloryzowanego do takiego zagranicznego pieniądza.
Analiza treści pozostałych postanowień umownych w tym w szczególności tych , które określały sposób wypłaty kwoty kredytu i warunki jej spłaty, takiemu zamiarowi w sposób nie budzący wątpliwości zaprzecza , by przypomnieć tylko sposób określenia wysokości należności odsetkowej i sposobu jej wyrażenia.
Skoro tak , to uzasadnionym jest wniosek zgodnie z którym tego rodzaju zabiegi , jakie postuluje Syndyk , motywując omawiane zarzuty materialne, zmierzające do uznania , iż umowa kredytowa powinna zostać uznana za ważną są - / szczególnie przy stanowczym, zrelacjonowanym wyżej , stanowisku powodów , iż nie są zainteresowani przywróceniem, z mocą wsteczną, dalszego obowiązywania pomiędzy stronami stosunku umownego / - niedopuszczalne - skoro prowadziłoby to , do tak znacznego przekształcenia umowy, iż wywołałoby skutek nie dający się pogodzić z charakterem stosunku prawnego nawiązanego przez strony.
Trzeba także podkreślić , iż eliminacja postanowień niedozwolonych o ile nie miałaby prowadzić do nieważności umowy kredytowej jako całości / a w konsekwencji nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z niej/ , musi zapewniać to , że prawa i obowiązki stron są nadal ściśle oznaczone i w tym zakresie nie zachodzi skutek deformacji regulacji umownej, [także z punktu widzenia celu, jaki strony chciały osiągnąć, wyrażając wzajemny konsens poprzez zawarcie umowy kredytowej określonego rodzaju, na oznaczonych naówczas warunkach].
W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju deformacja , przy aprobacie dla argumentacji apelacyjnej Syndyka , zwłaszcza zaważywszy na charakterystyczne elementy kredytu waloryzowanego walutą obcą , miałaby, przy jej potencjalnym utrzymaniu , miejsce.
Dlatego w uznaniu , iż żaden z zarzutów na których została oparta apelacja strony pozwanej nie jest usprawiedliwiony , Sąd II instancji oddalił ją jako bezzasadną , na podstawie art. 385 kpc w zw. z art. 385 1 §1 i 2 kc oraz art. 189 kpc/ pkt 2 sentencji uzasadnianego orzeczenia. /
Rozstrzygając o kosztach postępowania apelacyjnego , Sąd II instancji zastosował art. 98 §1 i 3 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc , sięgając dla wzajemnego rozliczenia stron z tego tytułu, po zasadę odpowiedzialności za wynik sprawy.
Kwota należna powodom z tego tytułu- 4050 zł. - została im zasądzona łącznie , odpowiadając wynagrodzeniu zastępującego ich na etapie odwoławczym pełnomocnika - radcy prawnego - ustalonego - jako pochodna wskazanej w apelacji wartości przedmiotu zaskarżenia [ 161 843 zł ] , na podstawie §2 pkt 6 w zw. z §10 ust. 1 pkt 2 Rozporządzenia MS w sprawie opłat za czynności radców prawnych z dnia 22 października 2015 [ jedn. tekst DzU z 2018 poz. 265.].
Należność kosztowa została przyznana , wraz z odsetkami o których , po myśli art. 98 §1 1 kpc w zw. z art. 391 §1 kpc , Sąd Odwoławczy był zobowiązany orzec z urzędu. /pkt 3 sentencji uzasadnianego wyroku /