Uzasadnienie z 12 lutego 2026, sygn. II AKa 189/25

Formularz UK 2

Sygnatura akt

II AKa 189/25

Załącznik dołącza się w każdym przypadku. Podać liczbę załączników:

1

1.  CZĘŚĆ WSTĘPNA

0.11.1. Oznaczenie wyroku sądu pierwszej instancji

wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2025 roku, sygn. akt III K 603/24

0.11.2. Podmiot wnoszący apelację

☐ oskarżyciel publiczny albo prokurator w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ oskarżyciel posiłkowy

☐ oskarżyciel prywatny

☒ obrońca

☐ oskarżony albo skazany w sprawie o wydanie wyroku łącznego

☐ inny

0.11.3. Granice zaskarżenia

0.11.3.1. Kierunek i zakres zaskarżenia

☒ na korzyść

☐ na niekorzyść

☐ w całości

☒ w części

☐co do winy

☒co do kary

☐co do środka karnego lub innego rozstrzygnięcia albo ustalenia

0.11.3.2. Podniesione zarzuty

Zaznaczyć zarzuty wskazane przez strony w apelacji

☐art. 438 pkt 1 k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w zakresie kwalifikacji prawnej czynu przypisanego oskarżonemu

☐art. 438 pkt 1a k.p.k. – obraza przepisów prawa materialnego w innym wypadku niż wskazany
w art. 438 pkt 1 k.p.k., chyba że pomimo błędnej podstawy prawnej orzeczenie odpowiada prawu

☐art. 438 pkt 2 k.p.k. – obraza przepisów postępowania, jeżeli mogła ona mieć wpływ na treść orzeczenia

☐art. 438 pkt 3 k.p.k. – błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia,
jeżeli mógł on mieć wpływ na treść tego orzeczenia

☒art. 438 pkt 4 k.p.k. – rażąca niewspółmierność kary, środka karnego, nawiązki lub niesłusznego zastosowania albo niezastosowania środka zabezpieczającego, przepadku lub innego środka

☐art. 439 k.p.k.

☐brak zarzutów

0.11.4. Wnioski

☐uchylenie

☒zmiana

2.  Ustalenie faktów w związku z dowodami przeprowadzonymi przez sąd odwoławczy

0.12.1. Ustalenie faktów

0.12.1.1. Fakty uznane za udowodnione

Lp.

Oskarżony

Fakt oraz czyn, do którego fakt się odnosi

Dowód

Numer karty

1.

2.

P. D. (1)

Status oskarżonej jako osoby uprzednio niekaranej sądownie.

Stan zdrowia psychicznego oskarżonej w chwili orzekania przez Sąd II instancji, w tym podjęcie przez nią leczenia psychiatrycznego w dniu (...) r. oraz wynikająca z tego stanu niezdolność oskarżonej do udziału w rozprawie apelacyjnej w dniu (...) r. oraz niezdolność do pracy od dnia (...)

Dokument w postaci informacji z Krajowego Rejestru Karnego.

Dokumenty złożone w toku rozprawy apelacyjnej wraz z pismem oskarżonej, datowanym na dzień (...) r., w postaci zaświadczeń lekarskich i druku (...).

k. 323

0.12.2. Ocena dowodów

0.12.2.1. Dowody będące podstawą ustalenia faktów

Lp. faktu z pkt 2.1.1

Dowód

Zwięźle o powodach uznania dowodu

1.

2.

Dokument w postaci informacji z Krajowego Rejestru Karnego.

Dokumenty złożone w toku rozprawy apelacyjnej wraz z pismem oskarżonej, datowanym na dzień (...), w postaci zaświadczeń lekarskich i druku (...).

Był to dokument, z którego dowód dopuszczono w toku postępowania apelacyjnego z urzędu. Z uwagi na urzędowy charakter tego dokumentu i niekwestionowanie jego wiarygodności przez żadną ze stron, Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw by wiarygodność tę poddać w wątpliwość. Dokument ten miał przy tym znaczenie dla rozstrzygnięcia, jako dostarczający wiedzy o okolicznościach rzutujących na kontrolę orzeczenia w przedmiocie kary.

Były to dokumenty złożone w tutejszym Sądzie Apelacyjnym w dniu (...) r., wraz z pismem oskarżonej, datowanym na dzień (...) r., zaliczone przez Sąd Apelacyjny w poczet materiału dowodowego na rozprawie w dniu (...) r., tj.:

- zaświadczenie biegłego psychiatry z dnia (...) r., (...) o niezdolności oskarżonej do udziału w rozprawie apelacyjnej w dniu (...) r. z uwagi na stan zdrowia psychicznego,

- zaświadczenie lekarskie z dnia(...) r. o leczeniu psychiatrycznym oskarżonej od dnia (...) r.,

- druk ZUS (...) o niezdolności oskarżonej do pracy od dnia (...)

- karta pierwszej wizyty psychiatrycznej oskarżonej z dnia (...) r.

Brak przy tym było podstaw do poddania w wątpliwość wiarygodności tych dokumentów, wystawionych przez uprawnione podmioty, w zakresie ich kompetencji. Jednakże wynikające z tych dokumentów okoliczności dotyczące stanu zdrowia psychicznego oskarżonej w chwili orzekania przez Sąd II instancji, nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy, a jedynie dla oceny zdatności oskarżonej do udziału w rozprawie apelacyjnej.

.  STANOWISKO SĄDU ODWOŁAWCZEGO WOBEC ZGŁOSZONYCH ZARZUTÓW i wniosków

Lp.

Zarzut

Apelacja obrońcy oskarżonej P. D. (1), adwokata W. D.:

Rażąca niewspółmierność kary w stosunku do charakteru czynu, stopnia zawinienia oraz okoliczności, w jakich doszło do jego popełnienia.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania zarzutu za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny

W pierwszej kolejności zauważyć należało, że apelujący obrońca oskarżonej zaskarżył wyrok Sądu I instancji wyłącznie w części dotyczącej orzeczenia o karze, zarzucając przy tym jej rażąco nadmierną surowość. W toku niniejszego postępowania odwoławczego zarówno oskarżona (w swoim piśmie datowanym na dzień (...) r. o zniesienie terminu rozprawy, złożonym w tutejszym Sądzie w dniu tejże rozprawy (...)r.), jak i jej obrońca (na rozprawie apelacyjnej w dniu (...) r.) domagali się co prawda przeprowadzenia dodatkowego dowodu z wyjaśnień oskarżonej, jednakże – jak jednoznacznie wynikało z treści ww. wniosków dowodowych – nie wywodzili oni z tego dowodu żadnych okoliczności mających ekskulpować oskarżoną od przypisanych jej czynów, ale takie tylko okoliczności, które rzutować miały na stopień zawinienia oskarżonej, oceniany w kontekście wymiaru kary.

Dodać przy tym należało, że rzeczony wniosek dowodowy został przez Sąd odwoławczy oddalony na ww. rozprawie apelacyjnej, a to na podstawie art. 170 § 1 pkt 5 k.p.k. w zw. z art. 458 k.p.k., albowiem oskarżona na tożsame okoliczności została przesłuchana w śledztwie i złożyła szerokie wyjaśnienia w toku rozprawy przez Sądem Okręgowym, w związku z czym należało uznać, że wniosek w sposób oczywisty zmierza do przedłużenia postępowania odwoławczego. Podobnie, Sąd Apelacyjny nie uwzględnił wówczas – w oparciu o przepisy art. 117 § 3a k.p.k. w zw. z art. 404 § 1 k.p.k. – wzmiankowanego wyżej wniosku oskarżonej o odroczenie rozprawy, biorąc pod uwagę to, że oskarżona była reprezentowana przez obrońcę ustanowionego z wyboru, który stawił się na rozprawie odwoławczej, w związku z czym należało uznać za wystarczającą obecność obrońcy.

Apelujący obrońca nie kwestionował zatem tego – a Sąd Apelacyjny nie dopatrzył się w tym zakresie żadnych wątpliwości uwzględnianych z urzędu – że Sąd I instancji prawidłowo ustalił stan faktyczny dotyczący okoliczności objętych postawionymi oskarżonej zarzutami. Stwierdzić zatem należało, iż Sąd I instancji w wyniku przeprowadzonego postępowania dowodowego, poczynił prawidłowe ustalenia w zakresie sprawstwa i winy - przypisanych oskarżonej P. D. (1) w ramach każdego z zarzuconych jej czynów. Przy czym motywy tego rozstrzygnięcia wyczerpująco opisane zostały w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. W konsekwencji takich ustaleń, słusznie przyjęto, iż oskarżona P. D. (1) swoim zawinionym zachowaniem wyczerpała znamiona przestępstw:

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 294 § 1 k.k. w zb. z art. 270 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 11 § 2 k.k. w zw. z art. 65 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.,

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.,

- z art. 286 § 1 k.k. w zw. z art. 12 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k.

- i to w sposób, i w okolicznościach ustalonych przez Sąd I instancji.

Z krytyką obrony spotkało się natomiast rozstrzygnięcie Sądu I instancji w przedmiocie kary. Sąd Apelacyjny nie znalazł jednakże podstaw, by podzielić wynikające z zarzutu apelacji, stanowisko obrońcy, jakoby wymierzone oskarżonej kary, tak jednostkowe, jak i łączna były rażąco nadmiernie surowe. Wymierzone oskarżonej kary jednostkowe, odpowiednio: 1 roku i 10 miesięcy pozbawienia wolności oraz dwie kary po 7 miesięcy pozbawienia wolności, jak również kara łączna 2 lat pozbawienia wolności, mieściły się w granicach ustawowego zagrożenia, przewidzianego za przypisane jej czyny oraz w ustawowych granicach kary łącznej, należycie uwzględniały dyrektywy wymiaru kary i jawiły się jako odpowiednia reakcja prawno-karna na popełnione przez oskarżoną akty bezprawia. Zauważyć przy tym należało, że miarkując te kary Sąd I instancji należycie uwzględnił wszystkie okoliczności istotne dla ich wymiaru, tak o charakterze obciążającym, jak i łagodzącym, w tym okoliczności wskazane w apelacji obrońcy oskarżonej.

I tak, Sąd I instancji uwzględnił na korzyść oskarżonej P. D. (2) te same okoliczności, które eksponował w swojej apelacji obrońca. Niewątpliwie podkreślane przez niego okoliczności w postaci uprzedniej niekaralności oskarżonej, przyznania się przez nią do winy i to zarówno przed Sądem, jak i od początku prowadzonego śledztwa, czy trudna sytuacja osobista i życiowa oskarżonej, w kontekście wymiaru kary przemawiały na korzyść oskarżonej. Wbrew jednakże oczekiwaniom apelującego obrońcy, brak było jakichkolwiek podstaw do tego by wskazanym okolicznościom nadawać dalej idącą wymowę łagodzącą.

W szczególności – wbrew postulatowi apelującego – brak było podstaw do tego, by postawa procesowa oskarżonej w jeszcze większym stopniu przemawiać miała za łagodniejszym potraktowaniem jej przy wymiarze kary. Przypomnieć należało, że oskarżona, choć przyznawała się do winy, to jednak negowała przestępczy charakter uzyskania świadczenia socjalnego, przypisanego jej w pkt 3 zaskarżonego wyroku. Nadto wyjaśnienia oskarżonej, choć ujawniały szczegóły popełnienia przestępstw, zawierały w sobie także liczne akcenty samousprawiedliwienia się oskarżonej. Taki charakter miało wskazywanie przez oskarżoną na brak wcześniejszego zainteresowania i kontroli jej działań ze strony pracodawcy, co miało niejako „pozwalać” jej na kontynuowanie przestępczego procederu, czy też nadmierne eksponowanie okoliczności dotyczących jej sytuacji osobistej i życiowej, w tym stanu zdrowia jej bliskich, które – w ocenie oskarżonej – usprawiedliwiać miały dokonywane przez nią akty bezprawia. Tymczasem – jak trafnie ocenił Sąd I instancji – wbrew stanowisku oskarżonej i jej obrońcy, fakt, że oskarżona znajdowała się w trudnej sytuacji osobistej, związanej z chorobą bliskich, w tym przewlekłą chorobą córki, a także ojca (obecnie nieżyjącego) oraz matki, jak również, że chciała wspierać bliskich, a – jak twierdziła w swoich wyjaśnieniach – nie miała ku temu wystarczających środków finansowych, nieznacznie tylko obniżał stopień jej zawinienia. Oskarżona nie mogła wszak w sposób racjonalny oczekiwać, że chęć zaradzenia własnym potrzebom finansowym (nawet uzasadnionym z punktu widzenia dobra jej bliskich) uznana zostanie za usprawiedliwienie jej nadużyć na szkodę pracodawcy, czy też, jakoby właściwym i usprawiedliwionym było poprawienie sytuacji życiowej chorych członków rodziny kosztem pokrzywdzonego.

Dodać należało, że twierdzenia oskarżonej, jakoby chcąc wspierać bliskich, nie miała innej alternatywy i wręcz zmuszona była do oszukańczego pozyskiwania środków, nie brzmiały wiarygodnie w zestawieniu z zebranymi w sprawie danymi osobopoznawczymi o oskarżonej, ujętymi zarówno w protokole jej przesłuchania z dnia (...) r. (k. 297), jak i w akcie oskarżenia (k. 315), podtrzymanymi przy tym przez oskarżoną na rozprawie głównej w dniu (...) r., z których wynikało, że zarobki (legalne) oskarżonej osiągały wysokość 10 000 złotych miesięcznie, co nie było może kwotą nadzwyczajną, ale też odległą od granicy ubóstwa.

Podkreślenia wymagało, że okoliczność, którą obrona szczególnie akcentowała, a zatem cel, na który oskarżona przeznaczać miała oszukańczo uzyskane pieniądze, nie mogła w sposób znaczący umniejszać stopnia jej zawinienia. Nawet bowiem przyjęcie założenia, że oskarżona oszukiwała pracodawcę, w celu zaradzenia swojej i swoich bliskich trudnej sytuacji życiowej, nie zaś powodowana chciwością, czy poszukiwaniem łatwego zarobku, nie oznaczało, że jej występek stał się na tyle mniej karygodny, iżby należało z tego powodu orzec wobec niej karą istotnie łagodniejszą, niż uczynił to Sąd I instancji, w szczególności nadzwyczajnie złagodzoną i z zastosowaniem probacji.

Podobnie – wbrew oczekiwaniom apelującego – brak było podstaw do odmiennej – niż uczynił to Sąd I instancji – oceny korzystnej dla oskarżonej okoliczności w postaci wyrażenia przez nią skruchy, skoro de facto za deklaracją tą nie szły realne próby naprawienia szkody.

Podkreślenia wymagało przy tym, że – jak trafnie ocenił Sąd I instancji – niezasadne byłoby, aby represja karna wobec oskarżonej ukształtowana została (jak postulował apelujący) w mniejszym rozmiarze, w tym z zastosowaniem instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary oraz warunkowego zawieszenia wykonania kary pozbawienia wolności. Takie rozstrzygniecie w sposób oczywisty nie uwzględniałoby stopnia społecznej szkodliwości przypisanych oskarżonej czynów, ani poziomu jej zawinienia, które w przedmiotowej sprawie ocenić należało jednoznacznie jako znaczne. Zważyć bowiem trzeba, że oskarżona z dużą premedytacją i w poczuciu bezkarności, na przestrzeni wielu lat, w tym w ramach pierwszego z przypisanych jej czynów przez blisko 8 lat (od (...) r.), w sposób rażący nadużywała zaufania pracodawcy, regularnie i to na różne wyszukane sposoby, wykorzystując przy tym swoją wiedzę fachową, oszukańczo pozyskiwała środki pieniężne, powodując przy tym w mieniu pokrzywdzonej spółki szkodę w niebagatelnej kwocie ponad 1,6 miliona złotych. Stanowiło to niewątpliwie odzwierciedlenie nie tyle – jak wywodził apelujący – poczucia bezradności i braku życiowych alternatyw oskarżonej, ale jej postępującej demoralizacji.

Podkreślenia wymagało również, że apelujący nie wykazał w żaden sposób, jakoby stan psychiczny oskarżonej, czy podjęte przez nią tuż przed rozprawą apelacyjną leczenie psychiatryczne, winny być uznane za okoliczności przemawiające za dalszym łagodzeniem orzeczonej wobec oskarżonej kary. Przeprowadzone postępowanie rozpoznawcze przed Sądem i instancji jednoznacznie dowiodło – czego obrońca zresztą nie kwestionował – że oskarżona była zdatna do przypisania jej winy. Jak zaś wskazano powyżej, sytuacja motywacyjna, w jakiej znalazła się oskarżona, nawet przy założeniu, że związana była głównie z chęcią niesienia pomocy chorym osobom najbliższym, mogła nieznacznie tylko umniejszać karygodność jej inkryminowanego postępowania. Niezależenie bowiem od jej motywacji, nadal można oskarżonej zasadnie zarzucić i wytknąć, że wybrała dla realizacji swojego celu skrajnie niewłaściwą, bo przestępczą, metodę.

Za niewykazane uznać także należało tezy apelacji, jakoby to na oskarżonej „spoczywał ciężar dostarczenia bliskim środków utrzymania i środków potrzebnych na leczenie, specjalistyczną opiekę”, jak również, że „oskarżona jest dla swojej chorej córki nie tylko opiekunką, ale także jedynym punktem odniesienia, symbolem bezpieczeństwa i stabilizacji psychicznej”. Tezy apelacji pozostawały w sprzeczności z wyjaśnieniami samej oskarżonej, z których wynikało, że jej córka – jakkolwiek chorowała przewlekle – była osobą dorosłą, miała własną rodzinę, w tym męża pracującego zarobkowo oraz dzieci, jak również samodzielnie uczestniczyła w obrocie, m.in. zaciągając kredyty; nadto oskarżona nie była jedynym dzieckiem swoich rodziców, ale miała także samodzielną życiowo i pracującą zarobkowo siostrę. Dodać należało, że zgromadzone w sprawie dane osobopoznawcze o oskarżonej, ujęte zarówno w protokole jej przesłuchania z dnia (...)r. (k. 297), jak i w akcie oskarżenia (k. 315), podtrzymane przy tym przez oskarżoną na rozprawie głównej w dniu (...) r., wskazywały jednoznacznie, że oskarżona ma jedno dziecko w wieku 34 lat i nie ma nikogo na utrzymaniu [podkreślenie SA].

W obliczu takich okoliczności, stanowisko apelującego, z którego wynikało bez mała, jakoby córka oskarżonej była osobą niesamodzielną, pozostającą na wyłącznym utrzymaniu i pod opieką matki, a nieobecność tejże matki skutkować wręcz mogłaby nieodwracalnymi dla owej córki konsekwencjami, jak również jakoby oskarżona była jedynym gwarantem zaspokojenia potrzeb życiowych swoich rodziców (aktualnie matki) – jawiło się jako oczywiście dowolne, by nie rzecz manipulacyjne.

Sąd Apelacyjny pragnie na koniec zauważyć, że wieloaspektowe trudności życiowe kobiet, chcących wspierać zarówno swoje dorosłe dzieci, jak i starzejących się, schorowanych rodziców, stanowią fakt wręcz notoryjny. W tym kontekście jednakże, sytuacja życiowa oskarżonej nie była w żaden sposób nadzwyczajna, ani wyjątkowa i nie odbiegała od sytuacji wielu innych kobiet, które poświęcają się dla swoich bliskich, uczciwie przy tym pracując i nie decydując się na popełnianie przestępstw. Wobec tego premiowanie oskarżonej, w tym poprzez nadzwyczajne łagodzenie jej kary, jawiłoby się wręcz jako niesprawiedliwe i to zarówno z punktu widzenia prewencji indywidualnej, jak i ogólnej.

Całość przedstawionych powyżej okoliczności implikowała zasadność surowszego – niż oczekiwała obrona – potraktowania oskarżonej i takiego ukształtowania orzeczonej wobec niej represji prawno-karnej by wspomniane (prawidłowo ustalone przez Sąd I instancji i niekwestionowane przez apelującego) okoliczności obciążające zostały należycie uwzględnione, a okoliczności łagodzące (choć również w sprawie bezsporne) – nieprzecenione. W tej sytuacji, orzeczenie przez Sąd I instancji wobec oskarżonej P. D. (1) kar pozbawienia wolności we wskazanym wyżej wymiarze, w tym kary łącznej o charakterze bezwzględnym i to w wymiarze 2 lat pozbawienia wolności, uznać należało za właściwie wypośrodkowane i bynajmniej nie stanowiące rażąco surowej reakcji prawno-karnej na uczynione przez nią bezprawie.

Wniosek

1.  O zmianę zaskarżonego wyroku i zastosowanie kary łagodniejszej, proporcjonalnej do rzeczywistego stopnia winy i uwzględniającej okoliczności łagodzące.

2.  O rozważenie zastosowania wobec oskarżonej nadzwyczajnego złagodzenia kary poprzez wymierzenie jej kar jednostkowych pozbawienia wolności poniżej ustawowego zagrożenia i w konsekwencji wymierzenie kary łącznej w wymiarze pozwalającym na zastosowanie warunkowego zawieszenia jej wykonania.

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

☐ zasadny

☐ częściowo zasadny

☒ niezasadny

Zwięźle o powodach uznania wniosku za zasadny, częściowo zasadny albo niezasadny.

Ad. 1 i 2

Wbrew stanowisku apelującego obrońcy oskarżonej P. D. (1), brak było podstaw do zakwestionowania zawartego w wyroku Sądu I instancji zaskarżonego rozstrzygnięcia co do kary, w szczególności apelacja nie wykazała zasadnych podstaw do postulowanego przez obrońcę złagodzenia rozstrzygnięcia poprzez obniżenie wymiaru kary i zastosowanie środka probacyjnego.

Zauważyć przy tym należało, że w przypadku czynu przypisanego oskarżonej w pkt 1 zaskarżonego wyroku zachodziły aż dwie podstawy obligatoryjnego obostrzenia kary. Jedna (zastosowana przez Sąd I instancji), wynikająca z art. 65 § 1 k.k., uwzględnionego wobec oskarżonej z uwagi na niekwestionowaną przez apelującego podstawę faktyczną, w postaci uczynienia sobie z popełnienia przestępstwa stałego źródła dochodu; druga zaś wskazana w art. 57b k.k., wynikająca z popełnienia tego przestępstwa w warunkach czynu ciągłego (art. 12 § 1 k.k.) – nota bene przewidziana już w prawidłowo zastosowanym przez Sąd I instancji, z uwagi na normę art. 4 § 1 k.k., stanie prawnym obowiązującym przed dniem 1 października 2023 r.

Oznaczało to, że przy dolnej granicy ustawowego zagrożenia przewidzianego w przepisie art. 294 § 1 k.k. (stanowiącego w tym przypadku podstawę wymiaru kary) – wynoszącej 1 rok – orzeczenie tej kary (a w konsekwencji i kary łącznej) w postulowanym przez apelującego wymiarze umożliwiającym zastosowanie warunkowego zawieszenia jej wykonania, napotykało zasadniczą i oczywistą przeszkodę prawną (art. 69 § 1 k.k.). Likwidacja tej przeszkody – co dostrzegał apelujący obrońca – wymagałaby zastosowania wobec oskarżonej instytucji nadzwyczajnego złagodzenia kary. Tymczasem w ocenianym przypadku – jak była o tym mowa powyżej – brak było, podstaw do obniżenia wobec oskarżonej wymiaru kary, tym bardziej zatem nie zachodziły przesłanki do nadzwyczajnego jej złagodzenia, ujęte w art. 60 § 2 k.k. Niezależnie od powyższego dodać należało, że poziom demoralizacji oskarżonej, potwierdzony przywołanymi wyżej okolicznościami obciążającymi, dotyczącymi jej czynów, sprzeciwiał się sformułowaniu wobec niej pozytywnej prognozy kryminologicznej, uzasadniającej zastosowanie środka probacyjnego.

4.  OKOLICZNOŚCI PODLEGAJĄCE UWZGLĘDNIENIU Z URZĘDU

5.  ROZSTRZYGNIĘCIE SĄDU ODWOŁAWCZEGO

0.15.1. Utrzymanie w mocy wyroku sądu pierwszej instancji

0.0.1 Pkt II

0.1Wyroku

Przedmiot utrzymania w mocy

Zaskarżony wyrok w części wykraczającej poza zmianę orzeczoną w pkt I wyroku Sądu II instancji, opisaną w części 5.2. niniejszego uzasadnienia.

Zwięźle o powodach utrzymania w mocy

Z uwagi na to, że apelujący obrońca oskarżonej P. D. (1) nie kwestionował konkluzji Sądu I instancji o wypełnieniu przez oskarżoną w sposób zawiniony ustawowych znamion przypisanych jej czynów, a Sąd Apelacyjny nie znalazł podstaw by uczynić to z urzędu – rozstrzygnięcie w przedmiocie sprawstwa i winy oskarżonej zasługiwało na aprobatę.

Prawidłowe okazało się także, stanowiące następstwo rozstrzygnięcia w przedmiocie sprawstwa i winy oskarżonej, zawarte w zaskarżonym wyroku, orzeczenie o karze. Jak wskazano powyżej, w części 3 niniejszego uzasadnienia, zarzut kwestionujący wyrok Sądu I instancji w tym zakresie, podniesiony w apelacji obrońcy oskarżonej, okazał się bezzasadny. Sąd Apelacyjny nie znalazł zaś innych podstaw by podzielić wynikające z kierunku apelacji stanowisko, jakoby wymierzone oskarżonej kary jednostkowe i łączna pozbawienia wolności były rażąco nadmiernie surowe.

Prawidłowe było także orzeczenie w pkt 5 części rozstrzygającej wyroku, wobec oskarżonej, na podstawie art. 46 § 1 k.k., obowiązku naprawienia szkody na rzecz pokrzywdzonej spółki (...) sp. z o.o., poprzez zapłatę kwoty 1.365.428,25 zł. Rozstrzygnięcie w tym przedmiocie należycie uwzględniało normę art. 46 § 1 k.k., jak również ustalenia faktyczne potwierdzające sprawstwo oskarżonej w zakresie spowodowania ustalonych szkód w mieniu pokrzywdzonej oraz wysokość szkody dotychczas skompensowanej (z tytułu ubezpieczenia).

Brak też było podstaw do zanegowania prawidłowości rozstrzygnięcia o kosztach postępowania za pierwszą instancję.

0.15.2. Zmiana wyroku sądu pierwszej instancji

0.0.3 Pkt I

0.0.4 Wyroku

Przedmiot i zakres zmiany

Rozstrzygnięcie w przedmiocie środka karnego zawarte w punkcie 6 zaskarżonego wyroku, poprzez przyjęcie, że orzeczony wobec oskarżonej środek karny w postaci zakazu wykonywania zawodu księgowej na okres 5 lat, został orzeczony w związku z przestępstwem przypisanym oskarżonej wyłącznie w punkcie 1.

Zwięźle o powodach zmiany

W punkcie 6 części rozstrzygającej zaskarżonego wyroku, Sąd I instancji – na podstawie art. 41 § 1 k.k. w zw. z art. 43 § 1 k.k. w zw. z art. 4 § 1 k.k. – w związku z przestępstwami przypisanym oskarżonej P. D. (1) w punktach 1 do 3 wyroku, orzekł wobec niej środek karny w postaci zakazu wykonywania zawodu księgowej na okres 5 lat.

Rozstrzygniecie to nie zostało zaskarżone wyodrębnionym zarzutem apelacji obrońcy oskarżonej, niemniej jednak mieściło się w granicach apelacji wniesionej co do kary. Zatem zgodnie z zasadą wynikającą z art. 447 § 2 k.p.k., podlegało ono kontroli instancyjnej Sądu odwoławczego i to nie tylko – zgodnie z kierunkiem apelacji – pod kątem jego nadmiernej surowości, ale też w zakresie takich uchybień (w tym naruszenia przepisów prawa materialnego), których korekta nie skutkowałaby orzeczeniem na niekorzyść oskarżonej (czemu w niniejszej sprawie sprzeciwiała się fakt zaskarżenia wyroku wyłącznie na jej korzyść).

Dokonując kontroli instancyjnej rzeczonego rozstrzygnięcia, w pierwszej kolejności stwierdzić należało, że generalnie trafne było stanowisko Sądu I instancji o potrzebie zastosowania wobec oskarżonej zakazu wykonywania określonego zawodu, ujętego w art. 41 § 1 k.k., w tym wypadku zawodu księgowej. Jak bowiem prawidłowo ocenił i przekonująco uzasadnił Sąd I instancji, oskarżona przy popełnieniu przypisanych jej przestępstw nadużyła ww. zawodu. Zauważyć przy tym należało, że jakkolwiek oskarżona zatrudniona była na stanowisku C. Specjalisty ds. Kadr i Płac (co było faktem w sprawie bezspornym), to jednak zakres jej kompetencji pracowniczych, które oskarżona wykorzystała do popełnienia przypisanych jej oszustw, obejmował de facto czynności właściwe księgowej. Zauważyć przy tym należało – co podkreślała sama oskarżona w swoich wyjaśnieniach – że była ona w tej dziedzinie cenioną specjalistką, cieszącą się zaufaniem pracodawcy i wykonywała jednocześnie zadania o takim samym charakterze dla innego pracodawcy. Z całą pewnością można było zatem wymagać od oskarżonej zachowania zasad etycznych wykonywania zawodu.

Nie budziło też wątpliwości, że wykonywanie przez oskarżoną w przyszłości ww. zawodu zagraża istotnym dobrom chronionym prawem, w szczególności mieniu jej potencjalnych pracodawców, którzy zatrudniając oskarżoną jako księgową, narażeni byliby na jej potencjalne oszukańcze działania.

Sąd I instancji utracił jednakże z pola widzenia to, że orzekanie przedmiotowego zakazu, bez powiązania z żadnym poszczególnym zbiegającym się przestępstwem jest praktyką niedopuszczalną, naruszającą przepisy będące podstawą orzekania danego środka, chyba że chodzi o ciąg przestępstw określony w art. 91 § 1 k.k. (zob. Majewski Jarosław (red.), Kodeks karny. Komentarz, Opublikowano: WKP 2024). Rozstrzygnięcie o każdym środku karnym stanowi bowiem integralną część orzeczenia o odpowiedzialności karnej sprawcy przestępstwa. Orzeczenie środka karnego jest ściśle związane ze skazaniem za konkretny czyn. Tym samym jest niedopuszczalne orzekanie jednego środka karnego za kilka przypisanych oskarżonemu przestępstw. Środek karny podobnie jak kara może być orzeczony tylko za określone przestępstwo (tak: Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z 17.10.2013 r., II AKa 123/13 (LEX nr 1391845), zob. też wyrok SA w Krakowie 29.06.2000 r., II AKa 106/00, KZS 2000/7–8, poz. 38; wyrok SN z 4.06.2007 r., V KK 315/06, LEX nr 277267).

Tym samym orzeczenie przez Sąd I instancji wobec oskarżonej jednego zakazu za trzy przypisane jej czyny, stanowiło rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41 § 1 k.k., jak również art. 90 § 2 k.k., z którego wynika, że jeżeli zachodzą przesłanki połączenia orzeczonych za zbiegające się przestępstwa tożsamych rodzajowo środków karnych wymienionych w tym przepisie (w tym zakazów), należy je połączyć, gdyż jest to obligatoryjne – stosując przy tym odpowiednio przepisy o karze łącznej.

Zatem skazując oskarżoną za kilka przestępstw związanych z nadużyciem zawodu, Sąd I instancji winien wymierzyć jej rzeczony zakaz za każde z przypisanych przestępstw, a następnie zakazy te połączyć w oparciu o przepisy art. 90 § 2 k.k. Przeprowadzenie jednakże takiego zabiegu na gruncie przedmiotowej sprawy było aktualnie niedopuszczalne z uwagi na zakaz reformationis in peius (art. 434 § 1 k.p.k.). Doprowadzenie – słusznego w przypadku oskarżonej co do zasady – orzeczenia w przedmiocie zakazu wykonywania zawodu do stanu zgodnego z prawem, bez dokonywania jednoczesnej zmiany zaskarżonego wyroku na jej niekorzyść, wymagało zatem przyporządkowania orzeczonego zakazu do jednego tylko z przypisanych jej czynów – co odpowiadało przy tym wynikającej z art. 41 § 1 k.k. regule, że zakaz taki orzekany jest fakultatywnie.

W tej sytuacji, uwzględniając przy tym fakt, że czyn przypisany oskarżonej w pkt 1 zaskarżonego wyroku nacechowany był najwyższym ładunkiem społecznej szkodliwości, Sąd odwoławczy przyjął, że orzeczony wobec oskarżonej środek karny w postaci zakazu wykonywania zawodu księgowej, został orzeczony w związku z przestępstwem przypisanym oskarżonej wyłącznie w punkcie 1.

Brak natomiast było podstaw do modyfikowania 5-letniego okresu, na który przedmiotowy zakaz został wobec oskarżonej orzeczony. Okres ten odpowiadał bowiem wymogom art. 43 § 1 k.k. i należycie uwzględniał okoliczności przypisanego oskarżonej czynu, obejmującego wysoce premedytowane, oszukańcze działania oskarżonej, podejmowane przez nią na przestrzeni blisko 8 lat (od(...) r.) i skutkujące szkodą w majątku pokrzywdzonej spółki, będącej jej pracodawcą, w wysokości 1 626 331, 35 zł. W obliczu takich okoliczności, 5-letni okres rzeczonego zakazu żadną miarą nie mógł być uznany za rażąco nadmiernie surowy i tylko w takim wymiarze mógł należycie spełnić swoje funkcje gwarancyjne i ochronne.

6.  Koszty Procesu

Punkt rozstrzygnięcia z wyroku

Przytoczyć okoliczności

0.0.1 Pkt III

Wyroku

Orzekając o kosztach procesu za postępowanie odwoławcze, Sąd Apelacyjny na podstawie przepisów art. 624 § 1 k.p.k. i art. 634 k.p.k., zwolnił oskarżoną od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych za postępowanie odwoławcze. Uwzględniono przy tym sytuację majątkową oskarżonej i jej możliwości zarobkowe, w tym perspektywę realizacji nałożonego wyrokiem obowiązku naprawienia szkody oraz odbywania kary o charakterze izolacyjnym, które nakazywały przyjąć, że pokrycie kosztów sądowych byłoby dla oskarżonej zbyt uciążliwe. Z tych samych względów, na podstawie art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 23 czerwca 1973 r. o kosztach sądowych w sprawach karnych (Dz.U.2023.123 t.j.), zwolnieniem od kosztów objęto opłatę za drugą instancję.

7.  PODPIS

A. Ł. P. M. I. P.