Postanowienie SN z 4 kwietnia 2011, sygn. I PZ 6/11
Data orzeczenia
4 kwietnia 2011
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Pracy, Ubezpieczeń Społecznych i Spraw Publicznych, Wydział I
Przewodniczący
SSN Bogusław Cudowski
Tagi
Podstawa prawna
art. 22
kp
art. 98
kpc
art. 102
kpc
art. 233
kpc
art. 316
kpc
art. 328
kpc
art. 382
kpc
art. 391
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (2)
POSTANOWIENIE
Dnia 4 kwietnia 2011 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Bogusław Cudowski (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Halina Kiryło
SSN Maciej Pacuda
w sprawie z powództwa J. W.
przeciwko Towarzystwu Budownictwa Społecznego "I." Spółce z o. o. w upadłości
w K.
o ustalenie istnienia stosunku pracy i wynagrodzenie za pracę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy, Ubezpieczeń
Społecznych i Spraw Publicznych w dniu 4 kwietnia 2011 r.,
zażalenia powoda na postanowienie Sądu Okręgowego - Sądu Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych w Ł.
z dnia 5 października 2010 r.,
oddala zażalenie.
Uzasadnienie
Wyrokiem z 14 kwietnia 2010 r. Sąd Rejonowy Sąd Pracy w P. oddalił
powództwo J. W. przeciwko Towarzystwu Budownictwa Społecznego I. spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością w K. o ustalenie istnienia stosunku pracy (pkt 1),
zasądził od powoda na rzecz pozwanego kwotę 90 złotych tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego (pkt 2 ) oraz nie obciążył powoda kosztami procesu w
pozostałej części (pkt 3 ).
2
Sąd I instancji stwierdził, że zawarta wbrew obowiązującym przepisom
kodeksu handlowego umowa o pracę z powodem była umową pozorną. Zdaniem
Sądu jedynym celem jej zawarcia było zapewnienie możliwości korzystania z
zysków oddziału a zatem ominięcie przepisów umowy spółki zakazujących podziału
zysków i ustawy o niektórych formach popierania budownictwa mieszkaniowego.
Sąd zbadał zatem, czy pomiędzy stronami nie doszło do nawiązania stosunku
pracy w sposób dorozumiany i ustalił, że stosunek istniejący pomiędzy powodem a
pozwaną spółką nie zawierał cech stosunku pracy z art. 22 § 1 k.p. O kosztach
zastępstwa procesowego Sąd orzekł w oparciu o art. 98 k.p.c. w związku z § 11 pkt
3 i § 2 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w
sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb
Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego
ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r. Nr 163, poz. 1349 ze zm.). O pozostałych
kosztach procesu orzeczono w oparciu o art. 102 k.p.c.
Powód zaskarżył wyrok w całości apelacją. Wyrokiem z 5 października 2010
r. Sąd Okręgowy Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Ł. oddalił apelację
(pkt 1) i zasądził od powoda na rzecz pozwanej spółki 960 zł tytułem zwrotu
kosztów zastępstwa procesowego za II instancję (pkt 2).
Sąd w uzasadnieniu stwierdził, że trafnie w I instancji uznano, że powoda z
pozwaną spółką nie łączył stosunek pracy. W zakresie kosztów podniesiono, że
stronę pozwaną, która w postępowaniu apelacyjnym wygrała sprawę w całości,
reprezentował pełnomocnik z wyboru. Zatem zgodnie z art. 98 k.p.c. i § 11 ust. 1
pkt 2 i 3 w związku z § 12 ust. 1 pkt 1 w związku z § 6 pkt 5 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za
czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy
prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2002 r., nr
163. poz. 1348 ze zm.). Sąd Okręgowy zasądził od powoda na rzecz pozwanego
960 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego za drugą instancję. W tym
zakresie Sąd podkreślił, że wniosek powoda o nieobciążanie kosztami procesu nie
został uwzględniony, ponieważ odwołujący nie przywołał jakichkolwiek okoliczności
mogących przemawiać za jego zasadnością lub celowością.
3
Powód wniósł zażalenie na pkt 2. wyroku Sądu Okręgowego. Zarzucono
naruszenie: 1) art. 382 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. poprzez
nieuzasadnione przyjęcie, że powód nie przywołał jakichkolwiek okoliczności
mogących przemawiać za zasadnością lub celowością nie obciążania go
obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. W opinii skarżącego okoliczności te zostały
przywołane wraz z potwierdzającymi je dowodami zarówno w postępowaniu
pierwszoinstancyjnym, jak i odwoławczym. Żadna z okoliczności podnoszonych
przed Sądem I instancji w trakcie orzekania przez Sąd II instancji nie straciła na
aktualności. Sąd II instancji powinien je zatem rozważyć w oparciu o cały materiał
dowodowy zgromadzony w sprawie, 2) art. 102 k.p.c. przez jego niezastosowanie.
Materiał zgromadzony w całym postępowaniu i szczególny charakter sprawy
przemawiały za nieobciążaniem powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu, 3)
art. 391 § 1 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c. przez nie wskazanie w
uzasadnieniu wyroku w części dotyczącej kosztów procesu, dlaczego dotychczas
podnoszone przez powoda okoliczności wraz z uzasadniającymi je dowodami nie
przemawiają za zasadnością lub celowością nieobciążania powoda kosztami
zastępstwa procesowego. Okoliczności te były podstawą do zastosowania art. 102
k.p.c. w postępowaniu przed Sądem I instancji i istniały również w trakcie
postępowania apelacyjnego.
Wniesiono o: uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy
Sądowi II instancji do ponownego rozpoznania sprawy, ewentualnie o zmianę
zaskarżonego postanowienia i orzeczenie o nie obciążaniu powoda obowiązkiem
zwrotu kosztów procesu za drugą instancję, zwolnienie powoda z obowiązku
uiszczenia opłaty od zażalenia z uwagi na jego trudną sytuację rodzinną i
majątkową. W przypadku oddalenia zażalenia wniesiono o nie obciążanie powoda
obowiązkiem zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego z powołaniem się na
okoliczności i dowody wskazane w uzasadnieniu.
Z powołaniem się na art. 3941
§ 3 k.p.c. w związku z art. 394 § 3 k.p.c.
wskazano nowe okoliczności uzasadniające złożenie zażalenie, w tym
potwierdzające szczególna sytuację powoda, tj. toczące się przeciwko niemu
postępowanie egzekucyjne w sprawie KM …/10 prowadzonej przez Komornika
Sądowego w P. na kwotę przekraczającą 450 000 zł z tytułu kredytu poręczonego
4
za pozwaną spółkę. Wniesiono jednocześnie o dopuszczenie jako dowodów w
sprawie dokumentów w postaci: 1) zawiadomienia o wszczęciu egzekucji w sprawie
KM …/10 przeciwko powodowi, 2) umowy o pracę powoda, 3) zaświadczenia z
Urzędu Miejskiego w P. o zawieszeniu działalności gospodarczej prowadzonej
przez powoda, 4) zawiadomienia banku PKO BP S.A. o wysokości raty kredytu, 5)
faktur VAT o nr 400/2010, 260/2010, 267/2010, 282/2010 za leki, 6) orzeczenia o
zaliczeniu powoda do znacznego stopnia niepełnosprawności, na okoliczności
wskazane w ich treści oraz dla uzasadnienia wniosku o zwolnienie od kosztów
sądowych.
W uzasadnieniu zażalenia podniesiono przede wszystkim, że wszystkie
okoliczności uzasadniające trudną sytuację rodzinną i majątkową powoda były w
aktach i powinny być znane Sądowi II instancji orzekającemu na podstawie
całokształtu materiału zgromadzonego w sprawie. W opinii skarżącego art. 102
k.p.c., który przewiduje możliwość nie obciążania kosztami ustępowania w całości
lub części strony przegrywającej sprawę, nie zwalnia sądu od samodzielnej oceny i
ustalenia, czy strona przegrywająca proces jest w stanie ponieść koszty procesu.
Art. 102 k.p.c. nie przesądza o tym, że sąd rozważając decyzję o nie obciążeniu
strony kosztami procesu, nie może działać z urzędu i dokonywać ustaleń we
własnym zakresie. Dotyczy to również ustalania sytuacji rodzinnej, finansowej
strony na dzień orzekania w postępowaniu odwoławczym, jeżeli tylko sąd uzna, że
dla oceny zasadności bądź celowości wniosku potrzebuje nowych dowodów lub
nowych faktów potwierdzających okoliczności już udokumentowane w
gromadzonym materiale.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Reguła odpowiedzialności za wynik procesu jest jedną z podstawowych
zasad rozstrzygania o kosztach procesu (art. 98 § 1 k.p.c.). Strona przegrywająca
(merytorycznie albo formalnie) zobowiązana jest zwrócić swemu przeciwnikowi
poniesione przez niego koszty procesu (zob. m.in. uchwała składu siedmiu sędziów
SN – zasada prawna z 23 czerwca 1951 r., C 67/51, OSN(C) 1951, nr 3, poz. 63;
postanowienie SN z 10 września 1963 r., I CZ 97/63, OSNC 1964, nr 4, poz. 85).
5
Wyjątkiem od tej reguły jest art. 102 k.p.c., który wyraża zasadę słuszności w
orzekaniu o kosztach.
Decydujące znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy ma ocena charakteru
kompetencji sądu do stosowania art. 102 k.p.c. i ocena jego niezastosowania w
przez Sąd Okręgowy w Ł. W pierwszej kolejności należy stwierdzić, że również w
odniesieniu do zastosowania w wyroku kończącym sprawę w instancji art. 102
k.p.c. obowiązuje ogólna zasada orzekania, zgodnie z którą sąd wydaje wyrok,
biorąc za podstawę stan rzeczy istniejący w chwili zamknięcia rozprawy (art. 316 §
1 k.p.c.). Tym samym Sąd Okręgowy był obowiązany uwzględnić tylko te
okoliczności, które zostały ujawnione w toku postępowania do chwili zamknięcia
rozprawy (postanowienie SN z 18 października 2010 r., I PZ 19/10, niepubl.).
Zgodnie z przyjętym w orzecznictwie Sądu Najwyższego poglądem
skorzystanie z art. 102 k.p.c. jest suwerennym uprawnieniem jurysdykcyjnym sądu
orzekającego i to do jego oceny należy przesądzenie, czy wystąpił szczególnie
uzasadniony wypadek, który uzasadnia odstąpienie od generalnej zasady (art. 98 §
1 k.p.c.) obciążenia kosztami procesu strony przegrywającej spór (postanowienia
SN z: 17 marca 2010 r., II CZ 105/09, niepubl., 11 lutego 2010 r., I CZ 112/09, LEX
564753, 2 grudnia 2009 r., I CZ 92/09, niepubl., 18 października 2010 r., I PZ
15/10, niepubl., 2 czerwiec 2010 r., I PZ 2/10, niepubl., 11 luty 2010 r., I CZ 112/09,
LEX nr 564753, 13 grudnia 2007 r., I CZ 110/07, LEX nr 621775). Ocena ta nie
może być dowolna oraz wymaga uzasadnienia zawierającego przedstawienie
okoliczności, które sąd uznał za wypadki szczególnie uzasadnione w rozumieniu
tego przepisu (postanowienie SN z 11 lutego 2010 r., I CZ 111/09, niepubl.).
Nie jest więc obowiązkiem sądu odstępowanie od zasady zwrotu kosztów,
jeżeli nie dopatrzy się w sprawie szczególnie uzasadnionego przypadku (wyrok SN
z 8 listopada 2001 r., II UKN 581/00 LEX nr 567859). W niniejszej sprawie to
skarżący podnosił konieczność zastosowania art. 102 k.p.c. Na Sądzie Okręgowym
nie ciążył zatem szczególny obowiązek uzasadnienia stosowania reguły ogólnej z
art. 98 k.p.c. a tym bardziej podejmowania działań z urzędu, czego domagał się
skarżący, w celu ewentualnego sprawdzenia okoliczności, które miałyby uzasadnić
zastosowanie wyjątku z art. 102 k.p.c.
6
Z tego względu zażalenie, pozbawione uzasadnionych podstaw, podlegało
oddaleniu na podstawie art. 3941
§ 3 k.p.c. w związku z art. 39814
k.p.c.