Wyrok SN z 14 kwietnia 2010, sygn. III PK 63/09
Data orzeczenia
14 kwietnia 2010
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział III
Przewodniczący
SSN Kazimierz Jaśkowski
Tagi
Podstawa prawna
art. 11
kp
art. 31
kp
art. 36
kp
art. 52
postepowanie wykroczenia
art. 53
kp
art. 68
kp
art. 69
kp
art. 70
kp
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 14 kwietnia 2010 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Kazimierz Jaśkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Małgorzata Gersdorf
SSN Andrzej Wróbel
w sprawie z powództwa S. W.
przeciwko Urzędowi Gminy w D.
o wypowiedzenie umowy o pracę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 14 kwietnia 2010 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w K.
z dnia 29 maja 2009 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje Sądowi
Okręgowemu w K. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
2
U z a s a d n i e n i e
Pozwany Urząd Gminy w D., w sprawie z powództwa S. W. o
odszkodowanie z tytułu wadliwego rozwiązania stosunku pracy bez wypowiedzenia
na podstawie art. 53 §1 pkt 1 lit. b k.p., wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu
Okręgowego w K. z dnia 29 maja 2009 r., … 24/09. Zaskarżonym wyrokiem
oddalono jego apelację od wyroku Sądu Rejonowego w K., zasądzającego na rzecz
powoda tytułem żądanego odszkodowania kwotę 17.748,36 zł, stanowiącą
równowartość jego trzymiesięcznego wynagrodzenia za pracę.
Stan faktyczny ustalony przez Sąd Rejonowy został w pełni zaaprobowany
przez Sąd Okręgowy. Uchwałą Rady Miejskiej w D. z dnia 8 listopada 1995 r.
powód został powołany na stanowisko skarbnika Miasta i Gminy D. Stanowiło to
podstawę nawiązania jego stosunku pracy. Uchwałą tej Rady z dnia 14 grudnia
2007 r. odwołano powoda z tego stanowiska. Odwołanie było równoznaczne z
wypowiedzeniem umowy o pracę. W dniu odwołania i w okresie późniejszym
powód był na zwolnieniu lekarskim, a następnie pobierał świadczenie
rehabilitacyjne. W związku z upływem okresu uprawniającego pracodawcę do
rozwiązania umowy o pracę bez wypowiedzenia na podstawie art. 53 § 1 pkt 1 lit.
b k.p., Burmistrz pozwanej Gminy rozwiązał z powodem stosunek pracy z dniem 27
sierpnia 2008 r.
W ocenie prawnej obu Sądów to rozwiązanie było sprzeczne z prawem, gdyż
oświadczenie woli w imieniu pracodawcy zostało złożone przez nieuprawniony
organ. Zdaniem Sądów organem uprawnionym do rozwiązania stosunku pracy z
powodem była Rada Gminy, a nie jej Burmistrz. Sąd Okręgowy stwierdził, że
rozwiązanie stosunku pracy było dopuszczalne na podstawie odwołania (art. 70 §
2 i 3 k.p.). Przyjmując ten pogląd Sąd Okręgowy stwierdził jednocześnie, że nie
podziela odmiennego stanowiska, przedstawionego w wyroku Sądu Najwyższego z
dnia 30 maja 2001 r., I PKN 421/00 (OSNP 2003 nr 7, poz. 171), według którego w
takiej sytuacji, jak w rozpoznawanej sprawie, prawo rozwiązania stosunku pracy
służy przewodniczącemu zarządu gminy, a nie organowi, który powołał pracownika
na stanowisko. Tym samym Sąd Okręgowy podzielił pogląd wyrażony przez Sąd
Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 11 maja 2006 r., II PK 273/05 (OSNP
3
2007 nr 9 – 10, poz. 129) o właściwości rady gminy do rozwiązania stosunku pracy
z pracownikiem zatrudnionym na podstawie powołania.
W skardze kasacyjnej pozwany zarzucił naruszenie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b
oraz art. 70 § 2 i 3 k.p., art. 18 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o
samorządzie gminnym (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142, poz. 1591 ze zm.)
oraz art. 4 pkt 2a obowiązującej do dnia 31 grudnia 2008 r. ustawy z dnia 22 marca
1990 r. o pracownikach samorządowych (jednolity tekst: Dz.U. z 2001 r. Nr 142,
poz. 1593 ze zm.). Zdaniem skarżącego art. 4 pkt 2a ustawy o pracownikach
samorządowych, wskazujący na burmistrza jako organ właściwy do dokonywania
czynności z zakresu prawa pracy wobec skarbnika gminy, jest przepisem
szczególnym w stosunku do art. 72 § 1 zdanie drugie k.p. i dlatego ma przed nim
pierwszeństwo na mocy art. 5 oraz art. 70 § 12
k.p. Powołano się także na trafność
stanowiska przyjętego przez Sąd Najwyższy we wskazanym wyroku I PK 421/00.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna jest uzasadniona.
Zgodnie z art. 18 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym do wyłącznej
właściwości rady gminy należy powoływanie i odwoływanie skarbnika gminy na
wniosek wójta. Jak wynika z art. 2 pkt 3 ustawy o pracownikach samorządowych, to
powołanie powoduje powstanie stosunku pracy. Do tego stosunku w pierwszej
kolejności stosuje się przepisy ustawy o pracownikach samorządowych, a w
kwestiach nieuregulowanych w niej stosuje się odpowiednio przepisy Kodeksu
pracy (art. 31 ust. 1 ustawy o pracownikach samorządowych).
Relacje między powołaniem na stanowisko i odwołaniem z niego a
stosunkiem pracy określają przepisy art. 68 i n. k.p. Sytuacja jest prosta w
odniesieniu do powołania. Jest to oświadczenie złożone przez pracodawcę lub inny
upoważniony do tego podmiot, powodujące powstanie stosunku pracy za zgodą
pracownika (art. 68 § 1 w związku z art. 11 k.p.). Jest to zdarzenie równoważne z
zwarciem umowy o pracę i do stosunku pracy powstałego z powołania stosuje się
przepisy dotyczące umowy o pracę na czas nieokreślony, z wyłączeniami
wymienionymi w art. 69 k.p. Powołanie wywołuje więc dwa skutki - powierzenie
4
stanowiska i powstanie stosunku pracy – które następują w tym samym terminie
(art. 68 § 1 w związku z art. 682
k.p.).
Natomiast w odniesieniu do odwołania, z uwagi na konieczność ochrony
interesów pracownika, sytuacja jest złożona. Pozbawienie stanowiska jest
dopuszczalne w każdym czasie (art. 70 § 1 k.p.). Wpływ odwołania na stosunek
pracy określają art. 70 § 12
§ 3 k.p. Wynika z nich, że jeżeli przepis szczególny
nie stanowi inaczej, to odwołanie jest jednoznaczne w wypowiedzeniem umowy o
pracę lub z jej rozwiązaniem bez wypowiedzenia z przyczyn określonych w art. 52
lub 53 k.p. W rozpoznawanej sprawie mamy do czynienia z odwołaniem
równoznacznym z wypowiedzeniem umowy. Z reguły odwołanie równoznaczne z
wypowiedzeniem powoduje rozpoczęcie biegu wypowiedzenia i takiej sytuacji
dotyczy powołany wyrok Sądu Najwyższego II PK 273/05. Należy podzielić
wyrażony w nim pogląd, że wójt gminy nie może złożyć wypowiedzenia stosunku
pracy sekretarzowi gminy w czasie biegu okresu wypowiedzenia, który się
rozpoczął wskutek odwołania tego pracownika ze stanowiska w sposób
równoznaczny z wypowiedzeniem.
Jednakże odwołanie równoznaczne z wypowiedzeniem nie zawsze
powoduje rozpoczęcie biegu wypowiedzenia. Odwołanie jest dopuszczalne w
każdym czasie, a więc także w okresie usprawiedliwionej nieobecności w pracy, tak
jak to miało miejsce w rozpoznanej sprawie, w której powód był chory w dniu
odwołania. Ochrona interesów takiego pracownika określona jest w art. 72 § 1 k.p.
Przewiduje on, że wówczas bieg wypowiedzenia rozpoczyna się po upływie
usprawiedliwionej nieobecności (co nie zachodzi w niniejszej sprawie). Natomiast
istotne znaczenie dla rozpoznawanej sprawy ma drugie zdanie tego paragrafu,
według którego jeżeli usprawiedliwiona nieobecność trwa dłużej niż okres
przewidziany w art. 53 § 1 i 2 k.p., organ który pracownika powołał, może rozwiązać
stosunek pracy bez wypowiedzenia.
Mamy więc do czynienia ze złożoną sytuacją, w której organ uprawniony do
odwołania (rada gminy) odwołała powoda ze stanowiska, co było równoznaczne z
wypowiedzeniem mu stosunku pracy, jednakże to wypowiedzenie nie rozpoczęło
biegu z uwagi na chorobę powoda, której długotrwałość spowodowała powstanie
nowej przyczyny umożliwiającej rozwiązanie stosunku pracy na mocy art. 53 § 1
5
pkt 1 lit. b k.p. To rozwiązanie stosunku pracy jest oderwane od odwołania ze
stanowiska w tym sensie, że następuje na podstawie odrębnej czynności prawnej
w postaci oświadczenia woli złożonego pracownikowi już po odwołaniu go ze
stanowiska. Należy zgodzić się z poglądem wyrażonym przez Sąd Najwyższy w
powołanym wyroku I PKN 421/00, że w takiej sytuacji do rozwiązania stosunku
pracy z sekretarzem (skarbnikiem) gminy uprawniony jest przewodniczący zarządu
gminy (burmistrz), a nie organ, który powołał pracownika na stanowisko (zarząd
gminy). W uzasadnieniu tego wyroku Sąd Najwyższy odwołał się do art. 70 § 12
k.p. wyłączającego stosowanie przepisów Kodeksu pracy dotyczących rozwiązania
stosunku pracy z pracownikiem odwołanym ze stanowiska, jeżeli przepisy
szczególne stanowią inaczej. Na tej podstawie stwierdził, że do rozwiązania z
powodem umowy o pracę na podstawie art. 53 §1 pkt 1 lit. b k.p. nie był
uprawniony organ, który go powołał na stanowisko (art. 72 § 1 zdanie drugie k.p.)
lecz przewodniczący zarządu gminy (odpowiednio burmistrz), gdyż na mocy
przepisu szczególnego – art. 4 ustawy o pracownikach samorządowych – ma on
kompetencje do podejmowania w imieniu pracodawcy czynności wobec
pracowników niezależnie od sposobu nawiązania z nimi stosunku pracy. Można do
tego dodać, że w rozpoznawanej sprawie w czasie rozwiązania z powodem
stosunku pracy właściwość burmistrza była określona jeszcze wyraźniej, gdyż art.
4 pkt 2a ustawy o pracownikach samorządowych wprost wskazywał burmistrza jako
podmiot uprawniony do dokonywania czynności z zakresu prawa pracy wobec
skarbnika i sekretarza gminy. Sąd Okręgowy nie podzielił tego poglądu, jednakże
jego argumenty nie nawiązują w żadnym stopniu do uzasadnienia tego wyroku
Sądu Najwyższego.
Sąd Okręgowy nie rozważał kwestii rozwiązania stosunku pracy powoda na
podstawie art. 53 § 1 pkt 1 lit. b k.p. oraz znaczenia art. 70 § 12
k.p., lecz
opacznie zrozumiał pogląd wyrażony w wyroku I PKN 421/00 jako przyjmujący, że
powołanie oznacza jedynie powierzenie stanowiska, a nawiązanie i rozwiązanie
stosunku pracy należy do burmistrza. Błędne zrozumienie tego wyroku
doprowadziło do stwierdzenia przez Sąd Okręgowy, że występuje sprzeczność
między nim, a powołanym wyrokiem II PK 273/05. Jest to bezzasadne, gdyż
6
dotyczą one różnych sytuacji i nie są ze sobą sprzeczne, co trafnie podnosiła
strona pozwana w apelacji i powtórzyła w skardze kasacyjnej.
Słuszność poglądu Sądu Najwyższego wyrażonego w wyroku I PK 421/00
potwierdzają dalsze argumenty. Patrząc na omawiane zagadnienie właściwości
organu uprawnionego do rozwiązania z powodem stosunku pracy od strony ustroju
strony pozwanej trzeba podnieść, że regulujące go przepisy, przewidują
kompetencje rady gminy tylko w zakresie powołania i odwołania skarbnika gminy
(art. 18 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie gminnym). Nie mogą więc być podstawą
do podejmowania przez radę innych czynności odnoszących się do stosunku pracy
osoby powołanej na stanowisko. Przepis art. 18 ust. 2 pkt 3 ustawy o samorządzie
gminnym też ma charakter szczególny w rozumieniu art. 70 § 12
k.p., wyłączający
możliwość rozwiązania stosunku pracy przez radę gminy na podstawie art. 53 § 1
pkt 1 lit. b k.p. z pracownikiem uprzednio odwołanym przez nią ze stanowiska.
Należy także podnieść, że z zasady czynności w sprawach z zakresu prawa pracy
podejmuje osoba lub organ zarządzający pracodawcą (art. 31
k.p. ), a nie organ
stanowiący. Tak więc po odwołaniu pracownika z zajmowanego stanowiska organ
zarządzający (burmistrza) jest uprawniony do zawarcia z nim umowy o
wykonywanie innej pracy w okresie wypowiedzenia (art. 71 k.p.) lub do ustalenia z
pracownikiem wcześniejszego terminu rozwiązania stosunku pracy (art. 36 § 6
k.p.).
Z tych względów orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 39815
§ 1 k.p.c.