Wyrok SN z 19 maja 2006, sygn. III CSK 11/05
Data orzeczenia
19 maja 2006
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Antoni Górski
Tagi
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 19 maja 2006 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Antoni Górski (przewodniczący)
SSN Zbigniew Kwaśniewski
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)
Protokolant Bożena Kowalska
w sprawie z powództwa Samodzielnego Publicznego Zakładu Opieki Zdrowotnej
w D.
przeciwko Narodowemu Funduszowi Zdrowia – L. Oddziałowi Wojewódzkiemu o
zapłatę,
po rozpoznaniu na rozprawie w Izbie Cywilnej w dniu 19 maja 2006 r.,
skargi kasacyjnej strony powodowej
od wyroku Sądu Apelacyjnego w […]
z dnia 17 lutego 2005 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Sądowi
Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
2
Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w D. wniósł o zasądzenie
od Narodowego Funduszu Zdrowia kwoty 148.189,39 zł z ustawowymi odsetkami
od dnia 11 czerwca 2004 r.
Sąd Okręgowy w L. wyrokiem z dnia 12 października 2004 r. oddalił
powództwo ustalając następujący stan faktyczny sprawy. W latach 2001-2003
Samodzielny Publiczny Zakład Opieki Zdrowotnej w D. zawierał z L. Regionalną
Kasą Chorych umowy o udzielanie świadczeń zdrowotnych przysługujących
ubezpieczonym w ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego w zakresie
lecznictwa. Począwszy od 1 stycznia 2001 r. Samodzielny Publiczny Zakład Opieki
Zdrowotnej w D., związany regulacją wprowadzoną w art. 4a ustawy z dnia 16
grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych
wynagrodzeń u przedsiębiorców (Dz. U. z 2001 r. Nr 5, poz. 45 ze zm.), był
zobowiązany wypłacić pracownikom wynagrodzenie powiększone zgodnie z
ustawą. Podwyżki te zostały wypłacone. Umowy zawarte przez powoda z L.
Regionalną Kasą Chorych nie przewidywały zwiększenia świadczenia należnego
powodowi z tytułu konieczności wykonania obowiązku nałożonego przez ustawę.
W tych okolicznościach faktycznych Sąd Okręgowy uznał, że powództwo nie
jest zasadne, bowiem powód nie wykazał istnienia podstaw prawnych do przyjęcia
odpowiedzialności pozwanego za zobowiązania wskazane w pozwie.
Sąd Okręgowy, odnosząc się do wskazania w pozwie jako podstawy prawnej
roszczenia art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie
kształtowania przyrostu przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców, powołał się
na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 grudnia 2002 r., K 43/01, oraz na
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 2 września 2003 r., I CK 1423/03. Następnie
podkreślił, że na podstawie art. 54 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 1991 r.
o zakładach opieki zdrowotnej kasy chorych płaciły zakładom opieki zdrowotnej za
określone w kontrakcie usługi medyczne. To zaś, jak owe zakłady rozdysponują
uzyskane środki finansowe, należało do ich wyłącznej kompetencji. Trudno też –
zdaniem Sądu Okręgowego – wywieść odpowiedzialność pozwanego z tego, iż
przy zawieraniu umów kasy chorych (czy też obecnie ich następcą - NFZ) winny
3
uwzględniać zwiększenie kosztów spowodowanych wprowadzeniem od 1 stycznia
2001 r. podwyżki wynagrodzeń.
Zdaniem Sądu Okręgowego nie można przyjąć odpowiedzialności
pozwanego z tytułu niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania.
Dopóki powód nie wykaże, iż którakolwiek z umów przewidywała obowiązek
refundowania wypłaconych wynagrodzeń, dopóty o odpowiedzialności kontraktowej
nie może być mowy.
Według Sądu Okręgowego brak jest też podstaw do uznania jako podstawy
odpowiedzialności pozwanego art. 518 k.c. Powód nie wykazał, że zachodzą
pomiędzy stronami przesłanki dające podstawę do uznania, że powód regulując
wierzytelności swoich pracowników spłacił cudzy dług w rozumieniu art. 518 k.c.
Sąd Okręgowy podkreślił, że źródłem roszczenia dochodzonego przez
powoda nie może być również orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego, na które
powołuje się powód. Żaden przepis nie przewiduje, aby orzeczenie Trybunału
Konstytucyjnego czy jego uzasadnienie mogło być źródłem zobowiązania.
Ubocznie Sąd Okręgowy zauważył też, że w stanie faktycznym sprawy nie
znajduje zastosowania konstrukcja wyzysku unormowana w art. 388 § 1 k.c.
Zdaniem Sądu Okręgowego, strony były związane umowami, do których
należy stosować przepisy o umowie zlecenia (art. 750 k.c.). Termin przedawnienia
roszczenia powoda o wynagrodzenie za spełnione czynności wynosi dwa lata (art.
751 pkt 1 k.c.), zatem roszczenie byłoby przynajmniej w części przedawnione.
Powód wniósł apelację od wyroku Sądu Okręgowego.
Sąd Apelacyjny wyrokiem z dnia 17 lutego 2005 r., oddalił apelację
podkreślając, że Sąd Okręgowy dokonał dokładnej i szczegółowej oceny
wskazanych przez powoda podstaw prawnych dochodzonego roszczenia i słusznie
przyjął, iż nie uzasadniają one źródła odpowiedzialności pozwanego.
Powód w skardze kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania,
mianowicie art. 385 k.p.c., art. 386 § 1 k.p.c., art. 187 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
i art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c., a także prawa materialnego, mianowicie
art. 518 k.c. i art. 4a ustawy o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu
przeciętnych wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw,
a także art. 405, art. 3571
, art. 751 i art. 118 k.c.
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu wobec zasadności zarzutu
dokonania przez Sąd Apelacyjny nietrafnej wykładni art. 4a ustawy z dnia
16 grudnia 1994 r. o negocjacyjnym systemie kształtowania przyrostu przeciętnych
wynagrodzeń u przedsiębiorców oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. z 1995 r.
Nr 1, poz. 2 ze zm.). Sąd Apelacyjny uznał mianowicie, że przepis ten nie stanowi
podstawy roszczenia powoda w stosunku do pozwanego. Wykładnia powołanego
przepisu była przedmiotem rozbieżnych orzeczeń Sądu Najwyższego, czego
konsekwencją stało się przedstawienie zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia
składowi powiększonemu Sądu Najwyższego. Zgodnie z uchwałą składu siedmiu
sędziów Sądu Najwyższego z dnia 30 marca 2006 r., III CZP 130/05 (dotychczas
niepubl.), art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. stanowi – w zw. z art. 56 k.c. –
podstawę roszczenia samodzielnego publicznego zakładu opieki zdrowotnej
w stosunku do kasy chorych (Narodowego Funduszu Zdrowia) o zwrot kosztów
zwiększonego wynagrodzenia pracowników, jeżeli zakład ten, mimo prawidłowego
gospodarowania środkami uzyskanymi na podstawie umowy o udzielenie
świadczeń zdrowotnych, nie mógł tych kosztów pokryć w całości lub w części.
Skład siedmiu sędziów SN nie skorzystał z uprawnienia do nadania tej uchwale
mocy zasady prawnej (art. 61 § 6 ustawy z dnia 23 listopada 2002 r. o Sądzie
Najwyższym, Dz. U. z 2002 r. Nr 240, poz. 2052 ze zm.), w konsekwencji czego nie
jest ona formalnie wiążąca dla składów orzekających Sądu Najwyższego. Pomimo
to skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko zaprezentowane we
wspomnianej wyżej uchwale.
Obowiązkiem Sądu Apelacyjnego przy ponownym rozpoznaniu sprawy
będzie zatem rozważenie, czy powód prawidłowo gospodarował środkami
uzyskanymi na podstawie umów o udzielanie świadczeń zdrowotnych i pomimo
takiego prawidłowego gospodarowania nie mógł pokryć kosztów podwyżek
wynagrodzeń w całości lub w części (zob. także dwa wyroki SN z dnia 10 maja
2006 r., III CK 196/05 i III CK 280/05). Sąd Apelacyjny powinien jednak wziąć pod
uwagę okoliczność, że art. 4a ustawy z dnia 16 grudnia 1994 r. dotyczy wzrostu
wynagrodzeń jedynie w latach 2001 i 2002, ale już nie w 2003 r.
5
W konsekwencji trafny okazał się zarzut naruszenia przepisów art. 385 i art.
386 § 1 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy Sąd
Apelacyjny ponownie zatem będzie musiał ocenić zasadność apelacji powoda,
w szczególności w aspekcie przedstawionej wyżej wykładni art. 4a ustawy z dnia
16 grudnia 1994 r.
Niejasny jest natomiast zarzut naruszenia art. 187 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
Jeżeli odnosi się on do nierozpoznania powództwa na podstawie art. 405 k.c. (co
powód również odrębnie podnosi w skardze kasacyjnej), to zarzut ten nie zasługuje
na uwzględnienie. Należy bowiem podkreślić, że niedopuszczalny jest zbieg
roszczenia z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia (nienależnego świadczenia)
z roszczeniem o wykonanie umowy (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 marca
1998 r., I CKN 522/97, OSNC 1998, nr 11, poz. 176).
Nie jest trafny zarzut naruszenia art. 328 § 2 w zw. z art. 391 § 1 k.p.c. Sąd
Apelacyjny w uzasadnieniu wyroku podzielił bowiem w całości dokonaną przez Sąd
Okręgowy ocenę prawną roszczenia powoda, w tym również ocenę dotyczącą
dwuletniego terminu przedawnienia roszczenia według art. 751 k.c. Kwalifikacja
umowy wiążącej strony jako takiej, do której na podstawie art. 750 k.c. stosuje się
przepisy o zleceniu, wszakże budzi zastrzeżenia.
Bezzasadny jest zarzut skargi kasacyjnej naruszenia art. 3571
k.c.
Powołanie się na nadzwyczajną zmianę stosunków w rozumieniu tego przepisu
zostało trafnie zakwestionowane m. in. w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia
9 kwietnia 2003 r., I CKN 255/01 (niepubl.), z dnia 17 marca 2005 r., III CK 405/04
(OSNC 2006, nr 2, poz. 36) i z dnia 9 czerwca 2005 r., III CK 674/04 (niepubl.)
wydanych w podobnych sprawach.
Również bezzasadny okazał się zarzut naruszenia art. 518 k.c., bowiem
powód nie wykazał, i zresztą w okolicznościach niniejszej sprawy nie mógł
wykazać, żadnej z okoliczności wymienionych w dwóch punktach zamieszczonych
w tym artykule.
Z przedstawionych przyczyn Sąd Najwyższy na podstawie art. 39814
k.p.c.
orzekł jak w sentencji.