sygn. III Ns 856/16 28 listopada 2025 Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie

Postanowienie z 28 listopada 2025, sygn. III Ns 856/16

Data orzeczenia 28 listopada 2025

Sąd Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie

Wydział III Wydział Cywilny

Tagi

#Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie #III Wydział Cywilny #postanowienie

Podstawa prawna

art. 5 kc art. 13 kpc art. 31 krio art. 43 krio art. 60 kc art. 61 kc art. 91 kpc art. 133 krio

Pokaż pozostałe podstawy prawne (27)

art. 206 kc art. 207 kc art. 210 kc art. 212 kc art. 224 kc art. 225 kc art. 235 kpc art. 278 kpc art. 316 kpc art. 365 kpc art. 366 kpc art. 498 kc art. 499 kc art. 520 kpc art. 622 kpc art. 623 kpc art. 680 kpc art. 684 kpc art. 686 kpc art. 688 kpc art. 689 kpc art. 922 kc art. 1035 kc art. 1037 kc art. 1038 kc art. 1039 kc art. 1041 kc

Sygn. akt III Ns 856/16

POSTANOWIENIE

Dnia 28 listopada 2025 r.

Sąd Rejonowy Szczecin-Centrum w Szczecinie, Wydział III Cywilny

w składzie: Przewodniczący: Sędzia Małgorzata Janik-Białek

Protokolant: stażysta D. H.

po rozpoznaniu w dniu 28 października 2025 r. w R.

na rozprawie

sprawy z wniosku D. X. (1)

z udziałem Ł. X. (1)

o podział majątku wspólnego, dział spadku i zniesienie współwłasności

postanawia

1. ustalić, że w skład majątku wspólnego małżonków H. X. (1) zm. w dniu 26 lutego 2008 roku w R. i P. X. (1), zmarłego w dniu 12 maja 2011 r. w R., wchodzi:

a) prawo odrębnej własności lokalu (...) położnego w R. przy (...), z którą związany jest udział do 152/(...) części w nieruchomości wspólnej, dla którego Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) nr (...) - o wartości 396.000 zł (trzysta dziewięćdziesiąt sześć tysięcy złotych);

b) prawo własności nieruchomości gruntowej o numerze (...), położnej w P., gmina V., o powierzchni 0,97 ha, dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) nr (...) - o wartości 47.000 zł (czterdzieści siedem tysięcy złotych);

c) prawo własności nieruchomości gruntowej o numerze (...), powstałej w wyniku podziału (...), położnej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) - o wartości 68.000 zł (sześćdziesiąt osiem tysięcy złotych);

d) środki zgromadzone na prowadzonej dla H. X. (1) przez (...) Spółkę Akcyjną w X. oszczędnościowej książeczce obiegowej nr (...) w kwocie 20,48 zł (dwadzieścia złotych czterdzieści osiem groszy);

2. ustalić, iż udziały małżonków H. X. (1) zm. w dniu 26 lutego 2008 roku w R. i P. X. (1), zmarłego w dniu 12 maja 2011 r. w R. były równe;

3. ustalić, że w skład spadku po H. X. (1) zm. w dniu 26 lutego 2008 roku w R. wchodzi:

a) udział do 1/2 w prawie odrębnej własności (...) położnego w R. przy ul. (...), z którą związany jest udział do (...) części w nieruchomości wspólnej, dla którego Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) nr (...) - o wartości 198.000 zł (sto dziewięćdziesiąt osiem tysięcy złotych);

b) udział do 1/2 w prawie własności nieruchomości gruntowej o (...), położnej w P., gmina V., o powierzchni 0,97 ha, dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) - o wartości 23.500 zł (dwadzieścia trzy tysiące pięćset złotych);

c) udział do 1/2 w prawie własności nieruchomości gruntowej o numerze ewidencyjnym (...), powstałej w wyniku podziału działki nr (...), położnej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Ł., IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) - o wartości 34.000 zł (trzydzieści cztery tysiące złotych);

d) połowa środków zgromadzonych na prowadzonej dla H. X. (1) przez (...) Spółkę Akcyjną w X. oszczędnościowej książeczce (...) w kwocie 10,24 zł (dziesięć złotych dwadzieścia cztery grosze);

4. dokonać podziału majątku wspólnego H. X. (1) zm. w dniu 26 lutego 2008 roku w R. i P. X. (1), zmarłego w dniu 12 maja 2011 r. w R., działu spadku po H. X. (1) zm. w dniu 26 lutego 2008 roku w R. oraz zniesienia współwłasności majątku opisanego w pkt. 1 postanowienia, o łącznej wartości 511.020, 48 zł (pięćset jedenaście tysięcy dwadzieścia złotych czterdzieści osiem groszy) w ten sposób, że:

a) na wyłączną własność wnioskodawczyni D. X. (1) przyznać prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego nr (...) położnego w R. przy ul. (...), z którą związany jest udział do (...) części w nieruchomości wspólnej, dla którego Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) - o wartości 396.000 zł (trzysta dziewięćdziesiąt sześć tysięcy złotych);

b) na wyłączoną własność uczestnika Ł. X. (1) przyznać:

- prawo własności nieruchomości gruntowej o (...), położnej w P., gmina V., o powierzchni 0,97 ha, dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) - o wartości 47.000 zł (czterdzieści siedem tysięcy złotych);

- prawo własności nieruchomości gruntowej o (...), powstałej w wyniku podziału działki nr (...), położnej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) nr (...) - o wartości 68.000 zł (sześćdziesiąt osiem tysięcy złotych);

- środki zgromadzone na prowadzonej dla H. X. (1) przez (...) Spółkę Akcyjną w X. oszczędnościowej książeczce obiegowej nr (...) w kwocie 20,48 zł (dwadzieścia złotych czterdzieści osiem groszy);

tj. majątek o łącznej wartości 115. 020,48 złotych (sto piętnaście tysięcy dwadzieścia złotych czterdzieści osiem groszy);

5. zasądzić od wnioskodawczyni D. X. (1) na rzecz uczestnika Ł. X. (1) kwotę 311.038,25 (trzysta jedenaście tysięcy trzydzieści osiem złotych dwadzieścia pięć groszy), płatną w terminie 6 (sześciu) miesięcy od uprawomocnienia się niniejszego postanowienia;

6. w pozostałym zakresie oddalić wnioski wnioskodawczyni D. X. (1);

7. w pozostałym zakresie oddalić wnioski uczestnika Ł. X. (1);

8. stwierdzić, iż wnioskodawczyni oraz uczestnik ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie;

9. pobrać od wnioskodawczyni D. X. (1) na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie kwotę 5.566,14 złotych (pięć tysięcy pięćset sześćdziesiąt sześć złotych czternaście groszy) tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych;

10. pobrać od uczestnika Ł. X. (1) na rzecz Skarbu Państwa-Sądu Rejonowego Szczecin-Centrum w Szczecinie kwotę 4.366,14 złotych (cztery tysiące trzysta sześćdziesiąt sześć złotych czternaście groszy) tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych.

Sędzia Małgorzata Janik - Białek

Sygn. akt III Ns 856/16

UZASADNIENIE

postanowienia z dnia 28 listopada 2025 r.

D. X. (1), po ostatecznym sprecyzowaniu wniosku w piśmie z dnia 29 października 2024 r. (k. 1157 – 1159), wniosła o:

1. dokonanie działu spadku po H. X. (1), zmarłej w dniu 26 lutego 2008 r. w R.;

2. dokonanie działu spadku po P. X. (2), zmarłym w dniu 12 grudnia 2010 r. w R.;

3. dokonanie działu spadku po P. X. (1), zmarłym w dniu 12 maja 2011 r. w R.;

4. zniesienie współwłasności nieruchomości lokalowej położonej w R. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczystą Kw numer (...);

5. zniesienie współwłasności następujących nieruchomości gruntowych:

a) o numerze ewidencyjnym (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi księgę wieczystą Kw numer (...);

b) o numerze ewidencyjnym (...), powstałej w wyniku podziału działki numer (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi księgę wieczystą Kw numer (...);

6. ustalenie, że w skład majątku wspólnego małżonków H. X. (1), zmarłej w dniu 26 lutego 2008 r. w R. i P. X. (1), zmarłego w dniu 12 maja 2011 r. w R. wchodzi:

a) prawo współwłasności łącznej nieruchomości lokalowej położonej w R. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę (...) numer (...) o wartości 434 000 zł;

b) prawo współwłasności łącznej następujących nieruchomości gruntowych:

- o numerze ewidencyjnym (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi księgę wieczystą Kw numer (...),

- o numerze ewidencyjnym (...), powstałej w wyniku podziału działki numer (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi księgę wieczystą Kw numer (...),

o łącznej wartości 115 000 zł;

7. ustalenie, że w skład spadku po H. X. (1) wchodzi udział w wysokości ½ w prawie własności składników majątkowych wymienionych w punkcie 6;

8. ustalenie, że w skład spadku po P. X. (2) wchodzi:

a) udział w wysokości 1/6 w prawie własności składników wymienionych w punkcie 6;

b) prawo własności nieruchomości lokalowej, położonej w R. przy (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód prowadzi (...);

c) wierzytelność pieniężna w stosunku do uczestnika Ł. X. (1) z tytułu przywłaszczenia środków pieniężnych w kwocie 188 000 zł;

9. ustalenie, że w skład spadku po P. X. (1) wchodzi udział w prawie własności składników majątkowych wymienionych w punkcie 6;

10. dokonanie działu spadku i zniesienie współwłasności poprzez przyznanie na wyłączną własność wnioskodawczyni:

a) prawa własności nieruchomości lokalowej położonej w R. przy ul. (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi (...) numer (...);

b) prawa współwłasności łącznej nieruchomości gruntowych:

- o numerze ewidencyjnym (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Ł. prowadzi (...) wieczystą Kw numer (...),

- o numerze (...), powstałej w wyniku podziału (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Ł. prowadzi (...) numer (...);

11. dokonanie rozliczenia udziału przypadającego uczestnikowi Ł. X. (1) w majątku spadkowym objętym wnioskiem w ten sposób, że potrącenie z należnością przypadającą uczestnikowi w kwocie 457 500 zł wynikającą z wartości udziału w wysokości 5/6 w prawie własności majątku spadkowego z należnością przypadającą od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni z tytułu:

a) wierzytelności zasądzonej prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 12 maja 2014 r. w sprawie o sygn. akt I C 819/12 wraz z należnościami ubocznymi w łącznej kwocie 432 712,26 zł do wysokości wierzytelności niższej;

b) nakładów poniesionych przez wnioskodawczynię na majątek spadkowy w postaci nieruchomości lokalowej położonej w R. przy (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczystą (...) numer (...), w kwocie 38 637,50 zł z tytułu remontu lokalu do wysokości wierzytelności niższej;

12. zasądzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni kwoty 13 849,76 zł tytułem zwrotu nakładów poniesionych na nieruchomość położoną w R. przy (...).

W uzasadnieniu wniosku D. X. (1) podniosła, że ona i uczestnik postępowania Ł. X. (1) są współwłaścicielami następujących nieruchomości:

a) nieruchomości lokalowej położonej w R. przy (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczystą (...) numer (...),

b) nieruchomości gruntowych:

- o numerze ewidencyjnym (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi księgę wieczystą Kw numer (...),

w udziałach: wnioskodawczyni 1/6 i uczestnik – 5/6.

Prawo do ww. nieruchomości wnioskodawczyni i uczestnik nabyli na skutek spadkobrania po P. i H. małżonkach X., przy czym udział wnioskodawczyni wynika ze spadkobrania po ojcu P. X. (2).

Wnioskodawczyni podniosła nadto, że przysługuje jej w stosunku do uczestnika wierzytelność zasądzona prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 12 maja 2014 r. w sprawie o sygn. akt I C 819/12, która to wierzytelność dotychczas nie została zaspokojona.

Wnioskodawczyni zamieszkuje lokal położony w R. przy ul. (...) od kwietna 2019 r. i ponosi koszty jego utrzymania, a nadto poniosła nakłady konieczne na remont lokalu, których wartość została ustalona przez biegłego sądowego z zakresu budownictwa B. U. na kwotę 46 365,01 zł. Uczestnik od około 30 lat zamieszkuje na stałe na terenie Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej i tam koncentrują się jego sprawy życiowe, nie ma zatem zamiaru zamieszkiwania w ww. lokalu. Tymczasem wnioskodawczyni nie ma możliwości zamieszkania w innym lokalu, będzie natomiast w stanie dokonać spłaty udziału przysługującemu uczestnikowi poprzez dokonanie potrącenia wierzytelności z tego tytułu z wierzytelnością przysługującą jej od uczestnika w kwocie 188 000 zł. Stąd też uzasadnione jest przyznanie prawa własności tej nieruchomości na jej wyłączną własność z obowiązkiem spłaty udziału przysługującego uczestnikowi.

Uczestnik Ł. X. (1), po ostatecznym sprecyzowaniu swojego stanowiska pismem z dnia 28 października 2024 r. (k. 1164 – 1167), wniósł o:

1. ustalenie, że w skład majątku wspólnego małżonków H. X. (1), zmarłej w dniu 26 lutego 2008 r. w R. i P. X. (1), zmarłego w dniu 12 maja 2011 r. w R. wchodzi:

a) prawo współwłasności łącznej nieruchomości lokalowej położonej w R. przy (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi księgę wieczystą Kw numer (...) o wartości 434 000 zł;

b) prawo współwłasności łącznej następujących nieruchomości gruntowych:

- o numerze ewidencyjnym (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi księgę wieczystą Kw numer (...) o wartości 47 000 zł,

- o numerze ewidencyjnym (...), powstałej w wyniku podziału (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi księgę wieczystą Kw numer (...) o wartości 68 000 zł;

c) zabytkowa maszyna do szycia marki R. o wartości 300 zł;

d) środki pieniężne na rachunku oszczędnościowym prowadzonym przez (...) Kasę (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną w X. w kwocie 3 578,75 USD, która to kwota według średniego kursu waluty NBP wynosi na dzień 28 października 2024 r. 14 315 zł;

e) środki pieniężne w kwocie 188 000 zł tytułem depozytu nieprawidłowego na koncie P. X. (2);

2. ustalenie że udziały małżonków H. i P. X. (1) w majątku wspólnym są równe;

3. ustalenie, że udział spadkowy D. X. (1), zstępnej P. X. (2), zmarłego w dniu 12 grudnia 2010 r. w R., wynosi 1/6, a udział uczestnika Ł. X. (1), na skutek dziedziczenia po P. X. (1) wynosi 5/6;

4. pominięcie w rozliczeniu kwoty 188 000 zł z tytułu jej zaginięcia i przyjęcie, że wartość majątku wspólnego małżonków H. i P. X. (1) wynosi 563 615 zł;

5. zaliczenie do schedy spadkowej po H. X. (1), darowizn poczynionych przez nią na rzecz syna P. X. (2), tj:

- w kwocie 69 168 zł z tytułu jego utrzymania w okresie od 12 grudnia 1986 r. do 26 lutego 2008 r. – połowa z kwoty 138 336 zł poniesionej przez obydwoje małżonków X. w tym okresie,

- 57 832,71 zł z tytułu pokrycia wkładu budowlanego wraz z kosztami aktu notarialnego na zakup mieszkania położonego przy (...) w R. – połowa z kwoty 115 665,43 zł poniesionej przez obydwoje małżonków X.;

6. ustalenie, że wartość schedy spadkowej po H. X. (1) wynosi 408 808,21 zł;

7. ustalenie, że w skład spadku po P. X. (1) wchodzi udział do 5/6 części w składniach majątkowych wymienionych w punkcie 1 litera a – d;

8. ustalenie, że w skład spadku po P. X. (2) wchodzi udział do 1/6 części w składniach majątkowych wymienionych w punkcie 1 litera a – d;

9. dokonanie działu spadku w ten sposób, że przedmioty wymienione w punkcie 1 litera a, b, d i e o łącznej wartości 563 315 zł przyznać na wyłączna własność uczestnikowi Ł. X. (1), a wnioskodawczyni przedmiot wymieniony w punkcie 1 litera c o wartości 300 zł;

10. zasadzenie od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni z tytułu działu spadku kwoty 9 268,84 zł, pomniejszonej o wartość udziału 1/6 w przedmiocie opisanym w punkcie 1 litera c (1/6 z 300 zł), czyli 9 218,84 zł, w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi spłaty;

11. nakazanie wnioskodawczyni wydanie uczestnikowi nieruchomości lokalowej położonej w R. przy (...) Wraz z przynależnymi dokumentami i kluczami w terminie 14 dni od dnia uprawomocnienia się postanowienia;

12. rozliczenie nakładów koniecznych poniesionych przez uczestnika na nieruchomość lokalową położoną w R. przy ul(...) , w terminie 3 miesięcy od dnia uprawomocnienia się postanowienia wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w przypadku uchybienia terminowi spłaty;

13. oddalenie wniosku wnioskodawczyni o rozliczenie poniesionych przez nią nakładów koniecznych na nieruchomość lokalową położoną w R. przy ul. (...) w kwocie 46 365,01 zł;

14. zasądzenie od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika kosztów postępowania.

W piśmie z dnia 16 lutego 2021 r. uczestnik wnosił nadto o zaliczenie w poczet długów spadkowych po P. X. (1):

1. kosztów związanych z pochówkiem P. X. (1) w kwocie 988 zł,

2. kosztów związanych z utrzymanie P. X. (1) w domu opieki w wysokości 3 600 zł oraz 413 USD, tj. kwoty 1 115,10 zł.

Następnie w piśmie z dnia 26 kwietnia 2021 r. uczestnik wnosił nadto o zasądzenie od wnioskodawczyni na jego rzecz kwoty 12 750 zł z tytułu utraconych korzyści przez korzystanie przez wnioskodawczynię z jego udziału w mieszkaniu przy ul. (...) przez okres od dnia 15 lutego 2019 r. do dnia 30 kwietnia 2021 r., w terminie miesiąca od dnia uprawomocnienia się postanowienia.

Uczestnik sprzeciwił się przyznaniu własności lokalu przy ul. (...) oraz nieruchomości gruntowych na rzecz wnioskodawczyni, podnosząc, że zamierza korzystać z tego majątku po powrocie do Polski. Uczestnik nie porzucił majątku położonego w Polsce – zezwolił krewnym na użytkowanie gruntów rolnych położonych w P., uiszczał opłaty za mieszkanie w R.. D. X. (1) natomiast zajęła przedmiotowy lokal samowolnie. Uczestnik wnosi zatem o przyznanie jemu powyższych składników majątkowych, zgodnie z zawartą przez strony przedwstępną umową działu spadku po H. X. (1). Zbycie przez wnioskodawczynię lokalu przy ul. (...) i samowolne zajęcie lokalu przy ul. (...) świadczy o nadużyciu prawa podmiotowego.

Ojciec wnioskodawczyni P. X. (2) cierpiał na schizofrenię paranoidalną i z tego powodu był niezdolny do pracy zarobkowej. Poza okresem dwóch lat, kiedy pozostawał w związku małżeńskim oraz okresami, kiedy przebywał w zakładzie zamkniętym, całe życie zamieszkiwał wspólnie z rodzicami H. i P. X. (1). Rodzice otaczali go troską i pomocą osobistą, a przede wszystkim materialną. Rodzice, pomimo faktu, że sami żyli na granicy ubóstwa, chcieli zapewnić synowi stosowne środki finansowe i w tym celu nabyli lokal mieszkalny przy ul. (...), który przeznaczono na wynajem. P. X. (5) otrzymywał jedynie niewielką rentę z tytułu niezdolności do pracy, która w całości przeznaczana była na pokrycie opłat za lokal przy ul. (...) oraz na jego osobiste wydatki. W okresie od 12 grudnia 1986 r. do 12 grudnia 2010 r., tj. przez okres 24 lat, rodzice ponosili koszty utrzymania P. X. (2), które obejmowały koszty wyżywienia, mieszkania, sprawowania opieki osobistej (sprzątanie, gotowanie), które w ocenie uczestnika wyniosły, przy uwzględnieniu treści rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, 152 064 zł.

Nadto rodzice uczestnika zgromadzili oszczędności, które zostały wykorzystane w części na lokaty, a zatem środki w kwocie 188 000 zł nigdy nie stanowiły własności P. X. (2). Nie mógłby on bowiem zgromadzić takich środków z uwagi na stan psychofizyczny. Śmierć H. X. (1) przyspieszyła decyzję o umieszczeniu wszystkich środków na rachunku P. X. (2). Uczestnik nie wie co stało się w tymi pieniędzmi, wysoce prawdopodobnym jest, że pieniądze zostały pobrane przez wnioskodawczynię lub inne osoby jej towarzyszące podczas wejścia do mieszkania. ( pismo z dnia 14.10.2020 r. k. 246 – 247, pismo z dnia 7 stycznia 2021 r. k. 292 – 294, pismo z dnia 16 lutego 2021 r. k. 317 – 322, pismo z dnia 26 kwietnia 2021 r. k. 446 – 449, pismo z dnia 28 października 2024 r. k. 1164 – 1167, pismo z dnia 20 grudnia 2024 r. k. 1181- 1183).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

H. X. (1) i P. X. (1) pozostawali w związku małżeńskim, nie zawierali małżeńskich umów majątkowych.

Niesporne.

Na podstawie decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w V. z dnia 13 listopada 1972 r., oznaczonej numerem GUu-(...)/72, stwierdzono, że P. i H. małżonkowie X. nabyli nieruchomości (działki) położone we wsi P., oznaczone w ewidencji gruntów numerami: Ark. 2 dz. (...), D.. 4 dz. (...), 272/2, 281.

Aktualnie działki, których nabycie stwierdzono na podstawie powyższego aktu, oznaczone są numerem ewidencyjnym:

- (...),

- 867/3, przy czym działka o tym numerze powstała w wyniku podziału działki oznaczonej numerem (...).

Dla obydwu działek Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi (...) numer (...).

Podział działki oznaczonej (...) związany był z wydaniem przez X. (...) w dniu 30 kwietnia 2009 r. decyzji o ustaleniu lokalizacji drogi, znak: (...).(...), na podstawie której część nieruchomości oznaczonej (...) wydzielona liniami rozgraniczającymi teren, ustalonymi decyzją o ustaleniu lokalizacji drogi, które są jednocześnie liniami podziału nieruchomości, a oznaczona (...), stała się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa z dniem, w którym decyzja o ustaleniu lokalizacji drogi stała się ostateczna.

Decyzją z dnia 28 października 2010 r., znak: (...).(...)-277/09, X. (...) ustalił odszkodowanie na rzecz:

1. P. X. (1) w wysokości 12 278,66 zł,

2. P. X. (3) w wysokości 3 069,67 zł,

3. Ł. X. (2) w wysokości 3 069,67 zł

z tytułu przejęcia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości położonej w obrębie (...). (...) P., oznaczonej w ewidencji gruntów i budynku jako (...) numer: (...) o pow. 0,0664 ha, 867/2 o pow. 0,0661 ha.

P. X. (1), P. X. (2) i Ł. X. (1) złożyli wniosek o wypłatę odszkodowania przelewem na wskazany rachunek bankowy, którego posiadaczem był P. X. (2).

Dowód:

- kopia aktu własności ziemi k. 9 w aktach sprawy (...), oraz k. 115 w aktach niniejszej sprawy,

- odpis z (...) k. 140,

- decyzja X. (...) z dnia 30.04.2009 r. k. 1060 -1120,

- decyzja X. (...) z dnia 28.10.2010 r. k. 1249 – 1350,

- oświadczenia o wyrażeniu zgody na przyjęcie odszkodowania k. 1265 – 1370,

- karty analityczne k. 1371 – 1374.

Na podstawie umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy przeniesienia własności z dnia 8 lutego 2008 r. P. i H. małżonkowie X. nabyli, na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej, prawo własności nieruchomości lokalowej położonej w R. przy (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin – Prawobrzeże i Zachód w R. prowadzi (...).

Niesporne, a nadto dowód:

- umowa ustanowienie odrębnej własności lokalu i umowa przeniesienia własności z dnia 08.02.2008 r. k. 23 – 23 – 24,

- odpis z (...) numer (...) k. 103 – 104.

H. X. (1) i P. X. (1) wspólnie posiadali w (...) Kasie (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej w X.:

- rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy (...) o numerze (...),

- lokatę o numerze (...).

Na rzecz H. X. (1) ww. bank prowadził Obiegową Książeczkę Oszczędnościową o numerze (...). Na dzień 21 maja 2025 r. saldo na książeczce wynosiło 20,48 zł.

Bank (...) Kasa (...) Spółka Akcyjna w X. nie prowadził rachunków bankowych na rzecz H. X. (1).

Na rzecz P. X. (1) (...) Kasa (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w X. prowadziła:

- Obiegową Książeczkę Oszczędnościową o numerze (...),

- Terminową Książeczkę Oszczędnościową (...) o numerze (...),

- Terminową Książeczkę Oszczędnościową (...) o numerze (...).

Dowód:

- pismo (...) SA w X. z dnia 16.06.2021 r. k. 473,

- pismo (...) Banku (...) SA w X. z dnia 22.05.2025 r. k. 1302,

- pismo (...) SA W X. z dnia 02.06.2025 r. k. 1211.

H. X. (1) zmarła w dniu 26 lutego 2008 r. w R.. Spadek po niej, w tym również udział w gospodarstwie rolnym położonym w P. – prawie własności działek:

- o numerze ewidencyjnym (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi księgę (...) numer (...) o wartości 47 000 zł,

- o numerze ewidencyjnym (...), powstałej w wyniku podziału (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Ł. prowadzi (...) o wartości 68 000 zł,

nabyli na podstawie ustawy wprost: mąż P. X. (1), syn P. X. (3) i syn Ł. X. (2) – po 1/3 każdy,

co zostało stwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w Szczecinie wydanym w dniu 8 września 2008 r. w sprawie o sygn. akt (...).

Niesporne, a nadto dowód:

- postanowienie SR w Szczecinie w sprawie III (...) k. 27 w aktach sprawy (...).

W toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po H. X. (1), złożono sporządzony przez spadkodawczynię testament własnoręczny, w treści którego oświadczyła, że w skład spadku po niej wchodzą środki pieniężne w dolarach amerykańskich i złotych polskich.

Jej mąż P. X. (4) oświadczył, że wraz z żoną posiadali mieszkanie, oszczędności w kwocie 11 600 dolarów amerykańskich oraz gospodarstwo rolne – niezabudowane grunty położone w miejscowości P.. „Oszczędności w złotówkach były znikome”.

Uczestnik tego postępowania P. X. (2) potwierdził oświadczenie P. X. (1) co do składu majątku wspólnego małżonków X. i składu spadku po H. X. (1).

Dowód:

- testament własnoręczny H. X. (1) koperta na k. 24 w aktach sprawy (...),

- protokół rozprawy przez SR w Szczecinie z dnia 08.09.2008 r. w sprawie (...) k. 25 w aktach sprawy (...).

Ojciec wnioskodawczyni, P. X. (3) w 1975 r. ukończył studia medyczne. W trakcie studiów zachorował na schizofrenię, z powodu której był wielokrotnie hospitalizowany.

Po ukończeniu studiów P. X. (2) pracował zawodowo przez okres 5 lat.

W 1984 r. P. X. (2) zawarł związek małżeński z matką wnioskodawczyni, a w 1985 r. związek małżeński został rozwiązany przez rozwód.

Po rozwiązaniu związku małżeńskiego P. X. (2) zamieszkał z rodzicami H. i P. X. (1), ponieważ z powodu choroby potrzebował ich pomocy w codziennych sprawach takich jak pranie, gotowanie, zakupy, zażywanie lekarstw.

Wnioskodawczyni nie utrzymywała relacji z P. X. (2).

Dowód:

- zeznania wnioskodawczyni D. X. (1) w charakterze strony k. 376 v. – 389,

- zeznania uczestnika Ł. X. (1) w charakterze strony na piśmie k. 645 – 649,

- zeznania uczestnika Ł. X. (1) w charakterze strony na piśmie k. 1322 – 1323.

Z dniem 20 czerwca 1980 r. P. X. (2) nabył prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Świadczenie z tego tytułu pobierał do dnia 25 lutego 2008 r. Od dnia 26 lutego 2008 r. do 12 grudnia 2010 r. pobierał rentę rodzinną po zmarłej matce H. X. (1).

Wysokość renty wynosiła w poszczególnych okresach:

1. od 1 czerwca 1988 r. – 420,47 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 106,41 zł,

2. od 1 czerwca 1999 r. – 457,05 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 115,67 zł,

3. od 1 czerwca 2000 r. – 476,70 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 120,64 zł,

4. od 1 czerwca 2001 r. – 537,24 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 135,96 zł,

5. od 1 czerwca 2002 r. – 539,93 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 136,64 zł,

6. od 1 marca 2003 r. – 559,91zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 141,70 zł,

7. od 1 marca 2004 r. – 569,99 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 144,25 zł,

8. od 1 marca 2006 r. – 605,33 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 153,19 zł,

9. od 1 marca 2008 r. – 693,08 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 163,15 zł,

10. od 26 lutego 2008 r. – 985,30 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 163,15 zł,

11. od 1 marca 2009 r. – 1 045,40 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 173,10 zł,

12. od 1 marca 2010 r. – 1 093,70 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 181,10 zł.

W okresie wypłaty renty rodzinnej 2 razy w roku wypłacano deputat węglowy: w marcu 2009 r. w kwocie 561,03 zł, we wrześniu 2009 r w kwocie 561,02 zł, w marcu 2010 r. w kwocie 640,67 zł oraz we wrześniu 2010 r. w kwocie 640,66 zł.

W okresie od 1 stycznia 1999 r. do 12 grudnia 2010 r. jedynym płatnikiem składek na ubezpieczenie zdrowotne P. X. (2) był Zakład Ubezpieczeń Społecznych w X..

Renta była wypłacana przelewem na rachunek bankowy prowadzony przez Bank (...) Spółkę Akcyjną we X..

(...) Bank (...) SA we X. poinformował, że według stanu na dzień 19 października 2021 r., P. X. (2) nie był klientem tego banku. Poinformowano przy tym, że bank nie posiada już pełnych danych o klientach powyżej 10 lat wstecz.

Dowód:

- pismo ZUS z dnia 03.03.2021 r. k. 373,

- pismo ZUS z dnia 20.05.2021 r. k. 459,

- pismo (...) SA we X. z dnia 19.10.2021 r. k. 578,

- pismo (...) SA we X. z dnia 15.05.2025 r. k. 1294.

4 listopada 1992 r. P. X. (2) uzyskał spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w R. przy (...), znajdującego się zasobach (...) w R.. Dokonał wpłaty pełnego wymaganego wkładu budowlanego w kwocie 3 258,70 zł, w tym:

- wpłata środków własnych w kwocie 2 486,79 zł,

- środki z likwidacji książeczki mieszkaniowej (...) w kwocie 771,91 zł.

Na podstawie umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy przeniesienia własności z dnia 10 stycznia 2008 r. P. X. (3) nabył prawo własności nieruchomości lokalowej położonej w R. przy (...), dla której Sąd Rejonowy Szczecin - Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie prowadzi (...) numer (...).

W par. 4 ww. umowy odnotowano, że strony przedłożyły Zaświadczenie Zarządu (...) w R. z dnia 6 grudnia 2007 r., stwierdzające, że P. X. (2) spełnił wszelkie zobowiązania finansowe wobec Spółdzielni wynikające z art. 17 (14) ust. 1 ustawy i spółdzielniach mieszkaniowych i zapłacił kwotę brutto w wysokości 37,92 zł należną za wykupienie na własność od Gminy Miasto R. (...).

Przy zawarciu umowy pobrano wyszczególnione w akcie notarialnym opłaty notarialne, podatek VAT od usługi notarialnej, opłatę sądową na podstawie art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w łącznej kwocie 543,43 zł oraz kwotę 122 zł tytułem opłaty notarialnej, powiększonej o podatek VAT za wydanie 5 wypisów aktu notarialnego.

Dowód:

- pismo SM Kolejarz w R. z dnia 03.03.2021 r. k. 350,

- umowa ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowa przeniesienia własności z dnia 10.01.2008 r. k. 116 – 117, k. 351 – 352.,

- wydruk z (...) numer (...) k. 110 – 114.

W dniu 2 listopada 2004 r. Sąd Rejonowy w Szczecinie w sprawie o sygn. akt V K 111/04 postanowił umieścić P. X. (2) w zakładzie psychiatrycznym zamkniętym i w wykonaniu powyższego postanowienia przebywał on na leczeniu w okresie od 2 lipca 2005 r. do dnia 4 września 2007 r.

Dowód:

- opinia sądowo – psychiatryczna z dnia 02.01.2004 r. k. 40 – 43 w aktach SR w Szczecinie V K 111/04,

- postanowienie SR w Szczecinie z dnia 02.11.2004 r. k. 82 w aktach SR w Szczecinie V K 111/04,

- opinia sądowo – psychiatryczna z dnia 18.01.2006 r. k. 115 - 118 w aktach SR w Szczecinie V K 111/04,

- opinia sądowo – psychiatryczna z dnia 10.07.2006 r. k. 141 - 143 w aktach SR w Szczecinie V K 111/04,

- opinia sądowo – psychiatryczna z dnia 15.01.2007 r. k. 167 - 169 w aktach SR w Szczecinie V K 111/04,

- opinia sądowo – psychiatryczna z dnia 02.07.2007 r. k. 190 - 191 w aktach SR w Szczecinie V K 111/04,

- opinia sądowo – psychiatryczna z dnia 29.08.2007 r. k. 203 - 204 w aktach SR w Szczecinie V K 111/04,

- postanowienie SR w Szczecinie z dnia 04.09.2007 r. k. 206 w aktach SR w Szczecinie V K 111/04,

- pismo z dnia 04.09.2007 r. k. 214 w aktach SR w Szczecinie V K 111/04.

Bank (...) Kasa (...) Spółka Akcyjna w X. prowadziła na rzecz P. X. (2) następujące rachunki:

1. rachunek bieżący osób fizycznych w PLN numer 23 (...),

2. konto walutowe w USD nr 80 (...),

3. rachunek lokaty terminowej w USD nr 64 1240 (...),

4. rachunek (...) Optymalne w PLN o numerze: 72 1240 (...),

5. konto walutowe w EUR o numerze 61 (...),

6. rachunek lokaty terminowej w PLN o numerze 06 (...),

7. rachunek lokaty terminowej w USD o numerze 71 1240 (...),

8. rachunek lokaty terminowej w EUR o numerze 82 (...),

9. rachunek walutowy w USD nr (...)-2700-(...)-0000-001.

Środki zgromadzone na powyższych rachunkach zostały wypłacone przed śmiercią P. X. (2).

Dowód:

- pismo (...) S.A. w X. z dnia 27. 10. 2021 r. wraz z historią rachunków k. 594 – 605.

P. X. (2) był jedynym posiadaczem rachunku oszczędnościowego prowadzonego przez (...) Kasę (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną w X. o numerze: (...). Pełnomocnikiem do tego rachunku był P. X. (1).

Na ww. rachunek bankowy w dniach 9 czerwca 2010 r. i 15 czerwca 2010 r. wpłynęły środki z tytułu wygaśnięcia lokat:

- Lokaty terminowej (...) numer 21 (...) na kwotę 29 049,52 zł, założonej w dniu 9 grudnia 2008 r. przez P. X. (2) – w kwocie 31 517,93 zł,

- Lokaty terminowej (...) nr 76 (...) na kwotę 47 900 zł, założonej w dniu 15 grudnia 2008 r. przez P. X. (2) – w kwocie 51 969,91 zł.

W okresie od dnia 1 czerwca 2010 r. do dnia jego zamknięcia, tj. 16 kwietnia 2014 r. na rachunku nie odnotowano wpływów, w których jako wpłacający wskazywany byłby pełnomocnik P. X. (1).

Dowód:

- umowa rachunku oszczędnościowego k. 149 - 150, w aktach sprawy SO w Szczecinie I C 819/12,

- pełnomocnictwo k. 151 w aktach sprawy SO w Szczecinie I C 819/12,

- pismo (...) SA w X. k. 148 w aktach sprawy SO w Szczecinie I C 819/12,

- zestawienie operacji za okres od 01.06.2010 r. do 16.04.2014 r. k. 152 w aktach sprawy SO w Szczecinie I C 819/12,

- pismo (...) SA w X. z dnia 07.05.2021 r. k. 455,

- pismo (...) Banku (...) SA w X. z dnia 16.06.2021 r. k. 473.

P. X. (3) zmarł w dniu 12 grudnia 2010 r. w R.. Spadek po nim nabyła, na podstawie ustawy, wprost, córka D. X. (2) (wnioskodawczyni) – w całości, co zostało stwierdzone zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia sporządzonym w dniu 11 lutego 2011 r. przez notariusza U. X. w jej Kancelarii (...) w R., Repertorium A numer (...), poprzedzonym protokołem dziedziczenia sporządzonym przez tego notariusza w dniu 10 lutego 2011 r. , Repertorium A numer (...).

Niesporne, a nadto dowód:

- protokół dziedziczenia, Repertorium A numer (...) w aktach SR Szczecin – Centrum w Szczecinie II Ns 415/11,

- akt poświadczenia dziedziczenia, Repertorium A numer (...) k. 25 – 26.

W dniu 12 grudnia 2010 r. na rachunku bankowym o numerze (...) znajdowała się kwota 187 578,52 zł. Po kapitalizacji odsetek w dniu 31 grudnia 2010 r., na dzień 17 stycznia 2011 r., na rachunku zdeponowana była kwota 188 094,77 zł.

W dniu 17 stycznia 2011 r. P. X. (1) dokonał wypłaty z ww. rachunku kwoty 30 000 zł, a w dniu 19 stycznia 2011 - kwoty 158 000 zł. Środki te zostały przekazane Ł. X. (2).

Dowód:

- zestawienie operacji za okres od 01.06.2010 r. do 16.04.2014 r. k. 152 w aktach sprawy SO w Szczecinie I C 819/12,

- wyrok SO w Szczecinie z dnia 12.05.2014 r. w sprawie I C 819/12 wraz z uzasadnieniem k. 197, 161 – 172, w aktach sprawy SO w Szczecinie I C 819/12.

Po śmierci P. X. (2) , D. X. (1) zamieszkała w lokalu położonym w R. przy (...).

Dowód:

- zeznania wnioskodawczyni D. X. (1) w charakterze strony k. 376 v. – 389.

28 stycznia 2011 r. P. X. (1) sporządził testament w formie aktu notarialnego przed notariuszem U. X. w jej Kancelarii (...) w R., Repertorium A numer (...), w którym do całości spadku powołał swojego syna Ł. X. (1).

W treści tego testamentu P. X. (1) wydziedziczył, czyli pozbawił prawa do zachowku swoją wnuczkę, a córkę syna P. i D. - D. X. (1), z powodu uporczywego niedopełnienia względem niego obowiązków rodzinnych.

Dowód:

- wypis aktu notarialnego rep. A numer (...) k. 1291 – 1292.

10 lutego 2011 r. D. X. (1), P. X. (1) i Ł. X. (1), reprezentowany przez pełnomocnika w osobie N. F., zawarli w formie pisemnej przedwstępną umowę działu spadku po H. X. (1), w treści której strony oświadczyły między innymi, że w skład spadku po H. X. (1) wchodzi m. in.:

- udział do ½ części własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w R. przy (...),

- udział do ½ części własności gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,93 ha położonego w P., gm. V.

oraz że strony zobowiązują się zawrzeć umowę o dział spadku po H. X. (1), zniesienia współwłasności oraz podziału majątku w części dotyczącej:

- własnościowego spółdzielczego prawa do lokalu mieszkalnego położonego w R. przy ul. (...), mocą której prawo to przypadłoby w całości na rzecz P. X. (1) bez obowiązku ponoszenia spłat i dopłat na rzecz D. X. (1) i Ł. X. (1),

- własności gospodarstwa rolnego o powierzchni 2,93 ha położonego w P., gm. V., mocą której prawo do przypadłoby w całości na rzecz Ł. X. (1), bez obowiązku ponoszenia spłat i dopłat na rzecz D. X. (1) i P. X. (1).

Nadto strony oświadczyły, że w skład spadku po P. X. (3) wchodzi prawo własności (...) położonego w R. przy ul(...) oraz środki pieniężne na rachunku oszczędnościowym prowadzonym przez (...) SA(...) R. w kwocie 3 578,75 USD. P. X. (1) oraz pełnomocnik Ł. X. (1) oświadczyli, że środki zgromadzone na tym rachunku oszczędnościowym pochodzą z wpłat dokonanych przez Ł. X. (1), a prawo własności lokalu mieszkalnego nr (...) położonego w R. przy ul. (...) zostało nabyte ze środków pieniężnych przekazanych P. X. (2) przez P. X. (1) i H. X. (1). W razie natomiast zawarcia umowy przyrzeczonej, P. X. (1) i Ł. X. (2) nie będą dochodzić od D. X. (1) żadnych roszczeń dotyczących prawa własności (...) położonego w R. przy ul. (...) oraz środków pieniężnych na rachunku oszczędnościowym prowadzonym przez (...) SA(...) R. w kwocie 3 578,75 USD. Umowa przyrzeczona zostanie zawarta na warunkach powyżej opisanych po spełnieniu warunku polegającego na uzyskaniu przez D. X. (1) zezwolenia właściwego Naczelnika Urzędu Skarbowego na zadysponowanie spadkiem po P. X. (2) – nie później jednak niż do dnia 31 grudnia 2011 r.

Nie doszło do zawarcia umowy przyrzeczonej.

Dowód:

- umowa przedwstępna działu spadku k. 248 – 249, k. 255.

P. X. (1) zmarł w dniu 10 maja 2011 r. w R.. Spadek po nim nabył na podstawie testamentu notarialnego z dnia 28 stycznia 2011 r. sporządzonego przed notariuszem U. X. w jej Kancelarii (...) w R., Repertorium A numer (...), otwartego i ogłoszonego w dniu 15 listopada 2011 r., w całości Ł. X. (1), co zostało stwierdzone prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie wydanym w dniu 15 listopada 2011 r. w sprawie o sygn. akt II Ns (...)

Niesporne, a nadto dowód:

- postanowienie SR R. – Centrum w R. w sprawie II Ns (...) k. 41 w aktach sprawy II (...).

Przed śmiercią P. X. (1) przebywał w prywatnym domu opieki, w którym został umieszczony z uwagi na stan zdrowia przez Ł. X. (1). Koszty jego pobytu w tej placówce w kwocie 3 600 zł poniósł Ł. X. (1).

Dowód:

- potwierdzenie przelewu k. 328,

- porozumienie k. 329.

Koszty pogrzebu P. X. (1) poniósł Ł. X. (1). Po zaliczeniu na ich poczet zasiłku pogrzebowego, do zapłaty pozostała kwota 988 zł.

Dowód:

- zlecenie usług k. 327

Nie sporządzono spisu inwentarza po P. X. (1).

Dowód:

- pisma komorników sądowych przy SR R. – Centrum w R. k. 162 – 168, k. 174, k. 1297,

- wiadomość e – mailowa komornika sądowego G. S. k. (...).

Po śmierci P. X. (1) klucze do lokalu przy ul. (...) znalazły się w posiadaniu Ł. X. (1). W jego imieniu lokalem opiekował się znajomy T. U.. Udostępniał on lokal w celu dokonania odczytów zużycia mediów oraz sprawdzenia stanu instalacji gazowej. Lokal nie był wynajmowany.

Ł. X. (1) ponosił opłaty za lokal w okresie od lutego 2011 r. do lutego 2019 r.

W okresie od września 2011 r. do lutego 2019 r. zapłacił łącznie 26 441,03 zł.

Dowód:

- zeznania świadka T. U. k. 287 – 289,

- zamówienie, paragony k. 567 – 671,

- zdjęcia koperta na k. 573,

- pismo SM Kolejarz w R. z dnia 29.01.2025 r. k. 1209 – 1210,

- zeznania uczestnika Ł. X. (1) w charakterze strony na piśmie k. 645 – 649,

- zeznania uczestnika Ł. X. (1) w charakterze strony na piśmie k. 1322 – (...).

Ł. X. (1) planował remont lokalu i zakupił niezbędne materiały: 4 - 5 drzwi, zaprawę tynkową gipsową, muszlę klozetową, zlewozmywak, szafkę pod zlewozmywak, kontakty naścienne – 10 sztuk. Ostatecznie remont lokalu nie został przeprowadzony, a zakupione materiały pozostały w lokalu.

Zakupy poczynione przez Ł. X. (1) mają charakter konieczny w zakresie kwoty 2 811,79 zł.

Dowód:

- zamówienie, paragony k. 567 – 671,

- zdjęcia koperta na k. 573,

- opinia biegłego sądowego z zakresu budownictwa B. U. k. 739 – 748,

- uzupełniająca opinia biegłego sądowego z zakresu budownictwa B. U. k. 806 – 809,

- uzupełniająca ustna opinia biegłego sądowego z zakresu budownictwa B. U. k. 847,

- zeznania świadka T. U. k. 287 – 289,

- zeznania uczestnika Ł. X. (1) w charakterze strony na piśmie k. 645 – 649,

- zeznania uczestnika Ł. X. (1) w charakterze strony na piśmie k. 1322 – (...).

Wyrokiem z dnia 12 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie o sygn. akt I C 819/12 zasądził od Ł. X. (2) – jako spadkobiercy P. X. (1) - na rzecz D. X. (1) kwotę 188 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 30 000 zł od dnia 17 stycznia 2011 r. i od kwoty 158 000 zł od dnia 19 stycznia 2011 r. wraz z kosztami procesu. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 24 czerwca 2014 r.

Skarga Ł. X. (2) o wznowienie postępowania zakończonego powyższym wyrokiem została prawomocnie odrzucona postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt I C 270/21.

Dowód:

- wyrok SO w Szczecinie z dnia 12.05.2014 r. w sprawie I C 819/12 wraz z uzasadnieniem k. 197, 161 – 172 w aktach sprawy SO w Szczecinie I C 819/12,

- zarządzenie w przedmiocie stwierdzenia prawomocności wyroku k. 181 w aktach sprawy SO w Szczecinie I C 819/12,

- postanowienie SO w Szczecinie z dnia 13.04.2022 r. wraz z uzasadnieniem w sprawie I C 270/21 k. 55, k. 71 w aktach sprawy I C 270/21,

- postanowienie SA w Szczecinie z dnia 13.10.2022 r., sygn. akt I Acz 170/22 k. 104 w aktach sprawy SO w Szczecinie I C 270/21,

- zarządzenie z dnia 11.01.2023 r. w przedmiocie stwierdzenia prawomocności postanowienia z dnia 13.04.2022 r. k. 118 w aktach sprawy SO w Szczecinie I C 270/21.

Kwota zasądzona na rzecz D. X. (1) prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 12 maja 2024 r. w sprawie I C (...) nie została wyegzekwowana.

Postanowieniem z dnia 18 maja 2021 r. komornik sądowy przy Sądzie Rejonowym Szczecin – Centrum w Szczecinie S. X. umorzył postępowanie egzekucyjne prowadzone przeciwko Ł. X. (1) w sprawie o sygn. Km 201/15, na wniosek D. X. (1), na podstawie tytułu wykonawczego w postaci prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Szczecinie wydanego w dniu 12 maja 2014 r. w sprawie I C (...), zaopatrzonego w klauzulę wykonalności z dnia 5 maja 2015 r.

Dowód:

- zeznania wnioskodawczyni D. X. (1) w charakterze strony k. 376 v. – 389,

- kopia postanowienia komornika sądowego przy SR Szczecin – Centrum w Szczecinie S. X. z dnia 18.05.2021 r. k. 1204.

D. X. (1) sprzedała lokal przy ul. (...), ponieważ z uwagi na jego metraż, nie był odpowiedni do zamieszkiwania z dużym psem. Zamierzała zamieszkać w lokalu położonym w R. przy ul. (...).

Dowód:

- zeznania wnioskodawczyni D. X. (1) w charakterze strony k. 376 v. – 389.

W 2019 r. D. X. (1) zgłosiła się do T. U. i domagała się wydania kluczy do lokalu położonego w R. przy ul. (...). T. U. skontaktował się z Ł. X. (1), który kategorycznie zakazał wydania kluczy, chyba że D. X. (1) dysponuje orzeczeniem sądu.

Dowód:

- zeznania świadka T. U. k. 287 – 289,

- zeznania wnioskodawczyni D. X. (1) w charakterze strony k. 376 v. – 389,

- zeznania uczestnika Ł. X. (1) w charakterze strony na piśmie k. 645 – 649,

- zeznania uczestnika Ł. X. (1) w charakterze strony na piśmie k. (...) – (...).

D. X. (1) nie otrzymała kluczy do lokalu przy ul. (...) – w kwietniu 2019 r. weszła do niego ze ślusarzem.

Po wejściu do lokalu okazało się, że aby w nim zamieszkać konieczne jest przeprowadzenie remontu. Remont obejmował wymianę instalacji elektrycznej, położenie nowego stropu gips – kartonu w mieszkaniu, szpachlowanie ścian, sufitów oraz gruntowanie i malowanie, wymianę instalacji wodnej, montaż nowych parapetów oraz nowych drzwi, położenie glazury i terakoty w kuchni, korytarzu i łazience, montaż kabiny, wc, szafki łazienkowej, położenie paneli podłogowych.

Dowód:

- zdjęcie maszyny do szycia k. 315 – 316,

- umowa o wykonanie robót remontowych k. 398,

- faktury i rachunki k. 400 – 441, k. 479 – 426,

- zeznania świadka R. Ł. k. 846 v,

- zeznania wnioskodawczyni D. X. (1) w charakterze strony k. 376 v. – 389.

Remont lokalu przy ul. (...) w zakresie, w jakim obejmował: okładziny podłogowe, ścienne i sufitowe, armaturę łazienkową i urządzenia elektryczne miał charakter nakładów koniecznych. Wartość tych nakładów wyniosła 45 608,31 zł.

Nakłady w kwocie 15 379,05 zł nie dotyczą kosztów będących pracami remontowymi – w znacznej części są koszty zakupu mebli, które nie są trwale związane z lokalem.

Dowód:

- opinia biegłego sądowego z zakresu budownictwa B. U. k. 739 – 748,

- uzupełniająca opinia biegłego sądowego z zakresu budownictwa B. U. k. 806 – 809,

- uzupełniająca ustna opinia biegłego sądowego z zakresu budownictwa B. U. k. 847.

Ł. X. (1) zaprzestał ponoszenia opłat za lokal przy ul(...) z dniem objęcia lokalu w posiadanie przez D. X. (1). Z tym dniem obowiązek uiszczania opłat przejęła D. X. (1).

Niesporne.

Ze względu na problemy finansowe D. X. (1) nie regulowała opłat w terminie.

Prawomocnym nakazem zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia 29 października 2020 r. Sąd Rejonowy Szczecin – Centrum w Szczecinie zasądził od D. X. (1) na rzecz (...) w R. kwotę 3 432,85 zł wraz z zliczonymi w stosunku rocznym odsetkami ustawowymi za opóźnienie od kwot:

- 3 350,56 zł od dnia 1 lipca 2020 r. do dnia zapłaty,

- 82,29 zł od dnia 16 września 2020 r. do dnia zapłaty

wraz z kosztami procesu tytułem opłat za korzystanie z lokalu położonego w R. przy ul. (...) 53/3 za okres od października 2019 r. do lutego 2020 r.

Kwota zasądzona nakazem zapłaty została wyegzekwowana od D. X. (1).

Dowód:

- nakaz zapłaty z dnia 29.10.2020 r. w sprawie III Nc (...)/20 k. 22 w aktach sprawy tut. Sądu III Nc (...)/20,

- zeznania wnioskodawczyni D. X. (1) w charakterze strony k. 376 v. – 389.

W okresie od września 2019 r. do 27 kwietnia 2021 r. na konto opłat za użytkowanie lokalu przy ul. (...) wlkp. 53/3 wpłynęła kwota 6 300 zł. Wpłaty dokonywane były w kasie przez państwa D. i Ł. X. (1).

W okresie od lipca 2019 r. do maja 2023 r. opłaty za lokal uiszczała D. X. (1), przy czym w okresie od grudnia 2022 r. do maja 2023 r. opłaty były egzekwowane przez komornika sądowego. W tym okresie wnioskodawczyni zapłaciła łącznie 44 179,02 zł.

Dowód:

- pismo SM Kolejarz w R. z dnia 27.04.2021 r. k. 443,

- pismo SM Kolejarz w R. z dnia 29.01.2025 r. z załącznikiem k. 1109 – 1110

- dowody wpłat k. 444, k. 1211 – 1214.

D. X. (1) choruje na schizofrenię. Utrzymuje się z renty w kwocie 1 155 zł oraz dochodów z pracy w ochronie w kwocie równej minimalnej pensji.

Zamieszkuje w lokalu przy ul. (...) i nie ma prawa do innego lokalu.

Dowód:

- zeznania wnioskodawczyni D. X. (1) w charakterze strony k. 376 v. – 389.

Ł. X. (1) wyjechał do Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej w 1986 r. i tam zamieszkuje na stałe. Do dnia wydania orzeczenie w Polsce był około 10 razy, utrzymywał z rodzicami kontakt telefoniczny.

Aktualnie utrzymuje się z renty chorobowej i emerytury w kwocie około 3 000 USD. Nie pracuje zawodowo. Na terenie USA nie jest właścicielem żadnej nieruchomości. Planuje przenieść się do Polski i zamieszkać w lokalu przy ul. (...). Dotychczas nie podjął żadnych czynności mających na celu powrót do Polski.

Dowód:

- zeznania uczestnika Ł. X. (1) w charakterze strony na piśmie k. 645 – 649,

- zeznania uczestnika Ł. X. (1) w charakterze strony na piśmie k. (...) – (...).

Maszyna do szycia marki R., według informacji zwartych w aktach sprawy, rok produkcji 1932, ma nóżki i podstawę żeliwne, blat drewniany. Maszyny tego rodzaju, często spotykane na rynku, są bezużyteczne w podstawowej funkcji. Wykorzystywane są jako stoliki, konsole, kwietniki.

Rynkowa wartość maszyny do szycia marki R. wynosi 200 – 300 zł.

Dowód:

- opinia biegłej sądowej z zakresu wyceny antyków i dział sztuki H. G. k. 681,

- uzupełniająca opinia biegłej sądowej z zakresu wyceny antyków i dział sztuki H. G. k. 710.

Wartość prawa odrębnej własności lokalu mieszkalnego położonego w R. przy ul. (...), według stanu i cen obecnych wynosi 396 000 zł.

Dowód:

- opinia biegłej sądowej z zakresu wyceny nieruchomości U. J. k. 909 – 946,

- uzupełniająca opinia biegłej sądowej z zakresu wyceny nieruchomości U. J. k. 1230 – (...).

Wartość rynkowa działki o (...) , położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi (...) Kw numer (...), według stanu i cen obecnych, wynosi 47 000 zł.

Wartość rynkowa działki o numerze (...), powstałej w wyniku podziału (...), położonej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim prowadzi (...) numer (...), według stanu obecnego i cen obecnych wynosi 68 000 zł.

Dowód:

- opinia biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości S. S. k. 980 – (...),

- uzupełniająca opinia biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości S. S. k.1122 – (...),

- uzupełniająca opinia biegłego sądowego z zakresu wyceny nieruchomości S. S. k. (...) – (...).

Zgodnie z informacja Głównego Urzędu Statystycznego odnośnie sytuacji społeczno – ekonomicznej gospodarstw domowych w latach 2000 – 2011 , przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wynosiły:

1. 2000 r. – 583,89 zł,

2. 2001 r. – 609,72 zł,

3. 2002 r. – 624,99 zł,

4. 2003 r. – 677,81 zł,

5. 2004 r. – 694,70 zł,

6. 2005 r. – 690,30 zł,

7. 2006 r. – 744,81 zł,

8. 2007 r. – 809,95 zł,

9. 2008 r. – 904,27 zł,

10. 2009 r. – 956,68 zł,

11. 2010 r. – 991,44 zł.

Dowód:

- informacja Głównego Urzędu Statystycznego odnośnie sytuacji społeczno – ekonomicznej gospodarstw domowych w latach 2000 – 2011 k. 1220 – 1222.

Sąd zważył, co następuje:

Wniosek okazał się uzasadniony jedynie w zakresie wniosku o podział majątku wspólnego H. X. (2), zmarłej w dniu 26 lutego 2008 r. w R. i P. X. (1), zmarłego w dniu 12 maja 2011 r. w R. oraz wniosku o dział spadku po H. X. (1) i zniesienie współwłasności ustalonego w toku postępowania składu majątku wspólnego małżonków H. i P. X. (1).

Podstawa prawna:

Przepis art. 1035 k.c. stanowi, że jeżeli spadek przypada kilku spadkobiercom, do wspólności majątku spadkowego oraz do działu spadku stosuje się odpowiednio przepisy o współwłasności w częściach ułamkowych z zachowaniem przepisów niniejszego tytułu.

Przepis art. 1037 par. 1 k.c. stanowi, że dział spadku może nastąpić bądź na mocy umowy między wszystkimi spadkobiercami, bądź na mocy orzeczenia sądu na żądanie któregokolwiek ze spadkobierców. Wskazać przy tym należy, że sądowy dział spadku powinien obejmować cały spadek. Jednakże z ważnych powodów może być ograniczony do części spadku, o czym stanowi przepis art. 1038 par. 1 k.c.

Przepis art. 210 par. 1 k.c. stanowi, że każdy ze współwłaścicieli może żądać zniesienia współwłasności. Uprawnienie to może być wyłączone przez czynność prawną na czas nie dłuższy niż lat pięć. Jednakże w ostatnim roku przed upływem zastrzeżonego terminu dopuszczalne jest jego przedłużenie na dalsze lat pięć; przedłużenie można ponowić.

Sądowe postępowanie w sprawie działu spadku toczy się na podstawie przepisów art. 680 k.p.c. oraz, z mocy odesłania z art. 688 k.p.c., na podstawie przepisów dotyczących zniesienia współwłasności, a w szczególności art. 618 § 2 i 3.

Przepis art. 689 k.p.c. stanowi, że jeżeli cały majątek spadkowy lub poszczególne rzeczy wchodzące w jego skład stanowią współwłasność z innego tytułu niż dziedziczenie, dział spadku i zniesienie współwłasności mogą być połączone w jednym postępowaniu

I. Skład majątku wspólnego H. X. (1) i P. X. (1) i jego wartość:

W okolicznościach faktycznych sprawy, wg twierdzeń zawartych w treści wniosku oraz złożonych przez strony dokumentów, w skład spadku po H. X. (1) wchodził udział w majątku objętym małżeńską wspólnością ustawową, a uprzednio nie przeprowadzono postępowania o podział majątku wspólnego, ani nie zapadł prawomocny wyrok rozstrzygający o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o żądaniach zwrotu wydatków, nakładów i innych świadczeń z majątku wspólnego na majątek odrębny lub odwrotnie.

W wypadku, gdy w skład spadku wchodzi udział spadkodawcy w majątku objętym małżeńską wspólnością ustawową, do dokonania działu spadku niezbędne jest uprzednie albo jednoczesne z działem spadku, połączone w tym samym postępowaniu, przeprowadzenie podziału majątku wspólnego, chyba że zapadł już prawomocny wyrok rozstrzygający o żądaniu ustalenia nierównych udziałów małżonków w majątku wspólnym oraz o żądaniach zwrotu wydatków, nakładów i innych świadczeń z majątku wspólnego na majątek odrębny lub odwrotnie, albo że częściowy dział spadku nie dotyczy udziału spadkodawcy w majątku wspólnym ( por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 marca 1972 roku, III CZP 100/71).

Sąd prowadzący postępowanie o dział spadku jest zobowiązany, stosownie do treści przepisu art. 684 k.p.c., do ustalenia składu i wartości spadku podlegającego podziałowi. Zważywszy, że w skład spadku wchodził udział w majątku objętym małżeńską wspólnością ustawową, konieczne było w pierwszej kolejności ustalenie, jakie składniki wchodziły w skład majątku wspólnego H. i P. małżonków X..

Zgodnie z treścią przepisu art. 31 par. 1 krio z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub jednego z nich (majątek wspólny).

Poza sporem było, że H. i P. X. (1) pozostawiali w związku małżeńskim, nie zawierali małżeńskich umów majątkowych, w trakcie małżeństwa został zgromadzony majątek wspólny, a także, że łącząca ich wspólność ustawowa ustała w dniu 26 lutego 2008 r. na skutek śmierci H. X. (1).

W świetle zgodnych stanowisk wnioskodawczyni i uczestnika niesporne było, że w skład majątku wspólnego H. X. (1) i P. X. (1) wchodziły następując składniki majątkowe:

1. prawo odrębnej własności lokalu mieszkalnego (...) położnego w R. przy ul(...), z którą związany jest udział do 152(...) części w nieruchomości wspólnej, dla którego Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) nr (...) - o wartości 396.000 zł (trzysta dziewięćdziesiąt sześć tysięcy złotych);

2. prawo własności nieruchomości gruntowej o (...), położnej w P., gmina V., o powierzchni 0,97 ha, dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) nr (...) - o wartości 47.000 zł (czterdzieści siedem tysięcy złotych);

3. prawo własności nieruchomości gruntowej o numerze (...), powstałej w wyniku podziału działki nr (...), położnej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr (...) - o wartości 68.000 zł (sześćdziesiąt osiem tysięcy złotych).

Na podstawie informacji (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej w X., Sąd ustalił, że w skład majątku wspólnego małżonków X. wchodziły nadto środki zgromadzone na prowadzonej dla H. X. (1) przez ten bank oszczędnościowej książeczce obiegowej nr (...) w kwocie 20,48 zł.

Ostatecznie strony nie kwestionowały wartości nieruchomości, ustalonych na podstawie operatów szacunkowych sporządzonych odpowiednio:

a) w odniesieniu do prawa do nieruchomości lokalowej położonej w R. przy (...) przez rzeczoznawcę majątkowego U. J. w dniu 14 marca 2025 r. (k. 1230 – 1251 akt sprawy) – na kwotę 396 000 zł,

b) w odniesieniu do prawa własności nieruchomości gruntowych położonych w P., gmina V. przez rzeczoznawcę majątkowego S. S. w dniu 18 kwietnia 2024 r., zaktualizowanego w dniu 11 czerwca 2025 r. (operat szacunkowy k. 980 – (...), aktualizacja operatu szacunkowego k. 1317 – 1318), na kwoty:

- 47 000 zł - działka oznaczona numerem ewidencyjnym (...),

- 68 000 zł – działka oznaczona numerem ewidencyjnym (...).

Nie było również pomiędzy stronami sporne, że w skład majątku wspólnego małżonków H. i P. X. (1) wchodziła także maszyna do szycia marki R. , według twierdzeń stron, wyprodukowana w 1932 r., której wartość została wyceniona przez biegłą sądową z zakresu wyceny antyków i dział sztuki H. G. na kwotę 200 – 300 zł.

Wnioskodawczyni zeznała, że przedmiotową maszynę do szycia sprzedała za 200 zł.

Przedmiotem postępowania o dział spadku jest majątek, który był własnością spadkodawcy i istniał w dacie otwarcia spadku. Nadto ruchomości i nieruchomości wchodzące w skład spadku w tej dacie muszą istnieć również w dacie dokonywania podziału, bowiem decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia mają, zgodnie z przepisem art. 316 par. 1 k.p.c. w zw. z art. 13 par. 2 k.p.c., okoliczności istniejące w dacie zamknięcia rozprawy. Nadto wskazać należy, że składniki majątku wspólnego zużyte lub zniszczone przez jednego z małżonków zgodnie z prawem nie podlegają uwzględnieniu, natomiast te, które zostały zużyte lub zniszczone bezprawnie (bez wiedzy i zgody drugiego małżonka lub zużyte na zaspokojenie innych potrzeb niż usprawiedliwione potrzeby własne i rodziny) podlegają rozliczeniu w toku postępowania o podział majątku wspólnego w ten sposób, że ich wartość podlega zaliczeniu na poczet udziału przypadającego drugiemu małżonkowi ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 czerwca 2013 roku, III CSK 538/12).

Zważywszy na powyższe brak było podstaw do ustalenia, że w skład majątku wspólnego małżonków H. i P. X. (1) wchodziła maszyna do szycia marki R., natomiast jej wartość podlega zaliczeniu na udział przypadający D. X. (1) w spadku po H. X. (1). Biegła z zakresu wyceny antyków i dział sztuki H. G. wyceniła maszynę na kwotę 200 – 300 zł, wskazała przy tym w opinii uzupełniającej z dnia 17 września 2022 r., że tego rodzaju obiekty nie mają, podobnie jak innego rodzaju antyki, ceny „jednoznacznej”. Zważywszy na powyższe, Sąd uznał, że zaliczeniu na poczet udziału wnioskodawczyni podlegać będzie kwota 250 zł, jako średnia cena rynkowa maszyny.

Dowody zaoferowane przez strony oraz czynności podjęte przez Sąd z urzędu, nie dały podstaw do ustalenia, aby – zgodnie z twierdzeniami uczestnika - w skład majątku wspólnego małżonków X. wchodziły:

1. środki pieniężne na rachunku oszczędnościowym prowadzonym przez (...) Kasę (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną w X. w kwocie 3 578,75 USD,

2. środki pieniężne w kwocie 188 000 zł tytułem depozytu nieprawidłowego zgromadzone na rachunku prowadzonym na rzecz P. X. (2).

Sąd ustalił, że w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po H. X. (1), został złożony jej własnoręczny testament, w treści którego wskazała, że zapisuje oszczędności w dolarach i złotówkach synowi P. X. (2). P. X. (4) oświadczył natomiast, że wraz z żoną posiadali mieszkanie, oszczędności w kwocie 11 600 dolarów amerykańskich oraz gospodarstwo rolne – niezabudowane grunty położone w miejscowości P.. „Oszczędności w złotówkach były znikome”. Uczestnik tego postępowania P. X. (2) potwierdził oświadczenie P. X. (1) co do składu majątku wspólnego małżonków X. i składu spadku po H. X. (1) ( testament H. X. (1) k. 24; protokół rozprawy przez SR w Szczecinie z dnia 08.09.2008 r. w sprawie III Ns (...) k. 25 w aktach sprawy III Ns (...) ).

Sądowi nie udało się ustalić, czy na dzień otwarcia spadku po H. X. (1), tj. 26 lutego 2008 r., istniały środki pieniężne, o których mowa w jej testamencie oraz oświadczeniu P. X. (1). Brak również dowodu, aby środki te istniały na dzień zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie. Nie wiadomo także, czy jeżeli istniały na dzień otwarcia spadku, to co się z nimi stało – czy zostały wypłacone i przez kogo oraz na jaki cel zostały przeznaczone.

Informacja o istnieniu środków pieniężnych na rachunku oszczędnościowym prowadzonym przez (...) Kasę (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną w X. w kwocie 3 578,75 USD pojawia się w umowie przedwstępnej działu spadku po H. X. (1) zawartej przez P. X. (1), D. X. (1) i Ł. X. (1) (reprezentowanego przez pełnomocnika) w dniu 10 lutego 2011 r., w treści której strony oświadczyły, że w skład spadku po P. X. (3) wchodzi prawo własności (...) położonego w R. przy (...) oraz środki pieniężne na rachunku oszczędnościowym prowadzonym przez (...) SA(...) R. w kwocie 3 578,75 USD. P. X. (1) oraz pełnomocnik Ł. X. (1) oświadczyli natomiast, że środki zgromadzone na tym rachunku oszczędnościowym pochodzą z wpłat dokonanych przez Ł. X. (1), a prawo własności (...) położonego w R. przy (...) zostało nabyte ze środków pieniężnych przekazanych P. X. (2) przez P. X. (1) i H. X. (1).

Podobnie, jak w przypadku środków pieniężnych, o których zeznał P. X. (1) w postępowaniu o stwierdzenia nabycia spadku po H. X. (1), brak jakichkolwiek nie budzących wątpliwości dowodów wskazujących na to, że środki te wchodziły w skład majątku wspólnego małżonków X. – z oświadczenia zawartego w przedwstępnej umowie działu spadku po H. X. (1) wynika, że środki te pochodziły z wpłat dokonanych przez Ł. X. (1); a także brak dowodu, aby środki te istniały na dzień zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie.

Sąd zwrócił się o udzielenie zbiorczej informacji o rachunkach bankowych prowadzonych na rzecz H. i P. X. (1) do (...) Kasy (...) Banku (...) Spółki Akcyjnej w X. oraz do (...) Kasy (...) Spółki Akcyjnej w X. i uzyskał informację, że:

1. H. X. (1) i P. X. (1) wspólnie posiadali w (...) Kasie (...) Bank (...) Spółce Akcyjnej w X.:

- rachunek oszczędnościowo – rozliczeniowy R. o numerze (...),

- lokatę o numerze (...),

- na rzecz H. X. (1) ww. bank prowadził Obiegową Książeczkę Oszczędnościową o numerze (...). Na dzień 21 maja 2025 r. saldo na książeczce wynosiło 20,48 zł,

2. na rzecz P. X. (1) (...) Kasa (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w X. prowadziła:

- Obiegową Książeczkę Oszczędnościową o numerze (...),

- Terminową Książeczkę Oszczędnościową (...) o numerze (...),

3. Bank (...) Kasa (...) Spółka Akcyjna w X. nie prowadził natomiast rachunków bankowych na rzecz H. X. (1).

(...) Kasa (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w X. w piśmie z dnia 22 maja 2005 r. (k. 1302) wyjaśniła, że nie jest w stanie udzielić informacji o stanie środków na rachunkach bankowych prowadzonych na rzecz H. X. (1) i P. X. (1) oraz salda na książeczkach oszczędnościowych na dzień 26 lutego 2008 r., ponieważ informacje w tym zakresie przekazywane są za okres 10 lat wstecz, licząc od daty zapytania. Zobowiązanie Sądu zostało doręczone 13 maja 2025 r.

Sąd zwrócił się również o udzielenie informacji o rachunkach prowadzonych przez Bank (...) Spółka Akcyjna w X. na rzecz P. X. (2) i uzyskał informację, że bank ten prowadził na jego rzecz następujące rachunki bankowe:

1. rachunek bieżący osób fizycznych w PLN numer 23 1240 (...),

2. konto walutowe w USD nr 80 (...),

3. rachunek lokaty terminowej w USD nr 64 (...),

4. rachunek (...) Optymalne w PLN o numerze: 72 1240 (...),

5. konto walutowe w EUR o numerze 61 (...),

6. rachunek lokaty terminowej w PLN o numerze 06 (...),

7. rachunek lokaty terminowej w USD o numerze 71 (...),

8. rachunek lokaty terminowej w EUR o numerze 82 (...),

9. rachunek walutowy w USD nr (...)-2700-(...)-0000-001.

Środki zgromadzone na powyższych rachunkach zostały wypłacone przed śmiercią P. X. (2) ( pismo z dnia 27 października 2021 r. 594 – 605).

Ustalono nadto, że P. X. (2) był jedynym posiadaczem rachunku oszczędnościowego prowadzonego przez (...) Kasę (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną w X. o numerze: (...). Pełnomocnikiem do tego rachunku był P. X. (1).

Na ww. rachunek bankowy w dniach 9 czerwca 2010 r. i 15 czerwca 2010 r. , a więc po dacie otwarcia spadku po H. X. (1), wpłynęły środki z tytułu wygaśnięcia lokat:

- Lokaty terminowej (...) numer (...) na kwotę 29 049,52 zł, założonej w dniu 9 grudnia 2008 r. przez P. X. (2) – w kwocie 31 517,93 zł,

- Lokaty terminowej (...) nr (...) na kwotę 47 900 zł, założonej w dniu 15 grudnia 2008 r. przez P. X. (2) – w kwocie 51 969,91 zł.

W okresie od dnia 1 czerwca 2010 r. do dnia jego zamknięcia, tj. 16 kwietnia 2014 r. na rachunku nie odnotowano wpływów, w których jako uprawniony wskazywany byłby pełnomocnik P. X. (1). Jako wpłacający wskazywany był P. X. (3) .

Fakt zatem zakładania przez P. X. (2) rachunków lokat terminowych po otwarciu spadku po H. X. (1) nie dowodzi, że na rachunkach tych zgromadzone zostały środki wchodzące w skład majątku wspólnego małżonków H. i P. X. (1).

W odniesieniu natomiast do środków pieniężnych w kwocie 188 000 zł wskazać należy, że w świetle zgromadzonych dowodów nie sposób uznać, aby były one przedmiotem depozytu nieprawidłowego na rachunku bankowym P. X. (2).

Sąd Okręgowy w Szczecinie prowadzący sprawę z powództwa D. X. (1) przeciwko P. X. (1), a następnie jego następcy prawnemu – spadkobiercy Ł. X. (1) o zapłatę kwoty 188 000 zł wraz z odsetkami ustawowymi od wyszczególnionych w pozwie kwot, ( sygn. akt I C 819/12), ustalił, że P. X. (2) był jedynym posiadaczem rachunku oszczędnościowego prowadzonego przez (...) Kasę (...) Bank (...) Spółkę Akcyjną w X. o numerze: (...) oraz że w dniu 12 grudnia 2010 r. na rachunku tym znajdowała się kwota 187 578,52 zł. Po kapitalizacji odsetek w dniu 31 grudnia 2010 r., na dzień 17 stycznia 2011 r., na rachunku zdeponowana była kwota 188 094,77 zł. W dniu 17 stycznia 2011 r. P. X. (1) dokonał wypłaty z ww. rachunku kwoty 30 000 zł, a w dniu 19 stycznia 2011 - kwoty 158 000 zł. Środki te zostały przekazane Ł. X. (2). Sąd ten ustalił przy tym, zgodnie z twierdzeniami strony powodowej, że środki zgromadzone na powyższym rachunku wchodziły w skład spadku po P. X. (2) i ani ustanowiony do rachunku pełnomocnik P. X. (1), ani jego spadkobierca (Ł. X. (1)) nie byli uprawnieni do dysponowania tymi środkami. Ich pobranie było zatem czynem niedozwolonym. Wobec powyższego, wyrokiem z dnia 12 maja 2014 r. Sąd Okręgowy w Szczecinie w sprawie o sygn. akt I C 819/12 zasądził od Ł. X. (2) – jako spadkobiercy P. X. (1) - na rzecz D. X. (1) kwotę 188 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 30 000 zł od dnia 17 stycznia 2011 r. i od kwoty 158 000 zł od dnia 19 stycznia 2011 r. wraz z kosztami procesu. Powyższy wyrok uprawomocnił się w dniu 24 czerwca 2014 r. Skarga Ł. X. (2) o wznowienie postępowania zakończonego powyższym wyrokiem została prawomocnie odrzucona postanowieniem Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 13 kwietnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt I C 270/21.

Przepis art. 366 k.p.c. stanowi, że wyrok prawomocny ma powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami.

Prawomocność materialna oznacza natomiast, że sąd obowiązany jest przyjąć, iż to, co orzeczono w prawomocnym orzeczeniu, jest dla niego wiążące. Jednakże związanie to ma swoje granice przedmiotowe i podmiotowe. Przepis art. 365 k.p.c. nie określa wprost przedmiotowych granic mocy wiążącej prawomocnego orzeczenia. Należy w tym względzie sięgać do art. 366 k.p.c., w którym wskazano przedmiotowe granice powagi rzeczy osądzonej. Powaga rzeczy osądzonej i moc wiążąca są bowiem dwoma aspektami prawomocności materialnej orzeczenia. W konsekwencji moc wiążąca obejmuje te ustalenia, które w związku z podstawą sporu stanowiły przedmiot rozstrzygnięcia. Natomiast przedmiot rozstrzygnięcia należy postrzegać biorąc pod uwagę żądanie pozwu i fakty przytoczone w celu jego uzasadnienia. Oznacza to, że nie są objęte mocą wiążącą między innymi ustalenia faktyczne i poglądy interpretacyjne, na których oparte zostało prawomocne orzeczenie. ( por. wyrok SN z dnia 23 stycznia 2025 r. , I CSK 3467/24; wyrok SN z dnia 18 czerwca 2024 r., II CSKP 435/23).

Sąd orzekający w niniejszej sprawie związany jest zatem wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie wydanym w dniu 12 maja 2014 r. w sprawie I C 819/12, z treści którego wynika, jednoznacznie, że pozwany w tej sprawie Ł. X. (1) zobowiązany został do zapłaty na rzecz D. X. (1) kwoty 188 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od kwoty 30 000 zł od dnia 17 stycznia 2011 r. i od kwoty 158 000 zł od dnia 19 stycznia 2011 r. wraz z kosztami procesu tytułem zwrotu środków pieniężnych pobranych przez jego poprzednika prawnego P. X. (1) z rachunku bankowego, którego wyłącznym posiadaczem był P. X. (2). Związanie to z kolei oznacza, że sąd orzekający w niniejszej sprawie nie jest władny do czynienia ustaleń faktycznych mających na celu ustalenie, że środki w ww. kwocie zgromadzone na rachunku bankowym P. X. (2), a pobrane po jego śmierci przez P. X. (1), nie stanowiły własności P. X. (2), lecz innych osób (H. i P. małżonków X.) i stanowiły przedmiot depozytu nieprawidłowego.

Marginalnie wskazać również należy, że niezależnie od powyższego, twierdzenia uczestnika co do pochodzenia ww. środków oraz tego, co się z nimi stało, podniesione w sprawie Sądu Okręgowego w Szczecinie o syn. akt I C 819/12 i w niniejszej sprawie są rozbieżne. Przed Sądem Okręgowym uczestnik nie przeczył, że otrzymał od ojca P. X. (1) pieniądze w kwocie 188 000 zł, ale zużył je na utrzymanie rodziny, a także że w jego ocenie ojciec był współwłaścicielem konta i były to jego pieniądze. Twierdził nadto, że nie wiedział, że są to środki brata P. X. (2). Tymczasem w niniejszym postępowaniu kategorycznie twierdził, że pieniędzy tych nie otrzymał i nie wie co się z nim stało – prawdopodobnie wnioskodawczyni znalazła je w mieszkaniu przy ul. (...) i zabrała na własne potrzeby. Materiał dowodowy zaoferowany przez strony i pozyskany przez sąd z urzędu nie dał natomiast żadnych podstaw do ustalenia, z jakiego źródła pochodziły te środki - banki z uwagi na znaczny upływ czasu od zamknięcia rachunków, nie są w stanie udzielić żadnych informacji przydatnych do poczynienia nie budzących wątpliwości ustaleń faktycznych co do stanu majątkowego P. X. (2) i jego rodziców. W tej sytuacji nie sposób ustalić, nawet mając na uwadze, że P. X. (2) utrzymywał się z renty z tytułu niezdolności do pracy, a następnie renty rodzinnej, że wszelkie zgromadzone przez niego środki pochodziły czy to z darowizn od rodziców i były przedmiotem depozytu nieprawidłowego.

Nie ma również podstaw do zaliczenia do majątku wspólnego małżonków H. i P. X. (1) i tym samym do spadku po H. X. (1) darowizn poczynionych na rzecz syna P. X. (2) z tytułu:

- kosztów utrzymania za okres od 12 grudnia 1986 r. do 26 lutego 2008 r.,

- pokrycia wkładu budowlanego wraz z kosztami zawarcia umowy sprzedaży lokalu mieszkalnego położonego w R. przy (...) w formie aktu notarialnego.

Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z przepisem art. 922 par. 1 k.c. w skład spadku wchodzą prawa i obowiązki majątkowe zmarłego, stosownie do przepisów k.c. unormowanych w art. 922 i nast. k.c. W zakres tych praw i obowiązków nie wchodzą natomiast kwoty przekazane przez spadkodawcę innym osobom tytułem darowizny. Darowizny poczynione przez spadkodawcę na rzecz spadkobiercy podlegają natomiast zaliczeniu na schedę spadkową należną spadkobiercy, stosownie do treści art. 1039 i nast. k.c.

I tak, zgodnie z art. 1039 k.c.:

§ 1. Jeżeli w razie dziedziczenia ustawowego dział spadku następuje między zstępnymi albo między zstępnymi i małżonkiem, spadkobiercy ci są wzajemnie zobowiązani do zaliczenia na schedę spadkową otrzymanych od spadkodawcy darowizn oraz zapisów windykacyjnych, chyba że z oświadczenia spadkodawcy lub z okoliczności wynika, że darowizna lub zapis windykacyjny zostały dokonane ze zwolnieniem od obowiązku zaliczenia.

§ 2. Spadkodawca może włożyć obowiązek zaliczenia darowizny lub zapisu windykacyjnego na schedę spadkową także na spadkobiercę ustawowego niewymienionego w paragrafie poprzedzającym.

§ 3. Nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową drobne darowizny zwyczajowo w danych stosunkach przyjęte.

Zgodnie z art. 1041 k.c. dalszy zstępny spadkodawcy obowiązany jest do zaliczenia na schedę spadkową darowizny oraz zapisu windykacyjnego dokonanych przez spadkodawcę na rzecz jego wstępnego.

Jak wynika ze zgodnych zeznań wnioskodawczyni i uczestnika w charakterze strony, P. X. (2) chorował na schizofrenię i po rozwiązaniu związku małżeńskiego z matką wnioskodawczyni, w połowie lat 80 – tych XX wieku, zamieszkał z rodzicami H. i P. X. (1). Uczestnik wyjaśnił, że fakt zamieszkania z rodzicami wiązał się z wynikającą z choroby niesamodzielnością P. X. (2) i potrzebą zapewnienia jemu opieki w sprawach życia codziennego. Wskazał również, że P. X. (2) nie dysponował środkami finansowymi wystarczającymi na jego utrzymanie, stąd też rodzice dokonywali na jego rzecz darowizn z przeznaczeniem na koszty utrzymania. Fakt ten nie został udowodniony w zakresie kwot wskazywanych przez uczestnika.

Jak wynika z informacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Odział w R., z dniem 20 czerwca 1980 r. P. X. (2) nabył prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy. Świadczenie z tego tytułu pobierał do dnia 25 lutego 2008 r. Od dnia 26 lutego 2008 r. do 12 grudnia 2010 r. pobierał rentę rodzinną po zmarłej matce H. X. (1).

Wysokość renty wynosiła w poszczególnych okresach:

13. od 1 czerwca 1988 r. – 420,47 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 106,41 zł,

14. od 1 czerwca 1999 r. – 457,05 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 115,67 zł,

15. od 1 czerwca 2000 r. – 476,70 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 120,64 zł,

16. od 1 czerwca 2001 r. – 537,24 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 135,96 zł,

17. od 1 czerwca 2002 r. – 539,93 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 136,64 zł,

18. od 1 marca 2003 r. – 559,91zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 141,70 zł,

19. od 1 marca 2004 r. – 569,99 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 144,25 zł,

20. od 1 marca 2006 r. – 605,33 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 153,19 zł,

21. od 1 marca 2008 r. – 693,08 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 163,15 zł,

22. od 26 lutego 2008 r. – 985,30 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 163,15 zł,

23. od 1 marca 2009 r. – 1 045,40 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 173,10 zł,

24. od 1 marca 2010 r. – 1 093,70 zł brutto + dodatek pielęgnacyjny 181,10 zł.

Na podstawie przedstawionej przez uczestnika informacja Głównego Urzędu Statystycznego odnośnie sytuacji społeczno – ekonomicznej gospodarstw domowych w latach 2000 – 2011 Sąd ustalił, że przeciętne miesięczne wydatki na 1 osobę w gospodarstwach domowych wynosiły:

1. 2000 r. – 583,89 zł,

2. 2001 r. – 609,72 zł,

3. 2002 r. – 624,99 zł,

4. 2003 r. – 677,81 zł,

5. 2004 r. – 694,70 zł,

6. 2005 r. – 690,30 zł,

7. 2006 r. – 744,81 zł,

8. 2007 r. – 809,95 zł,

9. 2008 r. – 904,27 zł,

10. 2009 r. – 956,68 zł,

11. 2010 r. – 991,44 zł.

Dochody osiągane z tytułu renty w poszczególnych okresach ( w kwotach netto) nie były zatem znacząco niższe od przeciętnych miesięcznych wydatków na 1 osobę w gospodarstwie domowym. Nadto wskazać należy, że jeżeli P. X. (2) – pomimo świadczenia z tytułu renty - znajdował się w niedostatku, co konsekwentnie podnosi uczestnik, to zgodnie z art. 133 par. 1 – 3 krio, rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania (par. 1). Poza powyższym wypadkiem uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku (par. 2). Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych względem dziecka pełnoletniego, jeżeli są one połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem lub jeżeli dziecko nie dokłada starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się (par. 3). W tym stanie rzeczy, skoro jak wynika z twierdzeń uczestnika, P. X. (2) z powodu choroby nie miał możliwości osiągnięcia dochodów umożliwiających samodzielne utrzymanie się, to ponoszenie przez rodziców kosztów jego utrzymania ponad wysokość renty (dokonywanie darowizn na ten cel) czyniło zadość wynikającemu z cytowanego przepisu obowiązkowi alimentacyjnemu. Nie ma przy tym znaczenia fakt, iż obowiązek ten nie został stwierdzony prawomocnym orzeczeniem sądowym, ponieważ wynika on wprost z przywołanego przepisu. Świadczenia alimentacyjne spełniane w trybie cytowanego przepisu nie mają charakteru darowizn podlegających zaliczeniu czy to na schedę spadkobiercy, czy jego zstępnego, stosownie do treści art. 1039 i nast. k.c.

W odniesieniu natomiast do środków na pokrycie wkładu budowlanego wraz z kosztami zawarcia umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu położonego w R. przy (...) i jego sprzedaży w formie aktu notarialnego wskazać należy, że z pisma (...) w R. z dnia 3 marca 2021 r. wynika, że 4 listopada 1992 r. P. X. (2) uzyskał spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego położonego w R. przy (...), znajdującego się zasobach (...) w R. oraz że dokonał wpłaty pełnego wymaganego wkładu budowlanego w kwocie 3 258,70 zł, w tym:

- wpłata środków własnych w kwocie 2 486,79 zł,

- środki z likwidacji książeczki mieszkaniowej (...) w kwocie 771,91 zł, co zostało potwierdzone na postawie dowodu polecenia przelewu z dnia 16 listopada 1992 r.

W par. 4 umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu i umowy przeniesienia własności z dnia 10 stycznia 2008 r. odnotowano, że strony przedłożyły Zaświadczenie Zarządu (...) w R. z dnia 6 grudnia 2007 r., stwierdzające, że P. X. (2) spełnił wszelkie zobowiązania finansowe wobec Spółdzielni wynikające z art. 17 (14) ust. 1 ustawy i spółdzielniach mieszkaniowych i zapłacił kwotę brutto w wysokości 37,92 zł należną za wykupienie na własność od Gminy Miasto R. (...). Przy zawarciu umowy pobrano wyszczególnione w akcie notarialnym opłaty notarialne, podatek VAT od usługi notarialnej, opłatę sądową na podstawie art. 42 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych w łącznej kwocie 543,43 zł oraz kwotę 122 zł tytułem opłaty notarialnej, powiększonej o podatek VAT za wydanie 5 wypisów aktu notarialnego.

Materiał dowodowy sprawy nie dał podstaw do ustalenia, aby środki przeznaczone na wniesienie wkładu budowlanego oraz na koszty wykupienie na własność od Gminy Miasto R. (...) i koszty opłat notarialnych pochodziły z majątku wspólnego małżonków X.. Z pisma spółdzielni mieszkaniowej nie wynika skąd pochodziły środki na wpłatę własną ani też na czyją rzecz wystawiona była książeczka mieszkaniowa, przy czym fakt wpłaty z likwidacji książeczki mieszkaniowej wynika jedynie z dowodu polecenia przelewu z dnia 16 listopada 1992 r. Uczestnik wnosił o zwrócenie się przez Sąd do spółdzielni mieszkaniowej o udzielenie informacji na czyją rzecz wystawiona była przedmiotowa książeczka, jednakże dowód ten należy ocenić jako nieprzydatny do ustalenia powyższego faktu. Jak wynika z pisma spółdzielni, podmiot ten otrzymał jedynie kwotę 771,91 zł, przy czym w dowodzie polecenia przelewu wskazano, że środki pochodzą z likwidacji książeczki mieszkaniowej. To nie spółdzielnia dokonywała operacji księgowych związanych z likwidacją książeczki oszczędnościowej lecz bank (...) Bank (...) Spółka Akcyjna w X., jednakże jak już wyżej wskazano, podmiot ten nie jest w stanie udzielić informacji o rachunkach za okres po upływie 10 lat od wystąpienia z wnioskiem.

Odnosząc się natomiast do faktu złożenia przez P. X. (1) i pełnomocnika Ł. X. (1) w przedwstępnej umowie działu spadku po H. X. (1), oświadczenia, że prawo własności (...) położonego w R. przy (...) zostało nabyte ze środków pieniężnych przekazanych P. X. (2) przez P. X. (1) i H. X. (1), to nie może ono stanowić dowodu na fakt, że istotnie środki te były przedmiotem darowizny na rzecz P. X. (2). Przedmiotowa umowa jest dokumentem prywatnym, a zatem zawarte w jej treści oświadczenia nie korzystają z domniemania prawdziwości. Żaden zaś dowód faktu tego nie potwierdza, w szczególności brak jakichkolwiek dokumentów pochodzących z banku wskazujących na fakt pochodzenia tych środków z majątku H. i P. X. (1). Jednocześnie wskazać należy, że z zebranego materiału dowodowego sprawy wynika, że wbrew twierdzeniom uczestnika, P. X. (2) mógł posiadać środki finansowe pozwalające na pokrycie zarówno wkładu budowlanego jak i kosztów nabycia prawa własności lokalu i opłat notarialnych. Z zeznań uczestnika wynika, że P. X. (2) pracował zawodowo do 1980 r., a następnie pobierał rentę z tytułu niezdolności do pracy. Od połowy lat 80 – tych mieszkał z rodzicami. Wielokrotnie był hospitalizowany z powodu choroby psychicznej w placówkach medycznych, i wówczas nie ponosił żadnych kosztów utrzymania. Miał zatem własne środki, z których mógł poczynić stosowne oszczędności. Nadto zauważyć należy, że był on posiadaczem kilku rachunków bankowych, w tym walutowych. Uczestnik podnosił, że na rachunkach zgromadzono środki pochodzące od jego rodziców, ponieważ P. X. (2) miał nie być zdolny, z uwagi na stan zdrowia, do podejmowania decyzji finansowych, jednakże twierdzeniom tym przeczy fakt zawarcia umów rachunku bankowego i dokonywania operacji finansowych (wpłat) wyłącznie przez niego. Za sprzeczne z zasadami doświadczenia życiowego uznać należy twierdzenia, że rodzice przekazywali środki finansowe w celu dokonania wpłaty na rachunek bankowy synowi, który z powodu choroby nie jest w stanie podejmować racjonalnych decyzji finansowych. Zauważyć również należy, że w pierwszej dekadzie XX wieku zawieranie umów bankowych za pośrednictwem środków porozumiewania się na odległość nie było rozpowszechnione, a zatem zawarcie umowy rachunku bankowego wymagało wizyty w oddziale banku. Gdyby istotnie P. X. (2) znajdował się w stanie wskazującym na to, że nie ma świadomości co do znaczenia umowy rachunku bankowego i operacji finansowych, pracownik banku nie zawarłby z nim umowy.

II. Wartość i udziały w majątku wspólnym

Wartość majątku wspólnego małżonków X. wynosi 511.020, 48 zł.

Stosownie do treści przepisu art. 43 par. 1 k.r.io. oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym.

Wnioskodawczyni i uczestnik nie podnosili, aby H. X. (1) albo P. X. (1) wytoczył powództwo o rozwód albo wystąpił o orzeczenie separacji, a zatem przyjąć należało – stosownie do treści art. 43 par. 1 krio - że udziały w majątku wspólnym małżonków X. są równe.

III. Skład spadku po H. X. (1):

Zważywszy na powyższe, w punkcie 2 postanowienia Sąd ustalił, że w skład spadku po H. X. (1) zm. w dniu 26 lutego 2008 roku w R. wchodzi:

e) udział do 1/2 w prawie odrębnej własności (...) mieszkalnego (...) położnego w R. przy (...), z którą związany jest udział do 152(...) części w nieruchomości wspólnej, dla którego Sąd Rejonowy Szczecin-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę (...) nr (...) - o wartości 198.000 zł (sto dziewięćdziesiąt osiem tysięcy złotych);

f) udział do 1/2 w prawie własności nieruchomości gruntowej o (...), położnej w P., gmina V., o powierzchni 0,97 ha, dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) - o wartości 23.500 zł (dwadzieścia trzy tysiące pięćset złotych);

g) udział do 1/2 w prawie własności nieruchomości gruntowej o (...), powstałej w wyniku podziału (...), położnej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Ł., IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) - o wartości 34.000 zł (trzydzieści cztery tysiące złotych);

h) połowa środków zgromadzonych na prowadzonej dla H. X. (1) przez (...) Spółkę Akcyjną w X. oszczędnościowej książeczce obiegowej nr (...) w kwocie 10,24 zł (dziesięć złotych dwadzieścia cztery grosze).

IV. Podział majątku wspólnego, dział spadku i zniesienie współwłasności majątku wspólnego H. i P. X. (1)

Wspólność majątku opisanego w punkcie 1 postanowienia wynika z dziedziczenia po:

a) H. X. (1), zmarłej w dniu 26 lutego 2008 r. w R., po której spadek nabyli: mąż P. X. (1) oraz synowie P. X. (2) i Ł. X. (1) – po 1/3 części każdy,

b) P. X. (2), zmarłym w dniu 12 grudnia 2010 r. , po którym spadek nabyła D. X. (1) – w całości,

c) P. X. (1), zmarłym w dniu 12 maja 2011 r., po którym spadek nabył Ł. X. (1) – w całości.

W punkcie 4 postanowienia Sąd dokonał zatem podziału majątku wspólnego H. X. (1) zm. w dniu 26 lutego 2008 roku w R. i P. X. (1), zmarłego w dniu 12 maja 2011 r. w R., działu spadku po H. X. (1) zm. w dniu 26 lutego 2008 roku w R. oraz zniesienia współwłasności majątku opisanego w pkt. 1 postanowienia, o łącznej wartości 511.020, 48 zł w ten sposób, że:

c) na wyłączną własność wnioskodawczyni D. X. (1) przyznał prawo odrębnej własności (...) położnego w R. przy (...), z którą związany jest udział do 152/(...) części w nieruchomości wspólnej, dla którego Sąd Rejonowy R.-Prawobrzeże i Zachód w Szczecinie, X Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę (...) nr (...) - o wartości 396.000 zł;

d) na wyłączoną własność uczestnika Ł. X. (1) przyznał:

- prawo własności nieruchomości gruntowej o numerze (...), powstałej w wyniku podziału (...), położnej w P., gmina V., dla której Sąd Rejonowy w Tomaszowie Lubelskim, IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi (...) nr (...) - o wartości 68.000 zł;

- środki zgromadzone na prowadzonej dla H. X. (1) przez (...) Spółkę Akcyjną w X. oszczędnościowej książeczce obiegowej (...) w kwocie 20,48 zł (dwadzieścia złotych czterdzieści osiem groszy);

tj. majątek o łącznej wartości 115. 020,48 złotych.

Na skutek spadkobrania po H. X. (1), P. X. (2) oraz P. X. (1), udziały stron w majątku wspólnym kształtują się następująco:

- udział wnioskodawczyni wynosi 1/6,

- udział uczestnika wynosi 5/6.

Przepis art. 622 k.p.c. stanowi, że w toku postępowania o zniesienie współwłasności sąd powinien nakłaniać współwłaścicieli do zgodnego przeprowadzenia podziału, wskazując im sposoby mogące do tego doprowadzić (par. 1). Gdy wszyscy współwłaściciele złożą zgodny wniosek co do sposobu zniesienia współwłasności, sąd wyda postanowienie odpowiadające treści wniosku, jeżeli spełnione zostanie wymaganie, o którym mowa w art. 621, a projekt podziału nie sprzeciwia się prawu ani zasadom współżycia społecznego, ani też nie narusza w sposób rażący interesu osób uprawnionych (par. 2). Zgodnie z art. 623 k.p.c. jeżeli brak podstaw do wydania postanowienia w myśl artykułu poprzedzającego, a zachodzą warunki do dokonania podziału w naturze, sąd dokonuje tego podziału na części odpowiadające wartością udziałom współwłaścicieli z uwzględnieniem wszelkich okoliczności zgodnie z interesem społeczno-gospodarczym. Różnice wartości wyrównuje się przez dopłaty pieniężne.

Zgodnie natomiast z treścią przepisu art. 212 par. 2 k.c. rzecz, która nie daje się podzielić, może być przyznana, stosownie do okoliczności, jednemu ze współwłaścicieli z obowiązkiem spłaty pozostałych albo sprzedana stosownie do treści przepisów Kodeksu postępowania cywilnego.

Strony niniejszego postępowania nie były zgodne co do sposobu dokonania podziału majątku wspólnego, działu spadku i zniesienia współwłasności, ich wnioski w tym zakresie były sprzeczne: zarówno wnioskodawczyni jak i uczestnik wnosili o przyznanie im na wyłączną własność wszystkich składników majątkowych albo bez obowiązku spłaty albo ze spłatą ustaloną przy uwzględnieniu kwot zgłoszonych roszczeń z tytułu poniesionych nakładów (obydwie strony) oraz potrącenia wierzytelności przysługującej wnioskodawczyni w stosunku do uczestnika.

Przepis art. 212 par. 2 k.c. pozostawia sądowi decyzję co do wyboru pomiędzy przyznaniem rzeczy jednemu ze współwłaścicieli a zarządzeniem jej sprzedaży. Wyboru tego sąd ma dokonać „stosownie do okoliczności”. Okolicznościami tymi mogą być np. zgodność określonego sposobu zniesienia współwłasności z zasadami prawidłowej gospodarki, co ma szczególne znaczenie przy zniesieniu współwłasności nieruchomości rolnej, zawód, wiek współwłaściciela, charakter (rodzaj) wspólnej nieruchomości, sytuacja rodzinna i majątkowa współwłaścicieli, ich zdolność finansowa do uiszczenia spłat (dopłat). Ocena okoliczności, które - zgodnie z art. 212 § 2 w zw. z art. 1035 k.c.- decydują o przyznaniu rzeczy jednemu ze współspadkobierców, należy do sądów rozpoznających sprawę merytorycznie.

W ocenie Sądu okoliczności faktyczne sprawy przemawiają za przyznaniem na wyłączną własność wnioskodawczyni prawa odrębnej własności lokalu położonego w R. przy (...). Lokal ten od wielu lat znajduje się w posiadaniu wnioskodawczyni i tam zaspokaja ona swoje potrzeby mieszkaniowe. Od czasu objęcia lokalu w posiadanie wyłącznie wnioskodawczyni ponosi koszty jego utrzymania. Wnioskodawczyni nie ma możliwości zamieszkania w innym lokalu. Tymczasem uczestnik od 1986 r. zamieszkuje na terenie Stanów Zjednoczonych i jak wynika z jego zeznań tam koncentrują się jego sprawy życiowe. Jakkolwiek zeznał, że na terenie USA nie jest właścicielem żadnej nieruchomości, to nie podniósł, że nie ma możliwości dalszego zamieszkiwania pod adresem wskazanym w toku procesu jako adres zamieszkania. Podnosił wprawdzie, że zamierza powrócić do Polski i zamieszkać w lokalu przy ul. (...), jednakże nie podjął w tym kierunku żadnych kroków. Stąd też Sąd uznał te twierdzenia jedynie za taktykę procesową mająca na celu uzyskanie na wyłączną własność prawa do ww. lokalu.

Z powyższych względów Sąd przyznał prawo do lokalu przy ul. (...) na wyłączną własność wnioskodawczyni.

Zważywszy zaś na fakt, że jak wynika z zeznań uczestnika podjął on czynności zmierzające do zagospodarowania nieruchomości gruntowych położonych w P. – wydzierżawił je, Sąd postanowił przyznać prawo do tych nieruchomości na wyłączną własność uczestnika. W ocenie Sądu zasadne jest również przyznanie na rzecz uczestnika środków zgromadzonych na prowadzonej dla H. X. (1) przez (...) Akcyjną w X. oszczędnościowej książeczce obiegowej nr (...) w kwocie 20,48 zł.

V. Wyrównanie udziału i spłata.

Sąd zobligowany był, stosownie do treści przepisu art. 212 par. 3 k.c. , orzec o obowiązku spłaty na rzecz uczestnika kwoty stanowiącej równowartość udziału przysługującego jemu w majątku wspólnym oraz oznaczyć termin i sposób uiszczenia odsetek.

Łączna wartość majątku podlegającego podziałowi wynosi 511.020,48 zł + kwota 250 zł tytułem ceny sprzedaży wchodzącej w skład majątku wspólnego małżonków X. maszyny do szycia marki R., którą to kwotę należy doliczyć do udziału wnioskodawczyni, czyli łącznie 511. 270,48 zł. Stosownie do wielkości udziału w majątku objętym współwłasnością, wnioskodawczyni powinna otrzymać majątek o wartości 85 211 74 zł (1/6 kwoty 511 270,48 zł), a uczestnik o wartości 426.085,73 zł (5/6 kwoty 511 270,48 zł).

Wnioskodawczyni przyznano składniki majątku wspólnego o łącznej wartości 396 250 zł, zaś uczestnikowi składniki majątku wspólnego o łącznej wartości 115 020,48 zł. Z powyższego wynika, iż wnioskodawczyni otrzymała majątek o 311 038,26 zł przewyższający jej udział, zaś uczestnik otrzymał majątek o 311 038,26 zł niższej wartości, niż przypadający jemu udział. Zatem tytułem spłaty i wyrównania udziału wnioskodawczyni powinna zapłacić uczestnikowi kwotę 311 038,26 zł.

Wniosek o potrącenie ze spłaty należnej uczestnikowi kwoty 188 000 zł zasądzonej od uczestnika na rzecz wnioskodawczyni prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Szczecinie wydanym w sprawie I C 819/12 nie zasługiwał na uwzględnienie.

Przepis art. 498 § 1 k.c. stanowi, że gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Zgodnie natomiast z treścią § 2 tego przepisu wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.

Przepis art. 499 k.c. stanowi, że potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Oświadczenie ma moc wsteczną od chwili, kiedy potrącenie stało się możliwe.

W świetle treści cytowanego przepisu każdy podmiot prawa cywilnego może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności innego podmiotu, gdy spełnione są łącznie następujące przesłanki pozytywne:

1. dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami (wzajemność wierzytelności),

2. przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku (jednorodzajowość wierzytelności),

3. obie wierzytelności są wymagalne (wymagalność roszczeń),

4. obie wierzytelności mogą być dochodzone przed sądem lub innym organem państwowym (zaskarżalność wierzytelności).

Moment ziszczenia się wszystkich ww. pozytywnych przesłanek potrącenia, przy jednoczesnym braku przesłanek negatywnych, rozpoczyna tzw. stan potrącalności.

Do osiągnięcia natomiast skutku potrącenia - wzajemnego umorzenia wierzytelności konieczne jest w świetle treści przepisu art. 499 k.c. złożenie oświadczenia o potrąceniu o charakterze materialnoprawnym, które to oświadczenie winno być złożone wobec dłużnika będącego jednocześnie wierzycielem z innej wierzytelności, tak aby mógł zapoznać się z jego treścią (art. 61 § 1 k.c.). Przepis art. 499 k.c. nie przewiduje dla skuteczności tego oświadczenia żadnej szczególnej formy, a zatem być złożone, stosownie do treści przepisu art. 60 k.c., w każdy sposób, który w dostatecznym stopniu ujawnia jego treść i wolę dokonania potrącenia (por.: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 marca 1972 r., III PZP 2/72, wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 12 listopada 1973 r., II CR 606/73, z dnia 4 lutego 2004 r., I CK 181/03, z dnia 20 października 2004 r., I CK 204/04, OSNC 2005, nr 10, poz. 76 i z dnia 14 lutego 2013 r., II CSK 292/12). Jednocześnie wskazać należy, że potrącenie jako jednostronna czynność prawna o charakterze prawokształtującym jest dokonane z chwilą dojścia oświadczenia o potrąceniu do drugiej strony ( por. : wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 maja 1994 r., III SA 1610/93, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2013 r., II CSK 292/12).

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że nie zostały spełnione przesłanki uzasadniające powstanie stanu potrącalności, ponieważ na dzień zamknięcia rozprawy w niniejszej sprawie wierzytelność przysługująca uczestnikowi z tytułu dopłaty do jego udziału w majątku objętym wspólnością nie była wymagalna, a ta chwila ma decydujące znaczenie dla oceny zasadności zgłoszonych przez strony wniosków.

Wymagalność oznacza stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania zaspokojenia przysługującej mu wierzytelności, a zatem ma możliwość żądania spełnienia i przymusowego wyegzekwowania określonego świadczenia. Wierzytelność z tytułu spłaty wynikająca z sądowego działu spadku i zniesienia współwłasności staje się wymagalna dopiero z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądowego określającego w szczególności termin jej zapłaty, a w zasadzie z nadejściem tego terminu, o czym przesądza treść przepisu art. 212 par. 3 k.c.

Nie ulega wątpliwości, że oświadczenie woli w przedmiocie potrącenia może być złożone w toku postępowania wraz z podniesieniem zarzutu potrącenia. W okolicznościach faktycznych sprawy pismo procesowe pełnomocnika wnioskodawczyni, w którym podniesiono zarzut potrącenia, nie spełnia warunków do uznania, że zawiera oświadczenie woli w przedmiocie potrącenia, jak również nie czyni zadość wymogom skutecznego złożenia oświadczenia woli przewidzianym w art. 61 k.c. Oświadczenie o potrąceniu jest oświadczeniem woli, które wywołuje skutek prawny jedynie wówczas gdy zostanie złożone przez osobę której przysługuje wierzytelność przedstawiona do potrącenia wierzycielowi, tj. osobie, wobec której zobowiązana jest świadczyć. Innymi słowy oświadczenie woli o potrąceniu winna złożyć D. X. (3). Tymczasem oświadczenie to zostało złożone w piśmie procesowym złożonym przez pełnomocnika wnioskodawczyni adwokata R. V., które to pismo zostało doręczone – stosownie do przepisów Kodeksu postępowania cywilnego - pełnomocnikowi uczestnika adwokatowi T. S.. Z okoliczności faktycznych sprawy nie wynika aby pełnomocnik wnioskodawczyni i pełnomocnik uczestnika byli uprawnieni – odpowiednio do składania w imieniu wnioskodawcy oraz do przyjmowania w imieniu mocodawcy - oświadczeń woli o charakterze materialnym. Przewidziany w przepisie art. 91 k.p.c. zakres umocowania pełnomocnika procesowego z mocy samej ustawy nie uprawnia go do przyjęcia materialnoprawnego oświadczenia o potrąceniu. Do uznania, że pełnomocnictwo do przyjęcia tego rodzaju oświadczenia woli zostało udzielone w sposób dorozumiany nie jest wystarczające samo udzielenie pełnomocnictwa procesowego. Konieczne jest istnienie dodatkowych okoliczności faktycznych, z których tę dorozumianą wolę mocodawcy można wywieść. Oświadczenie o potrąceniu wywołuje niekorzystne dla strony skutki prawnoprocesowe, konieczne jest zatem, aby pełnomocnik, któremu składane jest takowe oświadczenie legitymowany był do jego przyjęcia. Nie można też domniemywać, że strona akceptuje przyjęcie w jej imieniu, sprzecznego z jej interesem prawnym oświadczenia przeciwnika ( por.: wyroki Sądu Najwyższego z dnia 12 października 2007 r. V CSK 171/07, z dnia 10 sierpnia 2010 r. I PK 56/10, , z dnia 21 października 2010 r. IV CSK 120/10, z dnia 17 listopada 2010 r. I CSK 75/2010 r., z 13 grudnia 2012 r., IV CSK 204/12). Stąd też aby zawarte w piśmie procesowym oświadczenie o potrąceniu mogło wywołać skutek prawny, winno być złożone przez wnioskodawczynię oraz doręczone uczestnikowi osobiście, tak by mógł zapoznać się z jego treścią. Bez oświadczenia woli, pomimo istnienia ustawowych przesłanek potrącenia, nie dojdzie do wzajemnego umorzenia wierzytelności.

Marginalnie wskazać należy, że wnioskodawczyni może rozważyć złożenie uczestnikowi oświadczenia woli o potrąceniu przysługującej jej wobec niego wierzytelności w kwocie 188 000 zł wraz z odsetkami za opóźnienie z wierzytelnością z tytułu zasądzonej spłaty, po uprawomocnieniu się niniejszego postanowienia.

Stosownie do ustalonej wielkości udziałów w majątku wspólnym, Sąd zasądził zatem od wnioskodawczyni na rzecz uczestnika tytułem spłaty jego udziału w majątku wspólnym kwotę 311.038,26 zł, płatną w terminie sześciu miesięcy od uprawomocnienia się postanowienia.

Konstytucyjna zasada równej dla obojga współwłaścicieli ochrony prawnej własności i innych praw majątkowych (art. 64 ust. 2 Konstytucji RP) realizowana w warunkach gospodarki wolnorynkowej wyklucza oznaczenie terminu i sposobu uiszczenia ustalonej spłaty bez uwzględnienia - w równym stopniu - uzasadnionego interesu dotychczasowego współwłaściciela mającego otrzymać spłatę (art. 212 § 2 i 3 KC) ( por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2001 roku, II CKN 658/00). Ustalając termin spłaty Sąd wziął pod uwagę interes uczestnika, który ma prawo oczekiwać szybkiego rozliczenia z wnioskodawczynią, a z drugiej zaś strony możliwości finansowe wnioskodawczyni. Aktualnie wnioskodawczyni pobiera rentę w kwocie 3 500 zł i w dalszym ciągu pracuje zarobkowo. Niemniej jednak wnioskodawczyni winna liczyć się z obowiązkiem spłaty uczestnika i podjąć starania mające na celu pozyskanie niezbędnych na ten cel środków od dnia złożenia wniosku o podział majątku wspólnego . Z uwagi jednakże na wysokość zasądzonej tytułem spłaty kwoty wnioskodawczyni nie byłaby w stanie zaoszczędzić w tym czasie zasądzonej od niej kwoty, a zatem będzie zmuszona do zaciągnięcia kredytu lub pożyczki. Rozważyć powinna jest w pierwszej kolejności potrącenie z wierzytelnością wynikając z wyroku Sądu Okręgowego. Przedsięwzięcie którejkolwiek z tych czynności wymaga uwzględnienia czasu potrzebnego na przeprowadzenie odpowiedniej procedury. W ocenie Sądu okres 6 miesięcy liczony od dnia uprawomocnienia się postanowienia będzie wystarczający na zgromadzenie środków niezbędnych do spłaty. Zaś przyznane wnioskodawczyni prawo własności lokalu mieszkalnego stanowi dostateczne zabezpieczenie dla uzyskania przez uczestnika spłaty.

VI. Oddalone wnioski wnioskodawczyni i uczestnika

Odpowiednio w punkcie 6 i 7 Sąd oddalił złożone przez strony wnioski o ustalenie składu spadku po P. X. (2) i P. X. (1) i dokonanie działu spadku po tych spadkodawcach, ponieważ spadek po każdym z nich nabyła w całości jedna osoba – po P. X. (2) – wnioskodawczyni D. X. (1), a po P. X. (1) – uczestnik P. X. (1). Jak jednoznacznie wynika z art. 1035 k.c. i art. 1037 k.c. dokonanie działu spadku jest możliwe jedynie wtedy, gdy spadek nabyła więcej niż jedna osoba.

Sąd oddalił również wnioski uczestnika o:

1. zaliczenie do spadku po H. X. (1) środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych, o których mowa w sporządzonym przez nią testamencie własnoręcznym i zeznaniach złożonych przez P. X. (1) w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po H. X. (1) oraz środków w kwocie 3 578,75 USD i kwoty 188 000 zł tytułem depozytu nieprawidłowego,

2. zaliczenie do schedy spadkowej po H. X. (1) darowizn poczynionych na rzecz wstępnego wnioskodawczyni – jej ojca P. X. (2),

z powodów wskazanych w punkcie „Skład majątku wspólnego H. X. (1) i P. X. (1) i jego wartość”.

Z uwagi na fakt, że lokal położony w R. przy ul. (...) znajduje się posiadaniu wnioskodawczyni, oddaleniu podlegał jej wniosek o nakazanie uczestnikowi, aby lokal ten jej wydał.

Na uwzględnienie nie zasługiwały również wnioski uczestnika o zaliczenie w poczet długów spadkowych po P. X. (1):

1. kosztów związanych z pochówkiem P. X. (1) w kwocie 988 zł,

2. kosztów związanych z utrzymanie P. X. (1) w domu opieki w wysokości 3 600 zł oraz 413 USD, tj. kwoty 1 115,10 zł.

Zgodnie z art. 922 par. 3 k.c. do długów spadkowych należą także koszty pogrzebu spadkodawcy w takim zakresie, w jakim pogrzeb ten odpowiada zwyczajom przyjętym w danym środowisku, koszty postępowania spadkowego, obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń, jak również inne obowiązki przewidziane w przepisach księgi niniejszej. Przepis art. 686 k.p.c. stanowi natomiast, że sąd w postępowaniu o dział spadku rozstrzyga o wzajemnych roszczeniach, w tym o spłaconych długach spadkowych.

Spadek po P. X. (1) nabył w całości Ł. X. (1), a zatem, jak już wyżej wskazano, brak było podstaw do dokonywania działu spadku po tym spadkodawcy i tym samym dokonywania rozliczenia długów spadkowych po nim. Koszty te ponosi w całości wyłącznie jedyny spadkobierca – Ł. X. (1).

W ocenie Sądu, w okolicznościach faktycznych sprawy nie zachodziły również przesłanki do rozliczenia poniesionych przez wnioskodawczynię i uczestnika nakładów z tytułu opłat za lokal położony w R. przy ul. (...) oraz na poczet remontu tego lokalu.

Zgodnie z art. 686 k.p.c. w postępowaniu działowym sąd rozstrzyga także o istnieniu zapisów zwykłych, których przedmiotem są rzeczy lub prawa należące do spadku, jak również o wzajemnych roszczeniach pomiędzy współspadkobiercami z tytułu posiadania poszczególnych przedmiotów spadkowych, pobranych pożytków i innych przychodów, poczynionych na spadek nakładów i spłaconych długów spadkowych.

Podstawę prawną żądania należności wydatkowanych przez jednego ze współwłaścicieli poczet kosztów utrzymania lokalu, stanowi przepis art. 207 k.c., zgodnie z treścią którego pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości ich udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną. Każdy zatem ze współwłaścicieli ponosi wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną stosownie do wielkości udziału przypadającego mu w prawie własności rzeczy.

Jak wynika ze zgodnych zeznań wnioskodawczyni i uczestnika przedmiotowy lokal znajdował się w okresie od śmierci P. X. (1) do kwietnia 2019 r. w wyłącznym posiadaniu uczestnika, a następnie w kwietniu 2019 r. w posiadanie lokalu weszła D. X. (1) i w dalszym ciągu lokal znajduje się w jej posiadaniu. Każde z nich w ww. okresach było wyłącznym posiadaczem lokalu i ponosiło koszty jego utrzymania. D. X. (1) nadto przeprowadziła remont lokalu, który miał charakter nakładów koniecznych. Zakupione zaś przez uczestnika materiały z przeznaczeniem na remont lokalu ostatecznie nie zostały wykorzystane – remont lokalu nie został przez uczestnika przeprowadzony.

Wysokość wydatków poniesionych przez wnioskodawczynię i uczestnika na poczet kosztów utrzymania lokalu wynika z pisma (...) w R. z dnia 27 kwietnia 2021 r. oraz z dnia 29 stycznia 2025 r. ( k. 443, k. 1109 – 1110). Wysokość zaś nakładów koniecznych poniesionych na remont lokalu poniesionych przez wnioskodawczynię oraz wartość materiałów zakupionych przez uczestnika, Sąd ustalił na podstawie opinii biegłego sądowego z zakresu budownictwa B. U. ( k. 739 – 748, k. 806 – 809, k. 847).

Zarówno wnioskodawczyni jak i uczestnik uprawnieni są zatem – co do zasady – do żądania w toku niniejszego postępowania zwrotu nakładów poniesionych na koszty utrzymania lokalu w zakresie, w jakim przekraczają wysokość ich udziałów, jednakże w okolicznościach faktycznych sprawy ich żądania należy ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.

Zgodnie z przepisem art. 5 k.c. nie można czynić ze swego prawa użytku, który by był sprzeczny ze społeczno-gospodarczym przeznaczeniem tego prawa lub z zasadami współżycia społecznego. Takie działanie lub zaniechanie uprawnionego nie jest uważane za wykonywanie prawa i nie korzysta z ochrony.

Z treści cytowanego przepisu wynika, że z ochrony prawnej (sądowej) korzysta tylko ten uprawniony, który swoje prawo podmiotowe wykonuje zgodnie z jego treścią, wyznaczoną także przez klauzule generalne przewidziane w tym przepisie. W przypadku przepisów zawierających klauzulę zasad współżycia społecznego chodzi o odesłanie do reguł postępowania ludzkiego, niebędących jednak regułami prawnymi. Zasady te rodzą się samorzutnie w społeczeństwie i nie są statuowane przez organy państwowe. Są to reguły nakazujące ocenić daną sprawę według określonych reguł moralnych i obyczajowych – takich, które w danym czasie i w danych warunkach społecznych dotyczą sfery zewnętrznych zachowań ludzi względem innych i pozwalają uznać te zachowania za dobre (bądź złe), usprawiedliwione, właściwe, wskazane, powszechnie przyjęte.

Zauważyć należy, że po śmierci P. X. (1) lokal przy ul. (...) znalazł się w wyłącznym posiadaniu Ł. X. (1) i jak wynika z zeznań świadka T. U., sprzeciwiał się on udostępnieniu lokalu wnioskodawczyni – nie zgodził się na wydanie jej kluczy do lokalu do czasu okazania orzeczenia sądu. Tymczasem zgodnie z przepisem art. 206 k.c. każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Dopuszczenie zatem D. X. (1) do współposiadania lokalu nie wymagało orzeczenia sądu – podstawę prawną stanowił bowiem przywołany przepis. Wskazać jednakże należy, że fakt, iż uczestnik odmawiał wydania kluczy do lokalu, nie usprawiedliwia „siłowego” wejścia do lokalu przez wnioskodawczynię. Po objęciu lokalu w posiadanie, wnioskodawczyni, podobnie jak wcześniej uczestnik, korzystała z lokalu z wyłączeniem uczestnika. Stąd też w ocenie Sądu, żądanie przez wnioskodawczynię i uczestnika zwrotu nakładów poniesionych w okresie, kiedy lokal był w ich wyłącznym posiadaniu, należy ocenić jako sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, a to z zasadą uczciwości i lojalności. Skoro bowiem wnioskodawczyni czy uczestnik uniemożliwiał współwłaścicielowi współkorzystanie z lokalu, to zasada uczciwości sprzeciwia się żądaniu zwrotu odpowiedniej części wydatków poniesionych na utrzymanie lokalu w tym okresie.

Odnosząc się natomiast do poniesionych przez wnioskodawczynię kosztów remontu lokalu, wskazać należy, że koszty te zostały poniesione tylko i wyłącznie w jej interesie. Remont lokalu, jakkolwiek miał charakter nakładów koniecznych, to został przeprowadzony po objęciu lokalu w posiadanie przez wnioskodawczynię i z uwzględnieniem jej potrzeb. Po przeprowadzeniu remontu z lokalu korzystała tylko i wyłącznie wnioskodawczyni. Nadto to jej lokal został przyznany na wyłączną własność. Korzyść z przeprowadzonego remontu odniosła zatem tylko i wyłącznie wnioskodawczyni. W tym stanie rzeczy żądanie rozliczenia również i tych nakładów należy uznać za nieuzasadnione.

Kwota natomiast poniesiona przecz uczestnika na zakup materiałów, które planował zużyć na przeprowadzenie remontu w lokalu, nie ma charakteru nakładów na lokal, ponieważ remont nie został ostatecznie przeprowadzony i materiały te nie zostały wbudowane.

W ocenie Sądu uczestnik nie wykazał, aby na skutek objęcia lokalu w posiadanie przez wnioskodawczynię w kwietniu 2019 r. utracił korzyści z tytułu najmu lokalu.

Jak już wyżej wskazano, zgodnie z art. 206 k.c. każdy ze współwłaścicieli jest uprawniony do współposiadania rzeczy wspólnej oraz do korzystania z niej w takim zakresie, jaki daje się pogodzić ze współposiadaniem i korzystaniem z rzeczy przez pozostałych współwłaścicieli. Stosownie natomiast do treści art. 207 k.c. pożytki i inne przychody z rzeczy wspólnej przypadają współwłaścicielom w stosunku do wielkości udziałów; w takim samym stosunku współwłaściciele ponoszą wydatki i ciężary związane z rzeczą wspólną.

W sytuacji, kiedy jeden ze współwłaścicieli zajmuje lokal ponad swój udział, współwłaścicielowi, który został pozbawiony posiadania lokalu przysługują co do zasady następujące roszczenia: z tytułu wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy ponad udział oraz z tytułu odszkodowania za utracone korzyści ( lucrum cessans).

Roszczenie z tytułu posiadania rzeczy, a w tym z tytułu niedopuszczenia przez jednego ze współwłaścicieli, drugiego do współposiadania rzeczy pod rygorem prekluzji muszą być zgłoszone i rozpoznane w postępowaniu o zniesienie współwłasności. Wedle ugruntowanych poglądów judykatury podstawa takiego roszczenia stanowią przepisy art. 224 § 2 k.c. i art. 225 k.c., które przewidują przyznanie stosownego wynagrodzenia. Stosownie natomiast do treści art. 206 k.c. pozbawienie któregokolwiek ze współwłaścicieli współposiadania i korzystania z rzeczy stanowi naruszenie jego ustawowych uprawnień, co musi być traktowane jako działanie bezprawne. Przepisy art. 224 i 225 k.c. regulują trzy roszczenia: roszczenie o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, o naprawienie szkody wynikłej z pogorszenia, utraty zużycia rzeczy oraz o zwrot pobranych pożytków lub ich wartości (w przypadku posiadacza w złej wierze także o zapłatę wartości pożytków nieuzyskanych na skutek złej gospodarki). Nie ulega również wątpliwości, że na skutek bezprawnego pozbawienia współwłaściciela prawa współposiadania rzeczy, uprawniony on jest również i do żądania odszkodowania za utracone korzyści. Uwzględnienie natomiast tego żądania wymaga wykazania przez współwłaściciela z wysokim prawdopodobieństwem, że rzecz – w okolicznościach faktycznych sprawy - lokal mieszkalny zostałby wynajęty osobom trzecim, gdyby nie działanie współwłaściciela. O wysokości zaś należnego uprawnionemu współwłaścicielowi wynagrodzenia decydują stawki rynkowe za korzystanie z danego rodzaju rzeczy oraz czas bezprawnego współposiadania i korzystania z rzeczy przez innego współwłaściciela.

Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, nie ulega wątpliwości, że w okresie od kwietnia 2019 r. lokal znajdował się w wyłącznym posiadaniu wnioskodawczyni. Uczestnik nie wykazał natomiast w żaden sposób, że w okresie tym miał zamiar wynajmować przedmiotowy lokal ani też, że było możliwe jego wynajęcie, pomimo zamieszkiwania w lokalu wnioskodawczyni. Przypomnieć bowiem należy, że wnioskodawczyni również była uprawniona do współposiadania lokalu. Jak wynika z zeznań świadka T. U., który opiekował się lokalem po śmierci P. X. (1), lokal ten nie był wynajmowany. Uczestnik zeznał, że utrzymywał lokal, ponieważ planował powrót do Polski w bliżej nie określonym czasie. Z jego zeznań w charakterze strony nie wynika, aby w jakimkolwiek okresie miał w planach wynajmowanie lokalu. Nadto nie zostało wykazane, aby tytułem czynszu najmu mógł uzyskać kwotę, której zasądzenia się domaga. Informacje od agencji nieruchomości nie są obiektywnym dowodem na fakt wysokości możliwego do uzyskania czynszu najmu. Ustalenia w tym zakresie wymagają wiadomości specjalnych, a zatem uczestnik winien wnieść o dopuszczenie dowodu na powyższy fakt z opinii biegłego sądowego z odpowiedniej dziedziny. Wniosek taki nie został zgłoszony, a sąd nie ma obowiązku działania z urzędu w tym zakresie.

VII. Ocena dowodów

Stan faktyczny sprawy ustalony został w oparciu o dowody z dokumentów i innych środków dowodowych, takich jak historie operacji bankowych i dowody przelewów, przy czym z uwagi na znaczny upływ czasu od daty zgonu spadkodawców, dowody te i nie pozwoliły na poczynienie pełnych ustaleń co do składu majątku wspólnego małżonków X. i ich sytuacji majątkowej. Dowody te w ocenie Sądu nie były kwestionowane przez żadną ze stron co do swojej wiarygodności. Dowody z zeznań świadków T. U., P. A., K. X. i T. J. okazały się natomiast nieprzydatne do poczynienia ustaleń faktycznych co do stanu majątkowego H. X. (1), P. X. (1) i P. X. (2), ponieważ żaden ze świadków nie miał wiedzy pochodzącej wprost od spadkodawców, zeznawał jedynie o tym co słyszał od innych osób, np. uczestnika albo o tym jak w jego ocenie wyglądała sytuacja majątkowa spadkodawców. Zeznania wnioskodawczyni oraz uczestnika w charakterze strony, Sąd uznał za wiarygodne i przydatne do poczynienia ustaleń faktycznych w sprawie jedynie w takim zakresie, w jakim znajdowały potwierdzenie w innych dowodach.

Za wiarygodne Sąd uznał dowody z opinii biegłych sądowych. Ostatecznie nie były one przez zainteresowanych - po ich uzupełnieniu przez biegłych – kwestionowane. Wnioskodawczyni i uczestnik zgodnie przyjęli wartość zarówno nieruchomości jak i maszyny do szycia, a także wartość nakładów poniesionych na remont lokalu i wydatków na zakup materiałów przeznaczonych na remont lokalu.

Na podstawie art. 235 [2] par 1 pkt. 2 i 5 kpc Sąd oddalił wniosek dowodowy i pominął dowód z opinii biegłego lekarza psychiatry zawnioskowany przez uczestnika w pkt. IX pisma uczestnika z dnia 26 kwietnia 2021 r. ( k. 447v.) na okoliczność ustalenia faktu, czy choroba psychiczna P. X. (2) wpływała na zdolność do podjęcia przez niego pracy, dbania o swoje czynności dnia codziennego, czy wymagał konieczności sprawowania nad nim opieki osób trzecich w zakresie sporzątania, gotowania, zażywania lekarstw jak również przy czynnościach natury majątkowej i rozporządzania majątkiem, ponieważ fakty te nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i tym samym dowód ten zmierzałby jedynie do przedłużenia postępowania. Nawet jeżeli istotnie stan zdrowia P. X. (2) uzasadniał pomoc rodziców, w tym finansową, to pomoc ta stanowiła wypełnienie ciążącego na rodzicach obowiązku alimentacyjnego, a zatem darowizny z tego tytułu nie podlegają zaliczeniu na schedę spadkową. Faktowi zaś braku rozeznania co do znaczenia czynności natury finansowej przeczy fakt wielokrotnego zawierania przez niego umów rachunku bankowego. Jak już wskazano, gdyby nie był w stanie rozeznać się w czynnościach finansowych, rodzice z całą pewnością nie przekazywaliby jemu własnych środków w celu ich zdeponowania na rachunku, którego wyłącznym posiadaczem był P. X. (2).

Na podstawie art. 235 [2] par 1 pkt. 2 i 5 kpc Sąd oddalł wniosek dowodowy i pominął dowód z opinii biegłego z zakresu arytmetyki zawnioskowany przez wnioskodawczynię w pkt. XIV ppkt 2 pisma z dnia 29 października 2024 r. ( k. 1158) na okoliczność wysokości należnosci ubocznych, tj. odsetek należnych wnioskodawczyni od uczestnika na podstawie wyroku Sądu Okrgowego w Szczecinie z dnia 12 maja 2014 r., I C 819/12, ponieważ fakt ten nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i tym samym zmierzałby do przedłużenia postępowania. Wierzytelność stwierdzona powyższym wyrokiem nie wchodzi w skład spadku po H. X. (1), a potrącenie wierzytelności z tego tytułu nie było skuteczne.

Na podstawie art. 235 [2] par 1 pkt. 2 i 5 kpc Sąd pominął wnioski dowodowe uczestnika zgłoszone w pkt. XIII ppkt 2 lit a i ppkt. 3 pisma procesowego z dnia 28 października 2024 r. ( k. 1166 v.) o :

zwrócenie się do wybranej agencji nieruchomosci w przedmiocie ustalenia cen najmu lokalu,

przedstawienie zaświadczenia o aktualnym stanie zdrowia wnioskodawczyni w celu wykazania faktu rozumienia czynności sadowych z jej udziałem aby zapobiec ewentualnym zarzutom nieważności postępowania.

Jak już wyżej wskazano ustalenie wysokości czynszu najmu lokalu wymaga wiadomości specjalnych, a w takiej sytuacji, stosownie do tresci art. 278 par. 1 k.p.c., konieczne jest zasięgnięcie opinii biegłego sądowego.

Przebieg postępowania nie dał żadnych podstaw do kwestionowania stanu zdrowia wnioskodawczyni w kontekście rozumienia przez nią znaczenia czynności procesowych.

Na podstawie art. 235[2] par 1 pkt. 3 i 5 kpc w zw. z art. 13 par 2 kpc Sąd oddalił wnioski dowodowe uczestnika sformułowane w II oraz III pisma z dnia 26 września 2025 r. i pominął zawnioskowane dowody jako nieprzydatne do wykazania faktów w postaci składu i wartości spadku oraz zmierzające jedynie do przedłużenia postępowania, a to:

- wniosek o zwrócenie się do (...) w R. o ustalenie, kto założył książeczkę mieszkaniową w Banku (...) SA, o której mowa w piśmie z dnia 3 marca 2021 r. , w którym roku dokonywano wpłat na książeczkę oraz jaką wartość w chwili obecnej posiadałby wkład mieszkaniowy w razie jej likwidacji,

- wniosek o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego z zakresu rachunkowości celem wyceny prawa odrębnej własności lokalu przy ul(...), na którego wkład został pokryty z książeczki mieszkaniowej sfinansowanych przez spadkobierców, oraz jaka byłaby wartość wkładu w chwili obecnej w razie likwidacji książeczki mieszkaniowej.

W odniesieniu do likwidacji książeczki mieszkaniowej, wskazać należy, że czynności tej dokonuje bank, który ją wystawił, a spółdzielnia mieszkaniowa otrzymuje jedynie środki pieniężne. Tylko bank może zatem posiadać informacje o tym kto założył książeczkę mieszkaniową i jaka była wartość zgromadzonych na niej środków.

W odniesieniu natomiast do wniosku o wycenę wartości prawa odrębnej własności lokalu przy ul. (...), to nie zostało udowodnione, aby środki na zakup tego lokalu pochodziły z majątku wspólnego małżonków H. i P. X. (1).

VIII. Koszty postępowania

O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z treścią przepisu art. 520 par. 1 k.p.c., zgodnie z treścią którego każdy uczestnik ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W sprawach o podział majątku wspólnego, dział spadku i zniesienie współwłasności nie występuje sprzeczność interesów, o której mowa w art. 520 par. 2 i 3 k.p.c., niezależnie od stanowiska stron i zgłaszanych przez nie twierdzeń i wniosków w przedmiocie składu, wartości i sposobu podziału majątku wspólnego i spadku. W postępowaniu tym strony są także w równym stopniu zainteresowane rozstrzygnięciem i ich interesy są wspólne o tyle, że celem postępowania jest wyjście ze wspólności majątkowej i definitywne uregulowanie wzajemnych stosunków majątkowych ( por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 23 sierpnia 2018 roku, II CSK 168/18).

IX. Koszty sądowe

O kosztach sądowych, na które składa się kwota 9 932,28 zł tytułem wynagrodzenia biegłych sądowych oraz wydatków na poczet uzyskania informacji z banków, poniesiona tymczasowo przez Skarb Państwa, Sąd orzekł na podstawie przepisu art. 113 ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych (Dz. U. z 2020 roku, poz. 755 ze zm.). Zgodnie z jego treścią kosztami sądowymi, których strona nie miała obowiązku uiścić lub których nie miał obowiązku uiścić kurator albo prokurator, sąd w orzeczeniu kończącym sprawę w instancji obciąży przeciwnika, jeżeli istnieją do tego podstawy, przy odpowiednim zastosowaniu zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu. Odpowiednie zastosowanie zasad obowiązujących przy zwrocie kosztów procesu oznacza, że przy obciążeniu przeciwnika nieuiszczonymi kosztami sądowymi obok zasady odpowiedzialności za wynik procesu oraz zasady kosztów niezbędnych i celowych należy uwzględnić także zasady: stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu, zawinienia, słuszności, wzajemnego zniesienia kosztów procesu oraz rozdziału kosztów procesu pomiędzy współuczestnikami.

Koszty wynagrodzenie biegłych sądowych oraz wydatki na poczet uzyskania informacji z banków wyniosły łącznie 12 732,28 zł. Każdy z uczestników winien ponieść połowę tej kwoty, tj. po 6 366,14 zł. Kwotę tą należy pomniejszyć o uiszczoną zaliczkę na poczet wynagrodzenia biegłych sądowych i tak:

- D. X. (1) zapłaciła zaliczkę w kwocie 800 zł, a zatem obciążają ją nieuiszczone koszty sądowe w kwocie 5 566,14 zł,

- Ł. X. (1) zapłacił zaliczkę w kwocie 2 000 zł, a zatem obciążają go nieuiszczone koszty sądowe w kwocie 4 366,14 zł.

Zważywszy na powyższe, Sąd w punkcie 9 i 10 postanowienia nakazał pobrać na rzecz Skarbu Państwa – Sądu Rejonowego Szczecin – Centrum w Szczecinie tytułem części nieuiszczonych kosztów sądowych:

- od D. X. (1) kwotę 5 566,14 zł,

- od Ł. X. (1) kwotę 4 366,14 zł.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.

Sędzia Małgorzata Janik-Białek