Wyrok z 8 lipca 2020, sygn. II Ca 474/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 8 lipca 2020 roku

Sąd Okręgowy w Opolu II Wydział Cywilny Odwoławczy

w składzie następującym:

po rozpoznaniu w dniu 8 lipca 2020 roku w Opolu

na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa P. K. (1)

przeciwko (...) S.A. z siedzibą w U.

o zapłatę

na skutek apelacji strony pozwanej

od wyroku Sądu Rejonowego w Nysie

z dnia 28 stycznia 2020 roku

sygn. akt I C 1459/19

I.  zmienia zaskarżony wyrok w ten sposób, że powództwo oddala i zasądza od powoda P. K. (1) na rzecz strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w U. kwotę 1.817 (jeden tysiąc osiemset siedemnaście) zł tytułem zwrotu kosztów procesu,

II.  zasądza od powoda P. K. (1) na rzecz strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w U. kwotę 1.400 (jeden tysiąc czterysta) tytułem zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

UZASADNIENIE

Zaskarżonym wyrokiem z 28 stycznia 2020 roku Sąd Rejonowy w Nysie zasądził od strony pozwanej (...) S.A. z siedzibą w U. na rzecz powoda P. K. (1) 9.840 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od 5 września 2019 r. do dnia zapłaty oraz zasadził od strony pozwanej na rzecz powoda 2.309 zł tytułem zwrotu poniesionych kosztów procesu. Sąd Rejonowy wskazał, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowią przepisy art. 19 i 34 ustawy z 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych oraz art. 435 kc, 436 kc oraz 444 kc i 361 kc , a co do odsetek za opóźnienie art. 476 i 481 kc. Obrażenia ciała, jakich doznał powód w następstwie wypadku komunikacyjnego z 25 września 2015 r. oraz konieczność podjęcia przez powoda długotrwałego leczenia spowodowały, że powód nie był w stanie samodzielnie dochodzić od strony pozwanej świadczeń z tytułu zadośćuczynienia w związku z doznaną krzywdą oraz odszkodowania za poniesiona szkodę, będących skutkiem wskazanego zdarzenia drogowego, za który odpowiedzialność spoczywa na stronie pozwanej, jako zakładzie ubezpieczeń, z którym sprawcę wypadku łączyła umowa obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych.

W związku z powyższym, powód w celu dochodzenia przysługujących mu świadczeń zmuszony był skorzystać z pomocy, w tym prawnej, podmiotu zawodowego zajmującego się dochodzeniem roszczeń.

Odszkodowanie w wysokości 9.707,65 zł, odpowiadające części wynagrodzenia zapłaconego przez powoda (...) Sp. z o.o. w U. na podstawie faktury z 6 lutego 2018 r., Sąd Rejonowy w Nysie zasądził na rzecz P. K. (1) od (...) S.A. z siedzibą w U.. Do zapłaty pozostała druga część wynagrodzenia w wysokości 9.840 zł, stanowiąca przedmiot niniejszej sprawy.

Dochodzone przez powoda roszczenie w wysokości 9.840 zł, tak jak zasądzone wyrokiem z 7 listopada 2018 r. wydanym w sprawie o sygn. akt I C 1354/18 – 9.707,65 zł pozostaje niewątpliwie w związku przyczynowym z doznaną przez powoda szkodą będącą następstwem wypadku komunikacyjnego, któremu powód uległ 25 września 2015 r., powiększając zakres doznanej szkody (por. uchwałę SN z 13 marca 2012 r. sygn. akt III CZP 75/11), stanowiąc resztę wynagrodzenia za świadczone na rzecz powoda usługi przez (...) Sp. z o.o. w U., a co za tym idzie, powód jest uprawniony domagać się od strony pozwanej zwrotu całości poniesionych kosztów pomocy świadczonej powodowi przez (...) Sp. z o.o. w U..

W ocenie Sądu Rejonowego w Nysie strona pozwana natomiast w żaden sposób nie wykazała dowodowo, aby wynagrodzenie na poziomie 20% wypłaconego powodowi świadczenia powiększone o należny podatek VAT, odbiegało od stawek rynkowych za tego rodzaju usługi, jakie (...) Sp. z o.o. w U. świadczył na rzecz powoda. Nie wykazała szczególności, aby było rażąco zawyżone względnie, aby wynagrodzenie nie należało się (...) Sp. z o.o. w U. z uwagi na niewykonanie albo nienależyte wykonanie przez wskazaną Spółkę umowy o współpracy zawartej z powodem. Wynagrodzenie zostało ustalone procentowo w oparciu o zasadę swobody umów i to na stronie pozwanej ciążył zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 6 kc obowiązek wykazania dowodowo, że tak ustalone wynagrodzenie odbiega od stawek rynkowych za tego rodzaju usługi, względnie z innych przyczyn nie należy się (...) Sp. z o.o. w U..

Apelację od wyroku Sądu Rejonowego w Nysie z 28 stycznia 2020 roku wniosła strona pozwana zaskarżając go w całości.

Strona pozwana zarzuciła naruszenie art. 235 ^{( 2)} § 1 pkt. 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. oraz art. 278 § 1 k.p.c. poprzez niezasadne pominięcie wniosków pozwanego o dopuszczenie dowodu z dokumentów i zdjęć zawartych w aktach II K 287/16, zeznań świadków B. N. oraz B. B. oraz z opinii biegłego z zakresu rekonstrukcji wypadków drogowych, choć dowody te służyły ustaleniu istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności i brak było podstaw do ich pominięcia; naruszenie art. 6 k.c. poprzez niezasadne – zwłaszcza w kontekście rozstrzygnięcia Sądu Rejonowego w Nysie w sprawie I C 1354/18 – przyjęcie, że to na pozwanym spoczywał ciężar wykazania, iż dochodzone przez powoda koszty wynikające z faktury VAT nr (...) nie stanowią niezbędnych, celowych i rynkowych wydatków na pomoc w postępowaniu likwidacyjnym, zaś ich wysokość nie odpowiada uzasadnionemu nakładowi pracy pełnomocnika; naruszenie art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolne ustalenie, że koszty wynikające z faktury VAT nr (...) stanowiły niezbędne, celowe i rynkowe wydatki na pomoc w postępowaniu likwidacyjnym, zaś ich wysokość odpowiada uzasadnionemu nakładowi pracy pełnomocnika; naruszenie art. 361 § 1 i 2 poprzez przyznanie odszkodowania za identyczną szkodę, jak ta wynagrodzona wyrokiem Sądu Rejonowego w Nysie w sprawie I C 1354/18; naruszenie art. 362 kc poprzez przyznanie odszkodowania za identyczną szkodę, jak ta wynagrodzona wyrokiem Sądu Rejonowego w Nysie w sprawie I C 1354/18 oraz naruszenie art. 362 kc poprzez niezasadne pominiecie zarzutu przyrzeczenia się powoda do powstania szkody i brak ograniczenia odpowiedzialności spoczywającej na pozwanym.

Wskazując na powyższe strona pozwana wniosła o zmianę wyroku poprzez oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu wg norm przepisanych, ewentualnie wniosła o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Rejonowemu oraz zasadzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postepowania apelacyjnego wg norm przepisanych, a w tym kosztów zastępstwa procesowego.

Powód P. K. (2) wnosił o oddalenie apelacji i o zasadzenie zwrotu kosztów procesu w postępowaniu apelacyjnym.

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja strony pozwanej była zasadna i skutkowała zmianą zaskarżonego wyroku przez oddalenie powództwa.

Apelacja zmierzała przede wszystkim do wykazania, że dochodzone przez powoda P. K. (1) koszty wynikające z faktury (...) nie stanowią niezbędnych i celowych wydatków na pomoc prawną w postępowaniu likwidacyjnym toczącym się przed wytoczeniem powództwa między stronami, a tym samym że doszło do naruszenia art. 361 §1 i §2 k.c. i zarzut ten jest zasadny. Pozwany zakład ubezpieczeń jako podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania za skutki wypadku komunikacyjnego, w którym szkody doznał powód, ponosi bowiem odpowiedzialność jedynie za normalne następstwa działania lub zaniechania, z którego wynikła szkoda.

Istota ubezpieczenia OC sprowadza się do tego, że zakład ubezpieczeń zobowiązuje się do wypłaty odszkodowania za szkodę wyrządzoną osobie poszkodowanej, względem której odpowiedzialność za szkodę ponosi ubezpieczający albo osoba, na rzecz której zwarta została umowa ubezpieczenia (822 k.c.). Wierzytelność poszkodowanego przeciwko zakładowi ubezpieczeń wypływa zatem ze stosunku prawnego powstałego między tymi stronami, a jego podstawą jest istnienie umowy ubezpieczenia OC zawartej przez zakład ubezpieczeń i sprawcę szkody oraz fakt wyrządzenia szkody przez posiadacza pojazdu. Skorzystanie z pomocy prawnej po wystąpieniu zdarzenia objętego ochroną ubezpieczeniową może zostać uznane w okolicznościach konkretnej sprawy za szkodę podlegającą naprawieniu w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej, jeżeli pomiędzy tymi zdarzeniami występuje tzw. adekwatny związek przyczynowy w rozumieniu art. 361 § 1 k.c.

Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 marca 2013 roku, sygn. akt III CZP 75/11 i w później wydanych wyrokach wskazał, że uzasadnione i konieczne koszty pomocy świadczonej przez osobę mającą niezbędne kwalifikacje zawodowe poniesione przez poszkodowanego w postępowaniu przedsądowym prowadzonym przez ubezpieczyciela, mogą w okolicznościach konkretnej sprawy stanowić szkodę majątkową podlegającą naprawieniu w ramach ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej. Uchwała odnosiła się do ubezpieczeń komunikacyjnych. Odwołanie się do pojęcia „w okolicznościach konkretnej sprawy” wskazuje na konieczność dokonania oceny, czy w danej indywidualnej sprawie zaistniały faktyczne podstawy do skorzystania z usług profesjonalnego prawnika, a tym samym czy poniesienie przez poszkodowanego kosztów w tym zakresie może być uznane za niezbędne i celowe. Nie budzi wątpliwości, że jeżeli ofiarą wypadku komunikacyjnego jest osoba nieporadna, wykazująca brak wiedzy oraz doświadczenia w dochodzeniu rekompensaty finansowej od ubezpieczyciela, bądź której stan zdrowia, jak w przypadku powoda, uniemożliwia aktywny bądź samodzielny udział w dochodzeniu świadczeń od ubezpieczyciela sprawcy wypadku komunikacyjnego, to skorzystanie przez poszkodowanego z profesjonalnej obsługi prawnej jest jak najbardziej zasadne. Trudno wówczas sądowi skutecznie zarzucić naruszenie art. 361 § 1 k.c. w razie uwzględnienia takiego składnika odszkodowania dla poszkodowanego w ramach dochodzenia świadczeń od zakładu ubezpieczeń, w którym ubezpieczenie OC pojazdu posiadał sprawca wypadku komunikacyjnego. Żądanie zwrotu wydatku poniesionego przez poszkodowanego jest zasadne w szczególności, gdy sprawa jest zawiła i skomplikowana, co dodatkowo wskazuje na celowość poniesienia wydatku na obsługę prawną przedprocesową. Za każdym jednak razem, to na poszkodowanym spoczywa zgodnie z art. 6 k.c. obowiązek wykazania, że poniesienie takich kosztów było konieczne i obiektywnie uzasadnione.

W przedmiotowej sprawie podkreślić należy za apelującym, że Sąd Rejonowy w Nysie w sprawie I C 1354/18 w wyroku z 24 października 2018 roku zasądził od pozwanego ubezpieczyciela tożsamego z pozwanym w niniejszej sprawie kwotę 9707 złotych tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi P. K. (2) na podstawie umowy zawartej z podmiotem (...) Sp. z o.o. w U. w postępowaniu związanym z likwidacją szkody materialnej i niematerialnej doznanej przez P. K. (1) na skutek wypadku komunikacyjnego, do którego doszło w dniu 25 września 2015 roku. Apelacja strony pozwanej została oddalona wyrokiem Sądu Okręgowego w Opolu z 9 maja 2019 roku w sprawie II Ca 137/19. Sąd Okręgowy analizując w tej sprawie zasadność uwzględnienia żądania powoda z tytułu obciążających go kosztów reprezentacji przez firmę (...) Sp. z o.o. w U. w toku postępowania o likwidację szkody na podstawie umowy zawartej 13 października 2016 roku podniósł, że sytuacja powoda po wypadku wskazywała na konieczność poniesienia tego wydatku i ma on bezpośredni związek z wypadkiem komunikacyjnym, w którym powód został poszkodowany. Nadto w ocenie Sądu Okręgowego w Opolu także wysokość kosztów pomocy prawnej udzielonej powodowi w postępowaniu likwidacyjnym określona w sposób prowizyjny, nie wskazuje, aby były to koszty rażąco wygórowane. Orzeczenia powyższe były Sądowi Rejonowemu w Nysie w orzekającemu w przedmiotowej sprawie znane.

Podzielając powyższe stanowisko znajdujące oparcie w powołanej wyżej uchwale Sądu Najwyższego nie sposób jednak zaaprobować w szczególności na gruncie art. 361 k. c. słuszności twierdzeń powoda podnoszonych w niniejszej sprawie, że odpowiedzialność strony pozwanej rozciąga się na każde świadczenie należne firmie (...) Sp. z o.o. w U. z umowy podpisanej z powodem 13 października 2016 roku obejmujące wynagrodzenie ustalone prowizyjnie w zależności od wysokości każdego ze świadczeń wypłaconych powodowi przez pozwanego ubezpieczyciela.
Nie sposób bowiem określić tych kosztów mianem zasadnych i celowych.
Przede wszystkim firma (...) Sp. z o.o. w U. formułowała żądania powoda w toku tego samego postępowania likwidacyjnego i pomagała powodowi w zgromadzeniu odpowiednich dokumentów, które dotyczyły całości szkód doznanych przez poszkodowanego, a wypłacanie powodowi poszczególnych świadczeń w częściach i pobieranie od powoda wynagrodzenia prowizyjnego w wysokości 20% od każdego z przyznanych świadczeń, nie uzasadnia obciążenia nimi każdorazowo pozwanego ubezpieczyciela. Powód P. K. (2) dobrowolnie zdecydował się na zawarcie umowy określonej treści z wybraną przez siebie firmą zajmującą się pomocą w dochodzeniu odszkodowań, a obowiązki finansowe spoczywające na powodzie w związku z zawarciem takiej umowy i podjęciem działań zmierzających do uzyskania świadczeń od ubezpieczyciela nie mogą automatycznie obciążać zakładu ubezpieczeń, którego odpowiedzialność kształtują przepisy ustawy oraz umowy ubezpieczenia OC zawartej ze sprawcą wypadku komunikacyjnego.

Należy również bez konieczności szerszego przytaczania podzielić pogląd skarżącego w zakresie dokonania przez Sąd I instancji niewłaściwej interpretacji art. 6 k.c. przez obciążenie strony pozwanej obowiązkiem wykazania, że żądanie powoda nie jest zasadne i jest w okolicznościach sprawy wygórowane, podczas gdy przepis ten w pierwszej kolejności obciąża powoda koniecznością wykazania swoich twierdzeń zarówno co do istnienia podstawy żądania jak i co do jego zasadności w zakresie wysokości żądanego świadczenia.

Zważywszy zatem, że w okolicznościach przedmiotowej sprawy przy uwzględnieniu wysokości dotychczas zasądzonych na rzecz powoda od pozwanego kosztów pomocy prawnej udzielonej mu przez pomiot, z którym powód związany był stosunkiem umownym w postępowaniu mającym na celu likwidację szkody wyrządzonej przez sprawcę wypadku komunikacyjnego posiadającego ubezpieczenie OC, zważywszy również, że na treść tej umowy pozwany nie miał wpływu, wskazać należy że pozwany zakład ubezpieczeń mogą obciążać jedynie koszty niezbędne dla zabezpieczenia praw powoda w postępowaniu likwidacyjnym, a nie wszelkie wydatki, jakie obciążają P. K. (1) ze stosunku umownego zawartego z firmą zajmującą się prowadzeniem spraw odszkodowawczych. Powód mając na uwadze dotychczas przyznane świadczenie z tytułu udziału tego podmiotu w postępowaniu likwidacyjnym nie wykazał bowiem co do zasady ani co do wysokości podstaw do obciążenia nimi strony pozwanej w ramach art. 361 k. c.

Mając powyższe na uwadze brak było konieczności ustosunkowania się szczegółowo do dalszych zarzutów i wniosków apelacji, która w efekcie doprowadziła do zmiany zaskarżonego wyroku na podstawie art. 386§1 k.p.c.

Na podstawie art. 108 k.p.c mając na uwadze wynik postępowania apelacyjnego i treść art. 98 k.p.c. oraz wniosek apelującego w tym przedmiocie sąd odwoławczy zasądził od powoda na rzecz strony pozwanej koszty procesu w postępowaniu przed Sądem I Instancji obejmujące koszty zastępstwa prawnego według stawek przewidzianych w § 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz w postępowaniu apelacyjnym na które składa się koszt opłaty od apelacji w kwocie 500 zł i koszty zastępstwa prawnego według stawek przewidzianych stawek przewidzianych w § 2 pkt 4 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.).