Wyrok z 28 listopada 2025, sygn. I C 623/24

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 28 listopada 2025 roku

Sąd Okręgowy w Olsztynie I Wydział Cywilny

w składzie: Przewodniczący: sędzia Juliusz Ciejek

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Kosowska

po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2025 roku w Olsztynie

na rozprawie

sprawy z powództwa K. C. i M. C.

przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę lub ustalenie lub zapłatę

i z powództwa wzajemnego (...) S.A. z siedzibą w W.

przeciwko K. C. i M. C.

o zapłatę

I.  umarza postępowanie w zakresie żądania ustalenia nieważności umowy nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowanej kursem (...) z dnia 16.05.2008 r. zawartej pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany,

II.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów K. C. i M. C. kwotę 97.631 zł 84 gr (dziewięćdziesiąt siedem tysięcy sześćset trzydzieści jeden złotych osiemdziesiąt cztery grosze) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 5 lipca 2024 r. do dnia zapłaty,

III.  oddala w pozostałym zakresie powództwo główne w zakresie żądania zapłaty,

IV.  zasądza od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11.834 zł tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 10.834 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w powództwie głównym z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,

V.  oddala powództwo wzajemne,

VI.  zasądza od powoda wzajemnego na rzecz pozwanych wzajemnych kwotę 10.800 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego w powództwie wzajemnym z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.

Sygn. akt I C 623/24

UZASADNIENIE

W pozwie wniesionym w dniu 3 kwietnia 2024 r. powodowie K. C.
i M. C. skierowali przeciwko (...) S.A. z siedzibą w W. żądanie,
w którym wnieśli o:

1. ustalenie, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) z dnia 16.05.2008 r. zawarta pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany, jest nieważna oraz zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwoty 192.309,13 zł oraz 385,61 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty,

ewentualnie,

2. ustalenie, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) z dnia 16.05.2008 r. zawarta pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany, jest nieważna

zasądzenie od pozwanego na rzecz:

ewentualnie,

3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwoty 192.309,13 zł oraz 385,61 CHF wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia doręczenia odpisu pozwu stronie pozwanej do dnia zapłaty,

Nadto wnieśli o zasądzenie od pozwanego na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, przy uwzględnieniu poniesionych opłat skarbowych od pełnomocnictw, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie, od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, którym je zasądzono do dnia zapłaty.

W uzasadnieniu wskazali, że jako konsumenci zawarli z pozwanym Bankiem umowę o kredyt indeksowany do (...). Podnieśli, że postanowienia zawarte w § 1 ust. 3A, § 11 ust. 4 umowy kredytu stanowią tak zwane klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne), których treść uznać należy za niedozwolone postanowienia umowne w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., a w konsekwencji za bezskuteczne wobec powodów. Bank w sposób dowolny, nieokreślony w umowie kredytu, kształtował wysokość kursu, w oparciu o który obliczane były raty spłaty kredytu oraz bieżące saldo zadłużenia powodów. Klauzule waloryzacyjne umowy kredytu nie odwołują się do żadnych obiektywnych wskaźników, na które powodowie mogliby mieć wpływ lub chociażby możliwość weryfikacji. Powalają wyłącznie pozwanemu na określenie miernika wartości wedle swojej woli. Pozwany przyznał sobie dowolność w zakresie wyboru kryteriów ustalania kursu (...) w swoich Tabelach kursowych. Kwestionowane postanowienia są sprzeczne z dobrymi obyczajami oraz w sposób rażący naruszają interesy powodów.

(pozew – k. 4-17v)

Pozwany przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy, wniósł o sprawdzenie wartości przedmiotu sporu. Następnie, wniósł o oddalenie powództwa w całości.

Nadto, wniósł o zasądzenie od powodów na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, z uwzględnieniem uiszczonych opłat skarbowych od złożonych dokumentów pełnomocnictw, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnia się odpowiedniego orzeczenia zasądzającego obowiązek zapłaty kosztów procesu do dnia zapłaty.

Pozwany wskazał, że roszczenie powoda jest bezpodstawne co do zasady, a ponadto nie wykazane również co do wysokości. Zaznaczył, że sporny kredyt został w całości spłacony. Pozwany podniósł zarzut braki interesu prawnego w żądaniu ustalenia. Jednocześnie zaprzeczył m.in. temu, że:

a) umowa była nieważna,

b) jakiekolwiek postanowienie umowy, a w szczególności klauzule denominacyjne, były abuzywne lub nieważne,

c) w toku wyjaśniania umowy przez pracownika banku doszło do uchybienia jakimkolwiek obowiązkom informacyjnym, nie poinformowano powodów o jakiejkolwiek istotnej okoliczności,

d) umowa była sprzeczna z jakimkolwiek przepisem prawa,

e) bank mógł arbitralnie, dowolnie ustalać kursy publikowane w (...),

f) postanowienia umowy, w szczególności dotyczące waloryzacji kredytu kursem (...) nie były indywidualnie uzgadniane przez strony,

g) postanowienia umowy były niejednoznaczne, sprzeczne z dobrymi obyczajami lub rażąco naruszały interesy powodów,

j) wysokość jakiejkolwiek płatności na poczet spłaty kredytu została zawyżona,

k) powodowie świadczyli na rzecz pozwanego jakiekolwiek nienależne świadczenie,

l) jakikolwiek z zarzutów stawianych bankowi przez powodów dla poparcia żądań pozwu oraz jakakolwiek część roszczeń powodów były zasadne.

Jednocześnie pozwany wniósł pozew wzajemnym, w którym domagał się,

- zasądzenia od pozwanych wzajemnie solidarnie (ewentualnie in solidum, ewentualnie łącznie, ewentualnie w częściach równych od każdej z osób) na rzecz powoda wzajemnego kwoty 99.899,00 zł tytułem zwrotu kwoty odpowiadającej nominalnej kwocie kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia 16.08.2024 r. do dnia zapłaty – w stosunku do powoda i od 17.08.2024 r. do dnia zapłaty – w stosunku do powódki.

Nadto wniósł o zasądzenie od pozwanych wzajemnie na rzecz powoda wzajemnego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, z uwzględnieniem uiszczonych opłat skarbowych od złożonych dokumentów pełnomocnictw, wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnia się odpowiedniego orzeczenia zasądzającego obowiązek zapłaty kosztów procesu do dnia zapłaty.

Wskazał, że jeżeli umowa miałaby zostać uznana za nieważną, to wypłacony kapitał powinien być zwrócony Bankowi przynajmniej w jego wysokości nominalnej. Żądanie zgłoszone w pozwie wzajemnym nie jest przedawnione.

(odpowiedź na pozew wraz z pozwem wzajemnym k. 72-118).

Powodowie w odpowiedzi na pozew wzajemny wnieśli o oddalenie powództwa w calości. Nadto wnieśli, o zasądzenie od pozwanego (powoda wzajemnego) łącznie na ich rzecz kosztów zastępstwa procesowego w dwukrotnej wysokości stawki mininalnej, według norm przepisanych, wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, w którym je zasądzono do dnia zapłaty.

Podkreślili, że kredyt nie został całkowicie spłacony, w dalszym ciągu dokonują spłaty rat kapitałowo-odsetkowych.

Zaprzeczyli temu, że:

- roszczenie powoda wzajemnego było nieprzedawnione,

- zasadne jest roszczenie o zasądzenie kwot z tytułu zwrotu kapitału udostępnionego kredytobiorcom,

- na dzień wytoczenia powództwa istniała podstawa prawna i faktyczna do jego wytoczenia.

Podnieśli następujące zarzuty:

- nieudownienia zasadaności i wysokości roszczenia,

- braku wymagalności roszczenia i jego przedwczesności,

- nadużycia prawa podmiotowego i procesowego,

- przedawnienia roszczenia powoda wzajemnego.

(odpowiedź na pozew wzajemny – k. 165-170)

Sąd postanowienim z dnia 02.09.2025 r. postanowił zawiadomić o toczącym się procesie J. W., który łączny udział w charakterze powódki jest konieczny, którą poinformował o możlwości przystąpienia do sprawy w charakterze powódki, w terminie dwóch tygodni.

(postanowienie – k. 199)

Na rozprawie w dniu 18 listopada 2025 r. pełnomocnik powodów oświadczył, że w związku ze spłatą kredytu w całości w dniu 30.04.2024 r. cofa pozew w zakresie żądania ustalenia ze zrzeczeniem się roszczenia.

(protokół rozprawy – k. 279)

Sąd ustalił, co następuje:

Pozwany (...) S.A. jest następcą prawnym (...) Bank S.A z siedzibą w W.. (bezsporne)

Wnioskiem z dnia 14 kwietnia 2008 r. powodowie oraz J. W. i F. W. wystąpili do pozwanego o udzielenie kredytu w kwocie 110.000 zł w walucie (...) celem refinansowania poniesionych nakładów związanych z budową oraz pokrycie opłat okołokredytowych i składki ubezpieczeniowej. W dacie składania wniosku powód prowadził działalność gospodarczą, powódka pracowała na podstawie umowy o pracę, zaś pozostali kredytobiorcy pobierali świadczenie emerytalne. Kredytowana nieruchomość miała na celu zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych powodów.

Wniosek powodów otrzymał pozytywną decyzję kredytową.

(dowód: wniosek kredytowy k. 133-142, decyzja kredytowa k. 145-146 przesłuchanie powodów – k. 279v-280)

Kredytobiorcy przed złożeniem wniosku o kredyt złożyli oświadczenie, że przedstawiciel (...) Banku S.A. przedstawił w pierwszej kolejności ofertę kredytu w polskim złotym. Po zapoznaniu się z tą ofertą kredytu zdecydowali, iż dokonują wyboru kredytu hipotecznego w walucie obcej mając pełną świadomość ryzyka związanego z tym produktem, a w szczególności tego, że niekorzystna zmiana kursu waluty spowoduje wzrost comiesięcznych rat spłaty kredytu hipotecznej oraz wzrost całego zadłużenia. Ponadto, powodowie oświadczyli, że zostali poinformowani o jednoczesnym ponoszeniu ryzyka zmiany stopy procentowej polegającym na tym, w wyniku niekorzystnej zmiany stopy procentowej może ulec zwiększeniu comiesięczna rata spłaty kredytu oraz wartość całego zaciągniętego zobowiązania. Oświadczyli również, że są świadomi ponoszenia obu rodzajów ryzyk oraz przedstawiciel banku poinformował ich o kosztach obsługi kredytu w wypadku niekorzystnej zmiany kursu walutowego oraz zmiany stopy procentowej tj. o możliwości wzrostu raty kapitałowo-odsetkowej.

(dowód: oświadczenie – k. 143-144)

W dniu 16 maja 2008 r. kredytobiorcy, jako konsumenci zawarli z pozwanym Bankiem – występującym wówczas pod (...) Bank S.A. z siedzibą w W. – umowę o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) o nr (...) Bank udzielił kredytobiorcom kredytu w kwocie 99.898,48 zł w walucie (...) na okres 148 miesięcy od dnia zawarcia umowy do dnia 30.09.2020 r. Celem kredytu było refinansowanie poniesionych nakładów związanych z budową domu jednorodzinnego na działce gruntu numer ewidencyjny (...) położonej w miejscowości R. oraz finansowanie opłat okołokredytowych, w tym składki z tytułu ubezpieczenia na życie i od niezdolności do pracy zarobkowej (§ 1 ust. 1-3 oraz ust. 4 umowy).

(dowód: umowa kredytu k. 22-30)

Zawarta przez strony umowa nr (...) zawierała następujące postanowienia:

- waluta waloryzacji Kredytu: (...) (§ 1 ust. 3),

- kwota kredytu wyrażona w walucie waloryzacji na koniec dnia 9 maja 2008 r. według kursu kupna waluty z tabeli kursowej (...) Banku S.A. wynosi 48.553,33 CHF. Kwota niniejsza ma charakter informacyjny i nie stanowi zobowiązania Banku. Wartość kredytu wyrażona w walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu, może być różna od podanej w niniejszym punkcie ( § 1 ust. 3A ),

- prowizja 0,00 % kwoty kredytu tj. 0,00 zł (§ 1 ust. 7),

- prowizja tytułem ubezpieczenia spłaty kredytu w (...) SA: 0,20% kwoty kredytu tj. 199,80 zł (§ 1 ust. 7A),

- składka miesięczna tytułem generalnej umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych wynosi 0,0066% wartości nieruchomości (§ 1 ust. 7B zdanie pierwsze),

- składka jednorazowa tytułem ubezpieczenia na życie i od niezdolności do pracy zarobkowej: 1,50% kwoty 99.898,48 zł tj. 1.498,48 zł. Po upływie 24 miesięcy od dnia uruchomienia kredytu składka będzie naliczana miesięcznie w wysokości określonej w Taryfie Prowizji i Opłat mBanku (§ 1 ust. 7C),

- w przypadku odstąpienia przez kredytobiorcę od ubezpieczenia na życie określonego w § 4 ust. 4 umowy, marża kredytu ulega podwyższeniu o 0,5 p.p. Podwyższenie marży kredytu skutkuje podwyższeniem oprocentowania kredytu i następuje od daty spłaty najbliższej raty przypadającej po dniu wygaśnięcia ubezpieczenia (§ 1 ust. 7D),

- sposób wypłaty kredytu: kwota 93.898,00 zł postawiona do dyspozycji kredytobiorcy tytułem refinansowania poniesionych nakładów związanych z budową przedmiotowej nieruchomości oraz kwota 6.000,48 zł postawiona do dyspozycji kredytobiorcy tytułem finansowania opłat okołokredytowych, w tym składki ubezpieczenia na życie i od niezdolności do pracy zarobkowej (§ 5 ust. 1 umowy),

- spłata kredytu następuje na podstawie nieodwołalnego, przez czas trwania niniejszej umowy, zlecenia dokonywania przelewu z rachunku eKonto nr 80-1140-2004-0000- (...)- (...)- (...) (§ 6 ust. 1),

- mBank udziela kredytobiorcy, na jego wniosek, kredytu hipotecznego przeznaczonego na cel określony w § 1 ust. 1 znanego dalej kredytem, w kwocie określonej w § 1 ust. 2, waloryzowanego kursem kupna waluty (...) wg tabeli kursowej (...) Banku S.A. Kwota kredytu wyrażona w (...) walucie określona na podstawie kursu kupna waluty (...) z tabeli kursowej (...) Banku S.A. z dnia i godziny uruchomienia kredytu (§ 7 ust. 1),

- kredyt zostanie wykorzystany przez kredytobiorcę jednorazowo w kwocie określonej w § 1 ust. 2. Środki z tytułu kredytu przeznaczone dla zbywcy określonego w § 1 ust. 10 zostaną przekazane na rachunek określony w § 5 ust. 1 (§ 8 ust. 3 i ust. 4),

- kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej, która w dniu wydania decyzji kredytowej przez mBank ustalona jest w wysokości określonej w § 1 ust. 8 (§ 10 ust. 1),

- na dzień wydania decyzji kredytowej przez mBank oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym wynosi 4,59%, marża mBanku wynosi 1,70%. W okresie ubezpieczenia spłaty kredytu kredytu w (...) SA dokonanego zgodnie z § 3 ust. 6 pkt 1 oprocentowanie kredytu ulega podwyższeniu o 1,00 p.p. i wynosi 5,59 %. Po zakończeniu okresu ubezpieczenia obniżenie oprocentowania kredytu o 1,00 p.p. następuje od daty spłaty najbliższej raty (§ 1 ust. 8),

- oprocentowanie dla należności przeterminowanych w stosunku rocznym w dniu wydania decyzji kredytowej przez mBank wynosi 15,59 % (§ 1 ust. 9),

- wysokość zmiennej stopy procentowej w dniu wydania decyzji kredytowej ustalona została jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 28.03.2008 r. powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę mBanku w wysokości 1,70 % (§ 10 ust. 2),

- mBank, co miesiąc dokona porównania aktualnie obowiązującej stawki bazowej ze stawką bazową ogłaszaną przedostatniego dnia roboczego (z wyłączeniem sobót) poprzedniego miesiąca i dokona zmiany wysokości oprocentowania kredytu w przypadku, gdy stawka bazowa zmieni się o co najmniej 0,10 p.p. w porównaniu do obowiązującej stawki bazowej (§ 10 ust. 3),

- kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kapitału wraz z odsetkami miesięcznie w ratach kapitałowo-odsetkowych określonych w § 1 ust. 5, w terminach i kwotach zwartych w Harmonogramie spłat (§ 11 ust. 1),

- harmonogram spłat kredytu stanowi załącznik nr 1 i integralną część umowy i jest doręczany kredytobiorcy listem poleconym w terminie 14 dni od daty uruchomienia kredytu. Harmonogram spłat jest sporządzany w (...) (§ 11 ust. 2),

- raty kapitałowo-odsetkowe spłacane są w złotych po uprzednim ich przeliczeniu wg kursu sprzedaży (...) z tabeli kursowej (...) Banku S.A., obowiązującego na dzień spłaty z godziny 14:50 (§ 11 ust. 4),

- wcześniejsza spłata całości Kredytu lub raty kapitałowo-odsetkowej, a także spłata przekraczająca wysokość raty powoduje, że kwota spłaty jest przeliczana po kursie sprzedaży (...), z tabeli kursowej (...) Banku S.A., obowiązującym na dzień i godzinę spłaty (§ 13 ust. 6),

- z chwilą wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego od dnia wytoczenia powództwa o zapłatę wierzytelności mBanku z tytułu umowy kredytowej, mBank dokonuje przeliczenia wierzytelności na złote po kursie sprzedaży (...) z tabeli kursowej (...) Banku S.A. z dnia wystawienia bankowego tytułu egzekucyjnego lub wytoczenia powództwa (§ 16 ust. 3).

Tytułem zabezpieczenia spłaty kredytu strony ustanowiły hipotekę kaucyjną na prawie własności nieruchomości położonej w R. działka nr (...) (§ 3 ust. 1).

W § 29 umowy zostało zawarte oświadczenie kredytobiorców o następującej treści:

- kredytobiorca oświadcza, że został dokładnie zapoznany z warunkami udzielania kredytu złotowego waloryzowanego kursem waluty obcej, w tym zakresie zasad dotyczących spłaty kredytu i w pełni je akceptuje. Kredytobiorca jest świadomy, że z kredytem waloryzowanym związane jest ryzyko kursowe, a jego konsekwencje wynikające z niekorzystnych wahań kursu złotego wobec walut obcych mogą mieć wpływ na wzrost kosztów obsługi kredytu,

- kredytobiorca oświadcza, że został dokładnie zapoznany z kryteriami zmiany stóp procentowych kredytów obowiązującymi w mBanku oraz zasadami modyfikacji oprocentowania kredytu i w pełni je akceptuje.

(dowód: umowa kredytu k. 22-30, regulamin udzielania kredytów k. 31-35 oraz k. 128-132v., harmonogram spłat kredytu k. 148)

Kwota kredytu została uruchomiona w dniu 28.05.2008 r. w wysokości 99.898,48 zł co stanowiło równowartość kwoty 48.852,50 CHF. Kredytobiorcom została oddana do dyspozycji faktycznie kwota 93.898 zł.

Kredytobiorcy spłacali kredyt w walucie PLN. W okresie od dnia 28.05.2008 r. do dnia 26.06.2023 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego kwotę 191.529,84 zł.

Kredyt został całkowicie spłacony w dniu 30.04.2024 r.

(dowód: zaświadczenia k. 36-44, dyspozycja uruchomienia kredytu – k. 147, potwierdzenie wykonania operacji uznaniowej – k. 181, historia spłat – k. 213-224, zaświadczenie banku – k. 213-224, 239-261przesłuchanie powodów – k. 279v-280)

W dniu 11.04.2018 r. strony zawarły umowę o spłatę długu wynikającego z umowy o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) o nr (...). Określono, że spłata zadłużenia nastąpi w 72 miesięcznych ratach zgodnie z harmonogramem.

(dowód: umowa o spłatę długu – k. 268-276)

Kredytobiorca F. W. zmarł w dniu 23.12.2022 r. Spadek po nim nabyli z mocy ustawy z dobrodziejstwem inwentarza żona J. W. i córka K. C., każda w ½ części.

(dowód: akt poświadczenia dziedziczenia – k. 58-60)

Kredytobiorczyni J. W. dokonała na rzecz powodów cesji przysługującej jej wierzytelności pieniężnej wobec pozwanego z tytułu wykonywania umowy o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) o nr (...).

(dowód: umowa cesji wierzytelności – k. 61-63v.)

Pismem z dnia 05.07.2024 r. pozwany wezwał powodów M. C.
i K. C. do zapłaty kwoty 99.898,48 zł tytułem zwrotu wartości świadczenia, którym była wypłata kredytu, w terminie 1- miesiąca.

(dowód: wezwanie do zapłaty wraz z dowodem doręczenia – k. 158-161v.)

Sąd zważył, co następuje:

Roszczenie powodów o zapłatę na rzecz ich rzecz zostało uwzględnione w części. W ocenie Sądu, mimo, że sama konstrukcja umowy nie jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, to jednak zawiera ona postanowienia niedozwolone, których eliminacja skutkuje obiektywnym brakiem możliwości jej wykonania przez obie strony zgodnie z jej istotą. Uwzględnieniu podlegało żądanie powodów o zapłatę, jednak jedynie co do kwoty 97.631,84 zł, to jest zwrotu korzyści uzyskanej przez pozwanego w wyniku nieważnej umowy. Natomiast oddaleniu podlegało żądania zapłaty w pozostałym zakresie z uwagi na to, że powodowie mogli żądać właśnie jedynie zwrotu uzyskanej przez pozwanego korzyści. Jak niniejsze postępowanie wykazało żądana przez powodów kwota przewyższała udostępniony kapitał kredytu. Żądanie zapłaty w walucie (...) okazało się niezasadne, z uwagi na to, że powodowie dokonywali wpłat wyłącznie w walucie PLN. Sąd oddalił w nieznacznej części żądanie odsetkowe.

Powodowie cofnęli pozew w zakresie roszczenia głównego w części dotyczącej żądania ustalenia. Z uwagi na wykonanie umowy w toku procesu powodowie utracili następczo interes prawny w żądaniu ustalenia. Wobec tego Sąd umorzył postępowanie w cofniętej części.

Roszczenie powoda wzajemnego o zapłatę kwoty z tytułu udostępnionego kapitału zostało oddalone w całości. Z uwagi na fakt, że umowa kredytu łącząca strony jest nieważna, strony powinny zwrócić sobie uzyskaną bezprawnie korzyść. Powodowie dokonali spłat przewyższających wysokość udostępnionego kapitału.

Sąd dokonał ustaleń faktycznych w sprawie w oparciu o załączone do akt i niekwestionowane przez strony dokumenty oraz zeznania powodów nie stwierdzając podstaw do podważenia ich wiarygodności.

Zasadnicze postanowienia umowy w ocenie Sądu spełniają przesłanki z art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe (w brzmieniu obowiązującym w dacie jej zawarcia) i pozwalają na uznanie jej za umowę kredytu bankowego. Znane są bowiem strony umowy, kwota i waluta kredytu, cel, na jaki został udzielony, zasady i termin jego spłaty (ratalnie), wysokość oprocentowania i zasady jego zmiany (suma stałej marża i zmiennej stopy referencyjnej) oraz inne niezbędne warunki wynikające z art. 69 ust. 2 powołanej ustawy.

Oceny postanowień ww. umowy nie zmienia fakt, że kwota udzielonego kredytu miała być indeksowana kursem waluty obcej przez przeliczenie wysokości sumy kredytowej wypłaconej w walucie polskiej na walutę obcą, ustalenie rat spłaty w walucie obcej i następnie przeliczanie wartości konkretnych spłat dokonywanych w walucie polskiej na walutę obcą i odpowiednie do tego określanie wysokości pozostałego do spłaty zadłużenia w tej właśnie walucie ( (...)).

Art. 358 ¹ § 2 k.c. wprost przewiduje możliwość zastrzeżenia w umowie, że wysokość zobowiązania, którego przedmiotem od początku jest suma pieniężna, zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się przy tym, że w omawianym przepisie chodzi o pieniądz polski, a innym miernikiem wartości może być również waluta obca (vide: wyroki SN w sprawie I CSK 4/07, I CSK 139/17, uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 339/06).

Umowa stron zawiera zatem elementy przedmiotowo istotne, które mieszczą się w konstrukcji umowy kredytu bankowego i stanowią jej w pełni dopuszczalny oraz akceptowany przez ustawodawcę wariant, o czym świadczy nadto wyraźne wskazanie tego rodzaju kredytów (indeksowanych i denominowanych) w treści art. 69 ust. 2 pkt 4a i ust. 3 prawa bankowego oraz wprowadzenie art. 75b prawa bankowego, na podstawie nowelizacji tej ustawy, które to zmiany weszły w życie z dniem 26 sierpnia 2011 r.

Nadto umowa stron jest dopuszczalna w świetle treści art. 353 ¹ k.c., zgodnie z którym strony zawierające umowę mogą ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego.

Ryzyko zmiany kursu waluty obcej przyjętej jako miernik wartości świadczenia w walucie polskiej z zasady może wywoływać konsekwencje dla obu stron – w przypadku podwyższenia kursu podwyższając wartość zobowiązania kredytobiorców w stosunku do pierwotnej kwoty wyrażonej w walucie wypłaty, a w przypadku obniżenia kursu - obniżając wysokość ich zadłużenia w tej walucie, a tym samym obniżając wysokość wierzytelności Banku z tytułu spłaty kapitału kredytu w stosunku do kwoty wypłaconej.

Trudno zatem uznać, aby konstrukcja umowy kredytu indeksowanego kursem waluty obcej była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, skoro ryzyko takiego ukształtowania stosunku prawnego obciąża co do zasady obie strony. Nie ma również przeszkód, by strony w umowie określiły sposób ustalania kursu dla uniknięcia wątpliwości na tym tle w toku wykonywania umowy. Zamieszczenie postanowień w tym zakresie samo w sobie nie narusza zatem przepisów prawa, zasad współżycia społecznego, ani nie jest sprzeczne z naturą zobowiązania kredytowego.

Ustalony w umowie z konsumentem sposób ustalania kursu waluty indeksacyjnej przyjmowanego do rozliczeń umowy może natomiast być przedmiotem oceny, czy nie stanowi postanowienia niedozwolonego. W związku ze stanowiskiem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej ( (...)), zajętym w wyroku z dnia 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 na tle wykładni dyrektywy 93/13/EWG, i podtrzymanym tam poglądem dotyczącym natury klauzul wymiany (indeksacyjnych), które wprowadzając do umów kredytowych ryzyko kursowe, określają faktycznie główny przedmiot umowy (pkt 44 powołanego wyroku), postanowienia w tym zakresie podlegają kontroli w celu stwierdzenia, czy nie mają charakteru niedozwolonego, jeżeli nie zostały sformułowane jednoznacznie (art. 385 ¹ § 1 zd. drugie k.c.). W przypadku uznania ich za niedozwolone konieczne staje się również rozważenie skutków tego stanu rzeczy.

Nie ulega wątpliwości, że powodowie zawarli umowę jako konsumenci w rozumieniu art. 22 ¹ k.c. Powyższa okoliczność nie była kwestionowana przez pozwanego na żadnym etapie postępowania.

W umowie zostały zawarte postanowienia, które stanowią klauzulę waloryzacyjną. Dotyczyły one kursów waluty obcej stosowanych do przeliczeń na potrzeby ustalenia wzajemnych zobowiązań stron. Przewidywały one, że wysokość zobowiązania stron będzie wielokrotnie przeliczana z zastosowaniem dwóch rodzajów kursu waluty indeksacyjnej.

Bezspornie mechanizm (konkretny sposób) ustalania kursu nie został opisany w żaden sposób w umowie. W żaden bowiem sposób nie zdefiniowano, jak powstaje tabela zawierająca te kursy, co oznacza, że pozwany miał swobodę w zakresie ustalania kursu waluty indeksacyjnej.

W ocenie Sądu Okręgowego nie ulega wątpliwości, że umowa stron została zawarta na podstawie wzoru opracowanego i stosowanego przez Bank. Kredytobiorcy mogli wybrać rodzaj kredytu, który najbardziej im odpowiadał, uzgodnić kwotę kredytu w walucie polskiej, natomiast nie uzgadniano z nimi wszystkich pozostałych postanowień, w szczególności nie uzgadniano tego, czy mogą skorzystać z innego kursu waluty niż przyjmowany przez pozwanego. Powódka zeznała, że „Nie pamiętam czy bank informował w jaki sposób będzie ustalał kurs (...) dla potrzeb rozliczenia umowy. Dostałam draft umowy od pośrednika do zapoznania się. Umowa nie była z nami negocjowana, tak jak za pierwszym razem dostaliśmy standardową umowę i nie było żadnych negocjacji. (…) P. powiedział nam, że umowa jest standardowa i nienegocjowalna.” (protokół rozprawy k. 279v-280). Oznacza to, że te pozostałe postanowienia, nie były uzgodnione indywidualnie z kredytobiorcami w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 i 3 k.c.

W tym stanie rzeczy nie ma podstaw do przyjęcia, że postanowienia umowy w zakresie mechanizmu ustalania kursu waluty, wyznaczającego wysokość zobowiązania strony powodowej względem pozwanego, zostały w przypadku umowy stron uzgodnione indywidualnie.

Z uwagi na to, należało rozważyć, czy postanowienia odnoszące się do waloryzacji – skoro dotyczą głównego przedmiotu umowy – są wystarczająco jednoznaczne i czy wynikające z nich prawa lub obowiązki stron zostały ukształtowane sprzecznie z dobrymi obyczajami lub w sposób rażąco naruszający interesy powodów jako konsumentów. Wymienione postanowienia przewidują indeksację kredytu kursem waluty obcej i odwołują się do tabeli, co do której wskazano jedynie, że chodzi o tabelę obowiązującą w banku, bez wskazania, w jaki konkretnie sposób jest ona ustalana i jak ustalane są umieszczone tam kursy walut. To zaś nie pozwala na jednoznaczne określenie zakresu tych postanowień i konsekwencji płynących dla kredytobiorcy. Trudno uznać, aby tak sformułowane postanowienia były wystarczająco jednoznaczne. Podkreślenia wymaga, że postanowienia te wskazywały na dwa rodzaje kursów – kurs kupna do ustalenia wysokości kredytu w tej walucie po jego wypłacie w walucie polskiej oraz kurs sprzedaży do ustalenia wysokości kolejnych rat spłaty w PLN i wcześniejszej spłaty. Zważywszy, że sposób ustalania tych kursów nie został określony w umowie, oznacza to, że mogły być one wyznaczane jednostronnie przez Bank. Nie zmienia tego okoliczność, że w pewnym zakresie Bank mógł doznawać pewnych ograniczeń dotyczących wyznaczania kursu z uwagi na działania regulatora rynku, czy z uwagi na sytuację gospodarczą, gdyż nadal były to czynniki niezależne od kredytobiorcy, na które kredytobiorca nie miał żadnego wpływu. Na tle tak ukształtowanych postanowień dotyczących kursu waluty, która ma być miernikiem waloryzacji (przeliczania) zobowiązań wynikających z umowy kredytu bankowego utrwalony jest pogląd, że mają one charakter niedozwolony, gdyż są „nietransparentne, pozostawiają pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron” (vide uzasadnienie wyroku SN w sprawie V CSK 382/18 i przywołane tam orzecznictwo).

W ocenie Sądu przyznanie sobie przez pozwanego we wskazanych postanowieniach jednostronnej kompetencji do swobodnego ustalania kursów przyjmowanych do wykonania umowy prowadzi do wniosku, że były one sprzeczne z dobrymi obyczajami i naruszały rażąco interesy powodów w rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c., oceniane na datę zawarcia umowy (art. 385 ² k.p.c. – por. uchwała SN z 20.06.2018 r. w sprawie III CZP 29/17). Takie rozwiązania dawały bowiem Bankowi, czyli tylko jednej ze stron stosunku prawnego, możliwość przerzucenia na pozwanego całego ryzyka wynikającego ze zmiany kursów waluty indeksacyjnej i pozostawiały mu całkowitą swobodę w zakresie ustalania wysokości ich zadłużenia przez dowolną i pozbawioną jakichkolwiek czytelnych i obiektywnych kryteriów możliwość ustalania kursu przyjmowanego do rozliczenia spłaty kredytu. Nie ma zaś znaczenia, czy z możliwości tej Bank korzystał, ani to, czy w toku wykonywania umowy zmienił swoje zasady na bardziej transparentne. Dla uznania postanowienia umownego za niedozwolone wystarczy bowiem taka jego konstrukcja, która prowadzi do obiektywnej możliwości rażącego naruszenia interesów konsumenta, przy czym zgodnie z art. 385 ² k.c. ewentualna abuzywność postanowień umowy podlega badaniu na datę jej zawarcia z uwzględnieniem towarzyszących temu okoliczności i innych umów pozostających w związku z umową objętą badaniem (vide uchwała SN z 20.06.2018 r. w sprawie III CZP 29/17).

W świetle powyższych okoliczności w ocenie Sądu wskazane wyżej postanowienia umowy dotyczące stosowania dwóch różnych rodzajów kursów, które mogły być swobodnie ustalane przez jedną ze stron umowy (Bank) nie zostały uzgodnione indywidualnie z kredytobiorcami i kształtowały zobowiązania powodów w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy, a zatem miały charakter niedozwolony w rozumieniu art. 385 ¹ k.c. i w związku z tym nie wiążą powodów.

Wyeliminowanie wskazanych zapisów i związanie stron umową w pozostałym zakresie, czyli przy zachowaniu postanowień dotyczących indeksacji kredytu oznaczałoby, że kwota kredytu wypłaconego powodom powinna zostać przeliczona na walutę szwajcarską, a powodowie w terminach płatności kolejnych rat powinni je spłacać w walucie polskiej, przy czym żadne postanowienie nie precyzowałoby kursu, według którego miałyby nastąpić takie rozliczenia. Nie ma przy tym możliwości zastosowania w miejsce wyeliminowanych postanowień żadnego innego kursu waluty.

Zgodnie z wiążącą wszystkie sądy Unii Europejskiej wykładnią dyrektywy 93/13/EWG dokonaną przez (...) w powołanym już wyżej wyroku z dnia 3.10.2019 r. w sprawie C-260/18 w przypadku ustalenia, że w umowie zostało zawarte postanowienie niedozwolone w rozumieniu dyrektywy, skutkiem tego jest wyłącznie wyeliminowanie tego postanowienia z umowy, chyba że konsument następczo je zaakceptuje. Jedynie w drodze wyjątku możliwe jest zastosowanie w miejsce postanowienia niedozwolonego przepisu prawa o charakterze dyspozytywnym lub takiego, który można zastosować za zgodą obu stron – wyłącznie wtedy gdy brak takiego zastąpienia skutkowałby upadkiem umowy i niekorzystnymi następstwami dla konsumenta, który na takie niekorzystne rozwiązanie się nie godzi. W wyroku tym (...) wskazał, że nie jest możliwe zastąpienie postanowienia niedozwolonego przez odwołanie się do norm ogólnych prawa cywilnego, nie mających charakteru dyspozytywnego.

Przenosząc powyższe uwagi na stan faktyczny niniejszej sprawy należy wskazać, że brak możliwości stosowania norm o charakterze ogólnym nie pozwala na sięgnięcie do domniemanej woli stron lub utrwalonych zwyczajów (art. 65 k.c. i art. 56 k.c.), które w odniesieniu do innych stosunków prawnych pozwalałyby na ustalenie wartości świadczenia określonego w walucie obcej np. przez odniesienie się do tej waluty według kursu średniego ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski lub innych kursów wskazywanych przez strony w umowie. Nie ma zwłaszcza możliwości sięgnięcia po przepis art. 358 § 2 k.c., który posługuje się takim właśnie kursem w przypadku możliwości spełnienia świadczenia wyrażonego w walucie obcej. Po pierwsze, świadczenie obu stron było wyrażone w walucie polskiej (wypłata kredytu i jego spłata następowały bowiem w PLN, a (...) był tylko walutą indeksacyjną). Po drugie, wspomniany przepis nie obowiązywał w dacie zawarcia umowy (wszedł w życie z dniem 24 stycznia 2009 r.), zaś uznanie pewnych postanowień umownych za niedozwolone skutkuje ich wyeliminowaniem z umowy już od daty jej zawarcia, co czyni niemożliwym zastosowanie przepisu, który wówczas nie obowiązywał. Nawet gdyby uznać, że art. 358 § 2 k.c. mógłby być stosowany do skutków, które nastąpiły po dacie jego wejścia w życie, to nadal brak byłoby możliwości ustalenia kursu, według którego należałoby przeliczać zobowiązania stron sprzed tej daty, czyli przede wszystkim ustalić wysokości zadłużenia w (...) po wypłacie kredytu.

W ocenie Sądu brak określenia kursów wymiany i możliwości uzupełnienia umowy w tym zakresie skutkuje koniecznością wyeliminowania z umowy całego mechanizmu indeksacji, który - określony przy pomocy niedozwolonych postanowień dotyczących kursu wymiany - jawi się w całości jako sprzeczny z dobrymi obyczajami i rażąco naruszający interesy kredytobiorców - konsumentów.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostawała również późniejsza zmiana tej umowy, wprowadzana na podstawie umowy o spłatę długu. Miałaby ona znaczenie, gdyby umowa została zawarta w celu jednoznacznego wyeliminowania postanowień niedozwolonych, o których abuzywności kredytobiorcy zostali poinformowani lub mieli tego świadomość, a nadto godzili się na ich zastosowanie do przeszłych rozliczeń, w ramach zmiany umowy decydując się na ich wyeliminowanie wyłącznie na przyszłość. Tymczasem ustalenie terminu spłaty rat kredytu nie ma znaczenia. Saldo zadłużenia nie uległo zmianie i wynikało z pierwotnie wyliczonej kwoty udzielonego kredytu na podstawie abuzywnych postanowień. Zawarcie aneksu nie spowodowało, że została „naprawiona” pierwotna wadliwość umowy. Dodatkowo, należy podkreślić, że ustalenie czy określone postanowienie umowy było niedozwolone dokonuje się na chwilę zawarcia umowy, a nie aneksu zmieniającego tę umowę.

Ponadto, w umowie nie zostało w sposób precyzyjny określone oprocentowanie kredytu.
W umowie zostało ustalone oprocentowanie zmienne. W dniu wydania decyzji kredytowej oprocentowanie ustalone zostało jako stawka bazowa LIBOR 3M z dnia 28.03.2008 r. powiększona o stałą w całym okresie kredytowania marżę mBanku w wysokości 1,70 % (§ 10 ust. 2).

Nie wskazano jednak jakiej waluty dotyczy LIBOR 3M. Wskaźnik ten jest publikowany osobno dla każdej z walut indeksacyjnych. Jest różny dla każdej z nich w tym samym okresie. W umowie bank nie wskazał, że dotyczy on (...). Nie sposób więc zastosować (...) z tej właśnie waluty. Wobec odpadnięcia mechanizmu indeksacji nie sposób domyślać się tej właśnie waluty, jako źródła odniesienia wskazanej stopy referencyjnej.

Z uwagi na brak sposobu określenia oprocentowania nie jest zachowany element odpłatności umowy kredytu, a ustalone raty w PLN nie dają się wyodrębnić. Eliminacyjny skutek pominięcia klauzul abuzywnych, przy zastosowanych zapisach umownych nie pozwala wykonywać umowy.

Wskazać należy, że w dniu 25.04.2024 r. została wydana przez skład całej Izby Cywilnej Sądu Najwyższego uchwała w sprawie o sygn. akt III CZP 25/22. Podjęta przez Sąd Najwyższy uchwała ma moc zasady prawnej. Zgodnie z powyższą uchwałą:

1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.

2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.

W niniejszej sprawie postanowienia umowne odnoszące się do sposoby określenia kursu waluty zostały uznane za abuzywne. Z tego względu umowa łącząca strony, nawet w przypadku prawidłowego ustalenia oprocentowania, po eliminacji klauzul abuzywnych zgodnie z wspomnianą uchwałą Sądu Najwyższego nie wiąże stron.

W celu rozstrzygnięcia co do zasadności roszczenia o zapłatę konieczna była przesłankowa analiza zawartej umowy. Powyższe doprowadziło do uznania, że mimo, iż sama konstrukcja umowy nie jest sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego, to jednak zawiera ona postanowienia niedozwolone, których eliminacja skutkuje obiektywnym brakiem możliwości jej wykonania przez obie strony zgodnie z jej istotą.

Dotychczas w sprawach rozpoznanych w tym składzie Sądu do rozliczeń między stronami miała zastosowanie uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2021 r. w sprawie III CZP 6/21, w której stwierdzono, że w przypadku następczej nieważności umowy kredytowej po obu jej stronach powstają odrębne roszczenia o zwrot świadczeń nienależnie spełnionych. Ostatecznie zatem świadczenia te podlegają zwrotowi niezależnie od siebie, bez konieczności badania z urzędu, czy ich wzajemna wysokość prowadzi do powstania stanu wzbogacenia, który byłby miarą zwrotu różnicy między tymi świadczeniami. Jednak w dniu 19.06.2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie I C 396-24 zgodnie, z którym „Artykuł 7 ust. 1 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że: stoi on na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty.”

Wyłącznie (...) ma uprawnienie do wykładni przepisów prawa europejskiego w tym dyrektywy konsumenckiej. Jego wykładnia jest wiążąca dla sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. Z tej przyczyny Sąd uznał, że zasadnym będzie zwrot kredytobiorcom jedynie kwoty uzyskanej przez bank ponad wypłacony kapitał, a więc realnie uzyskaną korzyść. Należy mieć na względzie treść przepisu art. 405 k.c. który stanowi, że kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości. Wprost w tym przepisie wskazano, że ustawodawca usankcjonował zwrot korzyści, a więc to co druga strona uzyskała ponad to co zobowiązana była świadczyć. Podkreślić należy, że w tym przepisie nie zostało użyte sformułowanie „zwrot świadczenia” czy też „zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy” tak jak ma to miejsce w przypadku odstąpienia od umowy w przepisach art. 494 k.c. czy 496 k.c. Jeżeli zamiarem ustawodawcy byłoby również w przypadku zastosowaniu art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. zwrot wszystkich należności wówczas w przepisie wskazano by na zwrot świadczenia, a nie zwrot korzyści. W przypadku bezpodstawnego wzbogacenia należy mieć na uwadze, że strona powołująca się na te przepisy może żądać korzyści, a więc tego co druga strona uzyskała ponad to co jej przysługiwało.

Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, powodowie otrzymali od pozwanego kredyt w kwocie 93.898 zł. W okresie od dnia 28.05.2008 r. do dnia 26.06.2023 r. powodowie uiścili na rzecz pozwanego kwotę 191.529,84 zł. Porównanie powyższych wartości wskazuje, że powodowie zapłacili na rzecz pozwanego ponad udostępniony kapitał kwotę 97.631,84 zł (191.529,84 zł – 93.898 zł). Korzyścią pozwanego jest należność stanowiąca różnicę pomiędzy wypłaconym kapitałem, a otrzymanymi od powodów wpłatami. W niniejszej sprawie pozwany uzyskał nie tylko zaspokojenie swojej wierzytelności z tytułu udostępnionego kapitału, ale również korzyść wykraczającą ponad tę kwotę. Wobec tego Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 97.631,84 zł z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia pozwanego.

Powodowie dochodzili również zapłaty kwoty 385,61 CHF tytułem uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych. Żądanie to okazało się niezasadne. Powodowie konsekwentnie twierdzili, że nie dokonywali spłat w innej walucie niż PLN. Powódka na rozprawie w dniu 18.11.2025 r. wskazała, że „Cały czas spłacaliśmy w PLN. Nigdy nie dokonywaliśmy spłaty w (...). Spłaty dokonywane w (...) były wynikiem księgowań ze strony banku. Nigdy nie spłacaliśmy kwot w (...).” (protokół rozprawy – k. 279v-280). Z tego względu, żądanie zapłaty wyżej wymienionej kwoty podlegało oddaleniu.

Bezzasadne byłoby przy tym powoływanie się na przez Bank na brak obowiązku zwrotu świadczenia z uwagi na przepisy art. 411 k.c., gdyż w pkt 1 tej regulacji wyraźnie wskazano, że nie dotyczy on sytuacji, w której zwrot ma dotyczyć świadczenia spełnionego m.in. w wykonaniu nieważnej czynności prawnej – jak w sprawie niniejszej.

Strona powodowa spłacając kredyt nie spełniała również świadczeń z tytułu umowy przed nadejściem terminu ich wymagalności (art. 411 pkt 4 k.c.), skoro z uwagi na nieważność umowy nie była zobowiązana do takich spłat, a co najwyżej do zwrotu świadczenia nienależnego, jakim stała się wypłacona im kwota kredytu.

Z uwagi na powyższe w oparciu o art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c. Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 97.631,84 zł, o czym orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku, zaś żądanie zapłaty kwoty 385,61 CHF oddalił jako nieuwodnione, o czym orzekł jak w punkcie III sentencji wyroku.

Powyższa zasądzona kwota stanowi korzyść jaką pozwany uzyskał kosztem powodów w związku z zawarciem i wykonywaniem nieważnej umowy kredytu.

Powodowie żądali zasądzenia odsetek ustawowych za opóźnienie od zasądzonej kwoty od dnia doręczenia pozwanemu odpisu pozwu do dnia zapłaty - i to żądanie zostało uwzględnione jednak od innej daty początkowej.

Odpisu pozwu został doręczony w dniu 04.07.2024 r. Mając na uwadze treść przepisu art. 111 § 2 k.c. Sąd uznał, że bieg odsetek za opóźnienie może rozpocząć się od dnia następnego po dniu doręczeniu pisma. Wobec tego pozwany pozostawał w opóźnieniu co do spełnienia wskazanego świadczenia od dnia 05.07.2024 r. i od tej daty Sąd orzekł o początku biegu odsetek ustawowych za opóźnienie.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie, z uwagi na aktualne orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Białymstoku odstąpił od dotychczasowego poglądu, że odsetki za opóźnienie od nienależnego świadczenia z tytułu uiszczonych rat kapitałowo-odsetkowych należą się od dnia wydania wyroku. Wobec powyższego odsetki należą się od dnia, w którym pozwany bank został w sposób jednoznaczny poinformowany przez kredytobiorców o tym, że w ich ocenie umowa jest nieważna bądź zawiera klauzule niedozwolone i zostało prawidłowo sformułowane żądanie zapłaty.

W związku z tym, Sąd na podstawie art. 481 § 1 k.c. zasądził odsetki za opóźnienie na rzecz powodów od kwoty 97.631,84 zł od dnia 05.07.2024 r. do dnia zapłaty, o czym orzekł w punkcie II sentencji wyroku.

W pozostałym zakresie Sąd żądanie odsetkowe oddalił jako bezzasadne, o czym orzekł jak w punkcie III sentencji wyroku.

Powodowie pierwotnie domagał się również ustalenia, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) z dnia 16.05.2008 r. zawarta pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany, jest nieważna. Powodowie cofnęli pozew z zrzeczeniem się roszczenia w wskazanym wyżej zakresie. Przyczyną cofnięcia pozwu było wykonanie umowy już po wszczęciu postępowania sądowego, a więc wygaśniecie stosunku prawnego łączącego strony. W ocenie Sądu czynności powodów nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego, z prawem ani nie zmierza do obejścia prawa, a więc dopuszczalna. Wobec skutecznego cofnięcia pozwu w części przez powodów, Sąd na podstawie art. 355 w zw. z art. 203 § 1 k.p.c. umorzył postępowanie co do ustalenia, że umowa nr (...) o kredyt hipoteczny dla osób fizycznych (...) waloryzowany kursem (...) z dnia 16.05.2008 r. zawarta pomiędzy powodami, a (...) Bank S.A. z siedzibą w W., którego następcą prawnym jest pozwany, jest nieważna, o czym orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.

Uwzględnienie wskazanego wyżej żądania dezaktualizuje potrzebę odnoszenia się do żądania ewentualnego.

Sąd pominął wnioski stron o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego sądowego. Niniejsze postępowanie nie wymagało prowadzenia skomplikowanych wyliczeń matematycznych. Wobec tego w zakresie niezbędnym dokonał ich Sąd samodzielnie. Z tego względu Sąd pominął wnioski stron jako nieistotne dla rozstrzygnięcia.

Pozwany podniósł zarzut ustalenia błędnej wartości przedmiotu sporu przez powodów. Powodowie określając wartość przedmiotu sporu wskazali na sumę roszczenia pieniężnego oraz roszczenia o ustalenie, w łącznej wysokości 293.914 zł. W ocenie Sądu taki sposób ustalenia wartości przedmiotu sporu jest właściwy i zgodny z art. 21 k.p.c.

Pozwany wniósł pozew wzajemny, w którym żądał zasądzenia od pozwanych wzajemnie solidarnie (ewentualnie in solidum, ewentualnie łącznie, ewentualnie w częściach równych od każdej z osób) na rzecz powoda wzajemnego kwoty 99.899,00 zł tytułem zwrotu kwoty odpowiadającej nominalnej kwocie kapitału kredytu wypłaconego na podstawie umowy wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Jak zostało już wcześniej wskazane dotychczas w sprawach rozpoznanych w tym składzie Sądu do rozliczeń między stronami miała zastosowanie uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2021 r. w sprawie III CZP 6/21. Obecnie Sąd proceduje zgodnie z linią orzeczniczą wyznaczoną w wyroku z dnia 19.06.2025 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie I C 396-24.

W niniejszym postępowaniu ustalano, że umowa o kredyt hipoteczna zawarta przez strony w dniu 16.05.2008 r. jest nieważna. Wobec czego rozliczenie stron następuje w oparciu o przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu - regulujące zwrot uzyskanej korzyści, co prowadzi do konieczności zbilansowania wzajemnych świadczeń.

Wobec tego, bank może żądać wyłącznie kwoty udostępnionego kapitału ale wyłącznie w takiej części w jakiej nie została ona dotychczas zaspokojona przez kredytobiorców, w toku realizacji nieważnej umowy.

W okolicznościach niniejszej sprawy, powód wzajemny mógł dochodzić w sprawie wyłącznie kwoty stanowiącej różnicę pomiędzy sumą kwoty udostępnionego kapitału i sumą dotychczas uiszczonych przez kredytobiorców wpłat w walucie PLN. Powód wzajemny żądał zwrotu kwoty 99.899,00 zł tytułem wypłaconego kapitału, lecz kredytobiorcom wypłacił faktycznie kwotę 93.898 zł. W okresie od dnia 28.05.2008 r. do dnia 26.06.2023 r. kredytobiorcy uiścili na rzecz powoda wzajemnego kwotę 191.529,84 zł. Porównanie powyższych kwot, przy zastosowaniu teorii salda, bezsprzecznie wskazuje na to, że udostępniony przez powoda wzajemnego kapitał został całkowicie zaspokojony przez spłaty dokonane przez pozwanych wzajemnie. Pozwani wzajemnie nie są zobowiązani dokonać zwrotu jakiejkolwiek kwoty powodowi wzajemnemu tytułem zwrotu udostępnionego kapitału (191.529,84 zł - 93.898 zł). Z tego względu, w ocenie Sądu powód wzajemny nie wykazał, że przysługuje mu jakakolwiek kwota, zaś pozwani wzajemni udowodnili, że roszczenie powoda wzajemnego zostało w całości zaspokojone.

Z uwagi na powyższe, wobec braku spełnienia przesłanek z art. 410 § 2 k.c. w zw. z art. 405 k.c., Sąd oddalił powództwo o zapłatę kwoty 99.899,00 zł tytułem zwrotu kapitału udostępnionego pozwanym z uwagi na jego nieudowodnienie, o czym orzekł jak w punkcie V sentencji wyroku.

O kosztach procesu w zakresie powództwa głównego orzeczono na podstawie art. 100 k.p.c. poprzez obciążanie pozwanego obowiązkiem ich zwrotu na rzecz powodów w całości, z uwagi na to, że określenie należnej powodom sumy zależało od oceny sądu.

Powodowie przegrali proces co do kwoty 94.677,29 zł i 385,61 CHF oraz co do odsetek za jeden dzień od kwoty 97.631,84 zł. Wygrali zaś proces co do kwoty 97.631,84 zł. W zakresie w jakim powodowie cofnęli pozew tj. co do ustalenia, nie można traktować ich jako strony przegrywającej. Żądanie ustalenia na dzień wniesienia pozwu i do dnia całkowitej spłaty kredytu było zasadne. Jednak podkreślić należy, że na dzień złożenia pozwu i przez niemalże cały proces powodowie mogli spodziewać się tego, że przy uwzględnieniu żądania ustalenia nieważności umowy kredytu, żądanie zapłaty również zostanie uwzględnione. I tak sformułowane żądanie byłoby zasadne z uwagi na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 7.05.2021 r. w sprawie III CZP 6/21. Jednak w dniu 19.06.2025 r. został wydany wyrok przez (...) w sprawie I C 396-24, który zmienił dotychczasową linię orzeczniczą Sądu. W ocenie Sądu niezasadne byłoby obciążanie konsumentów, którzy wnieśli pozew przed wydaniem wspomnianego wyżej orzeczenia kosztami postępowania wynikającymi z przegrania procesu właśnie ze względu na zmianę poglądu prawnego. Podkreślić należy, że bank stosował w umowie klauzule abuzywne, które były przyczyną wytoczenia niniejszego powództwa jak też uwzględnienia jego w przeważającej części.

Koszty procesu po stronie powodowej obejmowały uiszczoną opłatę od pozwu (1.000 zł), opłatę za pełnomocnictwo (34 zł), wynagrodzenie pełnomocnika (radcy prawnego) w stawce wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (10.800 zł).

O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Z tego względu Sąd zasądził od pozwanego na rzecz powodów kwotę 11.834 zł, o czym orzekł jak w punkcie IV sentencji wyroku.

O kosztach powództwa wzajemnego orzeczono na podstawie art. 98 k.p.c. Powód wzajemny przegrał proces w całości.

Koszty procesu po stronie pozwanych wzajemnie obejmowały wynagrodzenie pełnomocnika (radcy prawnego) w stawce wynikającej z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (10.800 zł).

Sąd nie znalazł podstaw do zasądzenie na rzecz pozwanych wzajemnie zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w podwójnej wysokości, o co pozwani wzajemnie wnosili. Niniejsza sprawa nie wymagała ponad standardowego nakładu pracy ze strony pełnomocnika oraz licznej wymiany pism procesowych.

O odsetkach od zasądzonych kosztów procesu Sąd orzekł na podstawie art. 98 § 1 ¹ k.p.c.

Z tego względu Sąd zasądził od powoda wzajemnego na rzecz pozwanych wzajemnie kwotę 10.800 zł, o czym orzekł jak w punkcie VI sentencji wyroku.