Wyrok z 12 sierpnia 2025, sygn. VI U 156/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 12 sierpnia 2025 roku

Sąd Okręgowy w Radomiu VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie

Przewodniczący Sędzia Beata Krawczyk

po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2025 roku w R.

na posiedzeniu niejawnym

sprawyM. W.

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w R.

o wysokość emerytury

na skutek odwołania M. W.

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału wR.

z dnia 10 stycznia 2025 roku Nr (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję i ustalaM. W. wysokość emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, począwszy od dnia 28 listopada 2024 roku;

2.  oddala odwołanie w pozostałym zakresie.

Sędzia Beata Krawczyk

Sygn. akt VI U 156/25

UZASADNIENIE

M. W. pismem z dnia 3 lutego 2025 roku złożyła odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w R.z dnia 10 stycznia 2025 roku, nr (...) odmawiającej ponownego obliczenia wysokości emerytury. Wskazała, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku w sprawie SK 140/20 spełnia przesłanki do ponownego przeliczenia jej emerytury. Wniosła o ponowne przeliczenie jej emerytury oraz wypłatę wyrównania wraz z odsetkami od momentu przyznania emerytury tj. od 1 września 2019 roku (odwołanie – k. 4-6).

W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu wskazał, że Trybunał Konstytucyjny orzekał w sprawie dotyczącej obliczenia emerytury poprzez pomniejszenie emerytury z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur, tj. badał zgodność z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, w zakresie w jakim „dotyczy osób, które przed 1 stycznia 2013 roku nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 32 ustawy” z art. 67 ust. 1 w zw. z art. 2 Konstytucji. Zaskarżoną decyzją organ rentowy odmówił ponownego obliczenia wysokości emerytury, ponieważ przedmiotowy wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie stanowi przesłanki do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazanej w art. 114 ustawy emerytalnej oraz wyrok ten nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw (odpowiedź na odwołanie – k. 7).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

M. W. urodzona (...), w dniu (...)2004 roku złożyła w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddziale wR.Inspektoracie w S. wniosek o emeryturę wcześniejszą (wniosek – k. 1-3 akt ZUS E).

Decyzją z dnia 30 lipca 2004 roku, nr (...), organ rentowy przyznał M. W.emeryturę od 9 lipca 2004 roku, tj. po rozwiązaniu stosunku pracy (decyzja – k. 19 akt ZUS E).

Decyzją z dnia 30 sierpnia 2010 roku, nr (...), organ rentowy przyznał M. W.prawo do renty rodzinnej od(...) 2010 roku, tj. od dnia śmierci męża J. W. – na stałe (decyzja – k. 51-54 akt ZUS R).

W dniu 3 września 2019 roku M. W. wniosła do organu rentowego o przyznanie jej prawa do emerytury z tytułu osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego (wniosek – k. 1-4 akt ZUS ENP).

Decyzją z dnia 5 listopada 2019 roku, nr (...), organ rentowy przyznał wnioskodawczyni emeryturę od dnia 1 września 2019 roku, tj. od dnia w którym zgłoszono wniosek. Wysokość emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej. Do obliczenia emerytury przyjęto kwotę składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zaewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przyznano emeryturę. Podstawa obliczenia emerytury została pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur, w wysokości przed obliczeniem zaliczki na podatek dochodowy i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Emerytura stanowiła równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia, które ustalono dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę (decyzja – k. 5-7 akt ZUS ENP).

Wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 roku wydanym w sprawie SK 140/20 (OTK-A 2024/67) Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

W dniu 7 października 2024 roku M. W. złożyła w organie rentowym wniosek o wznowienie postępowania w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku (SK 140/20) i ponowne przeliczenie wysokości jej emerytury, wypłatę wyrównania (wraz z odsetkami) za okres wypłaty zaniżonej emerytury i przeprowadzenie zaległych waloryzacji ustalonej miesięcznie emerytury (wniosek w aktach ZUS ENP bez numeracji kart).

Decyzją z dnia 30 października 2024 roku, nr (...) organ rentowy odmówił wnioskodawczyni wznowienia postępowania. W uzasadnieniu wskazano, że w przypadku, gdy Trybunał orzekł o niezgodności z Konstytucją ustawy, na podstawie której została wydana decyzja, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału, tj. z dniem jego ogłoszenia. Orzeczenie Trybunału dotyczące ustawy ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Dniem ogłoszenia orzeczenia Trybunału jest dzień ogłoszenia tego orzeczenia w postaci elektronicznej na stronie internetowej organu wydającego dziennik urzędowy. W związku z tym, że wyrok Trybunału z dnia 4 czerwca 2024 roku nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw, brak było podstaw do wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia 5 listopada 2019 roku (decyzja w aktach ZUS ENP bez numeracji kart).

W dniu 28 listopada 2024 roku M. W. złożyła w organie rentowym wniosek o przeliczenie emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku wydanym w sprawie SK 140/20), a także wypłatę wyrównania wraz z odsetkami od momentu przyznania emerytury tj. od 1 września 2019 roku (wniosek w aktach ZUS ENP bez numeracji kart).

Decyzją z dnia 10 stycznia 2025 roku, nr (...) organ rentowy odmówił wnioskodawczyni prawa do ponownego ustalenia wysokości emerytury. W uzasadnieniu wskazano, że wydanie wyroku przez Trybunał nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazaną w art. 114 ustawy emerytalnej (decyzja w aktach ZUS ENP bez numeracji kart).

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Spór w rozpoznawanej sprawie miał charakter prawny i dotyczył tego, czy zachodzą podstawy do przeliczenia emerytury powszechnej ubezpieczonej z pominięciem regulacji zawartej w przepisie art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2024 roku, poz. 1631), tj. bez pomniejszania podstawy wymiaru emerytury powszechnej o sumę kwot wcześniej pobranych emerytur wcześniejszych, a nadto czy ubezpieczonej przysługuje prawo do wypłaty wyrównania emerytury powszechnej. Ubezpieczona oparła swoje odwołanie na wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, wydanym w sprawie sygn. akt SK 140/20.

Z uwagi na powołanie się przez wnioskodawczynię na wyrok Trybunału Konstytucyjnego, organ rentowy odmówił jej ponownego ustalenia wysokości emerytury, wskazując, że wydanie wyroku przez Trybunał nie jest przesłanką do uchylenia lub zmiany decyzji, wskazaną w art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Zgodnie z treścią art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość.

Wskazana instytucja ma na celu korektę prawomocnej decyzji organu rentowego, która z obiektywnych przyczyn jest wadliwa, bowiem istnieją przesłanki (nowe dowody lub ujawnione zostały nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji), które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość. Stworzenie takiego mechanizmu jest oczywiście aksjologicznie uzasadnione. Niemniej ustawodawca nakłada na uprawnionego obowiązek przedstawienia, nawet w sposób odformalizowany, jednej z przesłanek pozwalających na ponowną ocenę prawa do świadczenia. Każdy impuls ukierunkowany w stronę nowych dowodów winien skutkować odpowiednią aktywnością organu rentowego (tak Sąd Najwyższy w wyrokach z dnia 9 czerwca 2021 roku, II USKP 60/21, LEX nr 3302393, z dnia 22 kwietnia 2021 roku, I USKP 24/21, LEX nr 3219889).

Określone w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej „nowe okoliczności i dowody” to określone w przepisach prawa materialnego fakty warunkujące powstanie uprawnień ubezpieczeniowych (tj. przesłanki nabycia prawa do świadczeń) oraz uchybienia normom prawa materialnego lub/i procesowego, wpływające na dokonanie ustaleń w sposób niezgodny z ukształtowaną ex lege sytuacją prawną zainteresowanego. Pojęcie to obejmuje zatem zarówno okoliczności faktyczne sprawy, jak i prawne (tak Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 30 czerwca 2020 roku, III AUa 747/19, LEX nr 3063271, Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 10 czerwca 2020 roku, III AUa 37/20, LEX nr 3042955, Sąd Apelacyjny w Lublinie w wyroku z dnia 01 kwietnia 2020 roku, III AUa 996/19).

W wyroku z dnia 26 lipca 2013 roku Sąd Najwyższy wyjaśnił znaczenie zawartego w art. 114 cyt. ustawy zwrotu „ujawnienie okoliczności istniejących przed wydaniem decyzji", stanowiącego przesłankę ponownego ustalenia prawa do świadczenia emerytalnego (III UK 145/12, LEX nr 1408199). Sąd Najwyższy podkreślił, że kontekst przepisu art. 114 ust. 1 cyt. ustawy nie stwarza podstaw do ograniczenia znaczenia występującego w nim zwrotu „okoliczności" wyłącznie do „okoliczności faktycznych". Dlatego nie można przypisywać pojęciu „okoliczności" wyłącznie wąskiego znaczenia. Pogląd ten Sąd, rozpoznający niniejszą sprawę, w całości podziela. Nową okolicznością w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy będzie zatem nie tylko okoliczność faktyczna, ale też prawna, a zatem ogół wymagań formalnych i materialnoprawnych, związanych z ustaleniem prawa do świadczeń lub ich wysokości (por. wyrok Sądu Najwyższego z 18 stycznia 2004 r., II UK 228/03, OSNP 2004 Nr 19, poz. 341).

W przedmiotowej sprawie taką nową okolicznością prawną jest wykładnia art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, zaprezentowana w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r. (P 20/16), według której przepis ten nie ma zastosowania do ubezpieczonych, którzy w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mogli spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie ich świadczenia powszechnego.

Należy wskazać, że ustawą z dnia 11 maja 2012 roku o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2012 roku, poz. 637 z dnia 6 czerwca 2012 roku), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy emerytalno-rentowej poprzez dodanie w art. 25 ust. 1b w brzmieniu: Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2018 roku, poz. 967), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne. Przepis art. 25 ust. 1b analizowanej ustawy wprowadził nowe zasady obliczenia emerytury przysługującej w związku z osiągnięciem wieku powszechnego dla osób, które miały ustalone prawo do tzw. emerytur wcześniejszych. Od dnia 1 stycznia 2013 roku podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24 stanowiła bowiem jak dotychczas kwota składek na ubezpieczenie emerytalne z uwzględnieniem waloryzacji składek zewidencjonowanych na koncie ubezpieczonego do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługuje wypłata emerytury oraz zwaloryzowany kapitał początkowy, ale pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę wcześniej pobranych emerytur przyznanych przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 roku, w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 roku (data publikacji ustawy w Dzienniku Ustaw), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Co prawda w dacie wydania zaskarżonej decyzji w/w wyrok nie był jeszcze opublikowany, ale nie ma to wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.

Sąd miał na uwadze, że Sąd Najwyższy - po raz pierwszy - w wyroku z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21 (OSNP 2022/2/19), wyraził pogląd, że mimo iż wywody prawne Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, koncentrowały się na sytuacji kobiet urodzonych w 1953 r., to wyrażone w uzasadnieniu tego wyroku zapatrywania prawne co do standardu konstytucyjnego, z którego wynikała sprzeczność art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z art. 2 Konstytucji RP i z wyrażoną w tym przepisie zasadą zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa, w pełni znajdują zastosowanie także do sytuacji mężczyzn urodzonych w latach 1949-1953, którzy skorzystali z prawa do emerytury wcześniejszej. Sąd Najwyższy w wyroku tym przyjął, że „skoro wnioskodawca nabył abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym dopiero w marcu 2017 r., a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mógł spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie świadczenia powszechnego, to powołany przepis ustawy emerytalnej należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym”

Powyższy pogląd w całości podzielił Sąd Najwyższy także w wyroku z dnia 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21 (LEX nr 3352121) i w wyroku z dnia 14 sierpnia 2024 r., III USKP 113/23 (LEX nr 374652) wyjaśniając w tym ostatnim orzeczeniu, że „pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury, zgodnie z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, wprowadzone do tej ustawy na mocy nowelizacji z 2012 r., obwiązujące od dnia 1 stycznia 2013 r., mogło być przyjęte już w pierwotnej treści ustawy emerytalnej reformującej system emerytalny. Wszak ubezpieczony wypracowuje co do zasady kapitałowo (składkowo) tylko jedną emeryturę. Przejściowe pozostawienie uprawnień do wcześniejszych emerytur dla urodzonych po 1948 r. nie łączyło się z pomniejszeniem podstawy obliczenia emerytury powszechnej o wypłacone kwoty emerytury wcześniejszej. Przed wprowadzeniem art. 25 ust. 1b uprawniony do emerytury wcześniejszej nie musiał liczyć się z takim pomniejszeniem. Zaś Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, orzekł, że art. 25 ust. 1b w zakresie, w jakim dotyczy urodzonych w 1953 r. kobiet, które przed dniem 1 stycznia 2013 r. nabyły prawo do emerytury na podstawie art. 46 tej ustawy jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP ze względu na naruszenie zasady zaufania. Pytanie prawne dotyczyło tylko kobiet urodzonych w 1953 r. Niemniej jednak wyrok Trybunału obejmował tylko część problemu stosowania art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej do szerszego kręgu uprawnionych do wcześniejszych emerytur, urodzonych po 1948 r. Potwierdził to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20, orzekając, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed dniem 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP”.

Stanowisko to zostało powtórzone w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 8 stycznia 2025 r., III USKP 121/23 (LEX nr 3814736), w którym Sąd ten podkreślił, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej - w określonych w sprawie okolicznościach - należy rozumieć i stosować w taki sposób, że potrąceniu podlegają wyłącznie kwoty emerytury w wieku obniżonym wypłacone po osiągnięciu przez wnioskodawcę wieku uprawniającego do nabycia emerytury w wieku powszechnym. I tak rozumiany art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej - w ocenie Sądu - ma zastosowanie do ubezpieczonej w niniejszej sprawie.

Inaczej mówiąc, sytuacja prawna wnioskodawczyni, której od dnia 9 lipca 2004 roku przyznano prawo do emerytury w wieku obniżonym, a następnie od dnia 1 września 2019 roku przyznano emeryturę wobec osiągnięcia powszechnego wieku emerytalnego i przy ustaleniu jej wysokości zastosowano odliczenie przewiedziane w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej - jest analogiczna, jak kobiet urodzonych w 1953 roku i ma do niej odpowiednie zastosowanie wykładnia zaprezentowana w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, a wzmocniona wprost wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 r., SK 140/20 (OTK-A 2024/67). W wyroku tym Trybunał stwierdził, że art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. Zaskarżona regulacja niewątpliwie doprowadziła do sytuacji, w której skarżąca nie tylko została zaskoczona pomniejszeniem świadczenia emerytalnego, a także nie miała możliwości - podobnie jak każda osoba, która złożyła wniosek przed 6 czerwca 2012 r. - przewidzieć konsekwencji, jakie na mocy nowo wprowadzonych przepisów wiązały się ze skorzystaniem z prawa do wcześniejszego świadczenia. Tego rodzaju legislacja, w ocenie Trybunału, w żaden sposób nie mieści się w ramach wyznaczonych przez art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Mając na uwadze, że chociaż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 r., P 20/16, odnosi się wprost wyłącznie do kobiet urodzonych w 1953 r., to jednak wynikający z tego orzeczenia standard konstytucyjny w zakresie wykładni art. 2 Konstytucji RP w kontekście ingerencji prawodawcy w uzasadnione prawnie oczekiwania osób pobierających emerytury w wieku obniżonym co do zasad kształtowania wysokości ich świadczeń po uzyskaniu prawa do emerytury w wieku powszechnym, ma zastosowanie także do kobiet i mężczyzn, którzy nabyli abstrakcyjnie prawo do emerytury w wieku powszechnym po dacie 01 stycznia 2013 roku, a w chwili przejścia na emeryturę w wieku obniżonym nie mogli spodziewać się tego, że decyzja ta spowoduje obniżenie ich świadczeń powszechnych (zob. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 6 maja 2021 r., III USKP 52/21 i z dnia 18 stycznia 2022 r., III USKP 98/21).

Nie opublikowany do chwili obecnej wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku, w sprawie o sygn. akt SK 140/20, stanowi zatem o kontynuacji linii orzeczniczej wyrażonej już wcześniej w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 6 marca 2019 roku, w sprawie o sygn. akt P 20/16. W obu bowiem przypadkach Trybunał uznał, że w stosunku do kręgu osób wymienionych w tychże orzeczeniach, przepis art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji (w pierwszym z wymienionych orzeczeń także z art. 67 Konstytucji).

Zauważyć również należy, że Sąd ma prawo i obowiązek badania zgodności ustawy z Konstytucją i odmowy jej stosowania. Dokonuje oceny zgodności przepisu ustawy z Konstytucją w ramach ustalenia, który przepis obowiązującego prawa będzie zastosowany do rozstrzygnięcia danego stanu faktycznego. Sąd jest obowiązany do takiej oceny, bowiem uchylenie się od niej może prowadzić do rozstrzygnięcia sprawy na podstawie przepisu niekonstytucyjnego, a zatem niezgodnie z prawem obowiązującym. Sąd dokonując oceny konstytucyjności przepisu ustawy nie wkracza w kompetencje Trybunału Konstytucyjnego. Zatem w ramach rozstrzygnięcia Sąd może pominąć art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w podstawie rozstrzygnięcia, gdy stwierdzi jego sprzeczność w określonym stanie faktycznym z Konstytucją (niekonstytucyjność sytuacyjna).

Podsumowując, Sąd doszedł do przekonania, że ubezpieczeni, którzy zdecydowali się na korzystanie z wcześniejszej emerytury przed ogłoszeniem nowelizacji art. 25 ustawy emerytalnej, nie mieli - w momencie podejmowania tej decyzji na podstawie obowiązującego wówczas stanu prawnego - świadomości co do skutków prawnych, jakie może ona wywoływać w sferze ich przyszłych uprawnień z tytułu emerytury powszechnej. W szczególności nie mogli przewidzieć, że przejście na emeryturę jeszcze przed osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego będzie wiązało się z pomniejszeniem podstawy wymiaru emerytury o pobrane wcześniejsze świadczenia emerytalne. Nie spodziewali się, że wypłacanie wcześniejszych świadczeń emerytalnych wpłynie na sposób ustalania wysokości świadczenia w ramach emerytury powszechnej. Z takimi konsekwencjami mogły się liczyć osoby, które decydowały się na skorzystanie z prawa do wcześniejszej emerytury po ogłoszeniu ustawy nowelizującej, czyli po dacie 06 czerwca 2012 roku.

Dopiero od tego momentu osoby ubezpieczone mogły zapoznać się z nowymi regulacjami i podjąć świadomą decyzję, dysponując wiedzą co do jej ujemnych skutków w sferze wymiaru przyszłego świadczenia emerytalnego po osiągnięciu przewidzianego w ustawie wieku. Należy przy tym mieć na uwadze, że zgodnie z art. 116 ust. 2 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, cofnięcie wniosku o przyznanie świadczenia jest dopuszczalne tylko do czasu uprawomocnienia się decyzji o jego przyznaniu. Nie było zatem możliwości, aby osoby, które zostały „zaskoczone” wprowadzanymi zmianami w trakcie pobierania świadczenia, podjęły skuteczną interwencję w celu ochrony swoich interesów.

W świetle powyższego, Sąd uznał, że regulacja, do której odniósł się Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 roku, wydanym w sprawie SK 140/20, jest niekonstytucyjna, podzielając tym samym wskazane orzeczenie.

Z powyższych przyczyn Sąd uznał, że zachodzą podstawy do ponownego obliczenia wysokości emerytury wnioskodawczyni bez potrąceń sumy kwot pobranych emerytur wcześniejszych.

Zgodnie z art. 133 ust. 1 pkt 1) ustawy emerytalnej, w razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się, poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich podwyższenia, jednak nie wcześniej niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu.

W niniejszej sprawie wniosek o ponowne obliczenie świadczenia emerytalnego M. W. złożyła w dniu 28 listopada 2024 roku.

Z tych względów Sąd, w oparciu o treść art. 477 ^{( 14)} § 2 k.p.c., w punkcie 1. sentencji wyroku zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił M. W.wysokość emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych począwszy od dnia 28 listopada 2024 roku.

W pozostałym zakresie odwołanie wnioskodawczyni podlegało oddaleniu.

W treści wniosku o ponowne przeliczenie emerytury w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 czerwca 2024 roku oraz w odwołaniu od decyzji, M. W. zawarła żądanie wypłaty wyrównania wraz z odsetkami od momentu przyznania emerytury tj. od 1 września 2019 roku.

Stosownie do art. 85 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U.2025.350 t.j.) jeżeli Zakład – w terminach przewidzianych w przepisach określających zasady przyznawania i wypłacania świadczeń pieniężnych z ubezpieczeń społecznych lub świadczeń zleconych do wypłaty na mocy odrębnych przepisów albo umów międzynarodowych – nie ustalił prawa do świadczenia lub nie wypłacił tego świadczenia, jest obowiązany do wypłaty odsetek od tego świadczenia w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie określonych przepisami prawa cywilnego. Nie dotyczy to przypadku, gdy opóźnienie w przyznaniu lub wypłaceniu świadczenia jest następstwem okoliczności, za które Zakład nie ponosi odpowiedzialności.

W ocenie Sądu nie zachodziły przesłanki do stwierdzenia odpowiedzialności organu rentowego za niewydanie decyzji w terminie. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przeliczył świadczenia wnioskodawczyni w oparciu o treść art. 114 ust. 1 ustawy emerytalnej, ale nie jest organem który może oceniać samodzielnie konstytucyjność obowiązujących przepisów i dokonywać ich wykładni. W związku z tym wnioskodawczyni nie przysługiwały odsetki.

Z tego też powodu wnioskodawczyni nie przysługiwało wyrównanie za okres od daty przyznania jej prawa do emerytury w związku z osiągnięciem powszechnego wieku emerytalnego.

Zgodnie z art. 133 ust. 1 punkt 2 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, takie wyrównanie przysługuje za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio miesiąc złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jeżeli przyznanie niższych świadczeń było następstwem błędu organu rentowego lub odwoławczego.

W niniejszej zaś sprawie nie może być mowy o błędzie organu rentowego, skoro zastosował on wówczas obowiązujące przepisy, do czego był zobligowany i nie mógł ich ocenić pod kątem zgodności z Konstytucją.

Możliwość ponownego ustalenia emerytury w wyższej niż dotychczasowa wysokości pojawiła się dopiero w ramach niniejszego postępowania, po złożeniu wniosku o przeliczenie przedmiotowego świadczenia, i to wyłącznie z uwagi na szczególne kompetencje sądu powszechnego, o których mowa we wcześniejszych fragmentach uzasadnienia. Ponowne obliczenie podstawy emerytury niepomniejszonej o kwoty wcześniej pobranych emerytur, a następnie poddanie tego świadczenia w tak ustalonej wysokości wszystkim dotychczasowym przeliczeniom, m.in. związanym z roczną waloryzacją emerytalną nastąpi dopiero od miesiąca złożenia wniosku.

Wobec powyższego Sąd, w oparciu o art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. w punkcie 2. sentencji wyroku oddalił odwołanie wnioskodawczyni w pozostałym zakresie.

Sędzia Beata Krawczyk

ZARZĄDZENIE

odpis wyroku wraz z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi ZUS O/R. i wnioskodawczyni z pouczeniem o apelacji.

Sędzia Beata Krawczyk