Postanowienie z 14 marca 2018, sygn. I Ca 46/18

POSTANOWIENIE

Dnia 14 marca 2018 roku

Sąd Okręgowy w Sieradzu Wydział I Cywilny

w składzie:

Przewodniczący SSO Joanna Składowska

Sędziowie SSO Elżbieta Zalewska-Statuch

SSR (del.) Robert Pabin

Protokolant sekretarz sądowy Elwira Kosieniak

po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2018 roku w Sieradzu

na rozprawie sprawy

z wniosku K. D.

z udziałem L. D., Z. D., D. L., J. D. (1), M. D. (1), A. G., M. S., E. P. i M. D. (2)

o dział spadku i zniesienie współwłasności

na skutek apelacji wnioskodawczyni

od postanowienia Sądu Rejonowego w Wieluniu

z dnia 20 lipca 2017 roku, sygnatura akt I Ns 457/16

postanawia:

oddalić apelację.

Sygn. akt Ca 46/18

UZASADNIENIE

Postanowieniem z dnia 20 lipca 2017 r., wydanym w sprawie sygn. akt I Ns 457/16, Sąd Rejonowy w Wieluniu dokonał działu spadku po J. D. (2), E. D., G. D. i J. D. (3) oraz częściowego działu spadku po B. D., obejmującego prawo użytkowania wieczystego nieruchomości znajdującej się w W. obręb (...), oznaczonej numerem działki (...) oraz prawo własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość, dla którego w Sądzie Rejonowym w Wieluniu V Wydziale Ksiąg wieczystych prowadzona jest księga wieczysta numer (...) o wartości 162 000 złotych, a ponadto po E. D., G. D., J. D. (3) i B. D., w zakresie prawa własności nieruchomości znajdującej się w G. oznaczonej numerem działki (...) o powierzchni 0,4600 ha, dla którego w Sądzie Rejonowym w Wieluniu V Wydziale Ksiąg wieczystych prowadzona jest księga wieczysta numer (...) o wartości 10 000 złotych w ten sposób, iż opisane wyżej składniki majątku spadkowego przyznał na rzecz wnioskodawczyni K. D. w całości bez spłat na rzecz L. D. i D. L. (pkt 1). Jednocześnie Sąd zasądził od K. D. na rzecz uczestników: M. D. (1) i J. D. (1) kwoty po 46 999,99 złotych (pkt 2), M. D. (2), E. P., A. G. i M. S. kwoty po 6 499,99 złotych (pkt 3) oraz na rzecz Z. D. kwotę 13 000,00 złotych (pkt 4), płatne w terminie do 31 grudnia 2017 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w razie uchybienia terminowi płatności.

Rozstrzygniecie zapadło przy następujących ustaleniach i wnioskach:

Użytkowanie wieczyste działki gruntu znajdującej się w W. obręb(...) przy ulicy (...) oznaczonej numerem 211 oraz prawo własności budynków stanowiących odrębną nieruchomość, dla którego w Sądzie Rejonowym w Wieluniu V Wydziale Ksiąg Wieczystych prowadzona jest księga wieczysta numer SR (...) przysługiwało po 1/2 części J. i E. małżonkom D. oraz B. D..

Prawo własności nieruchomości znajdującej się w G., oznaczonej numerem działki (...) o powierzchni 0,4600 ha, objętej księgą wieczystą (...) prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Wieluniu V Wydział Ksiąg Wieczystych przysługiwało E. D. na podstawie umowy darowizny z dnia 14 lutego 1962 r.

Spadek po J. D. (2), zmarłym w dniu 8 lipca 1971 r. nabyła żona spadkodawcy E. D. 7/28 części oraz dzieci B. D., K. D., Z. D., J. D. (3), G. D., L. D. i D. L. po 3/28 części. Spadek po E. D., zmarłej w dniu 23 lutego 2005 r. nabyły dzieci spadkodawczyni B. D., K. D., Z. D., J. D. (3), G. D., L. D. i D. L. po 1/7 części. Spadek po G. D., zmarłym w dniu 5 lipca 2011 r. nabyły córki spadkodawcy M. S. i A. G. po 1/2 części. Spadek po B. D., zmarłym w dniu 19 lipca 2012 r. nabyli synowie spadkodawcy J. D. (1) i M. D. (1) po 1/2 części. Spadek J. D. (3) zmarłym w dniu 31 stycznia 2016 r. nabyły dzieci spadkodawcy M. D. (2) i E. P. po 1/2 części.

Działka oznaczona numerem (...) przy ulicy (...) zabudowana jest parterowym murowanym z kamienia i cegły budynkiem mieszkalnym krytym papą usytuowanym wzdłuż działki, starym budynkiem mieszkalno-gospodarczym oraz budynkiem garażowo-gospodarczym. Działka jest w kształcie prostokąta, ogrodzona częściowo płotem, częściowo ścianami budynków. Do działki doprowadzone jest przyłącze wodne oraz kanalizacyjne. Zagospodarowanie działki jest średnio korzystne. Budynek mieszkalny wybudowany został około 1900 roku. Stan techniczny budynku jest niski, standard wykończenia niski, funkcjonalność zadawalająca. Budynek gospodarczo-mieszkalny murowany pochodzi z około 1910 roku, a jego stan techniczny jest niski. Wartość rynkowa gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste oraz budynków stanowiących odrębną nieruchomość wynosi 162 000 złotych.

Na nieruchomości przy ulicy (...) od ponad 50 lat zamieszkuje K. D., która dokonuje na niej remontów. W celu uzyskania prawa do całej nieruchomości wnioskodawczyni chce zaciągnąć kredyt i spłacić pozostałych uczestników postępowania.

Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, Sąd Rejonowy - na podstawie art. 212 § 2 k.c. i art. 1035 k.c. - uwzględnił wniosek K. D. o zniesienie współwłasności i dział spadku poprzez przyznanie na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego działki oznaczonej numerem (...) znajdującej się na ulicy (...) wraz ze znajdującymi się na gruncie budynkami stanowiącymi odrębną nieruchomość oraz prawa własności dziłki nr (...) położonej w G.. W związku z tym, na podstawie art. 213 § 3 k.c. zasądził od wnioskodawczyni spłaty na rzecz pozostałych spadkobierców, stosownie do wysokość udziałów.

Z rozstrzygnięciem Sądu Rejonowego, w zakresie zasądzenia na rzecz M. D. (1) i J. D. (1) kwot po 46 999,99 złotych, na rzecz M. D. (2), E. P., M. S., A. G. kwot po 6 499,99 złotych i na rzecz Z. D. kwoty 13 000,00 złotych, płatnych do końca grudnia 2017 r., nie zgodziła się wnioskodawczyni, wnosząc apelację.

Skarżąca zarzuciła przyjęcie przez Sąd zawyżonej wartości rynkowej gruntu oddanego w użytkowanie wieczyste oraz budynku stanowiącego odrębną własność nieruchomości na podstawie biegłego rzeczoznawcy M. M. oraz nieuwzględnienie nakładów, jakie poczyniła na nieruchomość. Wskazała także, że wbrew ustaleniom Sądu pierwszej instancji, nie zgadzała się na ustalenie spłat dla pozostałych spadkobierców.

W oparciu o wskazane zarzuty, apelująca wniosła o przyznanie na jej rzecz prawa użytkowania wieczystego działki nr (...) i znajdujących się tam budynków w całości bez spłat i dopłat na rzecz uczestników postępowania.

Do apelacji wnioskodawczyni przyłączył się uczestnik L. D.. Pozostali uczestnicy nie zajęli stanowiska w tej kwestii.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Apelacja nie zasługiwała na uwzględnienie.

W pierwszej kolejności należało odnieść się do twierdzeń skarżącej, że przed Sądem Rejonowym, wnosząc o przyznanie jej praw do nieruchomości w W. i G. nie wnioskowała przy tym o ustalenie spłat na rzecz pozostałych uczestników. Takie stanowisko wnioskodawczyni jest oczywiście niezgodne ze składanymi przez nią w toku postępowania w pierwszej instancji oświadczeniami. Już bowiem podczas rozprawy w dniu 19 października 2016 r. skarżąca, w nawiązaniu do stanowiska wyrażonego przez swojego pełnomocnika, który wnosił o przyznanie nieruchomości wnioskodawczyni ze spłatą na rzecz pozostałych uczestników postępowania, podawała, że rozmawiała z przedstawicielami banku o możliwości uzyskania kredytu w celu spłaty (protokół rozprawy - k. 331 akt sprawy). Podczas kolejnych terminów rozpraw wnioskodawczyni konsekwentnie nawiązywała do tak skonstruowanego wniosku o wyjście ze współwłasności, wnosząc między innymi o 24 miesięczny termin spłaty, tak jak na rozprawie dniu 30 marca 2017 r. (protokół rozprawy - k. 377 akt sprawy). Ponadto, skarżąca była obecna na rozprawach, kiedy jej pełnomocnik wnosił o ustalenie spłat i nie zgłaszała odmiennych wniosków.

Zdaniem Sądu Okręgowego, wnioskodawczyni musiała mieć przy tym świadomość, że ustalenie wysokości i terminu spłat jest warunkiem koniecznym do przyznania na jej rzecz praw do nieruchomości objętych wnioskiem, zwłaszcza w kontekście wniosku uczestników J. D. (1) i M. D. (1), którzy ostatecznie domagali się przyznania nieruchomości na ich rzecz, uzasadniając to swoim przekonaniem o braku możliwości spłaty po stronie wnioskodawczyni. Należy przy tym podkreślić, że zgodnie z treścią art. 212 § 2 k.c., który stanowi o możliwości zniesienia współwłasności poprzez przyznanie jej jednemu ze współwłaścicieli na własność, orzeczenie o spłatach na rzecz pozostałych współwłaścicieli (oczywiście jeżeli sami nie zrzekną się swoich roszczeń) ma charakter obligatoryjny.

Odnosząc się do wysokości kwot zsądzonych na rzecz uczestników, w pierwszym rzędzie należało odnieść się do zarzutu zawyżenia wartości nieruchomości przy ulicy (...) w W.. Nie budzi wątpliwości, że określenie wartości tej nieruchomości, było konieczne w celu ustalenia wysokości spłat należnych współspadkobiercom i wymagało wiadomości specjalnych, dlatego Sąd Rejonowy przeprowadził dowód z opinii biegłego sądowego w zakresie szacowania nieruchomości i opinię tę uznał za pełnowartościowy materiał dowodowy. Dodatkowo, po zgłoszeniu przez pełnomocnika wnioskodawczyni żądania przesłuchania biegłego, Sąd dopuścił dowód z ustnej opinii uzupełniającej. Biegły rzeczowo odniósł się do wszystkich wątpliwości zgłaszanych przez wnioskodawczynię i podtrzymał wnioski opinii, a skarżąca w dalszym toku postępowania jej nie kwestionowała.

Przedmiotem opinii biegłego nie jest przedstawienie faktów, lecz ich ocena na podstawie wiedzy fachowej (wiadomości specjalnych). Podważenie mocy dowodowej opinii, poprzez zakwestionowanie wiadomości specjalnych, do których biegli się odwołują, bądź wywodzenie z takiej opinii dalszych wniosków opartych na wiadomościach tego rodzaju, z uwagi na treść art. 278 § 1 k.p.c., może nastąpić wyłącznie poprzez przeprowadzenie dowodu z uzupełniającej opinii tych samych biegłych lub z opinii innego biegłego. Potrzeba powołania innego biegłego lub dalsze uzupełnienie przedstawionej opinii powinny jednak wynikać z okoliczności sprawy, a nie z samego niezadowolenia strony z dotychczasowej opinii. Dopuszczenia tego dowodu nie może zatem uzasadniać wyłącznie wniosek strony, lecz zawarte w tym wniosku konkretne uwagi i argumenty podważające miarodajność dotychczasowej opinii. W przeciwnym wypadku, wniosek taki musi być uznany za zmierzający wyłącznie do nieuzasadnionej zwłoki w postępowaniu, co winno skutkować jego pominięciem.

Kwestionując w apelacji opinię wydaną przez biegłego M. M., wnioskodawczyni zaprezentowała jedynie własny subiektywny punkt widzenia, nie poparty wypowiedziami specjalistów wyrażonymi choćby w opinii prywatnej, czy przykładami rynkowych transakcji dotyczących nieruchomości podobnych.

Wbrew stanowisku skarżącej, brak było także podstaw do rozliczenia nakładów poczynionych na nieruchomość stanowiącą przedmiot współwłasności. Co prawda, do wzajemnych roszczeń współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy wspólnej należą roszczenia z tytułu pobranych pożytków i innych przychodów oraz dokonanych nakładów, a art. 618 § 1 k.p.c., zgodnie z którym w postępowaniu o zniesienie współwłasności sąd rozstrzyga spory o prawo żądania zniesienia współwłasności i o prawo własności, jak również wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy, realizuje zasadę kompleksowego rozstrzygania w postępowaniu o zniesienie współwłasności roszczeń współwłaścicieli związanych z przedmiotem współwłasności. Jednak rozstrzygnięcie o roszczeniach z tytułu dokonanych nakładów może nastąpić tylko na żądanie uczestnika postępowania, nigdy z urzędu. Ponieważ są to roszczenia, dla których co do zasady przewidziana jest droga procesu, powinny być one sformułowane w miarę precyzyjnie, odpowiednio do wymagań formalnych pozwu, a sąd powinien ustosunkować się do zgłoszonych roszczeń tak jak w procesie, czyli uwzględniając je lub oddalając w całości lub w części w sentencji postanowienia.

Trzeba też podkreślić, że to na współwłaścicielu występującym o rozliczenie spoczywa ciężar dowodu faktu, iż nakłady zostały przez niego poczynione, a ponadto zgłaszający wniosek powinien wykazać ich wartość.

W rozpoznawanej sprawie zaś skarżąca nie tylko nie zgłosiła wniosku o rozliczenie nakładów, ale w żaden sposób nie wykazała, że w rzeczywistości je poniosła. Kwestia ta zaś musi budzić wątpliwości, biorąc pod uwagę fakt, że zgodnie z jej twierdzeniami miały być dokonywane na przestrzeni lat, a do 2005 r. wnioskodawczyni mieszkała razem ze swoją matką. Istotną kwestią jest również to, że nakłady podlegające rozliczeniu muszą zwiększać wartość rzeczy w chwili otwarcia spadku, czyli śmierci spadkodawcy. Ustalenia w tym przedmiocie wymagają wiadomości specjalnych biegłego, o którego powołanie na wskazaną okoliczność apelująca także nie wnosiła. Warto również zaznaczyć, że wnioskodawczyni korzystała z całej nieruchomości z wyłączeniem pozostałych współspadkobierców, a zatem przez szereg lat wyłącznie ona odnosiła związane z tym korzyści.

Z tych wszystkich względów, apelacja na podstawie art. 385 k.p.c. w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. podlegała oddaleniu jako bezzasadna.