Wyrok z 12 lutego 2025, sygn. I C 1058/20
Pokaż pozostałe podstawy prawne (12)
Sygn. akt I C 1058/20
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 12 lutego 2025 r.
Sąd Okręgowy w Warszawie, I Wydział Cywilny w składzie:
Przewodniczący: SSO Ewa Ligoń-Krawczyk
Protokolant: starszy sekretarz sądowy Ewa Kocielnik
po rozpoznaniu w dniu 21 stycznia 2025 r. w Warszawie
na rozprawie sprawy z powództwa P. K., J. K.
przeciwko (...) Bankowi (...) S.A. z siedzibą w W.
o ustalenie i zapłatę ewentualnie o ustalenie i zapłatę ewentualnie o ustalenie i zapłatę ewentualnie o ustalenie
I. oddala powództwo,
II. ustala, że powodowie przegrali proces w 100% i pozostawia rozliczenie kosztów postępowania referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się niniejszego wyroku.
Sygn. akt I C 1058/20
UZASADNIENIE
wyroku z dnia 12 lutego 2025 r.
Po modyfikacji powództwa z dnia 20 maja 2020 r. (data prezentaty) skierowanego przeciwko (...) Bankowi (...) Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. (dalej: (...) S.A. lub Bank), P. K. oraz J. K., w piśmie z dnia 5 listopada 2020 r. (data stempla pocztowego), ostatecznie wnieśli o:
1. ustalenie nieistnienia lub nieważności Umowy kredytu konsolidacyjnego z oprocentowaniem zmiennym – (...) z dnia 22 lipca 2008 r.;
2. zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwot 102 604,14 zł oraz 54 300,61 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty.
Ewentualnie, wnieśli o:
3. ustalenie nieważności lub bezskuteczności niektórych postanowień Umowy kredytu - § 1 pkt 14 COU, § 4 ust. 1 COU, § 4 ust. 2 COU, § 4 ust. 3 COU, § 10 ( 1) ust. 1 COU, § 10 ( 1) ust. 2 COU, § 11 ust. 1 COU, § 11 ust. 2 COU, § 14 ust. 4 zdanie 2 COU, § 16 ust. 1 COU, § 22 ust. 2 COU, § 23 ust. 1 COU, § 32 ust. 1 COU, § 36 ust. 1 COU, § 2 ust. 1 CSU, § 2 ust. 8 CSU, § 2 ust. 10 CSU, § 2 ust. 11 CSU, § 3 ust. 1 CSU, § 3 ust. 1 pkt 3 CSU, § 11 ust. 2 pkt 1 CSU, oraz ustalenie, że uzgodniony między stronami kurs spłaty rat kapitałowo-odsetkowych to – umówiony pomiędzy stronami w dacie zawarcia Umowy kredytu, tj. 22 lipca 2008 r. i zastosowany do wypłaty kredytu – kurs CHF w wysokości 1,9389 PLN/CHF oraz zasądzenie z tego tytułu na rzecz powodów łącznie zwrotu części wszystkich nienależnie nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych w wysokości 124 074,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia niniejszego pozwu do dnia zapłaty.
Ewentualnie, wnieśli o:
4. ustalenie bezskuteczności lub nieważności postanowień Umowy kredytu oraz ustalenie, iż Umowa kredytu jest umową kredytu złotowego oprocentowanego zgodnie z § 6 COU oraz zasądzenie z tego tytułu zwrotu części wszystkich nienależnie nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych w wysokości 124 074,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty.
Ewentualnie, wnieśli o:
5. unieważnienie Umowy kredytu na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) i zasądzenie z tego tytułu kwot 102 604,14 zł oraz 54 300,61 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty.
Wnieśli również o zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych w potrójnej wysokości z uwagi na zawiłość sprawy i znaczny nakład pracy pełnomocnika oraz kwoty 34,00 zł tytułem zwrotu opłaty skarbowej uiszczonej od złożonego pełnomocnictwa wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Powodowie sformułowali także wniosek o niezwłoczne udzielenie zabezpieczenia roszczenia głównego o ustalenie nieważności Umowy kredytu poprzez zawieszenie płatności bieżących rat kredytu przez powodów na rzecz pozwanego Banku do czasu prawomocnego zakończenia postępowania, a także poprzez zakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia o wypowiedzeniu Umowy w okresie od dnia udzielenia zabezpieczenia do dnia uprawomocnienia wyroku (pozew – k. 3-65v; pismo procesowe zawierające rozszerzenie powództwa wraz z wnioskiem o zabezpieczenie powództwa – k. 377-396v).
Postanowieniem z dnia 16 listopada 2020 r. Sąd oddalił ww. wniosek strony powodowej o zabezpieczenie (postanowienie z dnia 16 listopada 2020 r. – k. 399).
W odpowiedzi na powództwo, także po jego modyfikacji, pozwany – w piśmie z dnia 12 stycznia 2021 r. (data stempla pocztowego) – wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Podniósł także zarzut przedawnienia roszczeń strony powodowej oraz zarzut braku interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Nadto – kierując się ostrożnością procesową, tylko i wyłącznie na wypadek, gdyby Sąd rozpoznający niniejszą sprawę, nie uznał za zasadną argumentacji pozwanego w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia nieuczciwego charakteru zakwestionowanych postanowień umownych – wniósł o zawieszenie postępowania na podstawie art. 177 § 1 pkt 3 1 k.p.c. i art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. (odpowiedź na pozew wraz z wnioskiem o zawieszenie postępowania – k. 122-160; pismo pełnomocnika pozwanego – k. 429-435v).
Postanowieniem z dnia 5 sierpnia 2022 r., sprostowanym postanowieniem z dnia 9 września 2022 r., tut. Sąd oddalił wniosek strony powodowej z dnia 1 sierpnia 2022 r. (data stempla pocztowego) o udzielenie zabezpieczenia roszczenia głównego pozwu, tj. roszczenia o ustalenie (wniosek o udzielenie zabezpieczenia – k. 502-507; postanowienie z dnia 5 sierpnia 2022 r. – k. 515; postanowienie z dnia 9 września 2022 r. – k. 531).
Ponownie złożony wniosek powodów, dnia 14 lipca 2023 r. (data stempla pocztowego), o udzielenie zabezpieczenia roszczenia głównego pozwu – o ustalenie, także został oddalony postanowieniem Sądu z dnia 17 sierpnia 2023 r. (wniosek powodów o udzielenie zabezpieczenia roszczenia – k. 559-564v; postanowienie z dnia 17 sierpnia 2023 r. – k. 575).
W rezultacie złożonego przez powodów w dniu 4 października 2023 r. (data stempla pocztowego) zażalenia na ww. rozstrzygnięcie Sąd Apelacyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 24 września 2024 r., sygn. akt VI ACz 1252/23, zmienił częściowo zaskarżone postanowienie w ten sposób, że udzielił zabezpieczenia roszczenia o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego poprzez wstrzymanie obowiązku dokonywania spłat rat kredytu przez powodów na rzecz pozwanego w wysokościach i w terminach określonych Umową od daty wydania postanowienia do prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie, a w pozostałym zakresie oddalił zażalenie (zażalenie powodów – k. 638-644; postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 24 września 2024 r., sygn. akt VI ACz 1252/23 – k. 672-673).
Do czasu zamknięcia rozprawy w dniu 21 stycznia 2025 r. stanowiska procesowe stron nie uległy zmianie, przy czym w odpowiedzi na wcześniejsze deklaracje pozwanego strona powodowa zaznaczyła, iż nie chce zawrzeć ugody (protokół z rozprawy z dnia 6 czerwca 2023 r. – k. 544-547; protokół z rozprawy z dnia 21 stycznia 2025 r. – k. 698-699).
Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:
P. K. i J. K. poszukiwali środków umożliwiających im konsolidację wcześniej zaciągniętych zobowiązań kredytowych oraz sfinansowanie wykończenia domu. Poszukując najkorzystniejszej oferty udali się wyłącznie do (...) S.A., z którego oferty kredytowej już wcześniej korzystali, a powód posiadał w nim konto osobiste i firmowe. W toku trzech spotkań poprzedzających podpisanie sporej Umowy pracownicy pozwanego Banku zaoferowali powodom kredyt waloryzowany kursem waluty CHF, jako produkt najlepszy.
(dowód: zeznania powoda P. K. złożone na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 r. – k. 546-547; zeznania powódki J. K. złożone na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 r. – k. 547)
W czerwcu 2008 r. powodowie złożyli wniosek o kredyt konsolidacyjny na kwotę 362 954,55 zł – na spłatę zobowiązań w wysokości 290 907,49 zł, kwotę wolną kredytu w wysokości 57 417,40 zł oraz finansowanie kosztów ubezpieczenia z tytułu utraty pracy w wysokości 14 629,66 zł, w walucie kredytu CHF, z okresem kredytowania 25 pełnych lat. W chwili składania wniosku J. K. posiadała wykształcenie średnie, była (...) i (...), zaś P. K. posiadał wykształcenie zawodowe i prowadził działalność gospodarczą osiągając miesięczny dochód w wysokości (...)zł brutto. Posiadali liczne zobowiązania finansowe w postaci przyznanych limitów kredytów odnawialnych oraz posiadanych kart kredytowych i debetowych.
(dowód: wniosek o kredyt konsolidacyjny nr (...) – k. 196-198; załącznik do wniosku o udzielenie kredytu konsolidacyjnego – k. 199-201)
W dniu 11 lipca 2008 r. Bank podjął pozytywną decyzję kredytową.
(dowód: decyzja kredytowa – k. 221-222)
W dniu 22 lipca 2008 r. J. K. i P. K. zawarli z (...) S.A. Oddziałem(...)w A. umowę kredytu konsolidacyjnego z oprocentowaniem zmiennym nr (...) (spłacanego w ratach annuitetowych, udzielonego w walucie wymienialnej) (dalej: Umowa), na warunkach określonych w Części Szczególnej Umowy (dalej: CSU) oraz w Części Ogólnej Umowy (dalej: COU) oraz zobowiązując się do wykonania wszystkich jej postanowień (§ 1 ust. 2-3 Umowy).
Zgodnie z § 2 ust. 1-2 CSU, kwota udzielonego kredytu wynosiła 177 076,91 CHF. Kredyt został przeznaczony na spłatę kredytu hipotecznego (...) udzielonego przez (...) S.A. dnia 26 października 2003 r., nr (...) spłatę kredytu gotówkowego udzielonego przez (...) S.A. dnia 1 czerwca 2007 r., nr (...) cel dowolny oraz finansowanie kosztów ubezpieczenia od utraty stałego źródła dochodów na skutek utraty pracy. Kredyt został udzielony na 300 miesięcy, tj. do dnia 1 lipca 2033 r. (§ 2 ust. 4 CSU).
Stawka referencyjna w dniu sporządzenia Umowy wyniosła 2,80 p.p., stała marża (...) S.A. 2,65 p.p., zaś podwyższenie marży (...) S.A. do dnia przedłożenia w (...) S.A. dokumentu potwierdzającego dokonanie prawomocnego wpisu hipoteki, o którym mowa w § 4 CSU wynosić miało 0,90 p.p. W dniu sporządzenia Umowy oprocentowanie kredytu w stosunku rocznym wynosić miało 6,35 p.p., a rzeczywista roczna stopa procentowa – 6,43 p.p. (§ 2 ust. 5-8, 10 CSU).
Stosownie do § 3 ust. 1 CSU, szacunkowy całkowity koszt udzielonego kredytu w dniu sporządzenia Umowy wynosił 318 862,01 zł, w tym szacunkowa wysokość kosztu, który kredytobiorca będzie zobowiązany ponieść z tytułu odsetek w wysokości 147 534,01 CHF.
Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiły hipoteka zwykła na nieruchomości będącej własnością P. K. w kwocie 177 076,91 CHF, hipoteka kaucyjna na nieruchomości będącej własnością P. K. do kwoty 88 540,00 CHF, przelew wierzytelności pieniężnej z umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych potwierdzony przez ubezpieczyciela, przy czym suma ubezpieczenia nie mogła być niższa niż wartość aktualnego zadłużenia z tytułu kredytu udzielonego przez (...) S.A. oraz klauzula potrąceń z ROR kredytobiorcy prowadzonego przez (...) S.A. Oddział (...) w A. (§ 4 CSU).
Całkowita wypłata kredytu nastąpić miała jednorazowo do dnia 30 grudnia 2008 r. (§ 6 ust. 1-2 CSU).
Kredytobiorca został zobowiązany do spłaty całości wynikającego z Umowy zadłużenia w terminie do dnia 1 lipca 2033 r. (§ 7 ust. 1 CSU). Spłata kredytu następować miała w ratach kapitałowo-odsetkowych annuitetowych (§ 7 ust. 3 CSU).
Zgodnie z § 9 ust. 1-4 CSU kredytobiorca przystąpił do ubezpieczenia kredytobiorców od ryzyka utraty pracy, całkowitej niezdolności do pracy i pobytu w szpitalu – (...)w (...) S.A., którego koszt – za 72 miesięczny okres ubezpieczenia – wynosić miał 4,2% kwoty kredytu, tj. 7 137,46 CHF. Kredytobiorca oświadczył, że otrzymał i zapoznał się z „Ogólnymi warunkami ubezpieczenia kredytobiorców od utraty pracy, całkowitej niezdolności do pracy i pobytu w szpitalu – (...)w (...) S.A.”
Stosownie do § 11 ust. 2 CSU kredytobiorca został poinformowany, iż ponosi ryzyko zmiany kursów waluty polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu oraz ryzyko zmiany stopy procentowej polegające na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej.
W myśl § 1 ust. 1 pkt 14 COU, Tabela kursów oznaczała Tabelę kursów (...) S.A. obowiązującą w chwili dokonywania przez (...) S.A. określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępna w (...) S.A. oraz na stronie internetowej (...) S.A. Z kolei waluta wymieniana oznaczała walutę wymienialną, której kursy są zamieszczane w Tabeli kursów (§ 1 ust. 1 pkt 19 COU).
Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 2 COU, kredyt miał być wypłacany w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w Rzeczypospolitej Polskiej. W przypadku wypłaty kredytu albo transzy kredytu w walucie polskiej zastosowanie miał mieć kurs kupna dla dewiz obowiązujący w (...) S.A. w dniu realizacji zlecenia płatniczego według aktualnej Tabeli kursów (§ 4 ust. 2 COU).
Na podstawie § 6 ust. 1-2 COU Bank mógł pobierać odsetki od kredytu, w walucie kredytu, według zmiennej stopy procentowej, w stosunku rocznym, której wysokość ustalana była w dniu rozpoczynającym pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, jako suma stawki referencyjnej i marży (...) SA. Pierwszy okres obowiązywania stawki referencyjnej mógł być krótszy i rozpoczynać się w dniu wypłaty kredytu albo pierwszej transzy. Koniec pierwszego okresu obowiązywania stawki referencyjnej przypadać miał w dniu poprzedzającym ostatni dzień wymagalności kredytu i odsetek przed upływem pierwszego trzymiesięcznego okresu obowiązywania stawki referencyjnej. Kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej kończyć się miały w dniu poprzedzającym dzień, który datą odpowiada dniowi, w którym rozpoczął się poprzedni trzymiesięczny okres obowiązywania stawki referencyjnej, z uwzględnieniem zasad liczenia terminów oznaczonych w miesiącach, przewidzianych w przepisach polskiego Kodeksu cywilnego. Zmiany stawki referencyjnej następować miały w dniu wymagalności raty spłaty kredytu i odsetek.
Dla celów ustalenia stawki referencyjnej Bank mógł posługiwać się stawką LIBOR lub EURIBOR, publikowaną odpowiednio o godz. 11.00 GMT lub 11.00 na stronie informacyjnej (...), w drugim dniu poprzedzającym dzień rozpoczynający pierwszy i kolejne trzymiesięczne okresy obowiązywania stawki referencyjnej, zaokrągloną według matematycznych zasad do czterech miejsc po przecinku. W przypadku braku notowań stawki referencyjnej LIBOR lub EURIBOR dla danego dnia, do wyliczenia stopy procentowej Bank mógł stosować odpowiednio notowania z dnia poprzedzającego dzień, w którym było prowadzone notowanie stawki LIBOR lub EURIBOR. Za dzień braku notowań stawki LIBOR lub EURIBOR uznawało się ponadto dzień uznany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej za dzień wolny od pracy. Wzrost stawki referencyjnej mógł wpływać na podwyższenie oprocentowania kredytu które mogło spowodować wzrost spłaty raty kredytu. Zmiana wysokości stawki referencyjnej powodować mogła zmianę wysokości oprocentowania kredytu o taką samą liczbę punktów procentowych (§ 7 ust. 1-3 COU).
Zgodnie z § 9 ust. 1 COU Bank miał powiadomić kredytobiorcę na piśmie, o każdej zmianie wysokości oprocentowania kredytu, z podaniem terminu, od którego zmiana ta obowiązuje.
W myśl § 10 ( 1/) ust. 1 i 2 COU rzeczywista roczna stopa procentowa, o której mowa w § 2 pkt 10 CSU była wyliczona na podstawie wielkości wyrażonej w walucie kredytu. W celu obliczenia stopy procentowej, o której mowa w ust. 1, opłata przygotowawcza, o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 CSU, oraz koszty, o których mowa w § 3 CSU wyrażone w walucie polskiej – miały zostać przeliczone na równowartość w walucie kredytu, przy zastosowaniu obowiązującego w chwili rejestracji umowy w systemie informatycznym (...) SA kursu sprzedaży dla dewiz, zgodnie z aktualną Tabelą kursów.
Stosownie do § 14 ust. 4 COU szacunkowy całkowity koszt kredytu, o którym mowa w § 3 ust. 1 CSU był wyliczony w zgodnie z ustawą z dnia 20 lipca 2001 r. o kredycie konsumenckim (Dz.U. Nr 100 z 2001 r. poz. 1081 z późn. zm.). Do obliczenia szacunkowego całkowitego kosztu kredytu przy przeliczeniu kwot wyrażonych w walucie kredytu na równowartość kwot wyrażonych w walucie polskiej – Bank stosował kurs sprzedaży dla dewiz, zgodnie z aktualną Tabelą kursów, obowiązujący w chwili rejestracji umowy w systemie informatycznym (...) SA.
W przypadku dokonywania spłat zadłużenia kredytobiorcy z ROR, rachunku walutowego lub rachunku technicznego, kredytobiorca był zobowiązany do zapewnienia w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, środków pieniężnych w wysokości co najmniej równej racie spłaty kredytu.
W przypadku dokonywania spłat zadłużenia Kredytobiorcy z:
1) ROR - środki z rachunku będą pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) SA w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej Tabeli kursów;
2) rachunku walutowego - środki z rachunku będą pobierane:
a) w walucie kredytu, w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub ratę spłaty kredytu;
b) w walucie innej niż waluta kredytu, w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony jest kredyt, przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla dewiz, obowiązujących w (...) SA w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej Tabeli kursów;
3) rachunku technicznego środki z rachunku będą pobierane w walucie kredytu w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub raty. Wpłaty dokonywane na rachunek techniczny w walucie innej niż waluta kredytu, miały być przeliczane na walutę kredytu przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla walut, obowiązujących w (...) SA według aktualnej Tabeli kursów (§ 22 COU).
Zgodnie z § 32 ust. 1 COU niespłacenie przez kredytobiorcę części albo całości raty spłaty kredytu w terminie określonym w umowie powodowało, że należność z tytułu zaległej spłaty stawała się zadłużeniem przeterminowanym i mogła zostać przez Bank przeliczona na walutę polską, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) SA w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej Tabeli kursów.
Na podstawie § 36 ust. 1 COU jeżeli spłata zadłużenia przeterminowanego i odsetek następowała w walucie innej niż waluta polska:
1) w formie bezgotówkowej kwota wpłaty była przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej według kursu kupna dla dewiz, obowiązującego w (...) SA w dniu wpływu środków na rachunek z którego następowała spłata rat kredytu, zgodnie z aktualną Tabela kursów;
2) w formie gotówkowej kwota wpłaty była przeliczona na kwotę stanowiącą równowartość w walucie polskiej według kursu kupna dla pieniędzy, obowiązującego w (...) SA w dniu wpływu środków na rachunek z którego następowała spłata rat kredytu, zgodnie z aktualną Tabelą kursów.
(dowód: umowa kredytu konsolidacyjnego z oprocentowaniem zmiennym nr (...) (spłacanego w ratach annuitetowych udzielonego w walucie wymienialnej) z dnia 22 lipca 2008 r. – k. 73-80v, 203-218)
P. K. był na wszystkich trzech spotkaniach poprzedzających podpisanie spornej Umowy, J. K. uczestniczyła tylko we dwóch. Przed podpisaniem omawianej Umowy powodowie zapoznali się z jej treścią, a na wszystkie ich pytania odpowiedzi udzielał pracownik pozwanego Banku.
(dowód: zeznania powoda P. K. złożone na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 r. – k. 546-547; zeznania powódki J. K. złożone na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 r. – k. 547)
W dniu 7 sierpnia 2008 r. powodowie złożyli wnioski o wypłatę kredytu. W jednym z wniosków powodowie zawarli dyspozycję potrącenia z wypłaconej kwoty kredytu kwoty przeznaczonej na ubezpieczenie z tytułu utraty pracy.
(dowód: dyspozycje wypłaty kredytu – k. 280, 281, 283)
Środki zostały wypłacone tego samego dnia w kwocie:
- 7 137,46 CHF stanowiącej równowartość 13 838,82 zł przy zastosowaniu kursu 1,9389;
- 110 236,74 CHF stanowiącej równowartość 213 738,02 zł przy zastosowaniu kursu 1,9389;
- 38 140,32 CHF stanowiącej równowartość 73 950,27 zł przy zastosowaniu kursu 1,9389;
- 21 562,39 CHF stanowiącej równowartość 41 807,32 zł przy zastosowaniu kursu 1,9389.
(dowód: zaświadczenie z dnia 6 grudnia 2019 r. – k. 82-87)
Powodowie początkowo spłacali kredyt w PLN – nie wiedzieli, że od początku mogli spłacać raty kapitałowo-odsetkowe w walucie CHF. Dopiero od dnia 15 listopada 2013 r. raty te zaczęli uiszczać w walucie kredytu – CHF.
Finalnie, od dnia udzielenia kredytu do grudnia 2019 r. łączna kwota rat kapitałowo-odsetkowych faktycznie zapłaconych na rzecz Banku wyniosła 158 359,19 zł oraz 53 623,09 CHF.
W przypadku przeliczenia spłat w walucie według kursu średniego NBP z dnia transakcji łączna wartość spłat w walucie stanowiła 193 849,55 zł natomiast łączna kwota wszystkich spłat (PLN oraz CHF) wyniosła 352 208,74 zł.
W przypadku porównania wysokości rat faktycznie zapłaconych z ratami należnymi kredytu złotówkowego oprocentowanego stawką WIBOR + średnia marża Banków przy założeniu przeliczenia spłat w walucie według kursu średniego NBP różnica wyniosła odpowiednio 78 069,93 zł.
W przypadku braku przeliczenia spłat w walucie obcej CHF różnica pomiędzy spłatami wyniosła odpowiednio -115 779,62 zł (niedopłata) oraz 53 723,09 CHF (nadpłata).
(dowód: zaświadczenie z dnia 6 grudnia 2019 r. – k. 82-87; zeznania powoda P. K. złożone na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 r. – k. 546-547; zeznania powódki J. K. złożone na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 r. – k. 547; opinia biegłego sądowego do spraw bankowości uniwersalnej P. G. – k. 595-610)
W nieruchomość wykończonej ze środków uzyskanych na podstawie spornej Umowy nigdy nie była prowadzona działalność gospodarcza P. K.. Kredyt nadal jest spłacany.
(dowód zeznania powoda P. K. złożone na rozprawie w dniu 6 czerwca 2023 r. – k. 546-547)
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów. Sąd w całości dał wiarę dokumentom wymienionym w stanie faktycznym, bowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do podważenia ich wiarygodności bądź zawartej w nich treści z urzędu.
Dokonując ustaleń faktycznych Sąd oparł się również częściowo na dowodzie z przesłuchania powodów J. K. i P. K. w zakresie wskazanym w ustalonym stanie faktycznym. Jakkolwiek w ocenie Sądu powodowie rzetelnie przedstawili informacje na temat przyczyn i samego zawarcia Umowy to w przypadku pozostałych okoliczności (niespełnienie w sposób należyty obowiązków informacyjnych przez Bank itd.) ich relacje nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zebrane w sprawie dowody i ustalony stan faktyczny wskazują, że w chwili zawierania Umowy powodowie zostali należycie poinformowani i posiadali pełną świadomość różnicy pomiędzy kredytem złotowym, a oferowanym kredytem denominowanym, ryzyku walutowym, itd. W oparciu o otrzymane dane dokonali własnej analizy opłacalności produktów bankowych i zdecydowali się na skorzystanie z ówcześnie najkorzystniejszego kredytu waloryzowanego do waluty obcej.
Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się również na opinii biegłego sądowego do spraw bankowości uniwersalnej P. G.. Zdaniem Sądu opinia sporządzona została zgodnie z zasadami przyjętymi przy opracowaniu tego rodzaju dokumentów w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Opinia ta w sposób dokładny, zwięzły i wyczerpujący odpowiada na zadane w tezie dowodowej pytania .
Jednocześnie postanowieniem z dnia 27 czerwca 2023 r. Sąd, na podstawie art. 235 2 § 1 pkt 2 k.p.c., oddalił wniosek strony powodowej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego oraz wniosek strony pozwanej o dopuszczenie dowodów z opinii biegłego w pozostałym zakresie, jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz z przyczyn jakie legły u podstaw oddaleniu powództwa w niniejszej sprawie .
Ustalając stan faktyczny sąd nie oparł się na złożonych na piśmie zeznaniach świadka E. K. (k.473-477v), które ze względu na otwarte przyznanie się świadka do choroby wywołującej zaniki pamięci, a także ich uwidocznioną niespójność nie mogły stanowić wiarygodnego źródła informacji niezbędnych do wyjaśnienia okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy. Sąd nie uwzględnił także złożonych na piśmie zeznań świadka L. F. (k. 483-487v), bowiem świadek ten albo nie mógł albo nie chciał – zasłaniając się tajemnicą bankową, udzielić odpowiedzi na sformułowane przez strony postępowania pytania. Zeznania obu tych świadków nie miały więc znaczenia dla ustaleń Sądu co do prawidłowości pouczenia powodów o ryzyku kursowym, kursie waluty, spreadzie oraz kosztach kredytu.
Jednocześnie brak było podstaw do poczynienia ustaleń faktycznych w oparciu o pozostałe, niewymienione a przedłożone przez strony dokumenty, pisemne analizy ekonomiczne i raporty, pisma, ekspertyzy, artykuły i inne, które stanowiły dokumenty prywatne przedstawiające stanowiska stron je składających do akt sprawy, nie zawierały natomiast wiążącej Sąd rozpoznający niniejszą sprawę wykładni przepisów prawa, dotyczyły kwestii niezwiązanych z tą konkretną Umową kredytową, a zatem nie stanowiły w niniejszej sprawie faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia (art. 227 k.p.c.). Sąd potraktował je jedynie jako wyraz poglądów wzmacniających argumentację stron postępowania.
Sąd Okręgowy zważył, co następuje:
Powództwo główne oraz ewentualne nie zasługiwały na uwzględnienie.
Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu przedawnienia, sformułowanego przez pozwany Bank, należy wskazać, iż nie zasługuje on na uwzględnienie.
W ocenie Sądu, niezasadne jest twierdzenie pozwanego Banku, iż dochodzone pozwem roszczenie powodów odpowiadające sumie uiszczonych rat, należy potraktować jako roszczenie okresowe, do którego ma zastosowanie trzyletni termin przedawnienia (art. 118 k.c.). Nie sposób przyjąć, iż roszczenie z tytułu nienależnego świadczenia jest roszczeniem o świadczenie okresowe. Okoliczność, iż nienależne świadczenie było spełniane cyklicznie, w częściach, nie powoduje „okresowości” roszczenia o zwrot tego świadczenia. Odrębnie natomiast dla każdej z części tego nienależnego świadczenia rozpoczynał się bieg 10-letniego terminu przedawnienia (obecnie w wyniku zmian ustawowych – 6 lat). Pozwany nie był w stosunku do powodów zobowiązany, ani w wyniku umowy kredytu, ani na skutek nieważności umowy kredytu, do jakichkolwiek świadczeń okresowych, w rozumieniu art. 118 k.c. Nie należy bowiem mylić roszczeń przysługujących bankowi (kredytodawcy) z roszczeniami przysługującymi powodom (kredytobiorcom). Roszczenie banku o zapłatę rat kredytu, w tym o zapłatę odsetek, rzeczywiście stanowi roszczenie o świadczenie okresowe. Nie jest natomiast roszczeniem o świadczenie okresowe roszczenie kredytobiorcy o zwrot świadczeń nienależnych odpowiadającym kwotowo zapłaconym ratom kredytu, w sytuacji gdyby okazało się, że umowa kredytu jest nieważna. Ocena ta dotyczy zarówno części kapitałowej jak i części odsetkowej rat oraz opłat na ubezpieczenie.
Wskazać trzeba, że z zastrzeżeniem wyjątków przewidzianych w ustawie, roszczenia majątkowe ulegają przedawnieniu (art. 117 § 1 k.c.). Stosowanie do treści art. 117 § 2 k.c., po upływie terminu przedawnienia ten, przeciwko komu przysługuje roszczenie może uchylić się od jego zaspokojenia, chyba że zrzeka się korzystania z zarzutu przedawnienia. W myśl art. 118 k.c. w brzmieniu obowiązującym od dnia 9 lipca 2018 r., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi sześć lat, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata. Jednakże koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż dwa lata. W myśl art. 118 k.c. w brzmieniu sprzed wejścia w życie ustawa o zmianie ustawy - Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw z dnia 13 kwietnia 2018 r. (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104) termin przedawnienia wynosił dziesięć lat. Zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2018 r. poz. 1104) do przysługujących konsumentowi roszczeń powstałych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy i w tym dniu jeszcze nieprzedawnionych, których terminy przedawnienia są określone w art. 118 i art. 125 § 1 ustawy zmienianej w art. 1, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Powyższe oznacza, że w niniejszej sprawie ma zastosowanie 10-letni termin przedawnienia.
Umowa kredytu została w niniejszej sprawie zawarta w dniu 22 lipca 2008 r., kredyt nie został spłacony, a powodowie do dnia 24 września 2024 r. (postanowienie Sądu Apelacyjnego w Warszawie, sygn. akt VI ACz 1252/23) zobowiązani byli do płatności z tytułu rat kapitałowo-odsetkowych. Tym samym bieg terminu przedawnienia, w okolicznościach niniejszej sprawy, nie rozpoczął się, gdyż powodów i pozwanego nadal łączy Umowa kredytowa.
Z tych względów zarzut pozwanego Banku, dotyczący przedawnienia zgłoszonych przez powodów roszczeń, należy uznać za całkowicie niezasadny.
Po modyfikacji powództwa zgłoszonej pismem z dnia 20 maja 2020 r. (data prezentaty) powodowie ostatecznie domagali się ustalenia nieistnienia lub nieważności Umowy oraz zasądzenia od pozwanego na rzecz powodów łącznie kwot 102 604,14 zł oraz 54 300,61 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty. Ewentualnie, domagali się ustalenia nieważności lub bezskuteczności niektórych postanowień Umowy kredytu - § 1 pkt 14 COU, § 4 ust. 1 COU, § 4 ust. 2 COU, § 4 ust. 3 COU, § 10 ( 1) ust. 1 COU, § 10 ( 1) ust. 2 COU, § 11 ust. 1 COU, § 11 ust. 2 COU, § 14 ust. 4 zdanie 2 COU, § 16 ust. 1 COU, § 22 ust. 2 COU, § 23 ust. 1 COU, § 32 ust. 1 COU, § 36 ust. 1 COU, § 2 ust. 1 CSU, § 2 ust. 8 CSU, § 2 ust. 10 CSU, § 2 ust. 11 CSU, § 3 ust. 1 CSU, § 3 ust. 1 pkt 3 CSU, § 11 ust. 2 pkt 1 CSU, oraz ustalenia, że uzgodniony między stronami kurs spłaty rat kapitałowo-odsetkowych to – umówiony pomiędzy stronami w dacie zawarcia Umowy kredytu, tj. 22 lipca 2008 r. i zastosowany do wypłaty kredytu – kurs CHF w wysokości 1,9389 PLN/CHF oraz zasądzenie z tego tytułu na rzecz powodów łącznie zwrotu części wszystkich nienależnie nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych w wysokości 124 074,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia niniejszego pozwu do dnia zapłaty. Ewentualnie, wnieśli o ustalenie bezskuteczności lub nieważności postanowień Umowy kredytu oraz ustalenie, iż Umowa kredytu jest umową kredytu złotowego oprocentowanego zgodnie z § 6 COU oraz zasądzenie z tego tytułu zwrotu części wszystkich nienależnie nadpłaconych rat kapitałowo-odsetkowych w wysokości 124 074,75 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty. Ewentualnie, wnieśli o unieważnienie Umowy na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. Nr 171, poz. 1206) i zasądzenie z tego tytułu kwot 102 604,14 zł oraz 54 300,61 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia złożenia pozwu do dnia zapłaty.
Przechodząc do oceny zgłoszonego powództwa o ustalenie, wskazać należy na podstawę prawną dochodzonego przez powodów roszczenia, a więc art. 189 k.p.c. Stosownie do wymienionego przepisu powód może żądać ustalenia przez Sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 6 k.c. strona powodowa powinna wykazać istnienie po jej stronie interesu prawnego. Sąd z urzędu bada interes prawny będący materialno-prawną przesłanką powództwa o ustalenie, a ustalenie jego braku skutkuje oddaleniem powództwa wprost bez analizy żądania strony powodowej.
Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. występuje wówczas, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa; niepewność ta powinna być obiektywna, tj. zachodzić według rozumnej oceny sytuacji, a nie tylko subiektywna, tj. według odczucia powoda. Interes ten należy rozumieć jako potrzebę wprowadzenia jasności co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego – w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda (wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 1987 r., sygn. akt III CRN 57/87, OSNPG 1987, Nr 7, poz. 27). Skuteczne powołanie się na interes prawny wymaga wykazania, że oczekiwane rozstrzygnięcie wywoła takie skutki w stosunkach między stronami, w następstwie których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie i tym samym wyeliminowane zostanie ryzyko naruszenia w przyszłości praw powoda. W przypadku, gdy dojdzie już do naruszenia prawa, w związku z którym stronie służy dalej idące roszczenie np. o świadczenie (danie, czynienie, zaniechanie lub znoszenie), wyłączona jest możliwość skutecznego wystąpienia z powództwem o ustalenie, skoro sfera podlegająca ochronie jest w takiej sytuacji szersza, a rozstrzygnięcie o różnicy zdań w stanowiskach stron nabiera charakteru przesłankowego. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca 2002 r. (sygn. akt II CKN 919/99, LEX nr 54376), które Sąd Okręgowy w całości podziela.
Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, należało przyjąć, iż – wbrew zarzutowi strony pozwanej – strona powodowa ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie, oceniając interes prawny w powództwie o ustalenie, szczególną uwagę zwrócić należy na fakt, iż powodów oraz pozwany Bank w dalszym ciągu łączy Umowa kredytowa, jak również braku spłaty całości zadłużenia wygenerowanego w oparciu o zawartą między stronami Umowę. W tej sytuacji nie sposób jest przyjąć, że powodom służy dalej idące roszczenie, w szczególności o przyszłe należności przysługujące Bankowi, które mogliby oni uiścić na podstawie nieważnej w ich ocenie Umowy. Można rozważać, czy skoro powodowie spłacali kredyt w wysokości podawanej przez Bank, to czy istnieje jakakolwiek niepewność jego sytuacji prawnej zważywszy na pogląd zaprezentowany w cytowanym wyżej wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 marca 2015 r. (sygn. IV CSK 362/14). Biorąc pod uwagę podnoszone przez stronę powodową twierdzenia o abuzywności postanowień dotyczących waloryzacji (denominacji) zawartych w Umowie oraz nieważności Umowy, uznać należy, że niepewność sytuacji prawnej powodów została wykazana w sposób uzasadniający rozpoznanie sprawy merytorycznie w zakresie powództwa o ustalenie.
W ocenie Sądu, nie ma jednak racji strona powodowa, iż Umowa łącząca strony jest nieważna.
Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.c. czynność sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż w miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.
Istotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia sprawy jest również wskazanie przepisów regulujących umowę kredytu bankowego, tj. art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej: prawo bankowe). Zgodnie z art. 69 ust. 1 prawa bankowego, w brzmieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 wskazanego przepisu, umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.
W treści art. 69 ust. 2 prawa bankowego wskazano zatem, jakie niezbędne postanowienia powinny być zawsze ujawnione w umowie bankowej. Nie wszystkie z tych elementów stanowią essentialia negotii umowy kredytowej. Elementów konstrukcyjnych tej umowy poszukiwać należy w art. 69 ust. 1 Prawa bankowego.
W ocenie Sądu przedmiotowa Umowa zgodna jest z art. 69 ustawy prawo bankowe i spełnia wszystkie wymogi zawarte w przytoczonym artykule, nie jest próbą obejścia przepisów prawa bankowego, jak również nie wypacza natury umowy kredytu. W Umowie kwotę kredytu ustalono na 177 076,91 CHF (§ 2 ust. 1 CSU, k. 73, 203) Zdaniem Sądu odpowiadają prawu również postanowienia Umowy odnoszące się do oprocentowania kredytu, w tym wysokość oprocentowania kredytu (§ 2 ust. 8 CSU, k. 73v, 204). Umowa (Część Ogólna Umowy) przewidywała też okoliczności, w jakich może dojść do zmiany oprocentowania oraz sposoby jakimi kredytobiorca o tej zmianie zostanie poinformowany (Rozdział 3 COU, k. 76-76v, 209-210). Zauważyć też należy, że w dacie podpisania Umowy przepisy prawa bankowego nie przewidywały obowiązku zawarcia w umowie postanowień określających mechanizm tworzenia tabel kursowych, kursów walut, czy też umożliwiających stronie wpływanie na ww. elementy. Zawarcia w umowie takich postanowień nie domagali się również powodowie.
Umowa kredytu waloryzowanego mieści się w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353 1 k.c. w zw. z art. 69 ustawy Prawo bankowe). Umowa ta nie jest zatem sprzeczna z art. 358 1 § 2 k.c. wedle którego strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Natomiast § 3 tego przepisu stanowi podstawę sądowej waloryzacji świadczeń. Należy wyjaśnić, że przepis art. 69 prawa bankowego nie należy do przepisów określających w sposób sztywny wysokości świadczenia pieniężnego, w szczególności świadczenia kredytobiorcy, tj. kwoty kredytu, którą powinien zwrócić w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy kredytu. Z tego względu waloryzacja umowna tego świadczenia była dopuszczalna na podstawie art. 358 1 § 2 k.c. Przyjęcie za miernik waloryzacji waluty obcej nie stanowiło również naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów ani zasad współżycia społecznego. Waloryzacja umowna przy zastosowaniu jako jej miernika waluty obcej wyraża się w tym, że kredytobiorca zwraca kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej. Suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu może mieć bowiem inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej. Innymi słowy, kredytobiorca może być zobowiązany do zwrotu bankowi sumy pierwotnie wykorzystanego kredytu (w chwili wykonania umowy przez bank), ale taka wykorzystana suma (w całości lub części) może mieć inną (wyższą) wartość rynkową w okresie spłaty kredytu. Tym samym należy zaznaczyć, że zasada nominalizmu zawarta w artykule 358 1 k.c., znajduje rozszerzenie w ustępie 2 wspomnianego artykułu, umożliwiającego waloryzację w drodze umowy (wyrok Sądu Najwyższy z 22 stycznia 2016 r., sygn. akt I CSK 1049/14).
Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2015 r. (sygn. V CSK 445/14, Lex nr 1751291), który to pogląd Sąd Okręgowy podziela i odnosi do przedmiotowej sprawy, potwierdził, że dopuszczalne jest ułożenie stosunku prawnego w taki sposób, że strony ustalą w umowie inną walutę zobowiązania i inną walutę wykonania zobowiązania. Wspomniany powyżej art. 69 Prawa bankowego statuuje, że waluty samego kredytu oraz waluta jego spłaty nie muszą być tożsame. Tym samym, dopuszczalne jest tworzenie umów realizujących essentialia negotii umowy kredytu przy założeniu spłaty wierzytelności w walucie obcej.
Biorący kredyt, zwłaszcza długoterminowy z przeliczeniem zobowiązań okresowych (rat spłacanego kredytu) według umówionej waluty (klauzula walutowa) ponosi ryzyko polegające albo na płaceniu mniejszych rat w walucie kredytu, albo większych, niż to wynika z obliczenia w tej walucie, gdyż na wysokość każdej raty miesięcznej wpływa wartość kursowa waluty kredytu w stosunku do waloryzacji tego kredytu (wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2012 r., sygn. akt II CSK 429/11, Legalis nr 526856). Podkreślenia wymaga więc okoliczność, że istotną konsekwencją umowy kredytu jest brak pewności w zakresie ostatecznego całkowitego jego kosztu zarówno ze strony banku, jak i kredytobiorcy. Dotyczy to także kredytów wyrażonych w PLN, niewaloryzowanych do waluty obcej, szczególnie w przypadku zastosowania zmiennego oprocentowania kredytu, zależnego od szeregu czynników, na które kredytobiorca także nie ma wpływu. W przypadku wzrostu oprocentowania w okresie kredytowania, tak samo jak w przypadku zmian na rynku walutowym, które mogą dotykać CHF, kwota wierzytelności wobec banku może ulegać zmianie, jednak nawet wówczas będzie to jedno i to samo zobowiązanie z tego samego tytułu, bez cech innych stosunków zobowiązaniowych. Zjawisko to nie stanowi naruszenia ustawy Prawo bankowe, ani Kodeksu cywilnego w zakresie prawa zobowiązań. Brak ekwiwalentności świadczeń jest więc pozorny, z uwagi na konieczność zachowania wzajemnej wartości waluty PLN i CHF. Nie można oczekiwać od banku (który, jako spółka prawa handlowego, prowadzi nastawioną na zysk działalność gospodarczą) udzielania kredytów bez umożliwienia mu osiągnięcia korzyści z umowy kredytu, bo tylko wówczas nie dochodziłoby do rozbieżności pomiędzy udzielonym kredytem, a zobowiązaniem do zwrotu wykorzystanego kredytu. Kredytobiorca, niedysponujący własnymi środkami pieniężnymi w stopniu wystraczającym, korzysta z finansowego wsparcia ze strony banku, dla którego umowa kredytu jest źródłem przychodu, tym samym dochodzi do naruszenia równowagi między stroną konsumencką a spółką prawa bankowego. Nie jest to jednak równoznaczne z nieważnością umowy kredytu, ponieważ wykorzystanie mechanizmu waloryzacji nie narusza natury kredytu, gdyż zapewnia kredytodawcy zarobek w zamian za udzielenie kredytu.
W sprawie bezsporne jest, że powodowie zawarli przedmiotową Umowę jako konsumenci w rozumieniu art. 22 1 k.c., bowiem środki uzyskane na podstawie spornego kredytu zostały przeznaczone na spłatę zaciągniętych wcześniej zobowiązań kredytowych oraz finansowanie wykończenia domu. Zgodnie z przywołanym przepisem, konsumentem można być wyłącznie w zakresie czynności prawnych niezwiązanych bezpośrednio z własną działalnością gospodarczą lub zawodową. Decyduje więc brak związku danej czynności z wymienioną działalnością, a nie to, czy taka działalność jest w ogóle prowadzona przez osobę dokonującą czynności prawnej. Do uznania, że mamy do czynienia z konsumentem, wystarczy brak bezpośredniego związku czynności z działalnością gospodarczą lub zawodową; istnienie pośredniego związku nie wyklucza zatem uznania danej osoby za konsumenta (K. Osajda (red.), P. Miklaszewicz, Kodeks cywilny, Komentarz, wyd. 20, 2018, Legalis).
Zawarcie umowy jako konsument nie oznacza jednak „gwarancji satysfakcji”, tj. że umowa – w szczególności taka, która wiąże się z ryzykiem i uzależniona jest od czynników zewnętrznych, niezależnych od stron – będzie ostatecznie zawsze dla konsumenta korzystna. Jak wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2016 r. (sygn. III C 275/15, Mon.Pr.Bank. 2016 nr 10, str. 3) „działanie Państwa w zakresie ochrony konsumentów winno bowiem ograniczać się do ochrony przed działaniami podstępnymi bądź nieuczciwymi, nie mogą oni natomiast oczekiwać, że państwo ochroni ich przed wszelkimi negatywnymi konsekwencjami podejmowanych przez nich decyzji gospodarczych”, który to pogląd Sąd w tym składzie w pełni podziela. Podkreślić należy, że zawarcie umowy w charakterze konsumenta nie oznacza zwolnienia konsumenta z obowiązku dokonania przy zawieraniu umowy oceny rozmiaru zaciąganego zobowiązania i związanych z nim ryzyk. Jednocześnie żadne przepisy nie zabraniają konsumentom zawierania umów wiążących się z ryzykiem, jeżeli są oni gotowi je ponieść. Od konsumenta, należycie dbającego o własne interesy, należy oczekiwać aktywności i dążenia do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości czy wszelkich niezrozumiałych kwestii szczególnie w kontekście umowy, która stanowi dla niego zobowiązanie. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 5 października 2016 r. „w relacjach cywilnoprawnych nie jest dopuszczalne faworyzowanie żadnej ze stron, choćby była konsumentem, kosztem praw profesjonalisty. Trzeba też uwzględnić stale podnoszący się poziom wykształcenia, wiedzy, doświadczenia i świadomości prawnej ogółu społeczeństwa, w tym konsumentów, coraz lepiej przygotowanych do asertywnego uczestnictwa w obrocie prawnym” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 5 października 2016 r., sygn. I ACa 47/16, Legalis nr 1533035). W ocenie Sądu, nie ma podstaw do przyznania stronie powodowej uprzywilejowanej pozycji, w której powodowie w niniejszej sprawie byliby zwolnieni z obowiązku przejawiania jakiejkolwiek staranności przy dokonywaniu oceny treści zawieranej umowy i od odpowiedzialności za jej skutki.
Oceny wymaga więc czy przed zawarciem przedmiotowej Umowy powodowie zostali w sposób należyty poinformowani o treści umowy o kredyt hipoteczny denominowany do waluty obcej i związanych z jej zawarciem ryzykach.
Powodom zależało przede wszystkim na uzyskaniu środków pozwalających im na zakup nieruchomości. W toku poszukiwania najlepszej oferty kredytowej okazało się, że najkorzystniejsze parametry kredytowe posiadał ówcześnie kredyt waloryzowany kursem waluty CHF. Na tę ofertę właśnie finalnie zdecydowali się powodowie. Co istotne, przed podpisaniem spornej Umowy powodowie zapoznali się z jej treścią, a na wszelkie ich pytania odpowiedzi udzielali pracownicy pozwanego Banku.
Mając powyższe na uwadze oraz uwzględniając treść załączonych do akt sprawy dokumentów – przede wszystkim spornej Umowy (w szczególności § 11 ust. 2 CSU), Sąd doszedł do przekonania, że powodowie zostali w sposób należyty poinformowani m.in. o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu hipotecznego denominowanego kursem waluty obcej, a przede wszystkim o ryzyku kursowym i tabelach kursowych.
Strona powodowa nie wykazała więc, aby pozwany Bank nie wypełnił względem powodów ciążącego na nim obowiązku informacyjnego. W ocenie Sądu kredytobiorcy posiadali pełną i niezbędną wiedzę na temat spłaty rat kredytu oraz świadomość istnienia kursu walutowego, jego wahań i tabel kursowych. Zostali poinformowani, iż uruchomienie kredytu i spłata rat kredytowych następuje według kursu kupna i sprzedaży waluty obcej, do której waloryzowany jest kredyt.
Podnoszone przez stronę powodową zarzuty dotyczące umowy o kredyt hipoteczny denominowany do waluty CHF wynikają, zdaniem Sądu, ze wzrostu kursu franka szwajcarskiego, na który pozwany Bank nie miał żadnego wpływu i z którego to wzrostu nie odniósł żadnej korzyści. Wzrost kursu CHF wynikał bowiem z działań Centralnego Banku Szwajcarii, który w 2011 r. i 2015 r. doprowadził do uwolnienia sztywnego kursu CHF do innych walut. Zmiany kursu waluty, obiektywnie niekorzystna dla kredytobiorców, nie mogą stanowić podstawy do stwierdzenia, że zawarte przez kredytobiorców umowy są nieważne.
Uznać również należy, iż dopuszczalne było zawarcie z bankiem umowy o kredyt waloryzowany do waluty obcej. Przedmiotowa Umowa nie może być zatem uznana za bezwzględnie nieważną czy nieistniejącą w związku z art. 58 k.c., gdyż nie narusza przepisów prawa, ani nie zmierza do obejścia ustawy, jak również nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. W konsekwencji, dochodzonych przez powodów kwot nie sposób było traktować, jako świadczeń nienależnych.
Wobec nieuwzględnienia roszczeń głównych pozwu – o ustalenie i o zapłatę, rozważyć należało zasadność pierwszego roszczenia ewentualnego pozwu – o ustalenie i o zapłatę, opartego o bezskuteczność niektórych zapisów spornej Umowy z uwagi na ich abuzywność, a mianowicie § 1 pkt 14 COU zawierającego definicję Tabeli kursów, § 4 ust. 1 COU określającego zasady wypłaty kredytu, § 4 ust. 2 COU określającego zasady wypłaty kredytu, § 4 ust. 3 COU określającego zasady wypłaty kredytu, § 10 ( 1) ust. 1 COU określającego zasady obliczania stopy procentowej, § 10 ( 1) ust. 2 COU określającego zasady obliczania stopy procentowej, § 11 ust. 1 COU ustalającego zasadę pobierania prowizji i opłat bankowych, § 11 ust. 2 COU określającego zasady obliczania wysokości prowizji i opłat, § 14 ust. 4 zdanie 2 COU ustalającego zasady obliczania szacunkowego całkowitego kosztu kredytu, § 16 ust. 1 COU określającego zasady płatności prowizji za udzielenie kredytu, § 22 ust. 2 COU określającego zasady pobierania środków z tytułu spłaty kredytu, § 23 ust. 1 COU ustalającego obowiązek zawiadamiania kredytobiorcy o wysokości należnych rat spłaty kredytu, § 32 ust. 1 COU ustalającego zasady obliczania wysokości zaległych płatności, § 36 ust. 1 COU ustalającego zasady spłaty zadłużenia przeterminowanego i odsetek, § 2 ust. 1 CSU określającego kwotę udzielonego kredytu, § 2 ust. 8 CSU ustalającego wysokość oprocentowania, § 2 ust. 10 CSU ustalającego wysokość rocznej stopy procentowej, § 2 ust. 11 CSU ustalającego wysokość rocznej stopy procentowej dla zadłużenia przeterminowanego, § 3 ust. 1 CSU ustalającego wysokość szacunkowego całkowitego kosztu kredytu, § 3 ust. 1 pkt 3 CSU ustalającego wysokość odsetek koniecznych do uiszczenia, § 11 ust. 2 pkt 1 CSU zawierającego oświadczenie kredytobiorców o ryzyku.
Uznanie kwestionowanych przez stronę powodową postanowień za abuzywne wymaga natomiast subsumpcji przepisu art. 385 1 § 1 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Paragraf 2 powołanego przepisu wskazuje, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Z kolei paragraf 3 wskazanego artykułu definiuje nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy jako te, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z § 4 powołanego przepisu ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje.
Zakres zastosowania przytoczonej regulacji art. 385 1 k.c. sprowadza się do umów zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. Dotyczy on jedynie postanowień innych niż określające główne świadczenia stron, nieuzgodnionych z konsumentem indywidualnie. Ponadto przesłankami uznania postanowień umownych jest taka ich treść, która kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Należy wobec tego zbadać umowę wiążącą strony w aspekcie wszystkich powołanych przesłanek.
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie należy zastosować tzw. kontrolę incydentalną, tj. zbadanie spornych postanowień pod kątem tego, czy wypełniły one znamiona przewidziane w art. 385 1 § 1 k.c.
W ocenie Sądu strona powodowa nie podołała wykazaniu abuzywności ww. postanowień Umowy, o czym szerzej w dalszej części uzasadnienia.
Zdaniem Sądu niedopuszczalne jest uproszczenie rozpoznania niniejszej sprawy poprzez odwołanie się do prejudycjalnego charakteru wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Tym samym dotychczasowe orzecznictwo nie ma decydującego wpływu na interpretację sprawy, albowiem każdorazowo Sąd obowiązany jest do dokonania całościowej oceny materiału dowodowego w celu ustalenia wiążącej strony treści stosunku prawnego. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 grudnia 2003 r. (sygn. akt III CZP 95/03, Legalis nr 60309), kontrola dokonywana w trybie przepisów art. 479 36 -479 45 k.p.c. dotyczy nie analizy konkretnego stosunku zobowiązaniowego, lecz abstrakcyjnie rozumianej treści normatywnej wzorca umownego (niezależnie od tego nawet, czy znalazł on zastosowanie w następstwie zawarcia umowy), tj. na kontroli wzorca jako takiego, w oderwaniu od konkretnej umowy, której wzorzec dotyczy.
Rozszerzona prawomocność wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone, stosownie do obecnie dominującej linii orzeczniczej, o której mowa w art. 479 43 k.p.c., pod względem podmiotowym działa na rzecz wszystkich osób trzecich, ale wyłącznie przeciw pozwanemu przedsiębiorcy. Oznacza to, że omawiany wyrok od chwili wpisania uznanego niedozwolonego postanowienia wzorca umowy do rejestru prowadzonego przez Prezesa Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów działa na rzecz wszystkich (strony powodowej i wszystkich osób trzecich), ale tylko przeciwko konkretnemu pozwanemu przedsiębiorcy (por. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r., sygn. III CZP 17/15, MoP 2016 nr 2, str. 59). Regulacja dotycząca rozszerzonej prawomocności wyroku Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumenta ma jednak to ograniczone znaczenie, że dotyczy wyłącznie postanowień objętych wzorcami umownymi, będących przedmiotem kontroli abstrakcyjnej (ogólne warunki umów, regulaminy), nie dotyczy zaś postanowień umów zawartych indywidualnie pomiędzy stronami. Sąd, w sytuacji ustalenia niedozwolonego charakteru postanowienia umownego powinien dokonać oceny skutków abuzywności klauzuli waloryzacyjnej, a w szczególności jej wpływu na wysokość świadczeń spełnionych przez powodów na rzecz pozwanego przy zastosowaniu niedozwolonego postanowienia (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 24 października 2018 r., sygn. I ACa 324/18, niepubl.).
Postanowienia umowy kredytu, które łączą strony postępowania ustalone zostały w oparciu o preferencje powodów (konsumentów), zgłoszone we wniosku o udzielenie kredytu. Ostatecznie sama treść Umowy, z wyjątkiem postanowień odzwierciedlających dane zawarte we wniosku kredytowym, nie była indywidualnie uzgadniana co do końcowego słownego brzmienia, lecz na kształt ostatecznie przyjętego wariantu tej Umowy i w ogóle na decyzję o jej zawarciu decydujący wpływ mieli powodowie, o czym w dalszej części uzasadnienia.
W judykaturze istnieje spór co do przyjęcia czy klauzule waloryzacyjne regulują świadczenie główne, czy też nie.
Zdaniem Sądu regulacje umowne związane z waloryzacją kredytu dotyczą głównych świadczeń stron. Co prawda ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez sformułowanie „główne świadczenia stron”, wskazane w art. 385 1 § 1 k.c., ale niewątpliwie są to takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Pojęcie to z pewnością należy interpretować w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. Strona powodowa kwestionowała zapisy przedmiotowej umowy dotyczące waloryzacji, a zatem sposobu przeliczenia udzielonego kredytu i rozliczenia części wpłat dokonywanych przez powodów na rzecz pozwanego tytułem spłaty zaciągniętego zobowiązania. Pojęcie „głównych świadczeń stron” w odniesieniu do umowy należy rozpatrywać w kontekście art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, zawierającego essentialia negotii umowy kredytu. Analizując kwestionowane przez powodów postanowienia umowne stwierdzić należy, że miały one wpływ na wysokość kredytu oraz wysokość poszczególnych rat. Stanowiły częściowo klauzulę waloryzacyjną, która wprost oddziałuje na wysokość świadczenia głównego stron. Z uwagi na powyższe, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła podstawowa przesłanka wynikająca z art. 385 1 § 1 k.c. Kwestionowane postanowienia określały bowiem główne świadczenia stron, a strona powodowa nie wykazała, aby zostały one sformułowane w sposób niejednoznaczny. Omawiane regulacje odwołują się wprost do kursu kupna lub sprzedaży waluty obowiązującego w pozwanym Banku w chwili wypłaty lub spłaty kredytu. Wskazać również należy, że kredytujący Bank de facto nie miał technicznej możliwości wykonania Umowy w inny sposób niż w oparciu o własne tabele kursów. Zdaniem Sądu treść tych postanowień nie budzi też wątpliwości.
Przyjmując nawet, że postanowienia te – jako dotyczące głównych świadczeń stron – nie zostały określone w sposób jednoznaczny, ewentualnie, że regulacje dotyczące waloryzacji nie regulują głównych świadczeń stron, to żądanie pozwu również nie zasługiwało na uwzględnienie.
W przedmiotowej sprawie należy zwrócić uwagę na realia zawierania umów w sprawach takich jak niniejsza, polegające na tym, że z jednej strony bank posiada pewną paletę produktów finansowych do wyboru i uzgodnienia, zaś z drugiej strony konsument zgłasza swoje konkretne potrzeby najpierw w drodze ustnej, a po dopasowaniu konkretnego instrumentu do jego potrzeb – w drodze wniosku o udzielenie kredytu.
Niewątpliwie, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że powodowie chcieli skonsolidować wcześniej zaciągnięte zobowiązania kredytowe i sfinansować wykończenie domu i poszukiwali produktu finansowego (kredytu), który zapewniłby uzyskanie potrzebnej im kwoty, przy jednocześnie możliwie najniższych kosztach uzyskania kredytu. W rezultacie zgłoszone przez nich potrzeby wywołały reakcję Banku w postaci przedstawienia najlepszej oferty, która realizowała zgłoszone potrzeby. Po otrzymaniu satysfakcjonującej oferty przyszli kredytobiorcy de facto nie pretendowali nawet do ingerencji w treść postanowień. Trudno natomiast podważyć fakt, że mimo braku prób wpływania na kształt Umowy, mieli prawo to zrobić. Jakkolwiek powodowie w okolicznościach niniejszej sprawy w zasadzie nie wywierali wpływu na konkretne brzmienie kwestionowanych postanowień końcowej Umowy, to należy zauważyć, że kształt zaproponowanych warunków umownych był zdeterminowany ich potrzebami świadomie przez nich zgłoszonymi. Ponadto strona powodowa nie podnosiła twierdzeń jakoby poszczególne zapisy Umowy były dla powodów nieodpowiednie w momencie zawierania Umowy. Należy zaznaczyć, że wskazane okoliczności nie obalają wprawdzie przesłanki nieuzgodnienia indywidualnego kwestionowanych postanowień z konsumentem, ale mają zdecydowany wpływ na ocenę zaistnienia dalszych przesłanek, o których mowa w przepisie art. 385 1 k.p.c. (rażącego naruszenia interesu konsumenta i sprzeczności dobrymi obyczajami).
W odniesieniu do przesłanek sprzeczności postanowień z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta, a także naruszenia zasad współżycia społecznego Sąd uznał, że strona powodowa nie wykazała spełnienia tychże przesłanek w niniejszym postępowaniu, co do żadnej ze spornych klauzul.
Jak podnosi się w doktrynie i orzecznictwie „dobre obyczaje” są w zasadzie odpowiednikiem „zasad współżycia społecznego”. Zgodnie z utrwaloną judykaturą do zasad tych zalicza się reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością, aprobowanymi społecznie zasadami. W rozumieniu art. 385 1 § 1 k.c. „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku, zaś „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku zobowiązaniowym. Rażące naruszenie należy interpretować jako znaczne odbieganie przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków. Naruszenie interesów konsumenta ma być niewątpliwe, bezsporne i nacechowane znacznym ujemnym ładunkiem (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., sygn. I CK 832/04, Biul. SN 2005 nr 11).
Wskazane w tym przepisie formuły prawne, służą do oceny tego, czy standardowe klauzule umowne zawarte we wzorcu umownym przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., sygn. I CK 832/2004, Biul. SN 2005/11/13). Nie jest zatem wystarczające ustalenie nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy (sprzeczność z dobrymi obyczajami), lecz konieczne jest stwierdzenie prawnie relewantnego znaczenia tej nierównowagi (rażące naruszenie interesów konsumenta).
W kontekście stosunków prawnych łączących bank z jego klientami (stosunków umownych o charakterze ekonomicznym) przyjąć należy, że zasady współżycia społecznego wymagają od stron tych stosunków uczciwości (uczciwego obrotu) oraz lojalności. P. K. i J. K. złożyli wniosek kredytowy, zostali zapoznani z ryzykiem kursowym i zaakceptowali zasady funkcjonowania kredytu denominowanego (waloryzowanego). W takiej sytuacji brak jest podstaw dla twierdzenia, że Umowa, którą zawarli narusza zasady współżycia społecznego czy też dobre obyczaje.
Strona powodowa nie wykazała również, by kurs CHF z tabeli kursowej pozwanego Banku był ustalony dowolnie, a w szczególności z rażącym pokrzywdzeniem interesów kredytobiorców. Sąd zważył, że ustawodawca nie sprecyzował stopnia szczegółowości postanowień przewidujących sposób i termin ustalania przez bank kursu wymiany walut, na podstawie którego obliczane są raty kapitałowo-odsetkowe. Zdaniem Sądu, sporne postanowienia zostały też sformułowane na tyle precyzyjnie, na ile pozwala na to materia, której one dotyczą.
Biegły sądowy P. G. w dopuszczonej przez Sąd w niniejszej sprawie opinii wskazał, że w przypadku przeliczenia spłat w walucie według kursu średniego NBP z dnia transakcji łączna wartość spłat w walucie stanowiła 193 849,55 zł natomiast łączna kwota wszystkich spłat (PLN oraz CHF) wyniosła 352 208,74 zł. Stwierdził także, że w przypadku porównania wysokości rat faktycznie zapłaconych z ratami należnymi kredytu złotówkowego oprocentowanego stawką WIBOR + średnia marża Banków przy założeniu przeliczenia spłat w walucie według kursu średniego NBP różnica wyniosła odpowiednio 78 069,93 zł. Zauważył również, że w przypadku braku przeliczenia spłat w walucie obcej CHF różnica pomiędzy spłatami wyniosła odpowiednio -115 779,62 zł (niedopłata) oraz 53 723,09 CHF (nadpłata) (opinia biegłego sądowego do spraw bankowości uniwersalnej P. G. – k. 595-610).
W ocenie Sądu zastosowany przez pozwany bank kurs CHF/PLN pochodzący z Tabeli Kursów Walut Obcych pozwanego Banku nie odbiegał w sposób istotny od kursów rynkowych, tym samym nie można uznać, że doszło do rażącego pokrzywdzenia interesów kredytobiorców.
Nie sposób także zaaprobować sformułowanego przez powodów zarzutu abuzywności zapisów umownych dotyczących oprocentowania i prowizji – która de facto w sprawie niniejszej, za czynność zawarcia spornej Umowy, nie została naliczona i pobrana. Są one bowiem wynagrodzeniem należnym bankowi, jako ekwiwalent za przyznanie i wypłacenie kwoty kredytu. Przy kredycie denominowanym do waluty obcej, w tym do CHF, kwestię tę należy traktować tak jak udostępnienie kapitału w walucie obcej. Skoro bank waloryzuje kwotę przyznanego kredytu do waluty obcej i ponosi z tego tytułu wszystkie z tym związane ryzyka a także musi sprostać wynikającym z tego tytułu obostrzeniom (np. wynikające z tzw. „dyrektywy S” i kolejnym jej mutacjom), to ekwiwalentem udostępnienia przez bank kapitału wyrażonego (denominowanego) w walucie obcej jest po stronie kredytobiorcy zobowiązanie do spłaty odsetek wyliczonych z uwzględnieniem tzw. stawki LIBOR odzwierciedlającej koszt pozyskania przez bank kapitału w tejże walucie obcej, która jest znacząco niższa niż analogiczna stawka określająca pozyskanie kapitału w PLN (tzw. stawka WIBOR). Kwestia kształtowania się kursów waluty obcej jest poza możliwością odziaływania przez którąkolwiek ze stron umowy a zatem jest indyferentna dla oceny ekwiwalentności świadczeń. Nadto oceny dla potrzeb określenia sankcji przywoływanej przez powodów należy dokonywać ex tunc, tj. winna być ona dokonywana na moment zawierania Umowy kredytowej. Późniejsze wahania kursów waluty, do której odnosiła się omawiana Umowa kredytu waloryzowanego są bez wpływu na ocenę ekwiwalentności świadczeń umownych stron z chwili zawierania umowy.
Niemniej jednak wskazać należy, że już pobieżna lektura Umowy pozwala na stwierdzenie, że Bank w sposób wystarczający i zdaniem Sądu uprawniony określił warunki kształtowania i zmian oprocentowania. Niewątpliwie stawka referencyjna (...) SA jest skorelowana z publikowaną stawką LIBOR na stronie informacyjnej (...) a więc zmiana wysokości stawki referencyjnej powoduje zmianę wysokości oprocentowania kredytu o taką samą liczbę punktów procentowych.
Zdaniem Sądu odpowiadają prawu postanowienia Umowy odnoszące się do oprocentowania kredytu i jego zmiany. Z całą pewnością to czynniki ekonomiczne wyznaczały kompetencje Banku do zmiany oprocentowania, a więc nie było to dobrowolne działanie pozwanego. Okoliczności mające wpływ na zmianę oprocentowania były więc uzasadnione wobec niemożliwych do przewidzenia czynników makroekonomicznych.
Mając powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, strona powodowa nie wykazała, aby interes powodów jako konsumentów w omawianym stosunku zobowiązaniowym został w jakikolwiek sposób naruszony.
O rażącym naruszeniu interesów konsumenta można mówić wtedy, gdy dochodzi do istotnej oraz nieusprawiedliwionej dysproporcji praw i obowiązków na niekorzyść konsumenta. Rażące naruszenie należy interpretować jako znaczne odbieganie przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków. Naruszenie interesów konsumenta ma być niewątpliwe, bezsporne i nacechowane znacznym ujemnym ładunkiem (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., sygn. I CK 832/04, Legalis nr 71468).
W chwili zawierania Umowy powodowie wiedzieli o tym, że kredyt jest waloryzowany do waluty obcej, mieli wiedzę w zakresie postanowień dotyczących ryzyka walutowego, oprocentowania, zabezpieczenia kredytu i początkowo odnosili wymierne korzyści z wyboru tego rodzaju instrumentu finansowego.
Żądanie powodów, zdaniem Sądu, jest również sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, tj. zasadą uczciwego postępowania w obrocie gospodarczym, równego traktowania kontrahentów czy lojalności. Gdyby bowiem roszczenie strony powodowej zostało uwzględnione, a pozwany Bank zobowiązany zostałby do zapłaty dochodzonej przez powodów kwoty, pomimo że zrealizowali oni cel Umowy, tj. przez wiele lat korzystali z udostępnionego im kapitału, to stanowiłoby to naruszenie praw osób, które w tym samym okresie planowały zaciągnięcie kredytu, jednak z uwagi na ryzyko związane z kredytem denominowanym nie zdecydowały się na jego zawarcie i zaciągnęły kredyt złotówkowy, który w tym czasie był znacznie mniej korzystny finansowo.
Mając powyższe na uwadze stwierdzić należało, że pierwsze z roszczeń ewentualnych pozwu – o ustalenie i o zapłatę, nie mogło zostać uwzględnione tym bardziej, iż postulowana przez powodów w tymże roszczeniu konstrukcja Umowy zakładająca ustalanie wysokości rat kapitałowo-odsetkowych w oparciu o kurs wypłaty kredytu w wysokości 1,9389 PLN/CHF nie mogła zostać zaaprobowana. Byłaby ona bowiem sprzeczna z konstrukcją Umowy de facto dobrowolnie zawartej pomiędzy stronami postępowania, którą to czynność poprzedzało zapoznanie się z treścią Umowy. W niej zaś były zawarte jasne i jednoznaczne regulacje określające, iż w przypadku wypłaty kredytu w walucie polskiej stosuje się kurs kupna dla dewiz obowiązujący w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego według aktualnej Tabeli kursów (§ 4 ust. 2 COU), zaś przy spłacie kredytu w złotych polskich zastosowanie znajdował kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązujący w (...) S.A. w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej Tabeli kursów (§ 22 ust. 2 pkt 1 COU). Oceniając żądanie przez pryzmat wcześniejszych rozważań należało stwierdzić, iż podobnie, jak roszczenia główne pozwu także pierwsze z żądań ewentualnych nie mogło przynieść zamierzonego przez powodów rezultatu.
Zdaniem Sądu, nie do zaakceptowania jest kolejne z roszczeń ewentualnych pozwu – zawierające koncepcję kredytu złotowego z oprocentowaniem LIBOR (de facto stosowanym przy ustalaniu stawki referencyjnej o której mowa w § 7 COU i znajdującej zastosowanie w § 6 ust. 1 COU). Przyjmując poddawane pod osąd roszczenie ewentualne lansowane przez stronę powodową nastąpiłaby niedopuszczalna zmiana przedmiotu świadczenia głównego. W takim przypadku doszłoby bowiem do zniekształcenia konstrukcji prawnej i ekonomicznej takiego typu kredytów z uwagi na zastosowanie nieadekwatnego wskaźnika oprocentowania. Kredyt złotówkowy podlega bowiem oprocentowaniu zmiennym wskaźnikiem WIBOR (plus stała marża banku), o którego wahaniach decydują inne czynniki, aniżeli czynniki w odniesieniu do wskaźnika LIBOR. Sąd nie ma też wątpliwości, że wybierając zadłużenie w walucie szwajcarskiej, powodowie świadomie chcieli skorzystać z niższego oprocentowania (LIBOR) w porównaniu z kredytem złotowym (gdzie obowiązywał WIBOR) i tym samym miesięcznie niższej raty kredytu. Modyfikacja treści Umowy jedynie poprzez wyeliminowanie klauzul uznanych za niedozwolone w sposób zaproponowany przez powodów nie może zyskać aprobaty. Proste wyeliminowanie zakwestionowanych klauzul doprowadziłoby do niedopuszczalnej zmiany pierwotnego charakteru stosunku prawnego, łączącego strony. Doszłoby de facto do zastąpienia kredytu denominowanego kursem waluty CHF, kredytem złotowym. Sąd podziela w tym zakresie pogląd wyrażony przez Sąd Apelacyjny w Łodzi w wyroku z dnia 29 marca 2017 r. (sygn. akt I ACa 1233/16, LEX nr 2287417 , iż „zmiana charakteru zobowiązania (z kredytu walutowego na kredyt stricte złotowy) musiałaby pociągać za sobą konsekwentnie zmianę stawki referencyjnej oprocentowania na stawkę WIBOR (znacznie mniej korzystną dla kredytobiorców), czyli indeks funkcjonujący dla obrotu złotowego przy giełdzie (...)”.
Tym samym, także to roszczenie ewentualne pozwu nie mogło zostać uwzględnione. Odnosząc się do zasadności ostatniego roszczenia ewentualnego sformułowanego przez powodów, to w ocenie sądu roszczenie to zawierało alternatywną podstawę żądania ustalenia nieważności spornej Umowy – art. 12 ust. 1 pkt 4) ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym. Sąd pragnie zauważyć, że w myśl przepisów tejże ustawy praktyka rynkowa stosowana przez przedsiębiorców wobec konsumentów jest nieuczciwa, jeżeli jest sprzeczna z dobrymi obyczajami i w istotny sposób zniekształca lub może zniekształcić zachowanie rynkowe przeciętnego konsumenta przed zawarciem umowy dotyczącej produktu, w trakcie jej zawierania lub po jej zawarciu. Za nieuczciwą praktykę rynkową uznaje się w szczególności praktykę rynkową wprowadzającą w błąd oraz agresywną praktykę rynkową, a także stosowanie sprzecznego z prawem kodeksu dobrych praktyk (art. 4 ust. 1 i 2). Przepis ten zawiera klauzulę generalną, natomiast poszczególne przykłady nieuczciwych praktyk rynkowych zawierają kolejne przepisy.
Przez dobre obyczaje należy w tym przypadku rozumieć, zdaniem Sądu, szczególną umiejętność, staranność zawodową, uczciwość działania oraz dobrą wiarę w relacji konsument – przedsiębiorca. Praktyką istotnie zniekształcającą zachowanie gospodarcze konsumenta jest takie działanie, które znacząco osłabia zdolność konsumenta do podjęcia decyzji w warunkach dostatecznej wiedzy i przez to powoduje, że konsument podejmuje decyzję dotyczącą określonej umowy, jakiej w innym przypadku by nie podjął.
W razie dokonania nieuczciwej praktyki rynkowej konsument, którego interes został zagrożony lub naruszony, może żądać m.in. naprawienia wyrządzonej szkody na zasadach ogólnych, w szczególności żądania unieważnienia umowy z obowiązkiem wzajemnego zwrotu świadczeń oraz zwrotu przez przedsiębiorcę kosztów związanych z nabyciem produktu (art. 12 ust. 1 pkt 4 ustawy o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym).
W ocenie Sądu zachowanie pozwanego podczas zawierania spornej Umowy z powodami nie stanowiło nieuczciwej praktyki rynkowej. Powodom w żaden sposób nie udało się bowiem wykazać, że sposób prezentacji przedmiotowego produktu finansowego był sprzeczny z dobrymi obyczajami. Na tę okoliczność powodowie nie przedstawili żadnych dowodów, poprzestając jedynie na własnych, subiektywnych twierdzeniach w tym zakresie, stojących w sprzeczności z postanowieniami zawartej przez nich Umowy. Powodom, którzy Umowę zawierali dobrowolnie, nie udało się również w żaden sposób wykazać winy pracowników Banku w ewentualnym niedostatecznym poinformowaniu ich jako klientów o istotnych cechach oferowanego produktu kredytowego.
Podkreślając jednocześnie, że przy ocenie zasadności żądania o ustalenie nieważności czy też nieistnienia spornej Umowy opartego na art. 12 ust. 1 pkt 4) ustawy z dnia 23 sierpnia 2007 r. aktualne pozostają wcześniejsze rozważania Sąd doszedł do przekonania, iż zarówno roszczenie główne pozwu o ustalenie oparte na art. 58 k.c., jak również roszczenie ewentualne bazujące na art. 12 ust. 1 pkt 4) ww. ustawy, jako bezzasadne nie mogły odnieść zamierzonego skutku.
Jedynie na marginesie Sąd pragnie zauważyć, że mocno ogólnikowo sformułowany zarzut powodów jakoby sporna Umowa została podpisana przez osoby reprezentujące pozwany Bank bez stosownego umocowania nie mógł zostać uznany za zasadny.
Niewątpliwym jest bowiem, że zarówno L. F., jak i E. K. dokonały zawarcia umowy z powodami w ramach czynności wynikających ze stosunku pracy łączącego je z pozwanym Bankiem. Jednakże w przypadku, gdy wątpliwości powodów nie zostały jednoznacznie rozwiane wskazać należy, że pracownicy pozwanego korzystali z pełnomocnictwa domniemanego, ustawowego. Zgodnie z art. 97 k.c. osobę czynną w lokalu przedsiębiorstwa, przeznaczonym do obsługiwania publiczności poczytuje się, w razie wątpliwości, za umocowaną do dokonywania czynności prawnych, które zazwyczaj bywają dokonywane z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa. Ta regulacja ma na celu ochronę interesów osób dokonujących czynności prawnych z osobą obecną w lokalu przedsiębiorstwa, ale w doktrynie przyjmuje się, że konstrukcja z art. 97 k.c. ma zastosowanie jedynie w przypadkach łącznego spełnienia wszystkich przesłanek przewidzianych w tym przepisie, a mianowicie czynności prawnej dokonuje osoba czynna w lokalu przedsiębiorstwa z osobą korzystającą z usług tego przedsiębiorstwa, lokal przedsiębiorstwa jest przeznaczony do obsługiwania publiczności, czynność prawna należy do kategorii czynności zazwyczaj dokonywanych z osobami korzystającymi z usług tego przedsiębiorstwa, a także istnieją wątpliwości co do umocowania osoby czynnej w lokalu do dokonania takiej czynności. Ta ostatnia okoliczność oznacza sytuację, w której brak jest jakichkolwiek lub jednoznacznych przesłanek, wskazujących na istnienie lub brak umocowania osoby, o której mowa w art. 97 k.c. W doktrynie podnosi się, że wątpliwości te nie występują na przykład w sytuacji widocznej w lokalu przedsiębiorstwa informacji o sposobie załatwiania określonych spraw, identyfikatorów noszonych przez pracowników lub znanego klientowi podziału czynności między osobami prowadzącymi obsługę klientów lokalu przedsiębiorstwa. Takiej też wątpliwości nie było w niniejszej sprawie.
Strony zawarły typową dla przedsiębiorstwa pozwanego umowę w sprawie kredytu waloryzowanego kursem waluty CHF. Powodowie nie określili bliżej jakiego rodzaju są ich wątpliwości co do umocowania osób, które złożyły podpis na dokumencie Umowy. Nie umknęło przy tym uwadze Sądu, że wątpliwości powodów zrodziły się u nich wiele lat po dokonaniu czynności - dopiero w toku niniejszego postępowania i są – w ocenie składu orzekającego – wyłącznie obraną przez stronę powodową linią obrony swoich interesów, nie znajdującą potwierdzenia w ustalonych faktach.
Mając na uwadze wszystkie powyższe rozważania zaznaczyć należy, że każde przejście wartości majątkowej z jednej osoby na drugą musi być prawnie uzasadnione. W związku z tym stosownie do art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby nie było to możliwe, do zwrotu jej wartości.
Przepis ten – w myśl art. 410 § 1 k.c. – stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (§ 2).
Okoliczności sprawy i dokonana ocena dowodów prowadzą do wniosku, iż dochodzone niniejszym postępowaniem kwoty nie stanowiły świadczenia nienależnego. Uiszczone one zostały na ważnej podstawie, a powodowie do dnia 24 września 2024 r. zobowiązani byli względem pozwanego Banku. Sąd nie dopatrzył się podstaw czy to nieważności przedmiotowej Umowy, czy też bezskuteczności niektórych z jej zapisów i w związku z tym żądania powodów – zarówno główne, jak i ewentualne, nie były uzasadnione. Tym samym powództwo podlegało oddaleniu w całości (punkt I sentencji wyroku).
Zgodnie z art. 108 § 1 k.c. sąd rozstrzyga o kosztach w każdym orzeczeniu kończącym postępowanie w instancji. Podstawę rozstrzygnięcia o kosztach procesu w niniejszej sprawie stanowi przepis art. 98 § 1 k.p.c., zgodnie z którym strona przegrywająca sprawę obowiązana jest zwrócić przeciwnikowi na jego żądanie koszty niezbędne do celowego dochodzenia praw i celowej obrony (koszty procesu).
W niniejszej sprawie Sąd w myśl przepisu art. 108 § 1 zd. 2 k.p.c. rozstrzygnął jedynie o zasadach ponoszenia kosztów procesu ustalając, że powodowie przegrali proces w 100% i pozostawił ich szczegółowe wyliczenie referendarzowi sądowemu po uprawomocnieniu się wyroku, o czym orzekł w punkcie II sentencji wyroku.
Odnosząc się do wniosku powodów o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego w potrójnej wysokości Sąd uznał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki do jego uwzględnienia. Niniejsza sprawa – mimo odmiennego typu udzielonego kredytu – jest analogiczna dla spraw o ustalenie nieważności/nieistnienia umowy kredytu denominowanego do waluty obcej. Nie wymagała przeprowadzenia obszernego postępowania dowodowego, ani nadzwyczajnego nakładu pracy. To, iż strony składają obszerne pisma procesowe nie oznacza, że jest to konieczne dla jej prawidłowego rozstrzygnięcia, ani tego że zawarta w nich argumentacja nie jest powieleniem z innych spraw o tym samym charakterze.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak na wstępie.
sędzia Ewa Ligoń-Krawczyk