Wyrok z 18 grudnia 2025, sygn. I C 34/22

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 18 grudnia 2025 r.

Sąd Okręgowy w (...) I Wydział Cywilny

w składzie następującym: Przewodniczący sędzia Rafał Kubicki

Protokolant sekretarz sądowy Piotr Ruciński

po rozpoznaniu w dniu 18 grudnia 2025 r. w (...) na rozprawie

sprawy z powództwa Banku (...) S.A. w W.

przeciwko L. A. i B. A.

o zapłatę z żądaniem ewentualnym zapłaty

I.  oddala powództwo w części dotyczącej zwrotu kapitału kredytu w kwocie 287 999,98 zł z odsetkami,

II.  umarza postępowanie w pozostałej części,

III.  oddala wniosek powoda o zwrot opłaty od cofniętej części pozwu,

IV.  zasądza od powoda Banku (...) S.A. w W. na rzecz pozwanych: L. A. i B. A. kwotę 10 817 zł (dziesięć tysięcy osiemset siedemnaście złotych) tytułem zwrotu kosztów procesu z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za okres od dnia uprawomocnienia się tego orzeczenia o kosztach procesu do dnia zapłaty.

sędzia Rafał Kubicki

Sygn. akt I C 34/22

UZASADNIENIE

Powód Bank (...) S.A. w W. w pozwie skierowanym przeciwko L. A. i B. A. ostatecznie wniósł o zasądzenie solidarnie (ewentualnie w częściach równych) od pozwanych kwoty 287 999,98 zł tytułem zwrotu kapitału oddanego pozwanym do dyspozycji na mocy umowy kredytu hipotecznego nr (...) (...) zawartej 12 czerwca 2007 r. z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 18 grudnia 2021 r. do dnia zapłaty. W uzasadnieniu powód wskazał, że jego roszczenie ma charakter roszczenia restytucyjnego, związanego z koniecznością zwrotu przez strony wzajemnych świadczeń. Możliwość domagania się roszczeń restytucyjnych objętych żądaniem niniejszego pozwu wynika zarówno z przepisów prawa polskiego regulujących zasady rozliczeń w przypadku bezpodstawnego wzbogacenia (art. 405 i nast. KC), jak i z orzecznictwa (...), określającego skutki uznania postanowień umów kredytów indeksowanych za abuzywne. Strony dokonywały wzajemnie przysporzeń na swoją rzecz na podstawie umowy, której skuteczność została zakwestionowana przez pozwanych w ramach postępowania o uznanie umowy za bezskuteczną. W związku z tym zaktualizowało się roszczenie banku o zwrot przysporzenia dokonanego na rzecz kredytobiorcy
w kwotach objętych niniejszym pozwem, odpowiadających wartości udostępnionego kapitału oraz stosownego wynagrodzenia, należnego bankowi w związku z wieloletnim korzystaniem z kapitału przez kredytobiorcę. Obowiązek zwrotu udostępnionego kapitału jest w świetle żądań kredytobiorcy względem banku okolicznością bezsporną
i ma bezpośrednie umocowanie w art. 405 w zw. z art. 410 KC. Roszczenie powoda nie jest przy tym przedawnione, gdyż termin przedawnienia może rozpocząć bieg dopiero po podjęciu przez kredytobiorcę wiążącej decyzji co do sanowania niedozwolonych klauzul umownych oraz zaakceptowania konsekwencji całkowitej nieważności umowy.

Pozostałe żądania pozwu i rozszerzenia pozwu stały się przedmiotem częściowego cofnięcia pozwu (pismo procesowe powoda z 14.02.2024 r.), dlatego ich szczegółowe omawianie w tym miejscu jest bezprzedmiotowe.

W odpowiedzi na pozew pozwani wnieśli o oddalenie powództwa w całości.
W uzasadnieniu wskazali, że powództwo jest nieuzasadnione zarówno co do czasu (przedwczesne) jak i co do przedstawionych przez powoda argumentów. Ponadto zdaniem pozwanych roszczenie powoda powstaje w sprzeczności z art. 6 Dyrektywy Rady (...) z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich oraz z pkt. 39 i 49 wyroku (...) z dnia 3 października 2019 r. sygn. akt (...), z tego powodu, że niedozwolone klauzule zawarte w umowie Nr (...) zostały im narzucone przez powoda we wzorcu umowy i na które to klauzule nie mieli najmniejszego wpływu. Ostatecznie pismem procesowym wniesionym dnia 05.04.2023 r. (k. 140) oświadczyli, że z dochodzonego przez powoda roszczenia w kwocie 447 982 zł, potrącają przysługującą im od powoda kwotę 320 740,48 zł, na którą to kwotę składa się kwota spłaconego kredytu ze wszystkimi kosztami związanymi z zawartą umową. Natomiast pismem wniesionym dnia 5 maja 2023 r. (k. 175) podnieśli zarzut przedawnienia.

Ocena dowodów i fakty istotne dla rozstrzygnięcia

Wnioskiem z 15 maja 2007 r. kredytobiorcy zwrócili się do banku o udzielenie im kredytu w wysokości 250 000 złotych z przeznaczeniem na budowę domu metodą gospodarczą. Kredytobiorcy wskazali, iż walutą kredytu ma być (...).

(dowód: wniosek kredytowy k. 37)

W dniu 12 czerwca 2007 roku pomiędzy kredytobiorcami a Bankiem (...) S.A. z siedzibą w W. zawarta została umowa o (...) nr (...) (...). Na podstawie § 1 ust. 1 umowy, kredytobiorca oświadczył, iż otrzymał regulamin, zapoznał się z nim i zaakceptował warunki w nim zawarte. W ust. 2 powyższego paragrafu zostało natomiast wskazane, iż bank udziela kredytobiorcy kredytu w kwocie, na cel i na warunkach określonych w umowie, a kredytobiorca zobowiązuje się do spłaty kredytu wraz z odsetkami oraz opłatami i prowizjami wynikającymi z umowy i aktualnego Cennika w oznaczonych terminach spłaty oraz wywiązywania się z pozostałych postanowień umowy. W § 2 umowy kwota kredytu została określona na kwotę 250 000 (...) (ust. 1). W ust. 2 wskazano, iż kredyt jest indeksowany do (...), po przeliczeniu wypłaconej kwoty zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy. Po uruchomieniu kredytu lub pierwszej transzy kredytu wypłacanego w transzach, bank miał wysłać do kredytobiorcy pismo, informujące o wysokości pierwszej raty kredytu, kwocie kredytu w (...) oraz jego równowartości w (...) zgodnie z kursem kupna (...) według Tabeli Kursów Walut Obcych obowiązującej w Banku (...) w dniu uruchomienia kredytu lub transzy, przy czym zmiany kursów walut w okresie kredytowania miały mieć wpływ na wysokość kwoty zaciągniętego kredytu oraz raty kapitałowo-odsetkowej (ust. 2). Celem kredytu miała być budowa domu metodą gospodarczą (ust. 3). Przedmiotem kredytowania miała być nieruchomość wskazana w umowie (ust. 4). Na wskazanym prawie miała zostać ustanowiona hipoteka na rzecz banku (ust. 5). Okres kredytowania miał przy tym wynosić 360 miesięcy, w tym liczba miesięcy karencji: 6, licząc od dnia wypłaty kredytu lub jego pierwszej transzy (ust. 6). Zgodnie z § 3 ust. 3 umowy, kredyt miał zostać uruchomiony w transzach w sposób wskazany w umowie i po spełnieniu przez kredytobiorcę warunków tam wskazanych. Na podstawie § 4 ust. 1 umowy, od kwoty udzielonego kredytu bank miał pobrać jednorazową bezzwrotną prowizję
w wysokości 2500 zł, płatną przed uruchomieniem kredytu lub jego pierwszej transzy. W § 6 ust. 1 umowy wskazano, iż kredyt oprocentowany jest według zmiennej stopy procentowej. W przypadku kredytu oprocentowanego według zmiennej stopy procentowej, kredytobiorca miał ponosić ryzyko zmian stóp procentowych co oznacza, iż w przypadku wzrostu poziomu stopy referencyjnej, wyższe miało być oprocentowanie kredytu i wzrosnąć miała wysokość miesięcznej raty kapitałowo-odsetkowej (ust. 2). Oprocentowanie kredytu miało wynosić 3.6450 % w stosunku rocznym, co stanowi sumę stopy referencyjnej (...) ( (...)) obowiązującej w dniu sporządzenia umowy oraz marży w wysokości 1.3500 p.p., stałej w całym okresie kredytowania (ust. 3). Na podstawie § 7 ust. 1 umowy, kredytobiorca zobowiązał się spłacić kwotę kredytu w (...) ustaloną zgodnie z § 2 w złotych polskich,
z zastosowaniem kursu sprzedaży (...) obowiązującego w dniu płatności raty kredytu, zgodnie z (...) Banku (...) S.A. Zgodnie z § 9 ust. 1 umowy, zabezpieczeniem spłaty kredytu miała być ustanowiona na rzecz banku hipoteka kaucyjna do kwoty 425 000 zł na kredytowanej nieruchomości; cesja na bank praw z polisy ubezpieczeniowej od ognia i innych zdarzeń losowych nieruchomości; cesja na bank praw z polisy ubezpieczeniowej na życie kredytobiorcy. Zgodnie z ust. 3, kredytobiorca zobowiązany został do zwrotu bankowi kosztów składki ubezpieczeniowej wnoszonej przez bank w związku z niniejszym ubezpieczeniem. Miesięczna opłata z tytułu refinansowania składki ubezpieczeniowej miała wynosić 1/12 z 0,81 % kwoty przyznanego kredytu (co stanowi kwotę 176 (...)) przy uwzględnieniu kursów waluty obcej, do jakiej kredyt jest indeksowany na pierwszy dzień miesiąca, w którym została sporządzona umowa kredytowa według (...) Banku (...) S.A. W § 12 ust. 1 umowy wskazano, iż całkowity koszt kredytu na dzień zawarcia umowy wynosi 193 830,53 zł. Integralną część zawartej przez strony umowy kredytu hipotecznego stanowił Regulamin kredytowania osób fizycznych w ramach usług bankowości hipotecznej w Banku (...) S.A. (§11 ust. 2).

(dowód: umowa o (...) nr (...) (...)/2007k. 40-42)

Na podstawie aneksu z dnia 2 czerwca 2008 roku kwota kredytu została zwiększona o kwotę 38 000 złotych. Zmianie uległy także niektóry inne postanowienia umowy.

(dowód: aneks do umowy kredytu nr (...) k. 43-44v.)

Środki z umowy kredytu zostały wypłacone kredytobiorcom w transzach. Kredytobiorcy spłacali raty kredytu w walucie (...). Na rzecz banku w okresie od 18.07.2007 r. do 18.11.2025 r. uiścili tytułem rat kapitałowo-odsetkowych łącznie kwotę 397 677,90 zł (jest to suma wyższa od kwoty potrącenia, ponieważ uwzględnia dalsze spłaty kredytobiorców, do listopada 2025 r. włącznie). Suma ta nie została zakwestionowana przez powoda, dlatego podlega ustaleniu jako bezsporna.

(dowód: zaświadczenie o udzieleniu kredytu hipotecznego k. 57, dyspozycje wypłaty środków kredytu k. 45-49, zestawienie transakcji k. 50-56, zestawienie spłat rat kredytu k. 233-235v., potwierdzenia wykonania operacji k. 236-237, protokół rozprawy k. 245)

Dnia 29 listopada 2021 r. bank wezwał kredytobiorców do spełnienia świadczenia poprzez zapłatę na jego rzecz kwoty 447 981,72 zł, na którą to kwotę składała się kwota 287 999,98 zł odpowiadająca wysokości udostępnionego kapitału oraz kwota 159 981,74 zł stanowiąca równowartość korzyści majątkowej uzyskanej
w związku z korzystaniem z udostępnionego przez bank kapitału - w terminie 14 dni kalendarzowych od dnia otrzymania wezwania.

(dowód: wezwania do spełnienia świadczenia wraz z dowodem nadania i potwierdzeniem odbioru k. 103-108)

W odpowiedzi na wezwanie kredytobiorcy pismami z 3.12.2021 i z 3.01.2022 r. wskazali, iż wyrok w sprawie roszczeń związanych z umową nr (...)
z 12.06.2007 r. i podnoszącym twierdzenie o nieważności (trwałej bezskuteczności) umowy jeszcze nie zapadł, w związku z czym umowa jest w mocy, a wezwanie ich do spełnienia świadczenia jest bezzasadne.

(dowód: odpowiedzi na wezwania do spełnienia świadczenia wraz z dowodem nadania k. 128-130)

Wyrokiem z 31 marca 2023 r. Sąd Okręgowy w (...) sygn. akt (...) uwzględnił powództwo, ustalając że zawarta pomiędzy kredytobiorcami
a bankiem umowa o (...) nr (...) (...) sporządzona w dniu 11 czerwca 2007 r. i aneksowana aneksem nr (...) jest nieważna w całości. Od wydanego wyroku bank wniósł apelację, która została zarejestrowana w Sądzie Apelacyjnym w (...) pod sygn. (...).

(dowód: wyrok Sądu Okręgowego w (...) sygn. akt (...)
k. 177, pismo informacyjne pozwanych k. 203)

Rozważania prawne

We wstępie należy stwierdzić, że zgodnie z przepisem art. 203 § 1 i 4 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego, aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku. Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa. Uznając częściowe cofnięcie pozwu w tej sprawie za skuteczne wobec tych wymagań, Sąd na podstawie art. 355 k.p.c. umorzył postępowanie w stosownym zakresie.

Sąd oddalił wniosek powoda o zwrot części opłaty od pozwu jako bezzasadny. Cofnięcie pozwu w części, dokonane już po podjęciu przez sąd czynności w sprawie (doręczenie odpisu pozwu stronie pozwanej i rozpoczęcie rozprawy 20.04.2023 r.) nie stanowi podstawy do zwrotu opłaty sądowej w cofniętym zakresie. Zgodnie z art. 79 ust. 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zwrot opłaty następuje wyłącznie w wypadkach wyraźnie przewidzianych w ustawie, które w realiach niniejszej sprawy nie zachodzą.

Sąd pominął na podstawie w art. 235 ² §1 pkt 2 k.p.c. przesłuchanie stron
i wnioski o zasięgnięcie opinii biegłego. Stosownie do art. 299 k.p.c., jeżeli po wyczerpaniu środków dowodowych lub w ich braku pozostały niewyjaśnione fakty istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, sąd dla wyjaśnienia tych faktów może dopuścić dowód z przesłuchania stron. Zgromadzone w sprawie dowody w postaci dokumentów w pełni pozwalają na dokonanie prawidłowego rozpoznania niniejszej sprawy, zaś wniosek dowodowy o przesłuchanie stron Sąd potraktował z uwagi na powyższe jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy. Ponadto wobec cofnięcia pozwu w zakresie tzw. roszczeń dodatkowych banku brak było powodu do zasięgania wiadomości specjalnych celem wyliczenia wartości tych roszczeń. Zaś sumy wzajemnych świadczeń stron, z przyczyn wyżej omówionych (jako bezsporne), nie wymagały ustalenia za pomocą dowodu z opinii biegłego.

Powództwo nie zasługiwało na uwzględnienie co do zasady, mimo że niektóre zarzuty odpowiedzi na pozew okazały się bezzasadne, a konkretnie:

Chybiony był zarzut przedawnienia roszczeń. Termin przedawnienia roszczeń jako związanych z działalnością gospodarczą powoda na gruncie art. 118 k.c. jest trzyletni, ale nie upłynął do daty wniesienia powództwa w tej sprawie (30.12.2021 r. ‑ data wpływu), ponieważ początek biegu przedawnienia należy liczyć w ocenie Sądu od daty wydania prawomocnego wyroku opierającego się na nieważności umowy kredytowej. Nie powinna wchodzić w grę żadna data wcześniejsza, ponieważ nie można wymagać od banku wytaczania powództwa opartego na konstrukcji nieważności umowy, z którą bank się nie zgadza.

Należy również odnieść się do podnoszonej przez pozwanych przedwczesności powództwa o zwrot kapitału kredytu, która opierała się na niesprawiedliwym, nierównym dla stron tej samej umowy założeniu, że w razie jej nieważności kredytobiorca nabywa roszczenie o zwrot swych świadczeń, zaś analogiczne roszczenie (oparte na tej samej podstawie faktycznej i prawnej) przeciwstawne roszczenie banku ma czekać do daty prawomocnego sądowego ustalenia nieważności umowy kredytu. Otóż oba roszczenia powstają jednocześnie, i już powstały, a ich wymagalność zależy w każdym przypadku od wezwania drugiej strony do zwrotu świadczenia, bez potrzeby oczekiwania na sądowe ustalenie nieważności.

Mimo to roszczenia powoda nie zasługują na uwzględnienie.

Ostatecznie po częściowym cofnięciu pozwu żądanie dotyczyło zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej. W ocenie Sądu pozwani skutecznie złożyli zarzut potrącenia swych wierzytelności
z wierzytelnością banku o zwrot wypłaconego kapitału – do pełnej jej wysokości. Mając to na uwadze, wobec spełnienia przez pozwanych przesłanek formalnych zarzutu potrącenia poprzez podniesienie zarzutu potrącenia w odpowiedzi na pozew (k. 125) oraz piśmie procesowym z 3.04.2023 r. (k. 140), jak również przesłanek materialnych poprzez wykazanie, że przysługiwała im wierzytelność wzajemna, należało uznać, że doszło do umorzenia wierzytelności banku z punktu 1 pozwu w całości, zaś wierzytelności pozwanych do tej wysokości. Mając na uwadze powyższe Sąd na podstawie art. 410 w zw. z art. 405 i w zw. z art. 498-499 k.c. oddalił powództwo o zasądzenie zwrotu kapitału kredytu z odsetkami.

Na wypadek uznania potrącenia z jakichkolwiek przyczyn za nieskuteczne powództwo i tak nie zasługiwałoby w omawianym zakresie na uwzględnienie.

W świetle najnowszego orzecznictwa Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej – w szczególności wyroku z dnia 19 czerwca 2025 r. w sprawie (...) (L.), konsument nie może ponosić ryzyka finansowego wynikającego z nieważności umowy, do której doprowadził bank poprzez wprowadzenie niedozwolonych postanowień. W konsekwencji, ochrona praw konsumenta wymaga, by bank mógł dochodzić jedynie różnicy między kwotą wypłaconego kapitału a faktycznie dokonanymi przez konsumenta spłatami – jeśli takie saldo pozostaje na jego korzyść. Natomiast wszelkie żądania banku przekraczające ten bilans muszą zostać uznane za niezgodne z prawem unijnym. Wyrok (...) (L.) wskazuje na konieczność oddalenia powództwa również w zakresie podstawowymi – dotyczącym zwrotu kapitału kredytu z odsetkami. Wynika z niego, że art. 7 ust. 1 tej dyrektywy stoi na przeszkodzie orzecznictwu krajowemu, zgodnie z którym w przypadku, gdy warunek umowy kredytu uznany za nieuczciwy prowadzi do nieważności tej umowy, przedsiębiorca ma prawo żądać od konsumenta zwrotu całej nominalnej kwoty udzielonego kredytu, niezależnie od kwoty spłat dokonanych przez konsumenta w wykonaniu tej umowy i niezależnie od pozostałej do spłaty kwoty. Wyrok ten powinien być interpretowany w ten sposób, że ponieważ jego założeniem jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumenta na gruncie dyrektywy 93/13, w sprawie z powództwa banku przeciwko kredytobiorcy o zwrot kapitału kredytu – niezależnie od tego, czy dokonano potrącenia wzajemnych wierzytelności i niezależnie od tego, czy prawomocnie lub nieprawomocnie zasądzono kredytobiorcy od banku zwrot sumy świadczeń kredytowych – bank może otrzymać w wyroku zasądzenie jedynie różnicy między kwotą kredytu, a sumą świadczeń kredytobiorców, oczywiście o ile kwota kredytu przekracza sumę wzajemnych świadczeń kredytobiorcy (a w tej sprawie nie przekracza). Suma świadczeń kredytobiorców w tej sprawie to wynik przekraczający kwotę kapitału kredytu, niepozwalający na zasądzenie zwrotu jakiejkolwiek kwoty na rzecz banku (brak nadwyżki świadczeń po jego stronie) – na podstawie art. 410 i art. 405 k.c. oraz art. 481 k.c.

W ocenie Sądu nie było potrzeby utrzymywania stanu zawieszenia postępowania do czasu prawomocnego zakończenia sprawy z powództwa kredytobiorców, ponieważ niezależnie od tego, jak zakończy się tamta sprawa, wynik sprawy niniejszej powinien być ten sam. Jeśli powództwo kredytobiorców zostanie oddalone lub w inny sposób potraktowane przy założeniu, że umowa kredytu jest ważna – wówczas podstawa powództwa niniejszego odpadnie (zostało bowiem oparte na konstrukcji nieważności umowy). Jeśli zaś apelacja banku zostanie oddalona (umowa zostanie prawomocnie uznana za nieważną), pozostaną aktualne wszystkie powyższe ustalenia i rozważania. Dotychczasowe rozpoznanie niniejszej sprawy oparte było na założeniu przedstawionym przez bank w pozwie – że umowa kredytu jest umową nieważną. Z założeniem takim zgadzała się strona pozwana. Sąd rozpoznający tę sprawę nie miał więc żadnych podstaw, by przyjąć założenie odmienne.

Strona pozwana wygrała proces w całości i zasługuje zgodnie z art. 98 k.p.c. na zwrot uzasadnionych kosztów. Przekonanie Sądu o wygranej pozwanych wynika stąd, że w zakresie cofniętej części pozwu stronę powodową należy uznać za ustępującą w procesie, zaś w pozostałym zakresie – za przegrywającą proces (bezzasadnie upierającą się przy stanowisku). Strona pozwana poniosła koszty zastępstwa procesowego wg norm przepisanych
w stawce minimalnej odpowiedniej do wartości przedmiotu sporu oraz opłatę za pełnomocnictwo – łącznie 10 817 zł.

sędzia Rafał Kubicki