Wyrok SN z 12 grudnia 2012, sygn. II KK 301/12
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uchylono zaskarżone rozstrzygnięcie i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania
Typ sprawy
sprawa karna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tematy
oszustwo / art. 286 § 1 k.k.
naprawienie szkody
Role w sprawie
oskarżony
podejrzany
pokrzywdzony
cedent
oskarżyciel posiłkowy
Data orzeczenia
12 grudnia 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Waldemar Płóciennik
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (8)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 grudnia 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Waldemar Płóciennik (przewodniczący)
SSN Eugeniusz Wildowicz (sprawozdawca)
SSN Włodzimierz Wróbel
Protokolant Anna Janczak
w sprawie M. S.
skazanego z art. 286 § 1 k.k. i in.
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 k.p.k.
w dniu 12 grudnia 2012 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego na korzyść skazanego
od wyroku zaocznego Sądu Rejonowego
z dnia 12 kwietnia 2012 r.,
uchyla zaskarżony wyrok i :
- na podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. umarza postępowanie w
zakresie czynu z art. 284 § 1 k.k., a kosztami procesu w tej
części obciąża oskarżyciela posiłkowego subsydiarnego;
- w pozostałym zakresie przekazuje sprawę Sądowi
Rejonowemu do ponownego
rozpoznania.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z dnia 30 września 2010 r. prokurator Prokuratury
Rejonowej, po rozpoznaniu zawiadomienia D. S., prezesa zarządu spółki z o.o.
„P.”, umorzył dochodzenie w sprawie doprowadzenia w okresie od stycznia 2008 r.
2
do 19 marca 2010 r. do niekorzystnego rozporządzenia mieniem w kwocie
46.299,77 zł spółki z o.o. „P.” przez spółkę z o.o. „S. – S.”, tj. o czyn z art. 286 § 1
k.k. – wobec braku ustawowych znamion czynu zabronionego (art. 17 § 1 pkt 2
k.p.k.).
Sąd Rejonowy, po rozpoznaniu zażalenia wniesionego przez pokrzywdzoną
spółkę, postanowieniem z dnia 27 września 2011 r., uchylił to postanowienie i zlecił
prokuratorowi przy ponownym rozpatrywaniu sprawy wykonanie szeregu czynności.
Po wykonaniu tych czynności, prokurator ponownie umorzył dochodzenie w
sprawie o czyn z art. 286 § 1 k.k. na szkodę spółki z o.o. „P.” – wobec braku
danych dostatecznie uzasadniających podejrzenie popełnienia przestępstwa (art.
17 § 1 pkt 1 k.p.k.).
Odpis tego postanowienia z pouczeniem o prawie do wniesienia
subsydiarnego aktu oskarżenia doręczono pokrzywdzonej spółce w dniu 18
stycznia 2012 r.
W dniu 16 lutego 2012 r. wpłynął do Sądu Rejonowego, sporządzony przez
pełnomocnika spółki z o.o. „P.” subsydiarny akt oskarżenia przeciwko M. S.,
likwidatorowi spółki z o.o. „S. – S.” Na podstawie tej skargi został on oskarżony o
to, że:
1. „w bliżej nieokreślonym okresie od 4 października 2007 r. do dnia 19 marca
2010 r. w P. działając w imieniu „S. – S.” sp. z o.o. doprowadził „P.” sp. z o.o. do
niekorzystnego rozporządzenia mieniem wartości 46.299,77 zł, tj. o
przestępstwo z art. 286 § 1 k.k.”,
2. „w bliżej nieokreślonym okresie od 4 października 2007 r. do dnia 19 marca
2010 r. w P. działając w imieniu „S. – S.” sp. z o.o. przywłaszczył stanowiące
własność „P.” sp. z o.o. pieniądze w kwocie 46.299,77 zł przyjmując od Gminy L.
przedmiotowe pieniądze, pomimo zawarcia w dniu 19 listopada 2007 r. umowy
cesji wierzytelności, tj. o czyn z art. 284 § 1 k.k.”
Sąd Rejonowy, wyrokiem zaocznym z dnia 12 kwietnia 2012 r., oskarżonego
M. S. w miejsce zarzucanego mu czynu w pkt 1 aktu oskarżenia uznał za winnego
tego, że w okresie od 4 października 2007 r. do 19 listopada 2007 r. w P. działając
w imieniu „S. – S.” sp. z o.o. w celu osiągnięcia korzyści majątkowej wprowadził
„P.” sp. z o.o. w błąd co do sytuacji finansowej spółki, czym doprowadził
pokrzywdzonego do niekorzystnego rozporządzenia mieniem wartości 46.299,77 zł
i za to na podstawie art. 286 § 1 k.k. skazał go na karę 10 miesięcy pozbawienia
3
wolności. Oskarżonego uznał również za winnego popełnienia czynu zarzucanego
w pkt 2 aktu oskarżenia z tą zmianą w opisie czynu, że do popełnienia czynu doszło
w okresie od 31 grudnia 2007 r. i za to na podstawie art. 284 § 1 k.k. skazał go na
karę 8 miesięcy pozbawienia wolności. Na podstawie art. 85 k.k. i art. 86 § 1 k.k.
wymierzył oskarżonemu karę łączną roku pozbawienia wolności, wykonanie której
warunkowo zawiesił na okres próby 2 lat. Ponadto na podstawie art. 46 § 1 k.k.
orzekł wobec oskarżonego obowiązek naprawienia szkody poprzez zapłatę na
rzecz pokrzywdzonego kwoty 46.299,77 zł.
Od tego wyroku nie wniesiono sprzeciwu, wobec czego uprawomocnił się on
w dniu 12 maja 2012 r.
Obecnie Prokurator Generalny wniósł od tego wyroku kasację w trybie art.
521 § 1 k.p.k. Zaskarżył go w całości na korzyść oskarżonego i zarzucił:
1. rażące naruszenie prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 17
§ 1 pkt 9 k.p.k., polegające na skazaniu M. S. za czyn z art. 284 § 1 k.k. pomimo
istnienia negatywnej przesłanki procesowej w postaci braku skargi uprawnionego
oskarżyciela, co stanowi bezwzględną przyczynę odwoławczą, określoną w art.
439 § 1 pkt 9 k.p.k.,
2. rażące i mające istotny wpływ na treść orzeczenia naruszenie
przepisów prawa karnego procesowego, a mianowicie art. 479 § 1 i 2 k.p.k. w
zw. z art. 485 k.p.k. oraz art. 6 k.p.k., polegające na wydaniu wyroku zaocznego i
skazaniu M. S. za czyn z art. 286 § 1 k.k. w sytuacji, gdy oskarżony nie złożył
wyjaśnień w sprawie,
3. rażące i mające istotny wpływ na treść wyroku naruszenie prawa
karnego procesowego, a mianowicie art. 415 § 5 k.p.k., polegające na
orzeczeniu wobec M. S. na podstawie art. 46 § 1 k.k. obowiązku naprawienia
szkody wyrządzonej pokrzywdzonemu poprzez zasądzenie kwoty 46.299,77 zł.
pomimo, że o roszczeniu wynikającym z popełnienia przestępstwa wcześniej
rozstrzygnięto w postępowaniu cywilnym.
W konkluzji kasacji skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w
całości i umorzenie postępowania w zakresie czynu z art. 284 § 1 k.k. na
podstawie art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. oraz przekazanie sprawy w pozostałym zakresie
Sądowi Rejonowemu do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
4
Kasacja jest oczywiście zasadna, stąd jej uwzględnienie na posiedzeniu w
trybie art. 535 § 5 k.p.k.
Nie ulega wątpliwości, że zaskarżony wyrok zapadł z rażącą obrazą
przepisów prawa procesowego, wskazanych w zarzutach kasacji.
Po pierwsze, stwierdzić należy, że postępowanie przygotowawcze w tej
sprawie dotyczyło jedynie czynu określonego w art. 286 § 1 k.k., popełnionego na
szkodę spółki z o.o. „P.” Przedmiotem rozpoznania i decyzji umarzających
postępowanie nie był zaś objęty aktem oskarżenia i przypisany oskarżonemu
zaskarżonym wyrokiem czyn z art. 284 § 1 k.k., polegający na przywłaszczeniu
pieniędzy na szkodę wymienionego pokrzywdzonego. W świetle powyższego jest
oczywiste, że nie został spełniony - konieczny do wniesienia przez
pokrzywdzonego subsydiarnego aktu oskarżenia - warunek tożsamości czynu
objętego decyzjami prokuratora o umorzeniu postępowania z czynem z art. 284 § 1
k.k. Brak tej tożsamości przesądza o istnieniu ujemnej przesłanki procesowej w
postaci braku skargi uprawnionego oskarżyciela w zakresie czynu z art. 284 § 1 k.k.
i skutkuje zaistnieniem bezwzględnej przyczyny odwoławczej, określonej w art. 439
§ 1 pkt 9 k.p.k. w odniesieniu do pkt 2 zaskarżonego wyroku.
Po drugie, postępowanie przygotowawcze w niniejszej sprawie toczyło się w
fazie in rem. M. S. nie miał w nim statusu podejrzanego, nie składał więc wyjaśnień,
które mogłyby być odczytane w trybie art. 479 § 2 k.p.k. Skoro tak, to sądowi nie
było wolno wydać wyroku zaocznego. Nie jest bowiem dopuszczalne wydanie
takiego wyroku, jeżeli oskarżony nie złożył uprzednio wyjaśnień (zob. wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 9 listopada 2005 r., V KK 311/05, LEX nr 164424). Powyższe
uchybienie, stanowiące rażące naruszenie wskazanych w drugim zarzucie
przepisów art. 479 § 1 i 2 k.p.k. oraz art. 6 k.p.k. (ale już nie art. 485 k.p.k., który -
jako dotyczący postępowania w sprawach z oskarżenia prywatnego - nie miał w tej
sprawie zastosowania), miało istotny wpływ na treść wyroku, gdyż oskarżony został
pozbawiony możliwości realizacji prawa do obrony.
Po trzecie, analiza akt niniejszej sprawy oraz sprawy Sądu Rejonowego o
sygn. V G Nc … potwierdza, że zachodzi tożsamość roszczeń, o których
rozstrzygnął Sąd Rejonowy w postaci zobowiązania oskarżonego do naprawienia
szkody na rzecz pokrzywdzonego na podstawie art. 46 § 1 k.k., z tymi
wynikającymi z zapadłego w postępowaniu cywilnym prawomocnego nakazu
zapłaty z dnia 22 września 2008 r., w sprawie V G Nc …, którym zasądzono od
5
„S. – S.” sp. z o.o. na rzecz „P.” sp. z o.o. kwotę 46.299,77 zł, wynikającą z
popełnienia przestępstwa objętego zaskarżonym obecnie wyrokiem. Sąd
Rejonowy mając świadomość tego stanu rzeczy (na rozprawie w dniu 12
kwietnia 2012 r. odpis powyższego orzeczenia zaliczył do materiału
dowodowego sprawy), pominął jednak treść art. 415 § 5 k.p.k., określającego
warunki orzekania o naprawieniu szkody. Zgodnie z tym przepisem obowiązku
naprawienia szkody nie orzeka się, jeżeli roszczenie wynikające z popełnienia
przestępstwa jest przedmiotem innego postępowania albo o roszczeniu tym
prawomocnie orzeczono. W orzecznictwie trafnie wskazuje się, że zakaz
wynikający z art. 415 § 5 zd. 2 k.p.k. odnosi się do każdego określonego w
ustawie przypadku orzekania karnoprawnego obowiązku naprawienia szkody, a
więc również określonego w art. 46 § 1 k.k. oraz że obowiązuje niezależnie od
tego, czy zasądzone w postępowaniu cywilnym roszczenie zostało
wyegzekwowane (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 3 września 2009 r., V KK
149/09, LEX nr 602608; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2011 r., II KK
20/11, LEX nr 785279).
Fakt, że o roszczeniach wynikających z popełnienia przypisanego
oskarżonemu przestępstwa już wcześniej w całości prawomocnie
rozstrzygnięto, wykluczał możliwość zobowiązania M. S. do naprawienia
szkody wyrządzonej przez niego tym przestępstwem. W rezultacie, podniesiony
w punkcie trzecim kasacji zarzut rażącego naruszenia art. 415 § 5 k.p.k., jest w
pełni zasadny.
W tym stanie rzeczy Sąd Najwyższy, oceniając zarzuty i wniosek
skarżącego za oczywiście zasadne, uchylił zaskarżony wyrok i na podstawie
art. 17 § 1 pkt 9 k.p.k. umorzył postępowanie w zakresie czynu z art. 284 § 1
k.k., zaś w pozostałym zakresie przekazał sprawę Sądowi Rejonowemu do
ponownego rozpoznania.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd ten będzie zobowiązany
stosować się ściśle do przepisów normujących postępowanie uproszczone, w
tym do art. 479 § 2 k.p.k., zgodnie z którym w razie nieusprawiedliwionego
niestawiennictwa oskarżonego na rozprawie istnieje możliwość skorzystania z
instytucji określonej w art. 396 § 2 – 4 k.p.k.
6
Kierując się powyższym Sąd Najwyższy orzekł, jak w wyroku. O
kosztach procesu w części umarzającej postępowanie rozstrzygnięto na
podstawie art. 632 pkt 1 k.p.k. w zw. z art. 640 k.p.k..