Uchwała SN z 17 stycznia 2008, sygn. III CZP 112/07
Data orzeczenia
17 stycznia 2008
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Henryk Pietrzkowski
Tagi
Podstawa prawna
art. 13
kpc
art. 47
kpc
art. 367
kpc
art. 390
kpc
art. 399
kpc
art. 1145
kpc
art. 1148
kpc
art. 1150
kpc
Pokaż pozostałe podstawy prawne (5)
Sędzia SN Henryk Pietrzkowski (przewodniczący, sprawozdawca)
Sędzia SN Mirosław Bączyk
Sędzia SN Katarzyna Tyczka-Rote
Sąd Najwyższy w sprawie z wniosku "T.M.D." GmbH w B. przy uczestnictwie
"E." S.A. w W. oraz "V." S.A. w P. o uznanie orzeczenia zagranicznego sądu
polubownego, po rozstrzygnięciu w Izbie Cywilnej na posiedzeniu jawnym w dniu 17
stycznia 2008 r. zagadnienia prawnego przedstawionego przez Sąd Apelacyjny w
Warszawie postanowieniem z dnia 26 lipca 2007 r.:
„W jakim składzie orzeka sąd okręgowy w sprawie o uznanie wyroku sądu
polubownego wydanego za granicą na posiedzeniu niejawnym?”
podjął uchwałę:
W sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego wydanego za granicą
sąd pierwszej instancji, odrzucając zażalenie na posiedzeniu niejawnym,
orzeka w składzie jednego sędziego (art. 370 w związku z art. 397 § 2, art. 47 §
1 i 3 oraz art. 13 § 2 k.p.c.).
Uzasadnienie
Przedstawione przez Sąd Apelacyjny w Warszawie do rozstrzygnięcia na
podstawie art. 390 § 1 k.p.c. zagadnienie prawne powstało w sprawie o uznanie
wyroku sądu polubownego wydanego za granicą. Wnioskodawca "T.M.D." GmbH w
B. wskazał jako uczestnika „E.” S.A. w W.
Sąd Okręgowy w Warszawie, orzekając na posiedzeniu niejawnym w składzie
trzech sędziów, postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2007 r. odrzucił wniosek „V.”
S.A. o dopuszczenie do udziału w sprawie, a zażalenie wniesione na to
postanowienie odrzucił postanowieniem z dnia 8 maja 2007 r., wydanym na
posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego.
Sąd Apelacyjny w Warszawie, rozpoznając zażalenie, powziął poważne
wątpliwości dotyczące składu sądu w sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego
wydanego za granicą, które przedstawił w zagadnieniu prawnym przedstawionym
Sądowi Najwyższemu na podstawie art. 390 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
(...) Udzielenie odpowiedzi wymaga rozważenia, w jakim składzie sąd
pierwszej instancji orzeka w sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego
wydanego za granicą oraz jaki jest skład sądu pierwszej instancji, gdy sąd ten na
posiedzeniu niejawnym odrzuca zażalenia na wydane przez siebie postanowienie.
W pierwszej kwestii, ze względu na brak wyraźnej regulacji w przepisach
dotyczących uznania i stwierdzenia wykonalności wyroku sądu polubownego (art.
1212 i nast. k.p.c.), a także w przepisach ogólnych dotyczących sądu polubownego
(art. 1154 i nast. k.p.c.), można zastosować regułę obowiązującą w sprawie o
uznanie orzeczenia sądu zagranicznego, zgodnie z którą sąd orzeka w składzie
trzech sędziów (art. 1148 § 1 k.p.c.), albo uznać, że zastosowanie mają – na
podstawie art. 13 § 2 k.p.c. – przepisy ogólne, określające skład sądu w pierwszej
instancji w procesie (art. 47 k.p.c.).
Na rzecz pierwszego zapatrywania przemawia okoliczność, że istnieje
podobieństwo między uznaniem orzeczenia zagranicznego sądu państwowego a
uznaniem wyroku sądu polubownego wydanym za granicą. Przed wejściem w życie
art. 1154 i nast. k.p.c. prezentowano w doktrynie tezę o konieczności stosowania –
w drodze analogii lub odpowiednio – postanowień zawartych w przepisach
dotyczących uznawania orzeczeń zagranicznych sądów państwowych w sytuacji, w
której wiążąca Polskę umowa międzynarodowa przewidywała uznawanie wyroków
sądów polubownych wydanych za granicą, a sama pewnych kwestii nie
rozstrzygała. Bardziej przekonujące jest jednak stanowisko, że w sprawie o uznanie
wyroku sądu polubownego wydanego za granicą w zakresie nieuregulowanym w
części piątej kodeksu postępowania cywilnego (art. 1154 i nast. k.p.c.) nie mają
zastosowania przepisy części czwartej tego kodeksu, dotyczące uznawania
orzeczeń zagranicznych sądów państwowych, a więc także art. 1148 § 1 k.p.c., lecz
stosuje się – na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. – przepisy ogólne o procesie.
Za takim rozwiązaniem przemawia okoliczność, że ustawodawca, nowelizując
kodeks postępowania cywilnego, kwestię uznania i stwierdzenia wykonalności
wyroków sądów polubownych zagranicznych i ugód zawartych przed takimi sądami
oraz kwestię uznania i stwierdzenia wykonalności orzeczeń zagranicznych sądów
państwowych i ugód zawartych przed takimi sądami, uregulował w sposób odrębny.
Zawarte w części piątej kodeksu odrębności odnoszące się do uznania i
stwierdzenia wykonalności wyroków sądów polubownych zagranicznych i ugód
zawartych przed takimi sądami (art. 1215 k.p.c.) w stosunku do ogólnych regulacji
kodeksu, dotyczących uznania i stwierdzenia wykonalności wyroków krajowych
sądów polubownych i ugód zawartych przed takimi sądami, stwarzają – przez
uzupełniające i odpowiednie stosowanie przepisów o procesie (art. 13 § 2 k.p.c.) –
podstawę dokonywania w obu przypadkach odmiennej oceny pewnych kwestii
związanych z tymi postępowaniami.
Należy ponadto pamiętać, że uznawanie i stwierdzanie wykonalności wyroków
sądów polubownych wydanych za granicą uregulowane zostało w sposób odrębny
w części piątej kodeksu postępowania cywilnego i nie ma podstaw do stosowania w
tym względzie przepisów części czwartej kodeksu o uznaniu lub stwierdzeniu
wykonalności orzeczeń zagranicznych sądów państwowych lub ugód zawartych
przed takimi sądami. Za przyjęciem takiej tezy przemawia uchylenie przez
ustawodawcę art. 1150 § 2 k.p.c., który nakazywał stosowanie do wyroków sądów
polubownych wydanych za granicą art. 1150 § 1 k.p.c., regulującego wykonalność
orzeczeń zagranicznych sądów państwowych. Zamiarem ustawodawcy było zatem
wyłączenie możliwości odwoływania się do przepisów o uznawaniu i stwierdzaniu
wykonalności orzeczeń zagranicznych sądów państwowych w sprawach o uznanie
lub stwierdzenie wykonalności wyroków sądów polubownych wydanych za granicą.
Poszukując dalszych argumentów przemawiających za prezentowanym
stanowiskiem, należy wskazać, że ewentualne stosowanie przepisów o uznaniu lub
stwierdzeniu wykonalności orzeczeń zagranicznych sądów państwowych lub ugód
zawartych przed takimi sądami w postępowaniu o uznanie lub stwierdzenie
wykonalności wyroków sądów polubownych wydanych za granicą lub ugód
zawartych przed takimi sądami musi być oceniane całościowo; kwestii tej nie można
rozpatrywać tylko z punktu widzenia znaczenia art. 1148 § 1 k.p.c., który dotyczy
składu sądu. Uzupełnianie przepisami art. 1145-1153 k.p.c. regulacji dotyczących
uznania lub stwierdzania wykonalności wyroków sądów polubownych wydanych za
granicą lub ugód zawartych przed takimi sądami, mogłoby wprawdzie niekiedy
przyczynić się do usunięcia wątpliwości w odniesieniu do pewnych zagadnień (np.
w kwestii dopuszczalności skargi kasacyjnej i skargi o wznowienie postępowania,
por. art. 1148 § 3 k.p.c. i art. 1151 § 2 k.p.c.), jednak prowadziłoby do daleko
idących komplikacji. Przykładem jest procedura stwierdzenia wykonalności i
otwarcia drogi do wszczęcia egzekucji. W odniesieniu do orzeczeń zagranicznych
sądów państwowych i ugód zawartych przed takimi sądami najpierw następuje
stwierdzenie wykonalności (art. 1151 § 1 i 2 k.p.c.), a w drugiej kolejności,
oddzielnie, nadanie klauzuli wykonalności (art. 1151 § 3 k.p.c.), przy czym w obu
przypadkach kwestia składu sądu i dopuszczalności środków zaskarżenia
uregulowana została odmiennie (por. art. 1151 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 782 § 1, art.
7674
§ 2 i art. 399 k.p.c.). W odniesieniu do wyroków sądów polubownych
wydanych za granicą oba etapy zostały zespolone w jedno postępowanie, ponieważ
stwierdzenie wykonalności następuje przez nadanie klauzuli wykonalności (art.
1214 § 2 k.p.c.).
Przyjęcie założenia o subsydiarnym stosowaniu w postępowaniu o
stwierdzenie wykonalności wyroku sądu polubownego wydanego za granicą lub
ugody zawartej przed takim sądem przepisów o wykonalności orzeczeń
zagranicznych sądów państwowych lub ugód zawartych przed takimi sądami
rodziłoby pytanie, w jaki sposób założenie to zrealizować, jednak – ze względu na
wskazaną odmienność – bez możliwości udzielenia pozytywnej odpowiedzi. Należy
zatem przyjąć, że w sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego, wydanego za
granicą, mają zastosowanie – w zakresie nieuregulowanym w części piątej kodeksu
postępowania cywilnego, w tym w art. 1212 k.p.c. – przepisy o procesie (art. 13 § 2
k.p.c.), nie zaś przepisy o uznaniu orzeczeń zagranicznych sądów państwowych.
Rozważania te prowadzą do wniosku, że w sprawie o uznanie wyroku sądu
polubownego wydanego za granicą sąd orzeka w składzie jednego sędziego, a
postanowienia poza rozprawą wydaje przewodniczący (art. 47 § 1 w związku z art.
13 § 2 k.p.c.). Na przedstawione zagadnienie prawne należało zatem udzielić
odpowiedzi, że w sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego wydanego za
granicą sąd pierwszej instancji, odrzucając zażalenie na posiedzeniu niejawnym,
orzeka w składzie jednego sędziego (art. 370 w związku z art. 397 § 2, art. 47 § 1 i
3 i art. 13 § 2 k.p.c.). W analizowanym przypadku, a więc gdy sąd pierwszej
instancji wydaje postanowienie o odrzuceniu zażalenia, nie ma zastosowania art.
367 § 3 zdanie pierwsze k.p.c. w związku z art. 397 § 2 zdanie pierwsze i art. 13 § 2
k.p.c., przepis ten bowiem dotyczy składu sądu drugiej instancji.
Ponadto należy wskazać, że przytoczone argumenty uzasadniają tezę, iż
przepisy o procesie mają na podstawie art. 13 § 2 k.p.c. odpowiednie zastosowanie
także w sprawie o uznanie wyroku sądu polubownego wydanego w Polsce w
zakresie, w jakim nie ma regulacji w części piątej kodeksu postępowania cywilnego,
w tym w art. 1212 i nast. tego kodeksu.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 390 k.p.c., rozstrzygnął
zagadnienie prawne, jak w uchwale.