sygn. II CSK 515/06 15 marca 2007 Sąd Najwyższy

Wyrok SN z 15 marca 2007, sygn. II CSK 515/06

Data orzeczenia 15 marca 2007
Sąd Sąd Najwyższy
Wydział Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący SSN Mirosław Bączyk
Tagi
#Sąd Najwyższy #Izba Cywilna #wyrok SN
Sygn. akt II CSK 515/06
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 15 marca 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Mirosław Bączyk (przewodniczący)
SSN Grzegorz Misiurek (sprawozdawca)
SSN Henryk Pietrzkowski
w sprawie z powództwa "P." - Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
przeciwko "M." - Spółce z ograniczoną odpowiedzialnością
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 15 marca 2007 r.,
skarg kasacyjnych obu stron
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 25 maja 2006 r., sygn. akt [...],
I. odrzuca skargę kasacyjną powódki,
II. uchyla zaskarżony wyrok w punktach I, III i IV i w tym zakresie
przekazuje sprawę Sądowi Apelacyjnemu do ponownego
rozpoznania i rozstrzygnięcia o kosztach postępowania
kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
Powódka „P.” Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością domagała się
zasądzenia na swoją rzecz od pozwanej „M.” Spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością kwoty 252.781,16 zł. W uzasadnieniu wskazała, że
dochodzona należność stanowi wierzytelność, którą nabyła w drodze cesji od H.
Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Pozwana wniosła o oddalenie powództwa podnosząc, że dochodzona
należność nie istnieje.
Sąd Okręgowy w S. wyrokiem z dnia 14 czerwca 2005 r. zasądził od
pozwanej na rzecz powódki 229.179,29 zł z ustawowymi odsetkami od kwoty
46.719,10 zł od dnia 3 listopada 2001 r. oraz od kwoty 182.460,19 zł od dnia 25
stycznia 2002 r. (pkt I); oddalił powództwo w pozostałej części (pkt 2) i zasadził od
pozwanej na rzecz powódki 18.776,41 zł tytułem zwrotu kosztów procesu (pkt III).
Według ustaleń tego Sądu, pozwana jako wykonawca robót na budowie
Centrum Handlowego, powierzyła podwykonawcy – H. Spółce z ograniczoną
odpowiedzialnością wykonanie kanalizacji sanitarnej z przykanalikami, kanalizacji
deszczowej z przykanalikami oraz sieci wodociągowej z przyłączami i włączenie
ich do istniejących sieci. W zawartej w dniu 18 maja 2001 r. umowie nr [...]01
strony uzgodniły, że podwykonawca otrzyma wynagrodzenie ryczałtowe w kwocie
550.000 zł netto, a rozliczenie nastąpi na podstawie faktur częściowych oraz faktury
końcowej. Wykonawca miał potrącić kaucję gwarancyjną w wysokości 5 %
należności objętej każdą fakturą częściową, podlegającą zwrotowi po odbiorze
pogwarancyjnym, bądź też po przedstawieniu gwarancji bankowej lub
ubezpieczeniowej. Podwykonawca zobowiązał się do utrzymania w należytym
porządku przekazanego mu terenu budowy, uporządkowania tego terenu po
zakończeniu robót, a także zapłaty kary umownej w wysokości 1 % wynagrodzenia
ryczałtowego brutto za każdy dzień opóźnienia się z wykonaniem powierzonych
mu robót.
W dniu 18 maja 2001 r. umowa powyższa została zmodyfikowana.
W miejsce podwykonawcy wpisano Konsorcjum obejmujące M.M. prowadzącego
działalność gospodarczą pod nazwą „K.” oraz H. Spółkę z ograniczoną
3
odpowiedzialnością (lidera Konsorcjum). Strony postanowiły, że należność za
wykonane roboty wykonawca będzie wypłacał H., a ono w dalszej kolejności
rozliczy je z M.M.
Z uwagi na przeprowadzone zmiany projektowe wykonawca
i podwykonawca zawarli w dniu 25 września 2001 r. umowę nr [...]001
o wykonanie dodatkowych robót, których zakres został poszerzony aneksem nr 1
sporządzonym 1 października 2001 r. Wynagrodzenie za wykonanie tych robót
określone zostało na sumę 63. 200 zł netto, a pozostałe kwestie odnoszące się do
obowiązków stron uregulowano tak jak w umowie nr [...]01.
Współpraca stron przebiegała prawidłowo do czasu podpisania umowy nr
[...]001. Później pozwana, wskazując na usterki wykonanych robót, zaprzestała
regulowania należności podwykonawcy. Końcowy odbiór robót wykonanych przez
Konsorcjum na podstawie umów nr 1[...]01 i nr [...]001 nastąpił 20 grudnia 2001 r.
Pozwana odmówiła zapłaty należności za te roboty objętych fakturami numerami
6, 9 i 10 podnosząc, że zostały one w całości umorzone wskutek potrącenia
wzajemnych wierzytelności z tytułu kaucji gwarancyjnej, kosztów prac
obciążających podwykonawcę, wykonanych przez pozwaną, a także z tytułu kar
umownych za opóźnienie się z wykonaniem robót. Pozwana zrealizowała jedynie
częściowo fakturę nr 6, wypłacając 21 grudnia 2001 r. kwotę 80.199 zł M.M.,
zgodnie z uzgodnieniem, jakiego dokonał on z H. Spółką z ograniczoną
odpowiedzialnością. Spółka ta w dniu 14 stycznia 2002 r. zawarła z powódką
umowę cesji wierzytelności w kwocie 252.781,16 zł wynikających z faktur: nr 6
(54.200 zł), nr 9 (64.381,16 zł) i nr 10 (134.200 zł).
Sąd Okręgowy uznał, iż H. mogło skutecznie przelać na powódkę
wierzytelności objęte wymienionymi fakturami jedynie w kwocie 229.179,29 zł. W
fakturach tych wyszczególnione w nich należności nie zostały pomniejszone o
kaucję gwarancyjną (16.639,06 zł). W umowie przelewu nie uwzględniono faktu, że
wykonawca dokonał potrącenia z wierzytelności podwykonawcy własne
wierzytelności wynikające z wzajemnych rozliczeń umów nr [...]01 i nr [...]001 w
łącznej kwocie 6.763,81 zł. Zbywca zawyżył też o 199 zł wysokość objętej cesją
wierzytelności wynikającej z faktury nr 6, pozostałą po częściowym jej opłaceniu do
4
rąk M.M. W konsekwencji Sąd Okręgowy uwzględnił żądanie zapłaty w takim
zakresie, w jakim umowę przelewu wierzytelności uznał za skuteczną, zasądzając
odsetki ustawowe od poszczególnych należności z uwzględnieniem daty ich
wymagalności.
Sąd Apelacyjny po rozpoznaniu apelacji obu stron wyrokiem z dnia 25
maja 2006 r. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że obniżył zasądzoną od
pozwanej na rzecz powódki w pkt I należność główną do kwoty 168.017,20 zł,
płatnej z ustawowymi odsetkami w części obejmującej kwotę 46.719,10 zł - od dnia
3 listopada 2001 r., a w pozostałym zakresie (121.298,10 zł) – od dnia 25 stycznia
2002 r., zmniejszył zasądzone w pkt III na rzecz powódki koszty procesu do kwoty
11.994 zł, oddalił w pozostałej części apelację pozwanej oraz w całości apelację
powódki i orzekł o kosztach postępowania za druga instancję.
Odnosząc się do apelacji pozwanej, Sąd Apelacyjny uznał za
usprawiedliwiony podniesiony w niej zarzut kwestionujący skuteczność umowy
przelewu wierzytelności jedynie w zakresie, w jakim odnosiła się ona do
wierzytelności wynikającej z umowy nr [...]001. Jakkolwiek podniesione przez
skarżącą przeciwko tej umowie argumenty uznał za spóźnione (art. 47914
§ 2
k.p.c.), stwierdził jednak, że z załączonych do pozwu dokumentów nie wynika,
aby H. było upoważnione do dokonania przelewu wierzytelności przysługującej
Konsorcjum. W rezultacie przyjął, że umowa cesji w tej części nie może być
uznana za ważną.
Sąd Apelacyjny nie podzielił zarzutów podważających dokonaną przez
Sąd pierwszej instancji ocenę skuteczności, a ściślej rzecz ujmując -
bezskuteczności potrącenia przez pozwana wierzytelności z tytułu kar umownych
oraz kosztów wykonania niektórych robót i czynności za podwykonawcę.
Oddalając apelację powódki, Sąd Apelacyjny wskazał, że ocena
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego odnoszącego się do
wierzytelności, które uznane zostały za skutecznie potrącone – wbrew
twierdzeniom skarżącej – przeprowadzona została przez Sąd pierwszej instancji
w sposób zgodny z dyrektywami płynącymi z art. 233 § 1 k.p.c.
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżyły skargami kasacyjnymi obie strony.
5
Powódka, powołując się na podstawy kasacyjne określone w art. 3983
§ 1
pkt 1 i 2 k.p.c., kwestionowała wyrok w części uwzględniającej apelację pozwanej
i orzekającej o kosztach procesu za pierwszą instancję (pkt I) oraz zasadzającej
od niej na rzecz pozwanej koszty postępowania apelacyjnego (pkt IV). Podniosła
zarzuty naruszenia art. 47914
§ 1 i art. 229 k.p.c. oraz art. 65 § 1 k.c. w zw. z art.
3531
k.c., domagając się uchylenia zaskarżonej części wyroku i przekazania
sprawy w tym zakresie Sądowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Pozwana swoją skargę - opartą także na obu podstawach kasacyjnych -
skierowała przeciwko rozstrzygnięciu uwzględniającemu jej apelację jedynie
w części (pkt I) i oddalającemu ją w pozostałym zakresie (pkt III), podnosząc
zarzuty naruszenia art. 47914
§ 2 k.p.c. oraz art. 509 k.c. W konkluzji wniosła
o uchylenie wyroku Sądu drugiej instancji w zaskarżonej części i oddalenie
powództwa oraz zasądzenie na jej rzecz od pozwanej kosztów procesu za obie
instancji oraz kosztów postępowania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwanej powódka wniosła
o odmowę przyjęcia jej do rozpoznania, bądź też oddalenie. Takie same wnioski
zgłosiła pozwana w swojej odpowiedzi na skargę powódki, poprzedzając je jednak
żądaniem odrzucenia tego środka odwoławczego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 3982
§ 1 k.p.c., skarga kasacyjna jest
niedopuszczalna w sprawach gospodarczych o prawa majątkowe, w których
wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż siedemdziesiąt pięć tysięcy złotych.
W rozpoznawanej sprawie, mającej bezsprzecznie charakter sprawy gospodarczej,
Sąd Apelacyjny uwzględnił apelację pozwanej obniżając dochodzoną pozwem
należność główną o kwotę 61.162,09 zł. Rozstrzygnięcie to niewątpliwie wpłynęło
na zmniejszenie dochodzonych przez powódkę odsetek ustawowych. Odsetki te
nie zostały jednak skapitalizowane. Powódka domagała się zasądzenia ich obok
roszczenia głównego i Sąd drugiej instancji orzekł o nich w takiej właśnie postaci.
Suma tych odsetek – wbrew odmiennemu zapatrywaniu powódki wyrażonemu
w skardze kasacyjnej – nie podlega wliczeniu do wartości przedmiotu zaskarżenia
(por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 28 czerwca 1999 r., III CZP
6
12/99, OSNC 2000, nr 1, poz. 1). Określenie przez skarżącą tej wartości na
kwotę 99.751 zł, a więc z uwzględnieniem odsetek od należności głównej
wyliczonych na dzień sporządzenia skargi kasacyjnej (w kwocie 35.588,91 zł),
dokonane zostało w sposób wadliwy, naruszający wskazaną wyżej zasadę. Skargę
kasacyjną powódki trzeba było zatem uznać za niedopuszczalną i podlegającą –
stosownie do dyspozycji art. 3986
§ 3 k.p.c. w zw. z art. 3982
§ 1 – odrzuceniu przez
Sąd Najwyższy.
Przechodząc do oceny zasadności skargi kasacyjnej pozwanej,
stwierdzić należy, że podniesionym w niej zarzutom nie można odmówić
słuszności.
Pozwana uzasadniła zgłoszenie zarzutu nieskuteczności umowy
przelewu wierzytelności dopiero w piśmie procesowym z dnia 11 marca 2005 r.
twierdzeniem, że o braku umocowania H. do dokonania cesji wierzytelności
przysługujących Konsorcjum dowiedziała się z pisma M.M. z dnia 23 września 2004
r., wzywającego ją do zapłaty należności za wykonane roboty. Sąd Apelacyjny
uznał ten zarzut – na podstawie art. 47914
§ 2 k.p.c. - za spóźniony. Wskazał, że
już z dokumentów załączonych do pozwu wynika, iż wymienione Przedsiębiorstwo
mogło scedować jedynie wierzytelności, które mu przysługiwały. Nie miało zaś ono
umocowania do zawarcia umowy przelewu w imieniu Konsorcjum, w związku
z czym wierzytelność wynikająca z umowy nr [...]001, objęta fakturą nr 9,
wystawioną za wykonane roboty dodatkowe, nie była - wbrew odmiennemu
ustaleniu Sądu pierwszej instancji - przedmiotem przelewu dokonanego umową z
dnia 14 stycznia 2002 r.
Trudno odmówić racji skarżącej kwestionującej przytoczone wyżej
stanowisko Sądu Apelacyjnego. Dopuszczalność skutecznego przeniesienia przez
wierzyciela na osobę trzecią – w drodze przelewu - jedynie jemu przysługującej
wierzytelności wynika z art. 509 k.c., a nie z ze zgromadzonego w sprawie
materiału dowodowego. Wyprowadzanie tej zasady z jakichkolwiek dokumentów
nie znajduje żadnego usprawiedliwienia. Niewiele znaczące jest też ogólnikowe
stwierdzenie, że „dokumenty załączone do pozwu” wskazują na brak umocowania
H. do dokonania cesji wierzytelności przysługujących Konsorcjum. Argumentacja
7
Sądu Apelacyjnego nie odnosi się wcale, bądź nawiązuje jedynie powierzchownie
do wskazanych przez pozwaną – z odwołaniem się do treści art. 47914
§ 2 k.p.c. -
przyczyn zgłoszenia zarzutu braku legitymacji czynnej powódki po złożeniu
odpowiedzi na pozew. Nie pozwala ona zatem uznać zarzutu naruszenia
wymienionego przepisu za chybiony.
Sąd Apelacyjny, uwzględniając częściowo apelację pozwanej,
zakwestionował ustalenia przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku jedynie
w zakresie odnoszącym się do przelewu wierzytelności wynikającej z umowy nr
[...]001. Zaaprobował natomiast te ustalenia w pozostałej części, podzielając ich
ocenę prawną. W świetle tego stanowiska nie jest jasne, jakie ostatecznie
ustalenia faktyczne zadecydowały o treści zaskarżonego wyroku. Sąd pierwszej
instancji z jednej strony przyjął, że obie umowy, a więc także umowa z dnia
18 maja 2001 r. nr [...]01, zawarte zostały przez pozwaną z Konsorcjum
utworzonym przez H. i M.M. Stwierdził także, że roboty przewidziane zarówno
w umowie podstawowej, jak i późniejszej, wykonane zostały przez to Konsorcjum,
a pozwana robót tych nie rozliczyła. Okoliczności te wskazywały na to, że
wierzytelności z obu umów przysługiwały Konsorcjum. Tymczasem Sąd pierwszej
instancji wywiódł na ich podstawie wniosek odmienny podkreślając, że pozwana we
właściwym czasie nie zakwestionowała skuteczności umowy przelewu
wierzytelności zawartej w dniu 14 stycznia 2002 r.
Brak jednoznacznych i stanowczych ustaleń faktycznych Sądu
Apelacyjnego wskazujących na to, z jakim konkretnie podmiotem – jako
podwykonawcą - pozwana zawarła umowę nr [...]01, a w konsekwencji komu
przysługiwała wierzytelność z tytułu wynagrodzenia za roboty wykonane na
podstawie tej umowy, nie pozwala odeprzeć zarzutu niewłaściwego zastosowania
art. 509 k.c.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, uznając skargę kasacyjną
pozwanej za usprawiedliwioną, na podstawie art. 39815
§ 1 orzekł, jak w sentencji.
8