Wyrok z 30 stycznia 2026, sygn. I ACa 1203/23
Sygn. akt I ACa 1203/23
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 30 stycznia 2026 r.
Sąd Apelacyjny w Krakowie I Wydział Cywilny
w składzie:
Przewodniczący: SSA Zygmunt Drożdżejko
Protokolant: osobiście
po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2026 r. w Krakowie na posiedzeniu niejawnym
sprawy z powództwa: P. P.
przeciwko: Gminie Miejskiej J.
o zapłatę
wskutek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie
z dnia 28 października 2022r.; sygn. akt I C 505/20
1. oddala apelację;
2. zasądza od pozwanego Gminy Miejskiej J. na rzecz powoda P. P. kwotę 4 981 zł (cztery tysiące dziewięćset osiemdziesiąt jeden złotych) – w tym podatek do towarów i usług - tytułem kosztów postępowania apelacyjnego.
Sygn. akt I ACa 1203/23
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 30 stycznia 2026r.
Powód P. P. wniósł o zasądzenie nakazem zapłaty od strony pozwanej Gminy Miejskiej J. kwoty 180.200 zł tytułem odszkodowania za poniesioną szkodę spowodowaną uchwaleniem miejscowego planu dla nieruchomości położonej w J., (...) nr (...), objętej kw nr (...), prowadzoną przez Sąd Rejonowy (...) w K..
W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że jest właścicielem nieruchomości, tj. (...) nr (...), objętej (...) nr (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy dla K. w K. Powód zaznaczył, że przedmiotową nieruchomość otrzymał od rodziców celem zabudowy i w tym celu uzyskana została decyzja (...).(...) o ustaleniu warunków zabudowy dla zamierzenia inwestycyjnego pn. „Budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego” na działkach nr (...),(...) położonych w J.. Powód wskazał, że zamówił projekt domu oraz złożył wniosek o uzyskanie pozwolenia na budowę i zakupił materiału budowlane. Postępowanie o wydanie pozwolenia na budowę zostało wszczęte 28 grudnia 2017r., a następnie zawieszone na wniosek Konserwatora Zabytków ze względu na postepowania w sprawie wpisu do rejestru zabytków. Powód zaznaczył, że w tym czasie, tj. 18 października 2018r. mocą uchwały Rady Miasta J. wszedł miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, który uniemożliwił wykorzystanie ww. działki na cele budowlane. Zdaniem powodowa na skutek uchwalenia miejscowego planu wartość jego nieruchomości spadła o 180.200 zł i jest to rzeczywista szkoda jaka poniósł. W związku z tym powód na podstawie art. 36 ust. 1 i 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym domaga się zasądzenia odszkodowania z tytułu obniżenia wartości rynkowej powyższej nieruchomości.
W dniu 3 grudnia 2019r. Sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym zgodnie z żądaniem pozwu.
Strona pozwana Gmina Miasta J. nakaz zapłaty w całości i w sprzeciwie od nakazu zapłaty wniosła o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie kosztów postępowania. Pozwana przyznała, że powód jest właścicielem działki nr (...)i uzyskał decyzję o warunkach zabudowy. Pozwana zwróciła uwagę, że w toku postepowania została wydana opinia (...)Konserwatora Zabytków, wedle której przedmiotowa inwestycja jest usytuowana poza obszarem objętym wpisem do rejestru zabytków, jednak w strefie nadzoru archeologicznego przez co inwestor obowiązany był do zapewnienia nadzoru archeologicznego w trakcie prowadzenia prac ziemnych. Pozwana podniosła, że działka powoda położona jest w otoczeniu wzgórza(...). Nadmieniła, że zapisy planu miejscowego harmonizują z obowiązującą ochroną konserwatorską w postaci wpisu pomnika na wzgórzu (...) do rejestru zabytków. Nadmieniła, także że dzięki planowi miejscowemu została zachowaną ciągłość planistyczna. Pozwana zaprzeczyła, aby zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności z art. 36 ust. 1 i 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Pozwana zakwestionowała istnienie związku przyczynowego między uchwaleniem planu miejscowego a szkodą powodowa wskazując, że źródłem szkody jest decyzja (...) Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków. Z dnia 2 kwietnia 2018r. o wpisie wzgórza (...) do rejestru zabytków. W związku z powyższą decyzją powód musiałby wykonać badania archeologiczne i uzyskać pozwolenie konserwatora zabytków jako warunek pozwolenia na budowę na (...), co było niemożliwe z uwagi na uwarunkowania historyczno- kulturowe tego obszaru. Zatem niemożliwość zamierzenia budowlanego powoda wynika z innych przyczyn niż plan miejscowy. Pozwana podniosła również, że przesłanka w postaci dotychczasowego korzystania z nieruchomości powinna być rozumiana jako faktyczne użytkowanie terenu w dniu wejścia w życie planu miejscowego. Natomiast w dniu wejścia planu miejscowego działka powoda nie była wykorzystywana na cele budowlane, lecz stanowiła teren niezabudowany, porośnięty trawą. Zdaniem pozwanej nie ma możliwości uwzględniania potencjalnych możliwości korzystania z działki jakie kreuje decyzja o warunkach zabudowy bowiem na jej podstawie nie można faktycznie użytkować gruntu. Dopiero decyzja o pozwoleniu na budowę umożliwia realizację zamierzenia budowlanego. Strona pozwana zakwestionowała także wysokość dochodzonego roszczenia podnosząc, że dla ustalenia wysokości szkody właściwym jest określenie wartości nieruchomości przy uwzględnieniu wyłącznie faktycznego użytkowania terenu, nie zaś potencjalne możliwości nieruchomości wynikające z warunków zabudowy. Natomiast w opinii rzeczoznawcy przyjęta została wartość nieruchomości powoda przy uwzględnieniu przeznaczenia urbanistycznego wynikającego z decyzji o ustaleniu warunków zabudowy.
W piśmie procesowym z dnia 11 maja 2020r. powód wskazał, że ciągłość planistyczna” co do działki nie występuje, a co do działki została wydana decyzja o warunkach zabudowy. Nadto w sąsiedztwie działki znajdują się budynki mieszkalne jednorodzinne, które powstają w sąsiedztwie pomnika. Zdaniem powoda fakt, iż niewielka część działki jest wpisana do rejestru zabytków nie stanowi przeszkody do wykorzystania pozostałej jej części na cele budowlane. Powód podniósł, że roszczenie o odszkodowanie przysługuje, nie tylko wtedy gdy uchwalony miejscowy plan uniemożliwia kontynuowanie dotychczasowego sposobu korzystania z nieruchomości, ale także wtedy gdy pozbawia potencjalnej możliwości korzystania z tej nieruchomości. Powód zaznaczył, że decyzja o warunkach zabudowy decyduje o przeznaczeniu nieruchomości, nadto podjął on działania zmierzające bezpośrednio do realizacji inwestycji na przedmiotowej działce bowiem złożył wniosek o pozwolenie na budowę. Powód podkreślił, że odszkodowanie przysługuje z tytułu obniżenia wartości nieruchomości i stanowi różnicę między wartością nieruchomości przed uchwaleniem miejscowego planu, a wartością nieruchomości po uchwaleniu miejscowego planu.
Wyrokiem z dnia 28 października 2022r., Sąd Okręgowy w Krakowie, zasądził od strony pozwanej Gminy Miejskiej J. na rzecz powoda P. P. kwotę 180 200 zł (sto osiemdziesiąt tysięcy dwieście złotych) (I); zasądził od strony pozwanej na rzecz powoda kwotę 6 642 zł (sześć tysięcy sześćset czterdzieści dwa złote) wraz z podatkiem VAT tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi z urzędu (II); nakazał ściągnąć od strony pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – kasy Sądu Okręgowego w Krakowie: - kwotę 9 010 zł (dziewięć tysięcy dziesięć złotych) tytułem opłaty sądowej od pozwu, od uiszczenia której powód został zwolniony,- kwotę 4 377,36 zł (cztery tysiące trzysta siedemdziesiąt siedem złotych trzydzieści sześć groszy) na wynagrodzenie dla biegłej sądowej (III).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny :
Powód od 2007r. jest właścicielem nieruchomości, tj. działki nr (...) położonej w J., objętej księgą wieczystą nr (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy (...) w K.. W dniu 26 września 2014r. Prezydent Miasta J. wydał decyzję nr (...).(...) o ustaleniu warunków zabudowy dla zamierzenia inwestycyjnego pn. „Budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego z garażem wbudowanym oraz zjazdu na (...), obr (...) jedn. ewid. W. przy (...) (boczna) w J.”. W dniu 7 stycznia 2016r. powód uzyskał od spółki (...) sp. z o.o. Sp.k. zamówiony projekt domu wraz z zaprojektowaną architekturą ogrodową. W okresie od czerwca 2016r. do maja 2017r. powód zakupił materiały budowlane w postaci pustaków, cegieł, konstrukcji stalowych. W dniu 28 października 2016r. na mocy decyzji Prezydenta Miasta J. powód uzyskał decyzje o wyłączeniu z produkcji rolnej gruntu stanowiącego użytek rolny o pow. 0,0342 ha z części działki nr (...) położonej w J. pod budowę budynku mieszkalnego. Rada Miasta J. uchwałą nr (...)z dnia 12 września 2018r. uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obszaru „dla wybranych obszarów przyrodniczych miasta J.- etap (...)”, który obejmował działkę nr (...) oraz niewielki fragment działki nr (...) stanowiące własność powoda. Miejscowy plan wszedł w życie 16 października 2018r. Zgodnie z tym planem działka nr (...) znajduje się na terenach rolniczych oraz terenach zieleni urządzonej. Powód w dniu wejścia w życie planu miejscowego był właścicielem działki nr (...), którą otrzymał w darowiźnie. Wojewódzki Konserwator Zabytków w J. zaakceptował przedłożony mu przez powoda projekt zagospodarowania (...), który to projekt został następnie przedłożony do Prezydenta Miasta J. celem wydania pozwolenia na budowę. (...) Konserwator Zabytków w J. odnośnie inwestycji polegające na budowie domu jednorodzinnego na działce ew. nr (...)nie wniósł uwag do przedłożonego przez powoda projektu zamiennego. Organ wskazał, że z racji tego, iż inwestycja położona jest w strefie nadzoru archeologicznego prace ziemne powinny być wykonywane pod nadzorem archeologa, związku z czym należy wystąpić o pozwolenie na prowadzenie prac archeologicznych. W dniu 1 czerwca 2018r. powód uzyskał pozwolenie na przeprowadzenie badań archeologicznych przez E. K. związanych z budową budynku mieszkalnego, jednorodzinnego na (...) w J.. Decyzją z dnia 2 kwietnia 2019r. (...) Wojewódzki Konserwator Zabytków wpisał do rejestru zabytków nieruchomych pod nr (...) pomnik na wzgórzu (...) wraz z otoczeniem w granicach nieruchomości usytuowanych w rejonie C. w J. oraz ul. (...) w M. m.in. zachodnią część (...). Pismem z dnia 8 listopada 2018r. powód złożył do Gminy Miejskiej J. wniosek o wypłatę odszkodowania w wysokości 180.200 zł z tytułu obniżenia wartości nieruchomości w związku z uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Pismem z dnia 23 kwietnia 2019r. Urząd Miasta J. Wydział (...)odmówił wypłaty odszkodowania za poniesioną szkodę, zgłoszoną na podstawie art. 36 ust.1 pkt 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym powołując się na okoliczność, iż w związku z uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nie doszło do obniżenia wartości nieruchomości będącej własnością powoda. Zdaniem pozwanej w chwili uchwalenia miejscowego planu działka nr (...) nie była wykorzystywana na cele budowlane, a jedynie była taka potencjalna możliwość. Powód na działce nr (...) chciał wybudować dom, w tym celu odrolnił tę działkę, uzyskał decyzję o warunkach zabudowy. Powód chciał wybudować dom na ww. działce dlatego też w styczniu 2016r. zakupił projekt domu. Od czerwca 2016r. powód przywoził na teren działki materiały budowlane, postawił ogrodzenie, podprowadził prąd na działce. W 2017r. postawił na działce garaż. Na działkach sąsiadujących z działką powoda budowane są domy, powstają duże osiedla mieszkaniowe. Dom powoda miał się znajdować ok. 50 m od pomnika objętego ochroną konserwatorską. Powód prowadził rozmowy z Wojewódzkim Konserwatorem Zabytków w J. i zgodził się na przesunięcie budynku dalej od pomnika. Powód wycofał dwa poprzednie wnioski i pozwolenie na budowę ponieważ nie zdążył uzupełnić braków formalnych. W trakcie starań o pozwolenie na budowę okazało się, że w 2018r. został przyjęty plan zagospodarowania przestrzennego i na tej działce nic już nie będzie można postawić. Wartość rynkowa prawa własności nieruchomości składającej się z działki nr (...), przy uwzględnieniu sposobu korzystania z nieruchomości w okresie przed uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego „Dla wybranych obszarów przyrodniczych miasta J.- etap(...)”, w poziomie cen aktualnych wynosi 248.815 zł. Wartość rynkowa prawa własności nieruchomości składającej się z działki nr (...), przy uwzględnieniu przeznaczenia nieruchomości zgodnie z uchwalonym miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego obszaru „Dla wybranych obszarów przyrodniczych miasta J.- etap (...)”, w poziomie cen aktualnych wynosi 59.327 zł. Wysokość odszkodowania z tytułu utraty wartości (...) położonej w J., na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego „Dla wybranych obszarów przyrodniczych miasta J.- etap (...)” wynosi 189.488 zł.
Ocena dowodów dokonana przez Sąd Okręgowy:
Poza okolicznościami, które zostały przez strony przyznane (art. 229 k.p.c.) lub też taką ocenę uzasadniał przebieg całego postępowania (art. 230 k.p.c.), istotne dla sprawy fakty Sąd ustalił w oparciu o opinię biegłego sądowego oraz dokumenty przedłożone do akt sprawy, których autentyczność i wiarygodność nie budziła wątpliwości Sądu i nie była skutecznie zakwestionowana przez żadną ze stron. Przy ustalaniu okoliczności dotyczących tego, czy na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego doszło do obniżenia wartości ww. nieruchomości, tj. Sąd oparł się na opinii biegłego sądowego ds. szacowania wartości nieruchomości V. B.. Profesjonalizm i jasność przedmiotowej opinii w zestawieniu z logiką prezentowanego w nich rozumowania i zastosowaną metodologią badawczą pozwoliły w całej rozciągłości zaakceptować oceny dokonane przez biegłego w przedstawionych mu kwestiach. W opinii uzupełniającej ustosunkowując się do zarzutów stron, biegły podtrzymał zasadnicze wnioski zawarte w opinii głównej, rzeczowo i przekonująco argumentując, dlaczego brak było podstaw do uwzględnienia zgłoszonych zastrzeżeń stron i wyjaśniając wszelkie związane z tym wątpliwości. Sąd oparł się także na zeznaniach świadków i powoda, które tut. Sąd uznał za wiarygodne, gdyż były one spójne, logiczne i korespondowały z dokumentacją co sprawiło, że nie było podstaw do odmowy im wiary. Sąd uznał, że brak jest podstaw do kwestionowania wiarygodności zeznań tych osób. Na podstawie zeznań powodów Sąd ustalił okoliczności związane z faktycznym korzystaniem z (...) objętej miejscowym panem zagospodarowania przestrzennego.
Sąd Okręgowy zważył co następuje :
Powództwo podlegało uwzględnieniu w całości.
Zgodnie z art. 36 ust. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (dalej u.p.z.p.) jeżeli w związku z uchwaleniem planu miejscowego albo jego zmianą korzystanie z nieruchomości lub jej części w dotychczasowy sposób lub zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone, właściciel albo użytkownik wieczysty nieruchomości może, z uwzględnieniem ust. 2 i art. 37 1 ust. 1, żądać od gminy albo od władającego terenem zamkniętym, jeżeli uchwalenie planu lub jego zmiana spowodowane były potrzebami obronności i bezpieczeństwa państwa: 1) odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę albo 2) wykupienia nieruchomości lub jej części. Według art. 37 ust. 11 u.p.z.p. wartość nieruchomości określa się na podstawie:
1) w sytuacji gdy na skutek uchwalenia planu miejscowego dla terenów dotychczas nieobjętych takim planem albo nieobjętych obowiązującym w dniu uchwalenia tego planu planem miejscowym niemożliwe lub istotnie ograniczone stało się dalsze faktyczne użytkowanie terenu i gruntu w sposób zgodny z mającym miejsce w dniu uchwalenia planu miejscowego faktycznym użytkowaniem - wyłącznie faktycznego użytkowania terenu i gruntu oraz dostępu do istniejących w dniu wejścia w życie planu miejscowego dróg publicznych, sieci wodociągowych, kanalizacyjnych, elektroenergetycznych, gazowych, ciepłowniczych oraz telekomunikacyjnych;
2) w sytuacji gdy na skutek zmiany planu miejscowego lub uchwalenia planu miejscowego dla terenu objętego obowiązującym w dniu uchwalenia tego planu planem miejscowym, korzystanie z nieruchomości lub jej części w sposób zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem stało się niemożliwe lub istotnie ograniczone - dotychczasowego przeznaczenia wynikającego z planu miejscowego, który jest zmieniany lub uchylany.
W niniejszej sprawie powód domagał się zasądzenia kwoty 180.200 zł tytułem odszkodowania za obniżenie wartości nieruchomości, tj. działki nr (...), w związku z uchwaleniem miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Strona pozwana wniosła o oddalenie powództwa w całości zaprzeczając, aby zostały spełnione przesłanki odpowiedzialności z art. 36 ust. 1 i 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Pozwana zakwestionowała istnienie związku przyczynowego między uchwaleniem planu miejscowego a szkodą powodowa wskazując, że źródłem szkody jest decyzja (...) Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 2 kwietnia 2018r. o wpisie wzgórza (...) do rejestru zabytków. Pozwana podniosła również, że przesłanka w postaci dotychczasowego korzystania z nieruchomości powinna być rozumiana jako faktyczne użytkowanie terenu w dniu wejścia w życie planu miejscowego. Natomiast w dniu wejścia planu miejscowego działka powoda nie była wykorzystywana na cele budowlane, lecz stanowiła teren niezabudowany, porośnięty trawą. Zdaniem pozwanej nie ma możliwości uwzględniania potencjalnych możliwości korzystania z działki jakie kreuje decyzja o ustaleniu warunków zabudowy. Poza sporem pozostawało, że powód jest właścicielem (...) oraz fakt, że w stosunku do tej działki została wydana decyzja o ustaleniu warunków zabudowy dla zamierzenia inwestycyjnego pn. budowa budynku jednorodzinnego. Niesporny między stronami był także fakt, że Rada Miasta J. uchwałą z dnia 12 września 2018r. uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, który wszedł w życie w dniu 16 października 2018r. Na skutek uchwalenia miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego nieruchomości powoda zostały przeznaczone na cele rolnicze oraz teren zieleni urządzonej. W orzecznictwie twierdzi się, że ocenę, czy nieruchomość może być wykorzystana w sposób dotychczasowy lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem, powinno się opierać nie tylko na uprzednim faktycznym jej wykorzystaniu, lecz należy też uwzględniać możliwości w tym zakresie, a więc badać nie tylko to, jak była, lecz także to, jak mogła być zagospodarowana. Pojęcie korzystania z nieruchomości obejmuje także możliwość realizacji określonych projektów lub zamierzeń i nie ogranicza się tylko do sytuacji, w których właściciel (użytkownik wieczysty) podjął już konkretne działania faktyczne lub prawne, zmierzające do ustalenia sposobu korzystania z nieruchomości. Na równi więc z dotychczasowym faktycznym korzystaniem z nieruchomości traktuje się sposób korzystania potencjalnie dopuszczalny (por. wyroki SN z: 19.12.2006 r., V CSK 332/06, LEX nr 421051; 8.01.2009 r., I CNP 82/08, LEX nr 508833; 11.09.2009 r., V CSK 46/09, LEX nr 1615043; 5.07.2012 r., IV CSK 619/11, LEX nr 1228453, i 9.04.2015 r., II CSK 336/14, LEX nr 1683406). Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 grudnia 2006 r. sygn. akt V CSK 332/06 przewidziane w art. 36 ust. 1 u.p.z.p. alternatywnie roszczenia przysługują właścicielowi nieruchomości bądź użytkownikowi wieczystemu, gdy uchwalony lub zmieniony plan uniemożliwia im lub istotnie ogranicza zarówno kontynuowanie dotychczasowego sposobu korzystanie z nieruchomości, jak i pozbawia ich potencjalnej możliwości korzystania z nieruchomości zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem. Zdaniem Sądu, wejście w życie ww. planu zagospodarowania przestrzennego skutkowało niemożnością wykorzystania przedmiotowej nieruchomości na cele budowlane, w szczególności na inwestycje, będące przedmiotem ww. decyzji o ustaleniu warunków zabudowy. Powyższy stan rzeczy, wypełnia dyspozycję art. 36 ust. 1 u.p.z.p., albowiem stanowi o niemożności korzystania przez powoda z nieruchomości w dotychczasowy sposób lub zgodnie z dotychczasowym przeznaczeniem nieruchomości. Podkreślenia wymaga fakt, że jak wyjaśnił Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 17 maja 2018 r. sygn. akt I ACa 1298/17, które to stanowisko tut. Sąd podziela w całości, korzystanie z nieruchomości w sposób zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem oznacza korzystanie odpowiadające przeznaczeniu przewidzianemu w miejscowym planie albo w decyzji o warunkach zabudowy, wydanej na podstawie art. 4 ust. 2 lub art. 59 ust. 1 i 2 u.p.z.p. W konsekwencji nieuchwalenie przez gminę miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego powodowało, iż uzyskana decyzja o warunkach zabudowy określała potencjalne możliwości korzystania z nieruchomości przez powoda w okresie nieobowiązywania miejscowego planu. Nie może być natomiast sytuacji, iż podmiot prawa cywilnego, czy to osoba fizyczna czy prawna, ponosi konsekwencję ujemnych skutków zaniechań realizacji zadań własnych gminy, w tym związanych z zaistnieniem luki planistycznej. Dlatego też wbrew twierdzeniom strony pozwanej wydanie decyzji o warunkach zabudowy decydowało o przeznaczeniu nieruchomości na cele określone w tej decyzji. Podsumowując, badając przesłanki odpowiedzialności odszkodowawczej na gruncie art. 36 ust. 1 u.p.z.p. należy mieć na względzie nie tylko to, jak była, lecz także jak mogła być zagospodarowana nieruchomość. Przy ocenie wystąpienia ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości w sposób dotychczasowy lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem uwzględnić powinno się zatem faktyczny sposób korzystania z nieruchomości, a także zakres potencjalnych możliwości, na jakie nieruchomość mogła być wykorzystana. Nie jest przy tym wymagane, aby nieruchomość przed zmianą planu zagospodarowania przestrzennego była rzeczywiście wykorzystana na cel zgodny z jej przeznaczeniem. W niniejszej sprawie niewątpliwe przedmiotowa nieruchomość miała służyć, zgodnie z zamierzeniem powoda celem wybudowania domu jednorodzinnego, o czym świadczy choćby uzyskanie decyzji o warunkach zabudowy, zakup materiałów budowlanych, doprowadzenie prądu na działkę czy też uzyskanie stosownych pozwoleń Konserwatora Zabytków w J.. W związku z tym podniesiona przez stronę pozwaną okoliczność, iż przedmiotowa nieruchomość nie była wykorzystywana na cele budowlane ponieważ nie wydano decyzji o pozwoleniu na budowę nie zasługiwał na uwzględnienie. Podsumowując nieruchomość powoda, przed uchwaleniem planu zagospodarowania przestrzennego, niewątpliwe mogła być wykorzystana na cele budowlane i nieruchomość o takim przeznaczeniu należało wziąć pod uwagę przy wycenie przedmiotowej działki. Ponadto co bardzo ważne w przedmiotowej sprawie powód starał się o uzyskanie pozwolenia na budowę na przedmiotowej nieruchomości, a ostatnie postępowanie administracyjne zostało zawieszone z uwagi na postępowanie dotyczące wydania decyzji przez Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w J. o wpisaniu pomnika położonego na wzgórzu (...) do rejestru zabytków. Można więc stwierdzić, że gdyby nie uchwalenie nowego planu zagospodarowania przestrzennego powód uzyskałby pozwolenie na budowę i mógłby wybudować dom na swojej działce. W świetle powyższego, należało przyjąć, że na skutek uchwalenia ww. miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego korzystanie z przedmiotowej nieruchomości w sposób dotychczasowy lub zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem w rozumieniu art. 36 ust. 1 u.p.z.p.z. stało się niemożliwe, ponieważ na nieruchomości nie można było zrealizować inwestycja o charakterze budowlanym, w szczególności polegająca na wzniesieniu domu jednorodzinnego. Zatem wystąpiła obligatoryjna przesłanka odpowiedzialności strony pozwanej. Zdaniem pozwanej na niemożności wykorzystania przez powoda ww. działki na cele budowlane miała również wpływ decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w J. z dnia 30 marca 2018r. wpisująca pomnik położony na wzgórzu (...) do rejestru zabytków. Strona pozwana powołała się przy tym na art. 36 ust. 1a u.p.z.p. Stosownie do treści art. 36 ust. 1a u.p.z.p. przepisu ust. 1 nie stosuje się, jeżeli treść planu miejscowego powodująca skutek, o którym mowa w ust. 1, nie stanowi samodzielnego ustalenia przez gminę społeczno-gospodarczego przeznaczenia terenu oraz sposobu korzystania z niego, ale wynika z:
1) uwarunkowań hydrologicznych, geologicznych, geomorfologicznych lub przyrodniczych dotyczących występowania powodzi i związanych z tym ograniczeń, określonych na podstawie przepisów odrębnych;
2) decyzji dotyczących lokalizacji lub realizacji inwestycji celu publicznego, wydanych przez inne niż organy gminy, organy administracji publicznej lub Państwowe Gospodarstwo (...);
3) zakazów lub ograniczeń zabudowy i zagospodarowania terenu, określonych w przepisach ustaw lub aktów, w tym aktów prawa miejscowego, wydanych na ich podstawie.
Ustosunkowując się do kwestii decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w J. z dnia 30 marca 2018r. na możliwość zagospodarowania przez powoda działki na cele budowlane należy podnieść, że decyzja ta nie pozbawiała powoda możliwości wybudowania na przedmiotowej nieruchomości domu jednorodzinnego. Jak wynika z materiału dowodowego, w szczególności z pisma Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 9 marca 2018r. konserwator zaakceptował przedłożony mu przez powoda projekt zagospodarowania (...) na cele budowlane, który to projekt został następnie przedłożony do Prezydenta Miasta J. celem wydania pozwolenia na budowę. Ponadto (...) Konserwator Zabytków w J. odnośnie inwestycji polegającej na budowie domu jednorodzinnego na (...) nie wniósł uwag do przedłożonego przez powoda projektu zamiennego, z tym zastrzeżeniem, że prace ziemne powinny być wykonywane pod nadzorem archeologa . Należy podkreślić, że powód uzyskał pozwolenie na przeprowadzenie badań archeologicznych związanych z budową budynku mieszkalnego, jednorodzinnego na (...) w J.. W związku z tym decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 9 marca 2018r. wbrew twierdzeniom strony pozwanej nie ograniczała możliwości powoda w wykorzystaniu (...) na cele budowlane.
Przechodząc do kwestii wysokości należnego powodowi odszkodowania, będącego kwestia sporną między stronami należy wskazać co następuje. Zgodnie z powołanym na wstępie art. 36 ust. 1 u.p.z.p. właściciel może domagać się odszkodowania za poniesioną rzeczywistą szkodę. Stosownie do art. 361 § 2 k.c. szkodę rzeczywistą należy rozumieć jako stratę, którą poszkodowany poniósł. Jak podnosi się w orzecznictwie Sądu Najwyższego, w szczególności jak wskazano w uzasadnieniu powołanego już wyroku z dnia 9 kwietnia 2015 r. sygn. akt II CSK 336/14 użyte w art. 36 ust. 1 pkt 1 u.p.z.p. pojęcie "rzeczywista szkoda" obejmuje także obiektywny spadek wartości nieruchomości wynikający z uniemożliwienia lub istotnego ograniczenia możliwości korzystania z niej w dotychczasowy sposób lub w sposób zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2013 r., sygn. akt IV CSK 680/12; z dnia 12 października 2007 r. sygn. akt V CSK 230/07 oraz z dnia 17 grudnia 2008 r. sygn. akt I CSK 191/08). W świetle powyższego, nie można podzielić stanowiska strony pozwanej, iż do wyliczenia wartości odszkodowania nie można przyjąć jako nieruchomości wykorzystywanej zgodnie z jej dotychczasowym przeznaczeniem nieruchomości przeznaczanej na cele budowlane. Jak już bowiem wyjaśniono powyżej korzystanie z nieruchomości w sposób zgodny z dotychczasowym przeznaczeniem oznacza korzystanie odpowiadające przeznaczeniu przewidzianemu m.in. w decyzji o warunkach zabudowy. Zdaniem tut. Sądu wysokość należnego powodowi odszkodowania sprowadza się do różnicy pomiędzy wartością nieruchomości według stanu sprzed wejścia życie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego obszaru „dla wybranych obszarów przyrodniczych miasta J.- etap (...)” przyjętego uchwałą, która weszła w życie w dniu 16 października 2018r., a wartością nieruchomości po tej dacie. Kwota stanowiąca różnicę tych wartości oddaje uszczerbek w majątku powoda. Sąd, ustalając wartość nieruchomości powoda przed i po uchwaleniu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, oparł się w całości na szacunku biegłej V. B.. Biegła w sporządzonej opinii określiła wartość nieruchomości stanowiącej wówczas własnością powoda zarówno przed datą uchwalenia planu, jak i po tej dacie. Różnica pomiędzy tymi wartościami, odzwierciedlająca obniżenie wartości nieruchomości powoda wyniosła 189.488 zł (248.815- 59.327 zł). Powód wniósł o zasądzenie kwoty 180.200 zł, w związku z czym Sąd zasądził wskazaną kwotę od strony pozwanej.
O kosztach procesu orzekł Sąd na zasadzie art. 98 k.p.c. obciążając nimi, zgodnie z zasadą odpowiedzialności za wynik sprawy, w całości stronę pozwaną, jako stronę przegrywająca. Z uwagi na fakt, iż powód był w sprawie reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu w osobie radcy prawnego, a koszty udzielonej mu pomocy prawnej nie zostały pokryte w całości ani w części należało przyznać mu wynagrodzenie w kwocie 5.400 zł plus VAT , stanowiące wynagrodzenie radcy prawnego, zgodnie z § 8 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Stosownie do przepisu art. 83 oraz art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Na podstawie art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 28 lipca 2005r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, Sąd nakazał ściągnąć od pozwanej na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Krakowie kwotę stanowiącą wydatki poniesione tymczasowo ze środków Skarbu Państwa, w stosunku w jakim pozwana przegrała sprawę, tj.: 1) opłatę sądową od pozwu od uiszczenia której powód został zwolniony w kwocie 9.010 zł 2) koszty biegłego sądowego w kwocie 4.377,36 zł.
Apelacja Pozwanego
Pozwany zaskarżył wyrok w całości i wniósł o jego zmianę i oddalenie powództwa.
Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:
1. Naruszenie prawa materialnego tj. art. 37 ust. 11 pkt. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez jego niezastosowanie.
2. Naruszenie przepisów postępowania:
a) art. 233 kpc i wadliwe ustalenie stanu faktycznego sprawy wyrażające się w błędnej ocenie przydatności i rzetelności opinii biegłego sądowego z dnia 23 kwietnia 2021r. wraz z opiniami uzupełniającymi;
b) art. 236 § 1 kpc w związku z art. 286 kpc poprzez nierozpoznanie przed zamknięciem rozprawy wniosków dowodowych pozwanej:
⚫z opinii biegłego na fakt możliwości uzyskania pozwolenia na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego z garażem wbudowanym oraz zjazdu na działkach (...), (...) obręb(...)jednostka ewidencyjna J. – W. przy ul. (...) (boczna) w J. w świetle ograniczeń wynikających z decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 2.04.2018r. o wpisie wzgórza (...) do rejestru zabytków;
⚫z opinii biegłego na okoliczność faktycznej możliwości uzyskania zgody Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na budowę budynku mieszkalnego jednorodzinnego z garażem wbudowanym oraz zjazdu na działkach (...), (...)obręb(...) jednostka ewidencyjna J. (...) W. przy ul. (...) (boczna) w J. w świetle ograniczeń wynikających z decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Ochrony Zabytków z dnia 2.04.2018r. o wpisie wzgórza (...) do rejestru zabytków;
⚫z opinii biegłego na okoliczność dopuszczalnego zakresu zamierzenia budowlanego o charakterze mieszkaniowym w świetle decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 2.04.2018r. o wpisie wzgórza (...) do rejestru zabytków.
Powód wniósł o oddalenie apelacji.
Sąd Apelacyjny zważył co następuje:
Apelacja pozwanego nie jest uzasadniona i dlatego – na zasadzie art. 385 kpc – Sąd ją oddalił.
Generalne na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd Apelacyjny w całości podziela ustalenia stanu faktycznego dokonane przez Sąd Okręgowy i przyjmuje te ustalenia za własne z wyjątkiem odmienności wynikających z poniższych wywodów.
Zarzuty dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego dotyczą kwestii związanych z ustaleniami stanu faktycznego tj. niedokonania pewnych ustaleń, dokonanie błędnych ustaleń wynikających z przekroczenia przez Sąd I instancji zasady swobodnej oceny dowodów. Zarzuty te rozpoznać należało w pierwszej kolejności jako że tylko w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy dokonywać można oceny właściwego zastosowania przepisów prawa materialnego.
W kontekście powyższego, w pierwszej kolejności wskazać godzi się, że ocena wiarygodności i mocy dowodów jest podstawowym zadaniem sądu orzekającego, wyrażającym istotę sądzenia, a więc rozstrzygania kwestii spornych w warunkach niezawisłości, na podstawie własnego przekonania sędziego, przy uwzględnieniu całokształtu zebranego materiału. Granice swobodnej oceny dowodów wyznaczone są przy tym wymaganiami prawa procesowego, doświadczenia życiowego oraz regułami logicznego myślenia. Skuteczne postawienie zarzutu naruszenia przez sąd art. 233 § 1 k.p.c. wymaga wykazania, że sąd uchybił zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego, to bowiem jedynie może być przeciwstawiane uprawnieniu sądu do dokonywania swobodnej oceny dowodów. Nie jest natomiast w tym zakresie wystarczające przekonanie strony o innej niż przyjął sąd wadze (doniosłości) poszczególnych dowodów i ich odmiennej ocenie innej niż ocena sądu.
W ocenie Sądu Apelacyjnego, pozwany nie zdołał wykazać, by Sąd Okręgowy rozpoznając sprawę niniejszą naruszył zasady swobodnej oceny dowodów i w konsekwencji, by Sąd ten popełnił błąd w ustaleniach faktycznych.
Istota zarzutów co do stanu faktycznego sprowadza się do ustalenia, że powód w świetle decyzji Wojewódzkiego Konserwatora Ochrony Zabytków z dnia 2.04.2018r. o wpisie wzgórza (...) do rejestru zabytków. W tym zakresie również zgłaszany był zarzut pominięcia dowodu z opinii biegłego (naruszenie art. 236 § 1 kpc w związku z art. 286 kpc). Kwestia czy określona decyzja wpływa na możliwość wydania określonej decyzji jest kwestią prawną i podlega samoistnemu ustaleniu przez Sąd. Owszem czasami z uwagi na techniczne zwroty i specjalistyczną dziedzinę sąd będzie potrzebował opinii biegłego, ale to jest tylko opinia mająca na celu udzielenie pomocy sądowi w dokonaniu oceny. Natomiast biegły generalnie sam nie ma uprawnień do zastępowaniu w tym sędziego. W przedmiotowej sprawie istniała możliwość samodzielnej oceny tego zagadnienia. Decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków nie pozbawiała powoda możliwości wybudowania na przedmiotowej nieruchomości domu jednorodzinnego. Jak wynika z ustalonego stanu faktycznego, a w szczególności z pisma Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 9 marca 2018r. konserwator zaakceptował przedłożony mu przez powoda projekt zagospodarowania (...) na cele budowlane, który to projekt został następnie przedłożony do Prezydenta Miasta J. celem wydania pozwolenia na budowę. Ponadto (...) Konserwator Zabytków w J. odnośnie inwestycji polegającej na budowie domu jednorodzinnego na działce ew. nr (...) nie wniósł uwag do przedłożonego przez powoda projektu zamiennego, z tym zastrzeżeniem, że prace ziemne powinny być wykonywane pod nadzorem archeologa . Należy podkreślić, że powód uzyskał pozwolenie na przeprowadzenie badań archeologicznych związanych z budową budynku mieszkalnego, jednorodzinnego na działkach (...), (...)w J.. W związku z tym decyzja Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków z dnia 9 marca 2018r. wbrew twierdzeniom strony pozwanej nie ograniczała możliwości powoda w wykorzystaniu (...) na cele budowlane.
W konsekwencji należy stwierdzić, że zarzut naruszenia przepisów postępowania nie był uzasadniony.
Zarzut naruszenie art. 37 ust. 11 pkt. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym poprzez jego niezastosowanie jest uzasadniony, ale z uwagi na istniejący stan faktyczny nie doprowadziło to do zmiany wyroku.
Zgodnie z art. 37 ust. 11 pkt. 1 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym wartość nieruchomości określa się na podstawie: w sytuacji gdy na skutek uchwalenia planu miejscowego dla terenów dotychczas nieobjętych takim planem albo nieobjętych obowiązującym w dniu uchwalenia tego planu planem miejscowym niemożliwe lub istotnie ograniczone stało się dalsze faktyczne użytkowanie nieruchomości w sposób zgodny z mającym miejsce w dniu uchwalenia planu miejscowego faktycznym sposobem użytkowania nieruchomości - wyłącznie faktycznego sposobu użytkowania nieruchomości oraz dostępu do istniejących w dniu wejścia w życie planu miejscowego dróg publicznych, sieci wodociągowych, kanalizacyjnych, elektroenergetycznych, gazowych, ciepłowniczych oraz telekomunikacyjnych.
Sąd Okręgowy przyjął, że pod pojęciem faktyczne użytkowanie nieruchomości należy rozumieć potencjalnie możliwe użytkowanie. Jest to błędny pogląd. W najnowszym orzecznictwie opierając się na literalnym brzmieniu przepisu Sąd Najwyższy stwierdził, że „Faktyczny sposób wykorzystywania nieruchomości w rozumieniu art. 37 ust. 1 u.p.z.p. to wyłącznie stan rzeczywisty nieruchomości przed uchwaleniem lub zmianą planu zagospodarowania przestrzennego, a nie potencjalne możliwości zagospodarowania nieruchomości” (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2020r.; II CSK 63/19) . Jednakże pod pojęciem faktyczny stan użytkowania (rzeczywisty stan) należy uwzględniać już podjęte działania w celu uzyskania pozwolenia na budowę. Jeżeli te starania przybrały już realny kształt, zmierzały bezpośrednio do jego uzyskania i istniało wysokie prawdopodobieństwo, że to pozwolenie zostanie uzyskane, a w zasadzie jedyną przeszkodą jego nieuzyskania było właśnie wprowadzenie planu to należy przyjąć, że faktycznie właściciel chciał zabudować w określony sposób działkę i wówczas należy przyjąć, że faktyczny sposób użytkowania to taki jakby właściciel miał pozwolenie na budowę.
W przedmiotowej sprawie – jak wynika z ustalonego stanu faktycznego - w dniu 26 września 2014r. Prezydent Miasta J. wydał decyzję nr (...).(...) o ustaleniu warunków zabudowy dla zamierzenia inwestycyjnego pn. „Budowa budynku mieszkalnego jednorodzinnego z garażem wbudowanym oraz zjazdu na działkach nr (...), (...) obr(...) jedn. ewid. W. przy ul. (...) (boczna) w J.”. W dniu 7 stycznia 2016r. powód uzyskał od spółki (...) sp. z o.o. Sp.k. zamówiony projekt domu wraz z zaprojektowaną architekturą ogrodową. W okresie od czerwca 2016r. do maja 2017r. powód zakupił materiały budowlane w postaci pustaków, cegieł, konstrukcji stalowych i postawił garaż. Do działki doprowadził prąd. W dniu 28 października 2016r. na mocy decyzji Prezydenta Miasta J. powód uzyskał decyzje o wyłączeniu z produkcji rolnej gruntu stanowiącego użytek rolny o pow. 0,0342 ha z części (...) nr (...) położonej w J. pod budowę budynku mieszkalnego. Wojewódzki Konserwator Zabytków w J. zaakceptował przedłożony mu przez powoda projekt zagospodarowania działki nr (...), który to projekt został następnie przedłożony do Prezydenta Miasta J. celem wydania pozwolenia na budowę. (...) Konserwator Zabytków w J. odnośnie inwestycji polegające na budowie domu jednorodzinnego na działce ew. nr (...) nie wniósł uwag do przedłożonego przez powoda projektu zamiennego. Organ wskazał, że z racji tego, iż inwestycja położona jest w strefie nadzoru archeologicznego prace ziemne powinny być wykonywane pod nadzorem archeologa, związku z czym należy wystąpić o pozwolenie na prowadzenie prac archeologicznych. W dniu 1 czerwca 2018r. powód uzyskał pozwolenie na przeprowadzenie badań archeologicznych przez E. K. związanych z budową budynku mieszkalnego, jednorodzinnego na działkach nr (...), 105/4 w J.. W trakcie starań o pozwolenie na budowę okazało się, że Rada Miasta J. uchwałą nr (...) z dnia 12 września 2018r. uchwaliła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego obszaru „dla wybranych obszarów przyrodniczych miasta J.- etap (...)”, który obejmował działkę nr (...) oraz niewielki fragment działki nr (...) stanowiące własność powoda. Miejscowy plan wszedł w życie 16 października 2018r. Zgodnie z tym planem działka nr (...) znajduje się na terenach rolniczych oraz terenach zieleni urządzonej. Oznacza to, ze nie można tam nic wybudować. W ocenie Sądu Apelacyjnego opisany stan należy zakwalifikować jako użytkowanie nieruchomości jako nieruchomości budowlanej. W konsekwencji należy przyjąć, że dokonana wszelka wycena została dokonana prawidłowo.
O kosztach postępowania apelacyjnego Sąd orzekł stosując zasadę z art. 98 kpc i w całości obciążono nimi pozwanego. W skład zasądzonych kosztów wchodzi wynagrodzenie pełnomocnika w wysokości 4981 zł wyliczone w oparciu o § 16.1.2) w związku z § 8.6) oraz § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024r. „w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu”.