Wyrok z 23 lutego 2026, sygn. I ACa 223/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 23 lutego 2026 r.

Sąd Apelacyjny w Krakowie – I Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: SSA Paweł Rygiel

Sędziowie: SA Paweł Czepiel

SA Marek Boniecki

Protokolant: Dominika Lasek

po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2026 r. w Krakowie na rozprawie

sprawy z powództwa M. J.

przeciwko I. O.

o ochronę dóbr osobistych

na skutek apelacji powódki od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 6 sierpnia 2019 r. sygn. akt I C 350/17

1.  prostuje oczywistą omyłkę pisarską w komparycji zaskarżonego wyroku poprzez wykreślenie słów: „ (...) w L.”;

2.  oddala apelację;

3.  przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w Krakowie na rzecz adwokat L. J. kwotę 2 324,70 zł (dwa tysiące trzysta dwadzieścia cztery złote 70/00), w tym kwotę 434,70 zł podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu w postępowaniu apelacyjnym.

sygn. akt I ACa 223/20

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 23 lutego 2026 r.

Zaskarżonym wyrokiem Sąd Okręgowy oddalił powództwo, którym powódka M. J. domagała się od pozwanej I. O. zapłaty kwoty 10.000 zł tytułem zadośćuczynienia oraz przeproszenia powódki za naruszenie jej dóbr osobistych.

Sąd I instancji wskazał, że podstawą roszczenia powódki było twierdzenie, że pozwana, jako sędzia, prowadząc postępowanie toczące się przed Sądem Rejonowym (...) w K. sprawach o sygn. akt (...) oraz o sygn. akt (...) naruszyła jej dobra osobiste, tj. godność jako strony, a to poprzez niewłaściwe, dyskryminujące i lekceważące traktowanie. Powódka wskazywała na niegodziwe zachowanie względem niej jako strony, polegające na całkowitym zignorowaniu pism powódki, składanych w toku ww. postępowań sądowych i oparciu rozstrzygnięcia wyłącznie na pismach pełnomocników, którzy nienależycie wykonywali swoją funkcję i demonstrowali swoje lekceważenie wobec powódki. Powódka zaznaczyła, że sędzia ignorowała jej skargi na pełnomocników reprezentujących ją w ww. postępowaniach. Powódka podkreśliła, iż w wyniku naruszenia jej dóbr osobistych, została jej wyrządzona krzywda, objawiająca się w szczególności poczuciem poniżenia i bezsilności, obniżeniem samooceny i spadkiem poczucia własnej wartości.

Sąd I instancji ustalił, że M. J. była uczestnikiem postępowań, które toczyły się przed Sądem Rejonowym (...) (...) w L. sprawach o sygn. akt (...) oraz (...). W sprawie o sygn. akt (...) stroną powodową było (...) w L. a pełnomocnikiem w tej sprawie była M. J.. Referentem w tej sprawie była SędziaM. N. (1). W ww. sprawie ustanowiono dla strony powodowej pełnomocnika z urzędu, zaś stroną pozwaną o ochronę dóbr osobistych byli W. J. i (...) Towarzystwo (...).

Sprawa o sygn. akt (...) prowadzona była przez innego sędziego.

Na rozprawie w dniu 8 września 2011 r. w sprawie o sygn. akt (...) Sąd w osobie SSR K. G. (1) przyznał powodowi (...) w L. pełnomocnika z urzędu, którego wyznaczy Okręgowa Rada Adwokacka w L.. Na rozprawie w dniu 20 września 2012 r. w Sąd w osobie SSR M. K. (1) zwolnił adwokat B. R. z funkcji pełnomocnika strony powodowej oraz zwrócił się do Okręgowej Rady Adwokackiej o wyznaczenie nowego pełnomocnika. Podczas kolejnej rozprawy wyznaczonej na dzień w dniu 13 grudnia 2013 r. Sąd w osobie SSR M. K. (1)podjął czynności w celu wyjaśnienia przyczyn, dla których przesyłka polecona dla W. J. nie została doręczona. Na rozprawie w dniu 13 marca 2013 r. referentem w przedmiotowej sprawie również była sędzia M. K. (1).

Sędzia M. N. (1) przewodniczyła rozprawie w ww. sprawie w dniu
4 lipca 2013 r. podczas której dopuściła dowody. Na kolejnej rozprawie w dniu
14 listopada 2013 r. Sędzia M. N. (1)wobec wypowiedzenia pełnomocnictwa powódce w przedmiotowej sprawie zwróciła się do ORA o wyznaczenie nowego pełnomocnika z urzędu. Na rozprawie w dniu 1 kwietnia 2014 r. zostały przesłuchane strony, a kolejno sąd rozpatrywał kwestię dopuszczenia dowodów z opinii biegłych. Podczas kolejnej rozprawy wyznaczonej na dzień 24 lipca 2014 r. również przesłuchiwane były strony. Podczas rozprawy w dniu
30 października 2014 r. oddalono wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadka. Podczas rozprawy powódka była niezadowolona z oddalanych przez sędziego referenta ponownych wniosków dowodowych, które nie miały związku ze sprawą. Powódka wówczas była pouczana o stosownym zachowaniu na Sali rozpraw.

Oceniając dowody Sąd I instancji wskazał, że istotne dla sprawy fakty ustalił w oparciu o nie zakwestionowane przez strony dokumenty urzędowe i prywatne, których autentyczność nie budziła wątpliwości. Sąd ustalił także stan faktyczny w oparciu o dowód z przesłuchania powódki, któryej Sąd dał wiarę w zakresie w jakim wynikały z przedłożonych dokumentów.

Z uwagi na dostateczne wyjaśnienie sprawy na podstawie dokumentów zawartych w aktach sprawy (...) Sąd oddalił wnioski powódki w zakresie opinii biegłego na okoliczność pogorszenia jej stanu zdrowia, spowodowanego działaniem pozwanej w sprawie (...) jak też z przesłuchania stron - dowody te stały się zbędne do rozstrzygnięcia.

W tym stanie rzeczy Sąd uznał zgłoszone roszczenie za bezzasadne.

Po poczynieniu rozważań co do treści i wykładni art. 23 i 24 k.c., Sąd ocenił, że zachowania pozwanej wskazywane przez powódkę jako naruszenie jej dóbr osobistych, takiego naruszenia nie stanowiły. M. J. w sprawie (...) działała jako pełnomocnik strony powodowej (...) (...) w L. i podejmowała wszelkie czynności procesowe w imieniu i na rzecz tej strony. Nie jest naruszeniem dóbr osobistych danej osoby wydanie niekorzystnego dla niej rozstrzygnięcia jak też nie jest naruszeniem dóbr osobistych niekorzystne rozstrzygnięcie dla strony reprezentowanej przez pełnomocnika procesowego.

Powódka nie wykazała zatem, by doszło do naruszenia jej dóbr osobistych, jak też by działania pozwanej były bezprawne.

Pd powyższego orzeczenia apelację wniosła powódka, zaskarżając go w całości i zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj.:

- art. 118 § 2 i 3 k.p.c. w zw. z art. 117 § 5 k.p.c. poprzez dalsze prowadzenie postępowania po zwolnieniu, na skutek wniosku, adw. I. C. od zastępowania powódki bez zwrócenia się do właściwej Okręgowej Rady Adwokackiej o niezwłoczne wyznaczenie adwokata w miejsce zwolnionego, przyznanego pełnomocnika z urzędu – co skutkowało pozbawieniem strony możności obrony swych praw i co stanowi określoną w art. 379 pkt 5 k.p.c. przyczynę nieważności postępowania;

- art. 227 w zw. z art. 217 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 299 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron, podczas gdy przedmiotem tego dowodu miały być fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy;

- art. 227 w zw. z art. 217 § 1 i 3 k.p.c. w zw. z art. 278 k.p.c. poprzez oddalenie wniosku o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego, podczas gdy jej przedmiotem miały być fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i podlegające badaniu z wykorzystaniem wiadomości specjalnych odnoszące się do pogorszenia stanu zdrowia powódki na skutek bezprawnych działań pozwanej.

Apelująca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania, ewentualnie o zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie powództwa w całości – w obu przypadkach przy uwzględnieniu kosztów postępowania apelacyjnego.

Powódka wniosła o przeprowadzenie dowodów bezzasadnie pominiętych przez Sad I instancji.

Na wypadek nie uwzględnienie żądań zawartych w apelacji, powódka wniosła o nie obciążanie jej kosztami postępowania apelacyjnego.

Pełnomocnik powódki ustanowiony z urzędu wniósł o przyznanie kosztów udzielonej powódce pomocy prawnej oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w żadnej części.

Pozwana wniosła o oddalenie apelacji.

Sąd Apelacyjny zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności wskazać należy, że Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 350 k.p.c., sprostował oczywistą omyłkę w komparycji zaskarżonego wyroku poprzez wykreślenie - jako strony powodowej - podmiotu: „Stowarzyszenie (...) w L.”.

Przypomnieć należy, że z treści pozwu wynika, iż został on wniesiony przez powódkę M. J. oraz w/w Stowarzyszenie, w imieniu którego działała powódka. Postanowieniem z dnia 29 maja 2017 r. Sąd Okręgowy odrzucił pozew tego Stowarzyszenia. Jakkolwiek postanowienie z dnia 30 października 2017 r. zostało następnie uchylone przez Sąd Apelacyjny w K. postanowieniem z dnia 30 października 2017 r., to postanowieniem z dnia 24 września 2018 r. Sąd Okręgowy umorzył postępowanie w stosunku do strony powodowej Stowarzyszenia (...) w L.. To ostatnie postanowienie, wobec jego niezaskarżenia, stało się prawomocne. Tym samym w/w Stowarzyszeniu w dacie wyrokowania nie przysługiwał status powoda.

Rację ma powódka, że Sąd Okręgowy dopuścił się istotnego naruszenia przepisu prawa procesowego, procedując na rozprawie bezpośrednio poprzedzającej wydanie zaskarżonego wyroku bez zapewnienia powódce udziału ustanowionego dla niej pełnomocnika z urzędu. Poza sporem pozostaje, że w sprawie ustanowiono dla powódki pełnomocnika z urzędu i na końcowym etapie postępowania przed Sądem I instancji do udzielenia powódce pomocy prawnej ustanowiony był adw. I. C.. Postanowieniem z dnia 18 kwietnia 2019 r., na wniosek tego pełnomocnika, Sąd zwolnił adw. C. z pełnienia funkcji pełnomocnika z urzędu. W tym stanie rzeczy obowiązkiem Sądu – zgodnie z art. 118 § 3 – było zwrócić się do właściwej okręgowej rady adwokackiej o wyznaczenie innego adwokata. Sąd poniechał tej czynności, a zamiast tego wyznaczył rozprawę na dzień 6 sierpnia 2019 r., wysłuchał informacyjnie powódkę i wydał wyrok. Skutkiem tego uchybienia powódka pozbawiona była pomocy profesjonalnego pełnomocnika na ostatniej rozprawie.

Zasadnie podnosi apelująca, że opisane wyżej uchybienie ma tego rodzaju wagę, że należy je rozpatrywać w kontekście przyczyny nieważności określonej w art. 379 pkt 5 k.p.c. – pozbawienia strony możności obrony swych praw.

Nieważność postępowania obejmuje uchybienia procesowe o dużym ciężarze gatunkowym. Kierując się celem zachowania odpowiedniego standardu procesowego orzeczenia sądowego ustawodawca przyjął, że uchybienia te winny być uwzględniane przez sąd z urzędu. Co do zasady, bez znaczenia jest to, czy pomiędzy nieważnością postępowania a wynikiem sprawy istnieje związek przyczynowy. Reguła ta jednak dotyczy przede wszystkim przyczyn nieważności określonych w art. 379 pkt 4-6 k.p.c. dotyczących rażących wadliwości postępowania, skutkujących naruszeniem podstawowych wymogów procesowych decydujących o ocenie postępowania jako rzetelnego. Jest to związane z tym, że potrzeba zachowania właściwego standardu procesowego orzeczenia (standardu rangi konstytucyjnej) stanowi ustawowe założenie, że zachodzi wpływ nieważności na treść orzeczenia. Jest to swoiste domniemanie ustawowe, które nie może być obalone. Powołane wyżej przyczyny nieważności mają charakter bezwzględny.

Odmiennie rzecz się ma z podstawą nieważności określoną w art. 379 pkt 5 k.p.c., kiedy to skutkiem sposobu procedowania Sądu jest pozbawienie strony możliwości obrony swych praw. Polega ono na tym, że „strona na skutek wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej nie mogła brać udziału i nie brała udziału w postępowaniu lub w jego istotnej części, jeżeli skutki tych wadliwości nie mogły być usunięte na następnych rozprawach przed wydaniem w danej instancji wyroku.” (tak Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 10 maja 1974 r., II CR 155/74, lex nr 4895). W orzecznictwie sądowym podkreśla się przy tym, że oceny w tym zakresie należy dokonywać elastycznie, w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych sprawy. Nadto w orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że nie może być mowy o nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony swych praw, jeśli mimo naruszenia przez sąd przepisów procesowych strona podjęła czynności w procesie (tak w wyroku z dnia 10 marca 1998 r., I CKN 524/97, Prok. I Pr..-wkł. 1999, nr 5, poz. 43).

W rezultacie istotne naruszenia sposobu procedowania mogące mieć wpływ na zachowanie praw procesowych stron muszą być oceniane w kontekście konkretnych okoliczności faktycznych.

Nie ulega wątpliwości, że przeprowadzenie rozprawy poprzedzającej wydanie wyroku z udziałem powódki, bez zapewnienia w niej udziału ustanowionego dla powódki pełnomocnika z urzędu, stanowi uchybienie procesowe mogące mieć wpływ na wynik sprawy i mogące stanowić przyczynę nieważności postępowania. O tym, że w okolicznościach niniejszej sprawy, pomimo tak istotnego uchybienia, brak jest podstaw do uznania, iż doszło do pozbawienia powódki prawa do obrony, decydują dwie okoliczności – po pierwsze, roszczenie powódki jest oczywiście bezzasadne i po drugie, w apelacji powódki nie zostały podniesione tego rodzaju okoliczności i zarzuty, z których wynikałoby, iż udział pełnomocnika z urzędu przed wydaniem wyroku podważałby taką ocenę.

Przypomnieć należy, że M. J. skierowała powództwo przeciwko pozwanej – sędzi prowadzącej część postępowania w sprawie o sygn. (...). W drugiej z będących podstawą zgłoszonego roszczenia spraw ((...)) pozwana nie była referentem.

Domagając się przeproszenia oraz zapłaty zadośćuczynienia z tytułu naruszenia dóbr osobistych, w podstawie faktycznej powódka bezprawności działania pozwanej upatrywała w sposobie prowadzenia postępowania, nie ingerowaniu w sposób działania ustanowionych dla powódki (bądź reprezentowanego przez nią Stowarzyszenia) pełnomocników z urzędu, nie uwzględnianiu stanowisk procesowych powódki. Ogólnie rzecz ujmując, twierdzenia powódki sprowadzały się do niezadowolenia ze sposobu procedowania prowadzącego do wydania rozstrzygnięcia niekorzystnego dla powódki. Podnoszone przy tym w pozwie twierdzenia były niezwykle lakoniczne.

Ustanowiony dla powódki pełnomocnik, precyzując podstawę faktyczną pozwu, ogólnikowo wskazał, iż zachowanie pozwanej miało być „niewłaściwe, dyskryminujące i lekceważące”, a miało ono polegać na ignorowaniu pism powodów, opieraniu się wyłącznie na pismach pełnomocników powodów nienależycie wykonujących swe obowiązki, ignorowaniu lekceważącego stosunku tych pełnomocników do powodów.

Wreszcie, słuchana informacyjnie powódka wskazywała na tego samego rodzaju zachowania pozwanej, które jej zdaniem były naganne, a to – przykładowo – nie reagowanie na niewłaściwe działanie jej pełnomocników, zwalnianie pełnomocników, pominięciu w uzasadnieniu wyroku istotnych okoliczności, oparciu się przy wyrokowaniu na stanowisku pozwanej itp.

Tak powódka, jak i jej pełnomocnik nigdy w podstawie faktycznej nie wskazali na tego rodzaju zachowania pozwanej, które mogłyby być kwalifikowane jako bezprawne, wykraczające poza kulturę prowadzenia rozprawy, mogące uwłaczać powódce.

Nadto, treść protokołów rozpraw w sprawie (...) wskazuje, że postępowanie prowadzone było rzetelnie. Z treści protokołów nie wynika przy tym, by w trakcie rozprawy pozwana zachowywała się niewłaściwie, w sposób urągający powódce, lekceważący, agresywny itp.. W przedmiotowej sprawie nie były składane zastrzeżenia do protokołu, które wskazywałyby na niewłaściwe zachowanie sędziego, jak też nie złożono wniosku o sprostowanie protokołu poprzez ujawnienie okoliczności, które na takie zachowanie mogłyby wskazywać – i to pomimo tego, że na szeregu rozprawach powódka była reprezentowana przez pełnomocników z urzędu. To wszystko w sytuacji, w której protokół z rozprawy, jako dokument urzędowy, korzysta z domniemania prawdziwości zawartych w nim treści – stanowią dowód tego, co zostało w nich zaświadczone (art. 244 § 1 k.p.c.).

Po pierwsze zatem, z treści pozwu i zakreślonej w sprawie podstawy faktycznej nie wynika, by pozwana dopuściła się tego rodzaju działań, które mogłyby być kwalifikowane jako bezprawne. Po drugie, z treści materiału dowodowego, w tym przede wszystkim z protokołów rozpraw nie wynika, by zachowanie pozwanej przy prowadzeniu sprawy (...) wykraczało poza przyjęte normy zachowania wymaganego od sędziego, było agresywne, lekceważące bądź uwłaczające.

Oceny tej nie mogą zmienić okoliczności przedstawione w apelacji powódki. W szczególności, wobec treści protokołów rozpraw w sprawie (...) oraz braku wniosków o sprostowanie protokołów, nie sposób podważyć wynikającego z nich przebiegu rozpraw oraz zachowania pozwanej. W tym kontekście twierdzenia o niewłaściwym zachowaniu pozwanej polegające na dyskryminującym i lekceważącym traktowaniu powódki są gołosłowne.

Poza tym apelacja powódki, sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, nie podnosi żadnych okoliczności poza wskazanymi już przez powódkę tj. powiela twierdzenia, że bezprawność działania pozwanej miała polegać na bliżej nieokreślonym dyskryminującym i lekceważącym traktowaniu powódki, ignorowaniu pism powódki, opieraniu się wyłącznie na pismach pełnomocników powódki nienależycie wykonujących swe obowiązki, ignorowaniu lekceważącego stosunku tych pełnomocników do powódki.

Przy tak zakreślonej podstawie faktycznej pozwu zbędne było prowadzenie dowodów z przesłuchania stron oraz z opinii biegłych. W oczywisty bowiem sposób w świetle powołanych twierdzeń zachowanie pozwanej nie nosiło cech bezprawności. Tymczasem, zgodnie z art. 24 k.c., naruszyciel odpowiada wyłącznie za takie naruszenia dóbr osobistych, które było wynikiem jego bezprawnego zachowania.

Rację ma zatem Sąd I instancji, że nie stanowi bezprawnego działania sędziego wydanie niekorzystnego dla strony orzeczenia, nie uwzględnienie wniosków dowodowych strony, pomijanie okoliczności podnoszonych przez stronę, które sąd uznał za nieistotne, jak też nie weryfikowanie czy wnioski i oświadczenia pełnomocników strony są prawidłowe.

Podkreślenia przy tym wymaga, że brak bezprawności działania pozwanej wprost wynika z podstawy faktycznej zgłoszonego roszczenia, a dla oddalenia tak sformułowanego żądania zbędne było prowadzenie postępowania dowodowego. Zgłoszone w niniejszej sprawie roszczenie było oczywiście bezzasadne, a wynika ono z roszczeniowej postawy powódki.

W tym stanie rzeczy uchybienie polegające na nie zapewnieniu powódce pomocy prawnej na rozprawie, na której zapadł wyrok, nie może prowadzić do nieważności postępowania.

Biorąc to pod uwagę Sąd Apelacyjny, na podstawie art. 395 k.p.c., orzekł jak w sentencji.

Wobec braku wniosku pozwanej o zasądzenie kosztów postępowania, jak też braku wykazania, by pozwana jakiekolwiek koszty postępowania apelacyjnego poniosła, o tych kosztach nie orzeczono.

O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej powódce z urzędu, orzeczono na podstawie § 8 pkt 4 i § 14 ust.1 pkt 2 w zw. z § 16 ust.1 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.jedn. Dz.U. z 2026 r., poz. 87).