Uzasadnienie z 7 marca 2025, sygn. VIII U 2855/24

UZASADNIENIE

Decyzją z 29 października 2024 r. znak (...), Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...) Oddział w Ł., odmówił wznowienia postępowania w sprawie emerytury E. F..

W uzasadnieniu, organ rentowy wskazał, że 4 czerwca 2024 r., Trybunał Konstytucyjny wydał wyrok w sprawie, dotyczącej obliczenia emerytury, poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytur z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur. Trybunał uznał, że przepis ustawy na to pozwalający, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z przepisami Konstytucji.

Organ rentowy podniósł, że w przypadku, gdy Trybunał orzekł o niezgodności
z Konstytucją ustawy, na podstawie której została wykazana decyzja, skargę o wznowienie postępowania wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału. Orzeczenie Trybunału wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Orzeczenie Trybunału dotyczące ustawy ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Dniem ogłoszenia orzeczeniem Trybunału jest dzień ogłoszenia tego orzeczenia w postaci elektronicznej na stronie internetowej organu wydającego dziennik urzędowy.

Organ wskazał także, iż E. F. nie należy do grupy osób, których dotyczy orzeczenie Trybunału. (decyzja k. 46 pliku (...) akt ZUS)

Odwołanie od w/w decyzji w dniu 19 listopada 2024 r. wniosła E. F. wnosząc o ponowne obliczenie jej emerytury z uwzględnieniem treści wyroku TK z czerwca 2024 r. (odwołanie k. 3-4)

W odpowiedzi na odwołanie, organ rentowy podtrzymał swoje stanowisko, argumentując, jak w zaskarżonej decyzji i wskazując, że decyzją z 17 stycznia 2007 r. znak (...) Zakład przyznał wnioskodawczyni prawo do emerytury od 1 stycznia 2007 r. w oparciu o ustawę z 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela. Następnie decyzją z 18 lutego 2013 r. przyznał prawo do wcześniejszej emerytury od 1 stycznia 2013 r. Organ podniósł przy

tym, że wnioskodawczynie nie należy do grupy osób, których dotyczy orzeczenie Trybunału, gdyż na datę wydania zaskarżonej decyzji wnioskodawczyni nie miała przyznanej emerytury
z wieku powszechnego, która podlegałaby obniżeniu o kwoty pobranych wcześniej emerytur. (odpowiedź na odwołanie k. 6-6 odwrót)

W piśmie procesowym z 7 stycznia 2025 r. skarżąca podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko. (pismo procesowe k. 11)

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

E. F. urodziła się (...) (bezsporne)

Decyzją z dnia 17 stycznia 2007 r. znak (...)/10 organ rentowy przyznał E. F. od 1 stycznia 2007 r. emeryturę nauczycielską bez względu na wiek na podstawie art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela. (decyzja z 17 stycznia 2007 r. s. 59-60 pliku I akt ZUS)

W dniu 29 stycznia 2013 r. E. F. złożyła wniosek o emeryturę. (wniosek
z 29 stycznia 2013 r. k. 1-3 odwrót pliku (...) akt ZUS)

Decyzją z dnia 18 lutego 2013 r. znak (...) organ rentowy przyznał wnioskodawczyni emeryturę od 1 stycznia 2013 r. z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach – na podstawie art. 183 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych tj. od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek. (decyzja z 18 lutego 2013 r. k. 6-7 odwrót pliku (...) akt ZUS)

Wobec osiągniecia przez ubezpieczoną wieku uprawniającego do emerytury w roku 2012, wysokość emerytury od 1 stycznia 2013 r. wyniosła:

35% emerytury obliczonej na podstawie art. 53 ustawy emerytalnej 743,80 zł oraz 65% emerytury obliczonej na podstawie art. 26 ustawy emerytalnej 1317,02 zł. Łącznie wyniosła ona 2060,82 zł.

Przy obliczaniu pozostałych 65% emerytury wyliczanej zgodnie z art. 26, podstawę obliczenia emerytury stanowiła kwota składek na ubezpieczenie emerytalne oraz kapitału początkowego z uwzględnieniem waloryzacji składek i kapitału początkowego zewidencjonowanych na koncie do końca miesiąca poprzedzającego miesiąc, od którego przysługiwała wypłata emerytury. Emerytura stanowiła równowartość kwoty będącej wynikiem podzielenia podstawy obliczenia emerytury przez średnie dalsze trwanie życia dla osób w wieku równym wiekowi przejścia na emeryturę.

- kwota składki zaewidencjonowana na koncie z uwzględnieniem waloryzacji wyniosła 125872,96 zł;

- kwota zwaloryzowanego kapitału początkowego wyniosła 465976,57 zł;

- średnie dalsze trwanie życia wyniosło 292,10 miesięcy;

- wyliczona kwota emerytury wyniosła 2026,19 zł.

Wysokość 65% emerytury została obliczona zgodnie z zasadami określonymi art. 26 ustawy emerytalnej: ( (...),96 + (...),57) / 292,10 = 2026,19 zł.

(decyzja z 18 lutego 2013 r. k. 6-7v. pliku (...) akt ZUS)

Trybunał Konstytucyjny, wyrokiem z dnia 4 czerwca 2024 r., w sprawie o sygn. akt SK 140/20, orzekł, że art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 1251) w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r (przed ogłoszeniem ustawy wprowadzającej), jest niezgodny z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu wskazano, że wyrok wpłynie wyłącznie na sytuację osób, które nie nabyły prawa do emerytury wynikającej z osiągnięcia wieku emerytalnego przed 1 stycznia 2013 roku – uposażeni mieli świadomość zmian oraz możliwość uniknięcia ich konsekwencji. (bezsporne, a nadto informacja na stronie TK pod adresem https://trybunal.gov.pl/postepowanie-i-orzeczenia/wyroki/art (...)-obliczenie-naleznego-swiadczenia-emerytalnego-poprzez-pomniejszenie-emerytury-z-wieku-powszechnego-o-kwote-pobranych-wczesniej-emerytur, (...) poz. 67)

W dniu 23 października 2024 r. E. F. zwróciła się do ZUS (...) Oddziału
w Ł. z wnioskiem o wznowienie postepowania w związku z wyrokiem TK z 4 czerwca 2024 r., (SK 140/20). (wniosek k. 45 pliku (...) akt ZUS)

Na skutek powyższego wniosku, organ rentowy wydał zaskarżoną decyzję.

(decyzja k. 46 pliku (...) akt ZUS)

Powyższy stan faktyczny jest bezsporny i został ustalony na podstawie powyższych dokumentów, których wiarygodność nie była kwestionowana przez żadną ze stron.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Odwołanie ubezpieczonej jest niezasadne i podlega oddaleniu.

Sąd rozpoznał niniejszą sprawę , na posiedzeniu niejawnym, w trybie art. 148 ¹ § 1 k.p.c. Zgodnie, bowiem, z treścią tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę na posiedzeniu niejawnym, gdy pozwany uznał powództwo lub gdy po złożeniu przez strony pism procesowych i dokumentów, w tym również po wniesieniu zarzutów lub sprzeciwu od nakazu zapłaty albo sprzeciwu od wyroku zaocznego, sąd uzna - mając na względzie całokształt przytoczonych twierdzeń i zgłoszonych wniosków dowodowych - że przeprowadzenie rozprawy nie jest konieczne.

Przechodząc, zaś, do merytorycznego rozpoznania sprawy, to zauważenia wymaga, że ubezpieczonej od 1 stycznia 2007 r. przysługiwało prawo do emerytury nauczycielskiej przyznanej na podstawie art. 88 ustawy – Karta Nauczyciela, a od 1 stycznia 2013 r. przysługiwała jej wcześniejsza emerytura z tytułu zatrudnienia w szczególnych warunkach – na podstawie art. 183 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.

Ustawą z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2012 poz. 637 z dnia 6 czerwca 2012 r.), dokonano m.in. nowelizacji przepisu art. 25 ustawy o emeryturach i rentach z FUS poprzez dodanie w art. 25 ustępu 1b w brzmieniu: Jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), podstawę obliczenia emerytury, o której mowa w art. 24, ustaloną zgodnie z ust. 1, pomniejsza się o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne.

Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 4 czerwca 2024 r. (sygn. akt SK 140/20), podtrzymał wcześniejszą linię orzecznictwa wyrażoną w wyroku z dnia 6 marca 2019 r. (sygn. akt P 20/16), przyjmując, że regulacja zawarta w art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z FUS, w stosunku do osób, które wniosek o przyznanie emerytury w wieku obniżonym złożyły do dnia ogłoszenia ustawy z dnia 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw, jest niezgodna z art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji.

Zgodnie z art. 145a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego została wydana decyzja.

Art. 145a § 2 k.p.a. wskazuje, że w sytuacji określonej w art. 145a § 1 k.p.a. skargę o wznowienie wnosi się w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Należy, również, zauważyć, iż zgodnie z art. 190 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. nr 76 poz. 483 ze zmianami), orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego wchodzi w życie z dniem ogłoszenia, jednak Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego. Termin ten nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy, gdy chodzi o ustawę, a gdy chodzi o inny akt normatywny – dwunastu miesięcy. W przypadku orzeczeń, które wiążą się z nakładami finansowymi nie przewidzianymi w ustawie budżetowej, Trybunał Konstytucyjny określa termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego po zapoznaniu się z opinią Rady Ministrów.

Zgodnie, zaś, z art. 9 ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 20 lipca 2000 r. o ogłaszaniu aktów normatywnych i niektórych innych aktów prawnych (tekst jednolity Dz. U. z 2019 r. poz. 1461) orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego dotyczące aktów normatywnych ogłoszonych w Dzienniku Ustaw ogłasza się w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Natomiast, zgodnie z art. 21 powyższej ustawy z 2000 r., Dziennik Ustaw wydaje Prezes Rady Ministrów przy pomocy Rządowego Centrum Legislacji, przy czym Rządowe Centrum Legislacji może zlecić wyspecjalizowanym podmiotom niektóre czynności związane z wydawaniem tych dzienników w sposób, o którym mowa w art. 2a ust. 2.

Tymczasem, na dzień wydania decyzji przez organ rentowy, a nawet na dzień wydania wyroku, przez Sąd, wyrok Trybunału Konstytucyjnego nie został ogłoszony w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Przy czym, mając na względzie powyższe przepisy ustawy z 2000 r., trzeba zaznaczyć, że publikacja wyroku TK na stronie internetowej TK czy w publikatorze „Orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego Zbiór (...) nie jest ogłoszeniem w rozumieniu art. 190 Konstytucji.

Co jednak najistotniejsze, powyższy wyrok nie znajduje zastosowania do ubezpieczonej, ponieważ przy obliczaniu części nadal pobieranej emerytury wcześniejszej – wyliczanej na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, nie zastosowano spornego art. 25 ust. 1b tej ustawy .

Ubezpieczonej zatem w ogóle nie objęły zatem niekorzystne skutki nowelizacji z 11 maja 2012 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, która wprowadziła do ustawy emerytalnej przepis art. 25 ust. 1b, gdyż obliczając część (65%) emerytury ubezpieczonej przy zastosowaniu art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, organ nie dokonał pomniejszenia sumy składek zaewidencjonowanych na koncie
z uwzględnieniem waloryzacji oraz kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego o kwotę wcześniej pobranych emerytur.

Warto przy tym zauważyć, iż wysokość 65 procentowej części emerytury wnioskodawczyni, została obliczona zgodnie z zasadami określonymi w art. 26 ustawy emerytalnej bez zastosowania jakiegokolwiek pomniejszenia: (125872,96 zł + 465976,57 zł) / 292,10 = 2026,19 zł. Z niniejszego działania matematycznego zawartego w treści decyzji z 18 lutego 2013 r. wynika zatem wyraźnie, że od kwoty zwaloryzowanych składek oraz kwoty zwaloryzowanego kapitału początkowego nie odjęto kwoty emerytury pobranej w wieku wcześniejszym. Część emerytury wnioskodawczyni (65%) obliczonej na podstawie art. 26 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie została zatem pomniejszona. Wyrok TK z 4 czerwca 2024 r. wydany w sprawie SK 140/20 nie dotyczy zatem takich emerytów jak E. F.. Wnioskodawczyni nigdy nie została bowiem przyznana emerytura w wieku powszechnym, a wyrok ten dotyczy emerytów, którzy pobierali emeryturę wcześniejszą na podstawie art. 26b, 46, 50, 50a, 50e, 184 lub art. 88 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz. U. z 2006 r. Nr 97, poz. 674 z późn. zm.), a następnie przyznano im emeryturę w wieku powszechnym.

Na marginesie można, też, wskazać, iż żądanie wznowienia postępowania, zgłoszone przez wnioskodawczynię do ZUS zostało w dniu 23 października 2024 r., a zatem po upływie terminu określonego w art. 146 k.p.a.

Zgodnie, bowiem, z treścią art. 146 § 1 k.p.a., uchylenie decyzji z przyczyny określonej w art. 145a k.p.a. (a więc z uwagi na niezgodność aktu normatywnego stanowiącego podstawę wydania decyzji z Konstytucją) nie może nastąpić, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło pięć lat. Skoro zatem decyzja o przyznaniu emerytury została wnioskodawczyni doręczona w 2013 r., zgłoszenie przez skarżącą żądania wznowienia postępowania w 2024 r. bez wątpienia nastąpiło po upływie powyższego pięcioletniego terminu.

Z podobnych przyczyn, decyzja z 18 lutego 2013 r. nie mogłaby być, również, zmieniona na podstawie artykułu 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.). Zgodnie bowiem z art. 114 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, w sprawie zakończonej prawomocną decyzją organ rentowy, na wniosek osoby zainteresowanej lub z urzędu, uchyla lub zmienia decyzję
i ponownie ustala prawo do świadczeń lub ich wysokość, jeżeli:

1) po uprawomocnieniu się decyzji zostaną przedłożone nowe dowody lub ujawniono nowe okoliczności istniejące przed wydaniem tej decyzji, które mają wpływ na prawo do świadczeń lub ich wysokość;

2) decyzja została wydana w wyniku przestępstwa;

3) dowody, na podstawie których ustalono istotne dla sprawy okoliczności faktyczne, okazały się fałszywe;

4) decyzja została wydana na skutek świadomego wprowadzenia w błąd organu rentowego przez osobę pobierającą świadczenie;

5) decyzja została wydana w oparciu o inną decyzję lub orzeczenie sądu, które zostało następnie uchylone, zmienione albo stwierdzono jego nieważność;

6) przyznanie świadczeń lub nieprawidłowe obliczenie ich wysokości nastąpiło na skutek błędu organu rentowego.

Jednakże jak stanowi ustęp 1e artykułu 114 ustawy emerytalnej, uchylenie lub zmiana decyzji, o której mowa w ust. 1, nie może nastąpić, jeżeli od dnia jej wydania upłynął okres:

1) 10 lat - w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 2-4;

2) 5 lat - w przypadkach określonych w ust. 1 pkt 1 i 5;

3) 3 lat - w przypadku określonym w ust. 1 pkt 6.

W tym stanie rzeczy Sąd Okręgowy na podstawie art. 477 ¹⁴ § 1 k.p.c. oddalił odwołanie, jako bezzasadne, o czym orzekł w sentencji wyroku.