Uzasadnienie z 20 listopada 2025, sygn. VIII U 1718/25

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia 15 maja 2025 roku nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. odmówił wszczęcia postępowania w sprawie wniosku G. K. z dnia 17 kwietnia 2025 roku w przedmiocie wyrażenia zgody na opłacanie składek po terminie na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od 01 listopada 2021 roku. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioski o wyrażenie zgody na opłacenie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe po terminie dotyczące okresu sprzed 01 stycznia 2022 roku mogły być składane nie później niż do 30 czerwca 2022 roku i mogły dotyczyć tylko okresów do listopada 2021 roku włącznie. Zdaniem organu brak podstawy prawnej do rozpoznania wniosku płatnika skutkuje odmową wszczęcia postępowania w tym przedmiocie.

(decyzja w aktach ZUS)

Odwołanie od powyższej decyzji złożył G. K. zaskarżając ją w całości. Decyzji zarzucił:

1.  błędną interpretację przepisów o dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym mimo, iż płatnik spełnia wszelkie niezbędne warunki w nich określone, zaś zgodnie z art. 11 ust. 2 osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ma prawo dobrowolnie podlegać ubezpieczeniu chorobowemu, jeżeli opłaca składki na to ubezpieczenie, co miało miejsce w niniejszym przypadku,

2.  nieuznanie okoliczności błędnego zawieszenia płatności składek przez ZUS tj. zgodnie z art. 46 ust. 2 ustawy systemowej w sytuacji, gdy nie opłacono składek z przyczyn niezależnych od osoby ubezpieczonej, możliwe jest przywrócenie prawa do świadczeń, zaś organ rentowy błędnie nie zastosował wskazanego przepisu,

3.  brak całościowej oceny płatnika i nieuwzględnienie przez organ rentowy pełnego kontekstu sprawy, w tym faktu, iż skarżący przez długi czas opłacał składki na ubezpieczenia społeczne w tym chorobowe, co skutkuje uznaniem, iż decyzja jest nieproporcjonalna i sprzeczna z zasadą sprawiedliwości społecznej.

W związku z powyższym wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i wyrażenie zgody na opłacenie po terminie składek na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe od 01 listopada 2021 roku.

(odwołanie k: 3-5)

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie wskazując, iż wniosek z dnia 16 kwietnia 2025 roku nie mógł stanowić podstawy do wszczęcia postępowania w przedmiocie wyrażenia zgody na opłacanie składek po terminie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu skarżonej decyzji.

(odpowiedź na odwołanie k: 8 – 8 odwrót)

Decyzją z dnia 15 maja 2025 roku nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. ustalił, iż G. K. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej nie podlega dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu od 01 czerwca 2018 roku do 30 września 2021 roku i od 01 listopada 2021 roku. W uzasadnieniu organ wskazał, iż wnioskodawca przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 01 stycznia 2008 roku. Decyzją z 20 kwietnia 2023 roku organ rentowy stwierdził, iż I. K. z tytułu współpracy z wnioskodawcę jako osobą prowadzącą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od 01 maja 2017 roku. Prawomocnym wyrokiem z dnia 29 listopada 2023 roku Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie od powyższej decyzji, co skutkowało sporządzeniem z urzędu imiennych raportów (...) za I. K. od maja 2017 roku do kwietnia 2023 roku z rozliczeniem składek. Jednocześnie rozliczono konto wnioskodawcy jako płatnika, co skutkowało ustaleniem, iż składki za okres czerwiec 2018 – wrzesień 2021 i listopad 2021 zostały uregulowane po terminie. Pismem z 24 lutego 2022 roku ZUS wyraził zgodę na opłacenie po terminie składki na dobrowolne ubezpieczenie chorobowe za październik 2021 a zatem jedynie w tym miesiącu wnioskodawca podlega temu ubezpieczeniu. Ponadto wskazano, iż nie odnotowano ponownego zgłoszenia wnioskodawcy do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego po 01 stycznia 2022 roku.

(decyzja w aktach ZUS)

Odwołanie od powyższej decyzji złożył G. K. zaskarżając ją w całości. Odwołanie zostało zarejestrowane pod sygn.. akt (...). Decyzji zarzucił:

1.  błędna interpretację przepisów o dobrowolnym ubezpieczeniu chorobowym mimo, iż płatnik spełnia wszelkie niezbędne warunki w nich określone, zaś zgodnie z art. 11 ust. 2 osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą ma prawo dobrowolnie podlegać ubezpieczeniu chorobowemu, jeżeli opłaca składki na to ubezpieczenie, co miało miejsce w niniejszym przypadku,

2.  nieuznanie okoliczności błędnego zawieszenia płatności składek przez ZUS tj. zgodnie z art. 46 ust. 2 ustawy systemowej w sytuacji, gdy nie opłacono składek z przyczyn niezależnych od osoby ubezpieczonej, możliwe jest przywrócenie prawa do świadczeń, zaś organ rentowy błędnie nie zastosował wskazanego przepisu,

3.  brak całościowej oceny płatnika i nieuwzględnienie przez organ rentowy pełnego kontekstu sprawy, w tym faktu, iż skarżący przez długi czas opłacał składki na ubezpieczenia społeczne w tym chorobowe, co skutkuje uznaniem, iż decyzja jest nieproporcjonalna i sprzeczna z zasadą sprawiedliwości społecznej.

W związku z powyższym wnioskodawca wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie, że skarżący podlega dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu w okresach objętych decyzją.

(odwołanie k: 3-5 akt (...))

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie. W uzasadnieniu wskazano m.in., iż zgodnie z art. 14 ust. 2 p. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do 01 stycznia 2022 roku ubezpieczenia emerytalne, rentowe i chorobowe ustają od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie należnej składki na to ubezpieczenie, co dotyczyło m.in. osób prowadzących działalność gospodarczą i osób współpracujących. W uzasadnionych przypadkach organ mógł wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie. ZUS wskazał także, iż dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustawało nie tylko w sytuacji nieterminowego opłacenia całości składki, ale również w przypadku jej uiszczenia w wysokości niższej niż należna. W takiej sytuacji ponowne objęcie ubezpieczeniem wymagało złożenia ponownego wniosku w tym przedmiocie na podstawie art. 14 ust. 1 i 1a w zw. z art. 36 ust. 3 i 5 ustawy systemowej.

W związku z prawomocnym rozstrzygnięciem sprawy (...) dotyczącej I. K. jako osoby współpracującej organ rentowy w pierwszej kolejności rozliczył należne za nią składki, co skutkowało ostatecznie rozliczeniem konta płatnika i ustaleniem, iż składki w okresach objętych decyzja nie były uiszczone w terminie.

(odpowiedź na odwołanie k: 8-10)

Postanowieniem z dnia 16 lipca 2025 roku Sąd połączył obie sprawy celem wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, celem ich prowadzenia pod sygnaturą (...).

(postanowienie k: 18 akt (...))

W dalszym toku postępowania strony podtrzymały stanowiska w sprawie.

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

G. K. jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą przystąpił do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego od 01 stycznia 2008 roku.

(bezsporne)

Decyzją z dnia 20 kwietnia 2023 roku nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł. stwierdził, iż I. K. z tytułu współpracy z G. K. jako osobą prowadzącą działalność gospodarczą podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od 01 maja 2017 roku.

(bezsporne)

Prawomocnym wyrokiem z dnia 29 listopada 2023 roku wydanym w sprawie (...) Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił odwołanie G. K. i I. K. od powyższej decyzji.

(bezsporne, wyrok wraz z uzasadnieniem k: 12-17 akt (...))

Prawomocność decyzji z dnia 20 kwietnia 2023 roku skutkowała sporządzeniem z urzędu imiennych raportów (...) za I. K. od maja 2017 roku do kwietnia 2023 roku z rozliczeniem składek na ubezpieczenia społeczne. Jednocześnie rozliczono konto wnioskodawcy jako płatnika, co skutkowało ustaleniem, iż składki za okres czerwiec 2018 – wrzesień 2021 i listopad 2021 zostały uregulowane po terminie.

(bezsporne, raport rozliczeniowy w aktach ZUS dot. decyzji nr (...))

Wnioskiem z dnia 17 lutego 2022 roku skarżący złożył wniosek o wyrażenie zgody na opłacenie po terminie należnej składki za październik 2021 roku, uzyskując zgodę organu rentowego wyrażoną pismem z dnia 24 lutego 2022 roku.

(bezsporne, wniosek i pismo w aktach ZUS dot. decyzji nr (...))

Do 30 czerwca 2022 roku płatnik nie składał innych wniosków o wyrażenie zgody na opłacenie składek po terminie.

(bezsporne)

G. K. nie złożył deklaracji o ponownym przystąpieniu do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego.

(bezsporne)

Wnioskami z dnia 16 kwietnia 2025 roku skarżący wystąpił o wyrażenie zgody na uiszczenie po terminie składek ubezpieczeniowych za okres od 01 listopada 2021 roku oraz wniósł o wydanie zaświadczenia o okresach podlegania dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu.

(bezsporne, wnioski w aktach ZUS)

W wyniku rozpoznania powyższych wniosków organ wydał zaskarżone decyzje.

(bezsporne)

Powyższy stan faktyczny ustalił na podstawie dokumentów z akt sprawy oraz akt organu rentowego, jak również niekwestionowanych wzajemnie oświadczeń stron co do faktów istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Spór dotyczący obu zaskarżonych decyzji miał bowiem charakter prawny, przy niekwestionowanych przez strony okolicznościach faktycznych, o czym świadczy ponadto brak zgłoszenia jakichkolwiek wniosków dowodowych w rozpoznawanej sprawie.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołania nie są uzasadnione.

W ocenie Sądu (...) instancji organ rentowy decyzją numer (...) prawidłowo odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie wniosku płatnika składek o wyrażenie zgody na uiszczenie należnych składek po terminie.

Sąd Okręgowy zważył w pierwszej kolejności, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako państwowa jednostka organizacyjna uprawniona do wydawania decyzji w indywidualnych sprawach dotyczących m.in. ustalania uprawnień do świadczeń i ich wymiaru art. 66 ust. 1 w związku z art. 83 ust. 1 pkt 4 i pkt 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dziennik Ustaw z 2025 r. poz. 350), powinien działać zgodnie z zasadami legalności i praworządności oraz zasadą wyważania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli wskazywanymi w art. 6 i 7 k.p.a. Przepisy te nakazują organom administracji podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, zasada prawdy obiektywnej. Przypomnieć także należy przepis art. 8 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania.

W postępowaniu sądowym wszczętym w wyniku wniesienia przez ubezpieczonego odwołania od decyzji organu rentowego wydanej w indywidualnej sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych, Sąd Ubezpieczeń Społecznych nie może, co do zasady, kontrolować przestrzegania przez organ rentowy przepisów k.p.a., albowiem sprawa taka jest sprawą cywilną podlegającą rozstrzygnięciu merytorycznemu według przepisów prawa materialnego właściwych dla zgłoszonego w odwołaniu i we wniosku roszczenia.

W wyroku z dnia 18 grudnia 2018 r. III UK 433/17 Sąd Najwyższy wskazał, iż przedmiotem rozpoznania w sprawie z odwołania od decyzji organu rentowego zasadniczo nie jest zgodne z prawem decyzji organu rentowego, lecz prawo, roszczenie lub obowiązek skarżącego, o którym organ rentowy rozstrzygnął w zaskarżonej decyzji. Kompetencje sądu powszechnego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych nie mają charakteru kompetencji ściśle kontrolnych, których zasadniczym lub wyłącznym kryterium oceny jest zgodność z prawem decyzji organu rentowego, co jest zasadą kontroli decyzji administracyjnych wykonywanej przez sądy administracyjne, lecz mają one charakter merytoryczny nakierowany na rozstrzygnięcie o prawach, obowiązkach lub roszczeniach adresata decyzji.

W badanej sprawie organ rentowy odmówił wszczęcia postępowania powołując się na normę art. 61a§1 kpa. Przepis art. 61a§1 k.p.a. pozwala na wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postepowania tylko wówczas, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 k.p.a., zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte.

W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że odmowa wszczęcia postępowania z przyczyn podmiotowych może nastąpić tylko wówczas, gdy oczywistym jest, że osoba która występuje z żądaniem wszczęcia postępowania nie może być uznana za stronę tego postępowania. Z kolei użycie przez ustawodawcę w art. 61a § 1 k.p.a. zwrotu „nie może być wszczęte” akcentującego na termin "wszczęcie" wskazuje, że przyczyna przedmiotowa musi być znana już w chwili złożenia wniosku (żądania), a więc w istocie wynikać z treści wniosku lub też jest znana organowi z urzędu. Należy przy tym zwrócić uwagę, że czym innym jest jednakże brak przepisu stanowiącego materialnoprawną podstawę do wydania decyzji, a czym innym jest zaistnienie negatywnej przesłanki określonej w przepisie prawa materialnego, która uniemożliwia uwzględnienie żądania. Z przepisu tego wynika zatem, że odmowa wszczęcia postępowania w momencie złożenia wniosku musi być dla organu oczywista, aby można było wydać postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w danej sprawie. Jeżeli natomiast konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, które w efekcie może doprowadzić do wniosku, że zachodzi przeszkoda przedmiotowa w dalszym prowadzeniu postępowania, to powinna być wydana decyzja o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego.

W ocenie Sądu Okręgowego w realiach niniejszej sprawy brak było podstaw do wszczęcia postępowania, albowiem oczywistym był brak istnienia podstawy prawnej, na której oparto wniosek płatnika składek, a tym samym nie było podstaw do jego przeprowadzenia i zakończenia merytoryczną decyzją.

Stosownie do treści art. 6 ust. 1 pkt. 5 i art. 12 ust. 1 ustawy systemowej osoby fizyczne prowadzące pozarolniczą działalność gospodarczą na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej podlegają obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu.

W myśl art. 8 ust. 6 pkt. 1 ustawy systemowej za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się osobę prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą na podstawie przepisów o działalności gospodarczej lub innych przepisów szczególnych.

Według art. 11 ust. 2 w/w ustawy dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienionym w art. 6 ust. 1 pkt. 5 ustawy.

W myśl art. 14 ust. 1 i ust. 1a tej ustawy w brzmieniu obowiązującym w okresie od 01 listopada 2021 roku do 31 grudnia 2021 roku (tekst jednolity Dz. U. poz. 423 z 2021), który ma znaczenie dla całokształtu oceny prawnej legalności obu zaskarżonych decyzji, objęcie dobrowolnie ubezpieczeniem chorobowym następuje:

-

od dnia wskazanego we wniosku o objęcie tym ubezpieczeniem, nie wcześniej jednak niż od dnia, w którym wniosek został zgłoszony, z zastrzeżeniem ust. 1a,

-

od dnia wskazanego we wniosku tylko wówczas, gdy zgłoszenie do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych zostanie dokonane w terminie określonym w art. 36 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, tj. w ciągu 7 dni od daty powstania obowiązku ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.

Stosownie do art. 14 ust. 2 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w brzmieniu obowiązującym do 31.12.2021 r., dobrowolne ubezpieczenie chorobowe osób prowadzących pozarolniczą działalność ustawało od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie.

W dniu 3 września 2021 r. ogłoszona została ustawa z dnia 24 czerwca 2021 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 1621), która weszła w życie 18 września 2021 r.

Ustawa ta wprowadziła zmiany m.in. w zakresie zasad obejmowania dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, które weszły w życie od 1 stycznia 2022 r. Zasadniczą częścią zmian jest uchylenie art. 14 ust. 2 pkt 2, co oznacza uchylenie instytucji ustawania dobrowolnych ubezpieczeń emerytalnego i rentowych oraz dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego z mocy ustawy na skutek nieopłacenia składek w terminie.

W myśl art. 14 ustawy z dnia 24.06.2021r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021, poz. 1621) wnioski o przywrócenie terminu opłacenia składki dotyczące okresu sprzed dnia 1 stycznia 2022 r., mogą być składane nie później niż do dnia 30 czerwca 2022 r.

Wnioskodawca wniosek o przywrócenie terminu do opłacania składek w okresie od 01 listopada 2021 roku złożył dopiero w dniu 16 kwietnia 2025 roku, a zatem po ustawowym terminie. Ową okoliczność wnioskodawca uzasadniał rozliczeniem jego konta na skutek wydania prawomocnej decyzji z dnia 20 kwietnia 2023 roku uznającej jego żonę I. K. za osobę współpracującą, co w konsekwencji skutkowało rozliczeniem za nią składek z urzędu przez organ rentowy a w konsekwencji jego konta jako płatnika składek, co skutkowało oceną, iż składki za okres czerwiec 2018 – wrzesień 2021 i od listopada 2021 roku nie były opłacone w terminie.

Należy zwrócić jednak uwagę, że cytowany przepis w ogóle nie stanowi o możliwości przywrócenia powyższego terminu, który ma charakter zawity. Oznacza to, iż uprawnienie do złożenia wniosku opartego na uchylonym już art. 14 ust. 2 p. 2 ustawy systemowej wygasło z dniem 30 czerwca 2022 roku. Skoro zatem przedmiotowy wniosek został złożony po terminie, to stał się bezprzedmiotowy i nie podlegający z oczywistych względów rozpoznaniu, skoro na dzień jego złożenia nie istniała już podstawa prawna do jego merytorycznej oceny i wydania decyzji pozytywnej lub negatywnej w tym zakresie, zaś samo uprawnienie wnioskodawcy wygasło.

Wskazać przy tym należy, iż przy rozpoznawaniu spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych nie jest również dopuszczalne stosowanie zasad współżycia społecznego i łagodzenie rygorów prawa ubezpieczeń społecznych przez stosowanie klauzul generalnych z art. 5 kc i art. 8 kp. Stanowisko to jest ugruntowane w orzecznictwie sądowym i jest w pełni podzielane przez Sąd w składzie rozpoznającym odwołanie (vide m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12.07.2023r I (...) 125/22, wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 23.06.2021r III AUa 194/21, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 29.10.2020r III AUa 503/20 czy wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 07.04.2016r III AUa 1521/15).

Tym samym okoliczności jakie legły u podstaw zaistniałej sytuacji obiektywnego stwierdzenia nieterminowego opłacania składek pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy.

Nie ma również racji skarżący upatrując się przy wydaniu decyzji nr (...) naruszenia norm art. 11 ust. 2 i art. 46 ust. 2 ustawy systemowej.

Zgodnie z art. 11 ust. 2 dobrowolnie ubezpieczeniu chorobowemu podlegają na swój wniosek osoby objęte obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi, wymienione w art. 6 ust. 1 pkt 2, 4-5a, 7b, 8 i 10.

W myśl natomiast art. 46 ust. 2 rozliczenie składek, o których mowa w ust. 1, oraz wypłaconych przez płatnika w tym samym miesiącu zasiłków oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych podlegających rozliczeniu na poczet składek następuje w deklaracji rozliczeniowej według ustalonego wzoru. Nie podlegają rozliczeniu w deklaracji rozliczeniowej zasiłki wypłacone przez płatnika bezpodstawnie.

Obie normy prawne regulujące dobrowolność przystąpienia do ubezpieczenia chorobowego oraz rozliczenie składek pozostają bez znaczenia dla oceny prawidłowości odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie zastosowania przepisu art. 14 ust. 2. P. 2 ustawy systemowej, który nie obowiązywał już w dacie złożenia przez wnioskodawcę wniosku z dnia 16 kwietnia 2025 roku. Ta okoliczność, natury oczywistej, nie dawała żadnych podstaw do wszczęcia postępowania administracyjnego, co prawidłowo skłoniło organ rentowy do zastosowania normy art. 61a§1 kpa.

Tym samym odwołanie od decyzji nr (...) nie zawiera uzasadnionych podstaw i podlega oddaleniu.

W ocenie Sądu (...) instancji odwołanie od decyzji nr (...) również nie zasługuje na uwzględnienie.

Nie ulega wątpliwości, iż zgodnie z cytowanym już przepisem art. 11 ust. 2 ustawy systemowej wnioskodawca był uprawniony do zgłoszenia się do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego jako osoba prowadząca pozarolnicza działalność gospodarczą (art. 6 ust. 1 p. 5 ustawy systemowej). Poza sporem jest jednak również i ta okoliczność, że razem z nim winien on zgłosić do ubezpieczeń obowiązkowych I. K. jako osobę współpracującą zgodnie z art. 9 ust. 5 tej ustawy.

Nie ulega również wątpliwości, że osoba składająca wniosek o objęcie dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowymi oczekująca świadczeń od organu rentowego, zobowiązana jest do opłacania składek na to ubezpieczenie w terminie i we właściwej wysokości zgodnie z art. 46 ust. 1 ustawy systemowej (podobne stanowisko zajął Sąd Apelacyjny w Warszawie III AUa 1514/99). Wbrew jednak stanowisku skarżącego, z materiału dowodowego wynika, iż wnioskodawca obowiązków w tym zakresie zaniechał.

Podkreślić przy tym należy, iż od skarżącego jako przedsiębiorcy wymagany jest większy stopień staranności i jako osoba zawodowo wykonująca swoją działalność powinna działać w pełni profesjonalnie z uwzględnieniem ryzyka związanego z prowadzeniem czynności właściwych dla płatnika składek, który ponosi odpowiedzialność za regulowanie zobowiązań publicznoprawnych w tym składek ubezpieczeniowych. To wnioskodawca powinien zatem wiedzieć i mieć pełną świadomość jakie dokumenty rozliczeniowe i w jakim terminie musi złożyć co do obowiązku uiszczania składek w tym korzystania z ulg przyznanych przepisami rangi ustawowej, a w konsekwencji obciąża go również obowiązek wiedzy co do wysokości należnej do uiszczania składki. Zawodowy charakter prowadzonej działalności uzasadnia zwiększone oczekiwania od przedsiębiorcy co do wiedzy, umiejętności, rzetelności, jak również znajomości prawa i następstw z niego wynikających w zakresie tej działalności (tak też Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17.08.1993r OSNC nr 3 z 1994 poz. 69).

Zgodnie z art. 14 ust. 2 p. 2 ustawy systemowej w brzmieniu obowiązującym do dnia 31 grudnia 2021 roku dobrowolnie ubezpieczeniami emerytalnym, rentowymi i chorobowym ustawały od pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, za który nie opłacono w terminie składki należnej na to ubezpieczenie - w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność i osób z nimi współpracujących, duchownych oraz osób wymienionych w art. 7; w uzasadnionych przypadkach Zakład, na wniosek ubezpieczonego, może wyrazić zgodę na opłacenie składki po terminie, z zastrzeżeniem ust. 2a.

Dobrowolne ubezpieczenie chorobowe ustawało nie tylko w przypadku braku uiszczenia całej składki w ustawowym terminie, ale również w sytuacji jej uiszczenia w terminie ale w wysokości niższej niż należna, lub w całości ale po terminie (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14.05.2024r (...) 215/23 czy postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 27.04.2021r (...) 126/21). Słusznie przy tym podnosi się, iż przystąpienie do dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego, w przypadku osób prowadzących pozarolniczą działalność, jest obwarowane określonym formalizmem, a ochrona wymienionego wyżej ryzyka jest dobrowolna. Podstawowym warunkiem uzyskania ochrony było zatem terminowe opłacanie składek należnych na to ubezpieczenie (zasada).

Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie wygaśnięcie ubezpieczenia chorobowego z powodu braku płatności składek (art. 14 ust. 2 pkt 2 u.s.u.s.) następuje ex lege, a więc niezależnie od woli ubezpieczonego, i jedynie złożenie wniosku o wyrażenie zgody na opłacenie składki po terminie oraz jej wpłacenie umożliwia kontynuację ubezpieczenia chorobowego. Negatywna decyzja ZUS potwierdza jedynie ustanie z mocy prawa dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego i podlega zaskarżeniu w sądowym postępowaniu odwoławczym. Ustanie ubezpieczenia następuje zatem wskutek wyraźnego uznania przez ustawodawcę, że nieopłacenie przez ubezpieczonego w terminie należnej składki stanowi jego rezygnację z tego rodzaju ubezpieczenia. Ponowne objęcie dobrowolnymi ubezpieczeniami społecznymi, w tym chorobowym, wymaga złożenia nowego wniosku przez zainteresowanego (vide wyrok Sądu Apelacyjnego w Poznaniu z dnia 12.04.2022r III AUa 1355/20).

Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności stwierdzić należy, iż poza sporem w niniejszej sprawie jest okoliczność, iż już od czerwca 2018 roku wnioskodawca nie opłacił składek w terminie, zatem nie podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu. Sam wniosek o wyrażenie zgody na opłacanie składek za miesiąc październik 2021 roku nie stanowił woli dorozumianego ponownego przystąpienia do ubezpieczenia, a gdyby nawet takiej oceny dokonać to nieterminowe uiszczenie składki począwszy od 01 listopada 2021 roku wywołało ponownie swój skutek określony przepisem art. 14 ust. 2 p. 2 ustawy systemowej.

Ponieważ ustanie dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego nastąpiło ex lege, to wobec braku ponownego przystąpienia do ubezpieczenia w trybie przewidzianym w ust. 1 tego przepisu, na datę wydania decyzji nr (...), brak było podstaw do uznania, iż skarżący podlegał dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu od 01 listopada 2021 roku.

Sąd oczywiście ma świadomość tego, iż sytuacja ta wystąpiła na skutek wydania prawomocnej decyzji z dnia 20 kwietnia 2023 roku ustalającej, iż I. K. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom u wnioskodawcy jako osoba współpracująca, rozliczeniem za nią składek ubezpieczeniowych i rozliczeniem konta płatnika, skutkującym ostatecznie oceną, iż już od czerwca 2018 roku skarżący nie uiszczał terminowo składek. Niemniej jednak jak już wskazano powyżej w sprawie z zakresu ubezpieczeń społecznych skutek ustania dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego u (...) K. wystąpił z mocy prawa już od czerwca 2018 roku (ewentualnie 01 listopada 2021 roku), albowiem zarówno wskazana powyżej decyzja, jak i rozstrzygnięcie Sądu w sprawie (...) miały jedynie charakter deklaratoryjny i potwierdzały jedynie powstanie tytułu do ubezpieczeń u żony wnioskodawcy jako osoby współpracującej z mocy art. 6 ust. 1 p. 5 ustawy systemowej w okresach objętych tą decyzją.

Tym samym z oczywistych względów stan wyrażony rozliczeniem konta płatnika, jak również potwierdzony decyzją nr (...) powstał już w okresach wcześniejszych, z uwagi na zaniedbania przedsiębiorcy w zgłoszeniu do ubezpieczenia osoby współpracującej i rozliczenia za nią składek.

Ponadto jak już wskazano w niniejszej sprawie brak jest podstaw do stosowania klauzul generalnych przewidzianych art. 5 kc czy art. 8 kp, które nie mogą zatem wpływać na ocenę prawidłowości zaskarżonej decyzji.

Reasumując wniesione odwołania nie zasługiwały na uwzględnienie i podlegały na podstawie art. 477 ¹⁴§1 kpc.

W przedmiocie kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z § 9 ust. 2 w zw. z § 15 ust. 1 i 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jednolity Dz.U. z 2023 poz. 1935 ze zmianami) zasądzając na rzecz organu rentowego koszty postępowania w łącznej kwocie 720zł (po 360zł od każdej z połączonych spraw). O odsetkach ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c. (punkt 2 sentencji wyroku).

SSO Paweł Wojas