sygn. I PK 44/02 18 grudnia 2002 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 18 grudnia 2002, sygn. I PK 44/02

Najważniejsze informacje

W skrócie

Wynik oddalono kasację
Przedmiot przywrócenie do pracy
Typ sprawy sprawa pracownicza - przywrócenie do pracy
Etap postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tryb rozprawa
Tematy
emerytura
Role w sprawie
płatnik składek / pracodawca
Data orzeczenia 18 grudnia 2002
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział I
Przewodniczący SSN Barbara Wagner
Wyrok z dnia 18 grudnia 2002 r.
I PK 44/02
Aktualnym orzeczeniem lekarskim w rozumieniu art. 229 § 4 k.p. jest
orzeczenie stwierdzające stan zdrowia pracownika w dacie, w której ma być
dopuszczony do pracy. Zachowuje ono aktualność w okresie w nim wymienio-
nym, jednak staje się nieaktualne w przypadku wystąpienia w tym okresie zda-
rzeń, które mogą wskazywać na zmianę stanu zdrowia pracownika.
Przewodniczący SSN Barbara Wagner, Sędziowie SN: Krystyna Bednarczyk
(sprawozdawca), Herbert Szurgacz.
Sąd Najwyższy, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 grudnia 2002 r.
sprawy z powództwa Heleny Marii G. przeciwko Międzywojewódzkiej Handlowej
Spółdzielni Inwalidów w K. o przywrócenie do pracy i inne roszczenia, na skutek ka-
sacji strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego-Sądu Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w Krakowie z dnia 23 października 2001 r. [...]
1. o d d a l i ł kasację
2. zasądził od pozwanej na rzecz powódki 1000 zł (jeden tysiąc) tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
U z a s a d n i e n i e
Wyrokiem z dnia 22 stycznia 2001 r. [...] Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej
Huty w Krakowie-Sąd Pracy oddalił powództwo Haliny Marii G. przeciwko Między-
wojewódzkiej Handlowej Spółdzielni Inwalidów w K. o przywrócenie dotychczaso-
wych warunków pracy i płacy, zapłatę wynagrodzenia, ustalenie okresu urlopu wypo-
czynkowego, zapłatę ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy i przywrócenie do pracy.
Sąd ustalił, że powódka będąca członkiem spółdzielni pracowała u pozwanej od
1974 r., przy czym od grudnia 1994 r. zajmowała stanowisko członka zarządu i za-
stępcy kierownika ogólnego Spółdzielni. W okresie od 24 września 1998 r. do 17 li-
stopada 1998 r. korzystała ze zwolnienia lekarskiego w związku z wypadkiem w dro-
2
dze z pracy. W dniu 28 grudnia 1998 r. lekarz zakładowy wydał orzeczenie o zdolno-
ści do pracy na zajmowanym stanowisku z ograniczeniem pracy do ½ etatu i „bez
stresów”. Od tego orzeczenia powódka złożyła odwołanie do Wojewódzkiego
Ośrodka Medycyny Pracy w K., który poinformował ją, że sprawa ograniczenia czasu
pracy jest sprawą między pracownikiem a pracodawcą. Od 28 grudnia 1998 r. po-
wódka ponownie korzystała ze zwolnienia lekarskiego przez 177 dni. W dniu 24
czerwca 1999 r. otrzymała orzeczenie lekarskie z poradni medycyny pracy stwier-
dzające, że jest zdolna do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku eko-
nomistki, które to orzeczenie przedstawiła pozwanej. W dniu 25 czerwca 1999 r. rada
nadzorcza pozwanej wypowiedziała powódce warunki pracy i płacy w ten sposób, że
powierzyła jej obowiązki zastępcy kierownika ogólnego w wymiarze ½ etatu z wyna-
grodzeniem wynoszącym połowę dotychczasowego wynagrodzenia. Jako podstawę
prawną wypowiedzenia zmieniającego wskazano art. 229 § 4 Kodeksu pracy oraz
art. 184 § 1 pkt 2 Prawa spółdzielczego i powołano się na zaświadczenie lekarskie z
dnia 28 grudnia 1998 r. Od tego wypowiedzenia powódka złożyła odwołanie do Sądu
Pracy. Od 28 czerwca 1999 r. do 30 września 1999 r. powódka korzystała z urlopu
wypoczynkowego. Po zakończeniu urlopu zgłosiła się do pracy, a w dniu 6 paździer-
nika 1999 r. otrzymała zaświadczenie lekarskie o zdolności do wykonywania pracy
na stanowisku zastępcy prezesa zarządu na okres jednego roku. W dniu 27 paź-
dziernika 1999 r. walne zgromadzenie pozwanej podjęło uchwałę o zmianie statutu
spółdzielni wprowadzającą jednoosobowy zarząd z wymogiem wyższego wykształ-
cenia członka zarządu. W związku z tą zmianą rada nadzorcza uchwałą z dnia 16
grudnia 1999 r. zmieniła strukturę organizacyjną zarządu przez likwidację stanowiska
zastępcy prezesa i zastępcy kierownika ogólnego spółdzielni. W dniu 30 grudnia
1999 r. pozwana wypowiedziała powódce spółdzielczą umowę o pracę powołując się
na przyczyny statutowe, ekonomiczne i organizacyjne. Zdaniem Sądu orzeczenie le-
karskie z dnia 28 grudnia 1998 r. stwierdzające przeciwwskazania do pracy w peł-
nym wymiarze czasu pracy uzasadniało zmianę warunków pracy i płacy. Kolejne za-
świadczenie lekarskie z dnia 25 czerwca 1999 r. zawierało niepełne informacje co do
stanowiska zajmowanego przez powódkę. Likwidacja stanowiska pracy dokonana w
wyniku zmiany statutu uzasadniała definitywne wypowiedzenie spółdzielczej umowy
o pracę. Roszczenie o wypłatę ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy okazało się nie-
uzasadnione, gdyż urlop został powódce udzielony w naturze.
3
Po rozpoznaniu apelacji powódki od tego wyroku Sąd Okręgowy-Sąd Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie wyrokiem z dnia 21 października 2001 r. [...]
zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że przywrócił powódkę do pracy u pozwanej
i zasądził od pozwanej na jej rzecz kwotę 11.061,90 zł tytułem wynagrodzenia za
okres pozostawania bez pracy, kwotę 5.529 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 1
lutego 2000 r. oraz kwotę 2.250 zł tytułem kosztów postępowania, a w pozostałym
zakresie oddalił apelację. Sąd Okręgowy uznał , że orzeczenie uznające za zgodne z
prawem wypowiedzenie warunków pracy i płacy zapadło z naruszeniem art. 184
ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (Dz.U. Nr 30, poz. 210 ze
zm.). Przepis ten przewidujący szczególną ochronę trwałości spółdzielczego stosun-
ku pracy pozwala na wypowiedzenie członkowi spółdzielni warunków pracy i płacy w
razie utraty przez członka zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy stwier-
dzonej orzeczeniem lekarskim. Uznając, że orzeczenie lekarskie z dnia 28 grudnia
1998 r. upoważniało do zmiany warunków pracy i płacy, Sąd pierwszej instancji po-
minął okoliczność, że w dacie wypowiedzenia zmieniającego orzeczenie to było nie-
aktualne, a powódka przedstawiła w dniu 25 czerwca 1999 r. orzeczenie lekarskie
stwierdzające zdolność do wykonywania pracy na dotychczasowym stanowisku. W
dacie dokonania wypowiedzenia warunków pracy i płacy nie istniały przyczyny uza-
sadniające to wypowiedzenie. Nieprawidłowe było również uznanie za uzasadnione i
zgodne z prawem wypowiedzenia spółdzielczej umowy o pracę. Zgodnie z art. 187
Prawa spółdzielczego spółdzielnia może rozwiązać spółdzielczą umowę o pracę w
czasie trwania członkostwa w razie zmniejszenia na podstawie uchwały rady spół-
dzielni zatrudnienia podyktowanego gospodarczą koniecznością oraz przyznania
członkowi prawa do emerytury. Warunki takie nie zaistniały w pozwanej Spółdzielni,
gdyż rada nadzorcza nie podejmowała uchwały o zmniejszeniu zatrudnienia podyk-
towanym gospodarczą koniecznością. Z protokołu posiedzenia rady nadzorczej wy-
nika, że w dniu 16 grudnia 1999 r. podjęta została uchwała dotycząca zmiany sche-
matu organizacyjnego Spółdzielni poprzez wprowadzenie zarządu jednoosobowego,
skutkiem czego była likwidacja stanowiska pracy powódki. Sama likwidacja stanowi-
ska pracy nie przesądza o zasadności wypowiedzenia członkowi spółdzielni stosun-
ku pracy. W spółdzielczym stosunku pracy istnieje zasada pierwszeństwa zastoso-
wania wypowiedzenia warunków pracy i płacy przed wypowiedzeniem definitywnym,
co wynika z art. 184 § 1 pkt 1 Prawa spółdzielczego. Takie stanowisko zajął Sąd
Najwyższy w wyroku z dnia 12 kwietnia 1996 r., I PRN 35/96 (OSNAPiUS nr 21, poz.
4
319), stwierdzając, że w spółdzielczym stosunku pracy w przypadku gospodarczej
konieczności zmniejszenia zatrudnienia i zlikwidowania konkretnego stanowiska
pracy należy dokonać członkowi spółdzielni wypowiedzenia warunków pracy i płacy.
Gdyby to było niemożliwe lub spółdzielca bezpodstawnie odmówił przyjęcia odpo-
wiednich warunków pracy, możliwe jest dokonanie wypowiedzenia definitywnego. Z
tych przyczyn należało na podstawie art. 188 § 1 Prawa spółdzielczego przywrócić
powódkę do pracy na warunkach obowiązujących przed dokonaniem wypowiedzenia
zmieniającego w dniu 25 czerwca 1999 r. i na podstawie art. 188 § 2 i 3 Prawa spół-
dzielczego zasądzić wynagrodzenie za okres pozostawania bez pracy oraz wyna-
grodzenie z tytułu skróconego okresu wypowiedzenia i skróconego wymiaru czasu
pracy. W tym zakresie Sąd Okręgowy zmienił zaskarżony wyrok. Natomiast roszcze-
nie o ekwiwalent za urlop wypoczynkowy i wyrównanie wynagrodzenia za urlop Sąd
uznał za nieuzasadnione i w tej części oddalił apelację powódki.
Wyrok ten w części uwzględniającej apelację powódki zaskarżyła kasacją po-
zwana i opierając kasację na obu podstawach określonych w art. 3931
k.p.c. wniosła
o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Kra-
kowie do ponownego rozpoznania. Jako naruszenie prawa materialnego pozwana
wskazała błędne zastosowanie art. 45 § 1 k.p. w związku z art. 188 § 1 Prawa spół-
dzielczego polegające na braku wymaganego orzeczenia co do warunków przywró-
cenia, a ponadto błędną wykładnię art. 229 § 4 k.p., wywodzącą, że aktualne
orzeczenie lekarskie to orzeczenie oznaczone aktualną datą, pomimo że aktualność
ta zawiera w swoim semantycznym i normatywnym brzmieniu również elementy for-
malnej ważności przewidziane w § 3 ust. 1 i 2 oraz § 4 ust. 1 i 2 rozporządzenia Mi-
nistra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja 1996 r. w sprawie przeprowadze-
nia badań lekarskich pracowników, zakresu profilaktycznej opieki zdrowotnej nad
pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawanych do celów przewidzianych w
Kodeksie pracy (Dz.U. Nr 69, poz. 332). Jako drugą podstawę kasacji pozwana
wskazała naruszenie art. 223 § 1 k.p.c. poprzez dowolną ocenę materiału dowodo-
wego w postaci ustalenia, że uchwała Rady Nadzorczej Spółdzielni z dnia 16 grudnia
1999 r. nie zawierała elementów gospodarczej konieczności, podczas gdy treść rze-
czonej uchwały jak wynika z zeznań byłych członków Rady Nadzorczej - implikuje
ocenę, że uchwała podjęta została z gospodarczej konieczności, a obraza tej normy
miała wpływ na treść orzeczenia, albowiem stała się ona podstawą przywrócenia
pracownika do pracy.
5
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Przedmiotem wyrokowania przez Sąd drugiej instancji w zakresie objętym ka-
sacją były dwa niezależne od siebie roszczenia. Pierwsze dotyczyło uznania za bez-
skuteczne wypowiedzenia warunków pracy i płacy, które po upływie okresu wypo-
wiedzenia przekształciło się w roszczenie o przywrócenie dotychczasowych warun-
ków pracy i płacy z wyrównaniem wynagrodzenia. Drugie roszczenie dotyczyło
uznania za bezskuteczne wypowiedzenia spółdzielczej umowy o pracę i po upływie
okresu wypowiedzenia zostało potraktowane jako żądanie przywrócenia do pracy i
zasądzenia wynagrodzenia za okres pozostawania bez pracy. Sąd Okręgowy
uwzględnił oba roszczenia wydając jedno orzeczenie przywracające powódkę do
pracy. Podstawą prawną orzeczenia przywracającego do pracy jest przepis art. 188
§ 1 ustawy z dnia 16 września 1982 r. Prawo spółdzielcze (jednolity tekst: Dz.U. z
1995 r. Nr 54, poz. 288). Stanowi on, że w razie naruszenia przez spółdzielnię prze-
pisów art. 184, art. 187 i art. 191 członkowi spółdzielni służy roszczenie o orzeczenie
bezskuteczności wypowiedzenia spółdzielczej umowy o pracę lub jej warunków, a
jeżeli spółdzielcza umowa o pracę uległa już rozwiązaniu - roszczenie o przywróce-
nie do pracy na poprzednich warunkach. Z kolei przepis art. 45 § 1 Kodeksu pracy
stanowi, że sąd pracy orzeka o bezskuteczności wypowiedzenia, a jeżeli umowa ule-
gła już rozwiązaniu - o przywróceniu do pracy na poprzednich warunkach. Katego-
ryczne brzmienie obu przepisów co do przywrócenia do pracy na poprzednich wa-
runkach wyklucza możliwość orzeczenia przywrócenia do pracy na innych warun-
kach niż obowiązujące przed dokonaniem wypowiedzenia. Orzeczenie przywraca-
jące do pracy z powodu sprzecznego z prawem wypowiedzenia warunków pracy i
płacy oraz sprzecznego z prawem wypowiedzenia definitywnego oznacza z mocy
prawa przywrócenie do pracy na warunkach obowiązujących przed dokonaniem
pierwszego wypowiedzenia. Określenie warunków, na jakich powódka została przy-
wrócona do pracy, powinno być zamieszczone w sentencji wyroku, na co słusznie
zwraca się uwagę w kasacji. Jednak nieścisłości w tym zakresie mogłyby być wyja-
śnione w drodze wykładni wyroku, gdyby orzeczenie było dla stron niezrozumiałe. Z
treści zarzutów kasacji wynika jednak, że jest dla pozwanej zrozumiałe, iż oba żąda-
nia w zakresie przywrócenia do pracy zostały przez Sąd drugiej instancji uwzględ-
nione. Oddalenie apelacji dotyczy tylko roszczeń pieniężnych z tytułu ekwiwalentu za
6
urlop wypoczynkowy. Kwestionując zasadność uwzględnienia obu roszczeń powódki
pozwana powołuje się na naruszenie prawa materialnego w zakresie oceny prawi-
dłowości wypowiedzenia zmieniającego i naruszenie prawa procesowego w zakresie
ustaleń co do braku przyczyn wypowiedzenia definitywnego.
W zakresie pierwszego roszczenia pozwana powołuje się na podstawę wypo-
wiedzenia zmieniającego określoną w art. 184 § 1 pkt 2 Prawa spółdzielczego. Prze-
pis ten stanowi, że wypowiedzenie członkowi spółdzielni warunków pracy i płacy jest
dopuszczalne w razie utraty przez członka zdolności do wykonywania dotychczaso-
wej pracy stwierdzonej orzeczeniem lekarskim. Zdaniem pozwanej utrata przez po-
wódkę zdolności do dotychczasowej pracy została stwierdzona zaświadczeniem le-
karskim z dnia 28 grudnia 1998 r., a Sąd Okręgowy z naruszeniem art. 229 § 4 k.p.
uznał to zaświadczenie za nieaktualne. Zarzut ten jest nieuzasadniony. Przepis art.
229 § 4 k.p. stanowi, że pracodawca nie może dopuścić do pracy pracownika bez
aktualnego orzeczenia lekarskiego. Aktualnym orzeczeniem lekarskim w rozumieniu
tego przepisu jest orzeczenie wydane po przeprowadzeniu badań w trybie określo-
nym przepisami rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z dnia 30 maja
1996 r. w sprawie przeprowadzenia badań lekarskich pracowników, zakresu profi-
laktycznej opieki zdrowotnej nad pracownikami oraz orzeczeń lekarskich wydawa-
nych do celów przewidzianych w Kodeksie pracy, stwierdzające stan zdrowia pra-
cownika w dniu, w której pracownik ma być dopuszczony do pracy. Orzeczenie wy-
dane przed dopuszczeniem pracownika do pracy zachowuje aktualność w okresie
wymienionym w tym orzeczeniu, jednak staje się nieaktualne w przypadku wystąpie-
nia w tym okresie zdarzeń, które mogą wskazywać na zmianę w stanie zdrowia.
Taką sytuację przewiduje przepis art. 229 § 2 k.p., który stanowi, że w przypadku
niezdolności do pracy trwającej dłużej niż 30 dni spowodowanej chorobą pracownik
podlega kontrolnym badaniom lekarskim w celu ustalenia zdolności do wykonywania
pracy na dotychczasowym stanowisku. Orzeczenie z dnia 28 grudnia 1998 r. stwier-
dzające ograniczenie zdolności do pracy powódki stało się nieaktualne, kiedy po-
wódka po jego wydaniu stała się całkowicie niezdolna do pracy z powodu choroby.
Wyniki trwającego sześć miesięcy leczenia w zakresie odzyskania całkowicie lub
częściowo zdolności do dotychczas wykonywanej pracy mogły być ustalone tylko na
podstawie orzeczenia lekarskiego wydanego na podstawie badania przeprowadzo-
nego po zakończeniu korzystania przez powódkę ze zwolnienia lekarskiego. Orze-
czenie zostało wydane w dniu 25 czerwca 1999 r. i powódka została uznana tym
7
orzeczeniem za zdolną do pracy na dotychczasowym stanowisku. Jeżeli pozwana
nie zgadzała się z treścią wydanego przez lekarza zaświadczenia, mogła na podsta-
wie § 5 ust. 1 powołanego rozporządzenia wystąpić z wnioskiem o przeprowadzenie
ponownego badania. Nie mogła natomiast wbrew treści tego zaświadczenia uznać,
że powódka utraciła częściowo zdolność do wykonywania dotychczasowej pracy.
Słusznie Sąd Okręgowy uznał, że określone w art. 184 § 1 pkt 2 Prawa spół-
dzielczego warunki uzasadniające dokonanie wypowiedzenia zmieniającego nie zo-
stały spełnione, skoro utrata zdolności do wykonywania dotychczasowej pracy nie
została stwierdzona aktualnym zaświadczeniem lekarskim.
W zakresie drugiego roszczenia pozwana kwestionuje ustalenia faktyczne za-
rzucając, że zostały one dokonane z naruszeniem art. 223 § 1 k.p.c. Tak sformuło-
wany zarzut jest całkowicie bezzasadny, gdyż przepis art. 223 § 1 k.p.c. nie miał w
tej sprawie zastosowania. Reguluje on zasady, jakim powinna odpowiadać ugoda
sądowa. Sytuacja, w której przepis ten ma zastosowanie, w ogóle w niniejszej spra-
wie nie wystąpiła. Przy przyjęciu, że przy przytoczeniu podstaw kasacyjnych nastąpił
błąd pisarski i skarżącemu chodziło o naruszenie art. 233 § 1 k.p.c., zarzut narusze-
nia prawa procesowego nie może być uwzględniony. Pozwana zarzuca błąd w oce-
nie dowodów twierdząc, że wykazała, iż uchwała rady nadzorczej Spółdzielni w za-
kresie zmiany statutu, zmniejszenia składu osobowego zarządu i likwidacji stanowi-
ska powódki została podyktowana gospodarczą koniecznością, chociaż zwrot ten nie
został użyty w uchwale. Brak w uchwale stwierdzenia gospodarczej konieczności do-
konania zmian w składzie zarządu oznacza, że rada ta nie wskazała takich przyczyn
dokonania zmian. Niezależnie od tego kwestia zmniejszenia zatrudnienia w Spół-
dzielni spowodowanego gospodarczą koniecznością nie była w ogóle przedmiotem
wskazanej uchwały. Uchwała dotyczyła jedynie zmniejszenia składu zarządu. Zgod-
nie z art. 187 Prawa spółdzielczego spółdzielnia może rozwiązać z członkiem spół-
dzielczą umowę o pracę w razie zmniejszenia uchwałą rady spółdzielni stanu zatrud-
nienia podyktowanego gospodarczą koniecznością. Skoro rada spółdzielni nie pod-
jęła uchwały o zmniejszeniu stanu zatrudnienia w spółdzielni z powodu gospodarczej
konieczności, wypowiedzenie powódce umowy o pracę na podstawie powołanego
przepisu było niedopuszczalne. W sytuacji, gdy zmiany organizacyjne podyktowane
potrzebami gospodarczymi dotyczą niektórych stanowisk lub komórek organizacyj-
nych spółdzielni, dopuszczalne jest jedynie wypowiedzenie członkowi spółdzielni wa-
runków pracy i płacy na podstawie art. 184 § 1 pkt 1 Prawa spółdzielczego. Przepis
8
ten dopuszcza wypowiedzenie zmieniające w przypadku likwidacji działu pracy, w
którym członek jest zatrudniony lub likwidacji zajmowanego przez członka stanowi-
ska pracy. Likwidacja dotychczasowego stanowiska pracy nie uzasadnia zatem defi-
nitywnego wypowiedzenia członkowi spółdzielni umowy o pracę, a jedynie pozwala
na dokonanie wypowiedzenia zmieniającego. Prawidłowo ustalony stan faktyczny
pozwalał zatem na uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za sprzeczne z prawem.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312
k.p.c. oddalił
kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
========================================. Przepis
8
ten dopuszcza wypowiedzenie zmieniające w przypadku likwidacji działu pracy, w
którym członek jest zatrudniony lub likwidacji zajmowanego przez członka stanowi-
ska pracy. Likwidacja dotychczasowego stanowiska pracy nie uzasadnia zatem defi-
nitywnego wypowiedzenia członkowi spółdzielni umowy o pracę, a jedynie pozwala
na dokonanie wypowiedzenia zmieniającego. Prawidłowo ustalony stan faktyczny
pozwalał zatem na uznanie wypowiedzenia umowy o pracę za sprzeczne z prawem.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy w oparciu o przepis art. 39312
k.p.c. oddalił
kasację jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.
========================================