Postanowienie SN z 22 sierpnia 2007, sygn. III CSK 41/07
Data orzeczenia
22 sierpnia 2007
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Marek Sychowicz
Tagi
Podstawa prawna
art. 13
kpc
art. 108
kpc
art. 123
kc
art. 172
kc
art. 231
kpc
art. 233
kpc
art. 387
kpc
art. 391
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (3)
POSTANOWIENIE
Dnia 22 sierpnia 2007 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Marek Sychowicz (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Henryk Pietrzkowski
SSN Dariusz Zawistowski
w sprawie z wniosku A.A.
przy uczestnictwie J.S., J.K. i M.S.
o zniesienie współwłasności i dział spadku,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 22 sierpnia 2007 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawczyni
od postanowienia Sądu Okręgowego w R.
z dnia 14 września 2006 r., sygn. akt [...],
uchyla zaskarżone postanowienie i w zakresie nim objętym
przekazuje sprawę Sądowi Okręgowemu w R. do ponownego
rozpoznania i orzeczenia o kosztach postępowania kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
Postanowieniem wstępnym z dnia 26 kwietnia 2006 r. Sąd Rejonowy w R.
stwierdził, że J. i M. małżonkowie S. nabyli przez zasiedzenie z dniem 2 stycznia
1985 r., na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej, własność nieruchomości
położonej w R. przy ul. L., składającej się z działek oznaczonych nr 5/1, 5/4, 4/2 i
4/3, o łącznej powierzchni 204 m2
, wchodzącej w skład większej nieruchomości (o
pow. 764 m2
), dla której Sąd Rejonowy w R. prowadzi księgę wieczystą nr [...].
Postanowienie to Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z dnia 14 września 2006 r.
zmienił tylko o tyle, że stwierdził, iż zasiedzenie nastąpiło z dniem 1 października
2005 r. Podstawą tego rozstrzygnięcia jest przyjęcie, że małżonkowie S. od dnia
1 października 1975 r., tj. od dnia śmierci J.C. (która wraz ze zmarłym w dniu 27
czerwca 1964 r. jej mężem J.C. była właścicielką całej nieruchomości o pow. 764
m2
) są samoistnymi posiadaczami nieruchomości w złej wierze.
Postanowienie Sądu Okręgowego w R. z dnia 14 września 2006 r.
zaskarżyła skargą kasacyjną wnioskodawczyni A.A. Podstawą skargi jest
naruszenie art. 172 § 2 w zw. z art. 336 i 175 w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c. a także
art. 233 § 1 w zw. z art. 328 § 2 i art. 391 § 1 oraz art. 387 § 1 k.p.c. Skarżąca
wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz postanowienia Sądu
Rejonowego w R. z dnia 26 kwietnia 2006 r. i przekazanie sprawy sądowi pierwszej
instancji do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I. Zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania
nie uzasadniają jej uwzględnienia.
Według art. 3983
§ 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie może być zarzut
naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. (w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.), gdyż przepis ten dotyczy
oceny dowodów.
Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia zawiera elementy, które powinno
zawierać orzeczenie sądu drugiej instancji wydane co do istoty sprawy i jest
możliwa jego ocena w postępowaniu kasacyjnym na skutek zarzutów
rozpoznawanej skargi kasacyjnej. Brak jest więc podstawy do uznania zasadności
3
zarzutu tej skargi naruszenia przez zaskarżone postanowienie art. 328 § 2
w zw. z art. 391 § 1 k.p.c.
Artykuł 387 § 1 k.p.c. stanowi o tym, kiedy sąd drugiej instancji sporządza
uzasadnienie wyroku oraz postanowienia kończącego postępowanie w sprawie,
a w zw. z art. 13 § 2 k.p.c. – kiedy sąd drugiej instancji w sprawie rozpoznanej
w postępowaniu nieprocesowym sporządza uzasadnienie postanowienia
orzekającego co do istoty sprawy i postanowienia kończącego postępowanie
w sprawie. Zarzut skargi kasacyjnej naruszenia tego przepisu (wymienionego także
w uzasadnieniu skargi wraz z okolicznościami nieadekwatnymi do jego treści) jest
nieporozumieniem.
II. 1. Stwierdzenie nabycia nieruchomości przez zasiedzenie przez oboje
małżonków S. „na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej” wskazuje, że Sąd
Okręgowy uznał, iż każdy z małżonków był w czasie trwania wspólności ustawowej
samoistnym posiadaczem nieruchomości przez czas potrzebny do jej zasiedzenia.
Wprawdzie nieruchomość nabyta jest przez zasiedzenie przez jednego z
małżonków, gdy bieg terminu zasiedzenia zakończył się w czasie trwania
wspólności ustawowej, ale drugi małżonek nie był przez czas potrzebny do
zasiedzenia posiadaczem samoistnym, także staje się składnikiem majątku
wspólnego małżonków, lecz w tej sytuacji brak jest podstawy do wymienienia tego
drugiego małżonka w sentencji postanowienia stwierdzającego zasiedzenie (zob.
uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 28 lutego 1978 r., III CZP 7/78, OSNCP 1979,
nr 9, poz. 153).
Rację ma skarżąca, że jeżeli – co w sprawie nie zostało wyraźnie ustalone –
obecni współwłaściciele nieruchomości, co do należących do nich udziałów
w nieruchomości lub ich części, wywodzą tytuł własności do nieruchomości
ze spadkobrania po J. i J. małż. C. (choćby częściowo pośrednio – w drodze
nabycia udziału w spadku), to rozpoznawana sprawa jest także sprawą o dział
spadków po małż. C. (lub sprawą o częściowy dział, jeżeli poza udziałem w
nieruchomości w skład spadków wchodziły inne przedmioty).
Także trafnie skarżąca powołała się na niebudzący wątpliwości pogląd,
że wniosek spadkobiercy o dział spadku, w skład którego wchodzi nieruchomość,
przerywa bieg zasiedzenia tej nieruchomości (jej części) w stosunku
4
do współspadkobiercy, który jest posiadaczem nieruchomości lub jej części
(zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 1968 r., III CZP 46/68
(OSNCP 1969, nr 4, poz. 62). Te same argumenty przemawiają za zasadnością
poglądu, że wniosek współwłaściciela o zniesienie współwłasności nieruchomości
przerywa bieg zasiedzenia nieruchomości (jej części) w stosunku do innego
współwłaściciela, który jest posiadaczem nieruchomości lub jej części (art. 175
w zw. z art. 123 § 1 pkt 1 k.c.). Tak więc, jeżeli według Sądu Okręgowego
zasiedzenie części nieruchomości biegnące na rzecz uczestniczki postępowania
J.S., którego termin wynosi lat trzydzieści (art. 172 § 2 k.c. w zw. z art. 9 ustawy z
dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy – kodeks cywilny, Dz. U. Nr 55, poz. 321),
rozpoczęło bieg w dniu 1 października 1975 r., to złożenie przez wnioskodawczynię
w dniu 3 marca 1998 r. (k. 37) wniosku o zniesienie współwłasności tej
nieruchomości (w istocie będącego także wnioskiem o dział spadków, ewentualnie
o częściowy dział spadków po małż. C., w skład których wchodzi nieruchomość)
przerwało bieg zasiedzenia i do zasiedzenia przez uczestniczkę postępowania nie
mogło dojść w dniu 1 października 2005 r. Uczestnik postępowania M.S. nie jest
współwłaścicielem nieruchomości, ani nie należy do kręgu spadkobierców małż. C.
Złożenie wniosku o zniesienie współwłasności nieruchomości (dział spadków,
w skład których wchodzi udział w tej nieruchomości) nie przerwało więc biegu
zasiedzenia części tej nieruchomości przez uczestnika postępowania. Jednakże
przyjęcie, że bieg zasiedzenia przez niego rozpoczął się w dniu 1 października
1975 r. nie ma oparcia w ustaleniach dokonanych w sprawie. Podważa je ustalony
w sprawie fakt zawarcia przez niego związku małżeńskiego z J.S. w 1976 r., z
czego wynika domniemanie (art. 231 k.p.c.), że wcześniej nie był posiadaczem
nieruchomości.
Na marginesie – gdyż podstawami skargi kasacyjnej taki zarzut nie został
objęty – należy zauważyć, że sprawa o nabycie przez zasiedzenie nieruchomości
lub jej części przez osobę, która nie jest współwłaścicielem tej nieruchomości
ani spadkobiercą właściciela lub nabywcą udziału w spadku po współwłaścicielu,
nie jest sprawą o prawo własności w rozumieniu art. 618 § 1 k.p.c., ani sprawą
rozstrzygającą spór między współspadkobiercami o to, czy pewien przedmiot
należy do spadku w rozumieniu art. 685 k.p.c. Brak jest więc podstawy
5
do rozpoznania takiej sprawy w ramach postępowania o zniesienie współwłasności
jak i postępowania o dział spadku.
2. Dla stwierdzenia nabycia własności nieruchomości przez zasiedzenie
istotne – obok czasu posiadania – jest posiadanie samoistne nieruchomości
przez osobę ubiegającą się o stwierdzenie zasiedzenia, a nie to, że właściciel
nieruchomości faktycznie nie włada nią zgodnie z przysługującym mu prawem
(art. 172 § 1 k.c.). Wykonywanie przez właściciela nieruchomości czynności
świadczących o jej posiadaniu samoistnym może jedynie pośrednio świadczyć
o tym, że osoba ubiegająca się o stwierdzenie zasiedzenia nie była posiadaczem
samoistnym nieruchomości, ale nie wyklucza takiej możliwości. Okoliczność,
że w 1991 r. wnioskodawczyni zawarła dwie umowy najmu lokalu użytkowego
znajdującego się na nieruchomości mogą wskazywać, iż wnioskodawczyni była
posiadaczem samoistnym nieruchomości i – pośrednio – że posiadaczem takim
nie była uczestniczka postępowania J.S. Skoro jednak w sprawie zostało ustalone,
że nie wiedziała ona, iż wnioskodawczyni zawarła umowy najmu, ich zawarcie nie
jest okolicznością wykluczającą samoistne posiadanie nieruchomości przez
wnioskodawczynię, jeżeli wynika ono z innych dowodów.
Z przyczyn wskazanych wyżej w pkt II.1 skargę kasacyjną należało,
jako zasadną, uwzględnić.
Na podstawie art. 13 § 2 w zw. z art. 39815
§ 1 zd. pierwsze oraz art. 39821
w zw. z art. 108 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy postanowił zatem, jak w sentencji.