Wyrok z 4 marca 2026, sygn. III U 465/25

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 4 marca 2026r.

Sąd Okręgowy w Suwałkach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych

w składzie:

Przewodniczący:	sędzia Piotr Witkowski
Protokolant:	(...)

po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2026r. w Ł.

sprawy M. Z. (1)

przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w I.

o ponowne ustalenie wysokości świadczenia

w związku z odwołaniem M. Z. (1)

od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w I.

z dnia (...). znak (...)

1.  zmienia zaskarżoną decyzję i ustala wysokość emerytury M. Z. (1), o której mowa w art. 24 ustawy z dnia 17 grudnia 1998r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyjmując, że podstawa obliczenia emerytury nie jest pomniejszona o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych emerytur przysługujących za okres sprzed (...)., w wysokości przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych i składki na ubezpieczenie zdrowotne;

2.  wniosek M. Z. (1) z dnia (...). złożony wraz z wnioskiem o ponowne ustalenie wysokości emerytury - przekazuje do rozpoznania Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w I..

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia (...) r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w I., działając na podstawie art. 114 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku z dnia (...) r., odmówił M. Z. (2) ponownego ustalenia wysokości emerytury. W tytule decyzji wskazał również, że decyzja ta uchyla decyzję z dnia (...).

Organ rentowy wskazał, iż wznowienie postępowania w sprawie zakończonej prawomocną decyzją oraz ponowne ustalenie wysokości świadczenia na wniosek osoby zainteresowanej jest możliwe wyłącznie w przypadku wystąpienia przesłanek enumeratywnie wymienionych w art. 114 ustawy emerytalnej.

Natomiast Trybunał Konstytucyjny w dniu 04.06.2024 r. wydał wyrok w sprawie dotyczącej obliczenia emerytury poprzez pomniejszenie podstawy obliczenia emerytury z wieku powszechnego o kwotę pobranych wcześniej emerytur i uznał, że przepis ustawy stanowiący podstawę do tego pomniejszenia, w zakresie, w jakim dotyczy osób, które złożyły wniosek o przyznanie świadczeń, o których mowa w tym przepisie, przed 6 czerwca 2012 r., jest niezgodny z przepisami Konstytucji.

Dodatkowo podniósł, iż wyrok z dnia 04.06.2024 r. nie został dotychczas opublikowany w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Organ stanął też na stanowisku, że samo wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie konstytuuje przesłanki do zmiany lub uchylenia decyzji w trybie art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Ponadto z uwagi na brak skutecznej podstawy prawnej do przeliczenia świadczenia w oparciu o nieogłoszone orzeczenie Trybunału, nie ma podstaw do ponownego ustalenia wysokości emerytury. Tym samym stwierdził brak podstaw do wypłaty wyrównania świadczenia za okres od (...) r.

W odwołaniu od powyższej decyzji M. Z. (2) domagała się jej zmiany i zobowiązanie ZUS do ponownego obliczenia wysokości jej emerytury przyznanej decyzją z dnia (...) r., z pominięciem art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz przyznanie wyrównania za okres od dnia przyznania emerytury w wieku powszechnym tj. od dnia (...) r. do dnia wydania decyzji o ponownym obliczeniu emerytury.

Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie:

1. art. 477 ⁹ § 2 k.p.c. i art. 83 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych polegające na uchyleniu zaskarżonej wcześniej decyzji i ponownym wydaniu decyzji odmownej w sytuacji, gdy pierwszy przepis przewiduje uchylenie zaskarżonej decyzji wyłącznie w przypadku uznania odwołania w całości za słuszne; drugi zaś przepis stanowi, że jeżeli odwołanie nie zostało w całości lub w części uwzględnione, zakład przekazuje sprawę do sądu wraz z uzasadnieniem niezwłocznie, nie później niż w terminie 30 dni od dnia wniesienia odwołania;

2. art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych polegające na odmowie ponownego obliczenia wysokości emerytury, mimo posiadania przez Organ powszechnej wiedzy o niekonstytucyjności przepisów, w oparciu o które ustalono dotychczasową wysokość świadczenia;

3. art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w zw. z art. 67 ust. 1 Konstytucji RP oraz w zw. z art. 2 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej w sytuacji, gdy Organ powinien pominąć ten przepis przy ustalaniu wysokości emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego z uwagi na jego niekonstytucyjność i naruszenie standardu konstytucyjnego;

4. art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej polegające na odmowie wypłaty wyrównania emerytury za okres od października 2024 r.

W zakresie naruszenia przepisów proceduralnych, tj. art. 477 ⁹ § 2 k.p.c. w zw. z art. 83 ust. 7 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wskazała, iż organ rentowy nie uznając odwołania od decyzji z dnia (...) r. w całości za słuszne, bezpodstawnie uchylił to rozstrzygnięcie i wydał nową decyzję odmowną. Działanie to stanowiło próbę skorygowania uchybienia polegającego na braku rozstrzygnięcia w przedmiocie wyrównania w poprzedniej decyzji, mimo że obowiązujące przepisy nakazują organowi rentowemu bezzwłoczne przekazanie odwołania do sądu, jeżeli nie zostało ono uwzględnione w pełnym zakresie.

Ponadto zakwestionowała pogląd organu rentowego, jakoby brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 04.06.2024 r. w Dzienniku Ustaw uniemożliwiał przeliczenie świadczenia. Wskazała, iż zgodnie z linią orzeczniczą (m.in. wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie sygn. akt VI U 528/24), zaniechanie publikacji wyroku nie może stać na przeszkodzie realizacji praw konstytucyjnych obywateli. Moc wiążąca orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, uchylająca konstytucyjność art. 25 ust. 1b ustawy o emeryturach i rentach z FUS, jest niezależna od czynności technicznych organów administracji rządowej. Jej zdaniem kluczową okolicznością w niniejszej sprawie jest fakt, iż stosowanie przepisu sprzecznego z Konstytucją RP bezpośrednio wypełnia definicję błędu organu rentowego w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej. Przywołała w tym zakresie stanowisko Sądu Najwyższego i wskazała, iż pojęcie błędu organu należy interpretować szeroko, jako każdą obiektywną wadliwość decyzji, niezależnie od tego, czy jest ona wynikiem zaniedbania, czy też wadliwej legislacji. Wskazała również, iż zwrot „okoliczności” użyty w art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej nie ogranicza się wyłącznie do faktów, lecz obejmuje także okoliczności prawne. Stwierdzona wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego niekonstytucyjność przepisu stanowi istotną okoliczność w rozumieniu art. 114 ust. 1 pkt 1 ustawy emerytalnej, co nakłada na organ obowiązek ponownego przeliczenia emerytury, tak aby mogła w pełni zrealizować swoje prawo do emerytury w należnej jej wysokości. Wypłata zaniżonego świadczenia wynikała z błędu organu rentowego (oparcie rozstrzygnięcia na niekonstytucyjnym przepisie) i dlatego niezbędne jest zastosowanie art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy emerytalnej. Przepis ten nakazuje wypłatę wyrównania od momentu powstania prawa do podwyższonego świadczenia.

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując w całości podstawy zaskarżonej decyzji oraz przytaczając okoliczności wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z dnia 04.06.2024 r. Przytoczył też art. 25 ust. 1b ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1251 ze zm.) zgodnie z którym, jeżeli ubezpieczony pobrał emeryturę częściową lub emeryturę na podstawie przepisów art. 46, 50, 50a, 50e, 184 rzeczonej ustawy lub art. 88 Karty Nauczyciela, podstawę obliczenia emerytury kapitałowej (o której mowa w art. 24) pomniejsza się o sumę kwot pobranych wcześniej świadczeń w wysokości brutto. Przedmiotowy przepis obowiązuje od dnia 01.01.2013 r. Przywołał również treść art. 145a § 1 i 2 k.p.a., zgodnie z którym dopuszczalne jest żądanie wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, na podstawie którego wydano decyzję. Jednakże orzeczenie dotyczące ustawy wchodzi w życie z dniem ogłoszenia w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej, co następuje poprzez publikację w dziennik urzędowym. Z uwagi na fakt, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 04.06.2024 r. nie został dotychczas ogłoszony w Dzienniku Ustaw, uznał, że brak jest podstaw do wznowienia postępowania.

Organ wskazał również , że decyzją z dnia (...) r. odwołującej przyznano prawo do emerytury wcześniejszej (od dnia (...) r.) na podstawie art. 184 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Wniosek o emeryturę w wieku powszechnym odwołująca złożyła w dniu (...) r. i decyzją z dnia (...) r. przyznano jej prawo do tego świadczenia od dnia (...) r., obliczając jego wysokość zgodnie z art. 26 ustawy, tj. z pomniejszeniem podstawy o kwoty pobranych wcześniej emerytur. Świadczenie to okazało się korzystniejsze od dotychczas wypłacanej emerytury wcześniejszej, której wypłatę zawieszono.

Organ rentowy wywiódł również, iż brak jest podstaw prawnych do ponownego ustalenia wysokości emerytury powszechnej z pominięciem art. 25 ust. 1b w trybie art. 114 ustawy emerytalnej. W przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z enumeratywnie wymienionych w tym przepisie przesłanek (m.in. nowe dowody, błąd organu). Samo wydanie wyroku przez Trybunał Konstytucyjny nie stanowi przesłanki do zmiany prawomocnej decyzji, a przywołany przez odwołującą wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 03.07.2024 r. zapadł w sprawie jednostkowej i nie posiada mocy powszechnie obowiązującej.

Sąd Okręgowy w Suwałkach ustalił i zważył, co następuje :

Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie.

Sąd w pełni podzielił stanowisko odwołującej, iż w niniejszej sprawie winien znaleźć zastosowanie stan prawny ukształtowany wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 04.06.2024 r. sygn. akt SK 140/20. W konsekwencji uznać należy, że wobec M. Z. (1) niedopuszczalne było zastosowanie mechanizmu pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury, o którym mowa w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, ale tylko w zakresie kwot świadczeń pobranych przez nią przed dniem (...) r., tj. przed datą nabycia przez odwołującą prawa do emerytury w wieku powszechnym.

Niekonstytucyjność mechanizmu pomniejszania podstawy obliczenia emerytury statuowanego w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej jest w obecnym stanie prawnym okolicznością bezsporną, potwierdzoną wyrokami Trybunału Konstytucyjnego z dnia 06.03.2019 r. P 20/16 oraz z dnia 04.06.2024 r. SK 140/20. Podnoszony przez organ rentowy brak publikacji późniejszego z orzeczeń nie niweczy skutków stwierdzonej niezgodności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej z ustawą zasadniczą. Skoro bowiem wyrok z 2019 r. został należycie ogłoszony i dotyczył tożsamej materii prawnej, to stosowanie analogicznego, wadliwego rozwiązania wobec kolejnej grupy ubezpieczonych narusza zasadę zaufania obywatela do państwa.

Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni aprobuje stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 23.02.2025 r. sygn. akt III USK 127/22, dopuszczające odmowę zastosowania przepisu ustawy w przypadku jego oczywistej niekonstytucyjności. Stan ten zachodzi bezsprzecznie wówczas, gdy wadliwość normy została już stwierdzona w utrwalonym orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego. Samodzielna weryfikacja hierarchicznej zgodności przepisów przez sąd powszechny i przyznanie prymatu ustawie zasadniczej nie stanowi też naruszenia wyłącznych kompetencji Trybunału z art. 188 Konstytucji (por. wyrok Sądu Najwyższego z 04.07.2012 r., III PK 87/11). Przeciwnie – jest to wyraz sprawowania wymiaru sprawiedliwości, który obliguje sąd do pominięcia normy sprzecznej z Konstytucją w toku rozstrzygania konkretnego sporu, bez względu na formalny brak publikacji wyroku TK w Dzienniku Ustaw.

Brak publikacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 04.06.2024 r. sygn. akt SK 140/20 w Dzienniku Ustaw nie stanowi przeszkody do uznania niekonstytucyjności art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. Z obu przywołanych orzeczeń Trybunału jednoznacznie wynika, iż norma ta narusza art. 67 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji RP w zakresie, w jakim dotyczy osób nabywających prawo do emerytury przed dniem 01.01.2013 r. Sąd w pełni podziela pogląd, że osoby te, decydując się na przejście na emeryturę wcześniejszą, nie mogły antycypować późniejszego pogorszenia swojej sytuacji prawnej. Zgodnie z wytycznymi Trybunału, proces stanowienia prawa nie może zastawiać na obywatela „swoistej pułapki”, przeciwnie – musi on pozwalać na rzetelne oszacowanie skutków podejmowanych decyzji. Zasada ochrony zaufania jednostki do państwa wymaga, aby następstwa działań podjętych pod rządami obowiązującego prawa były przewidywalne i stabilne. Argumentację tę wzmacnia najnowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego, w tym wyrok z dnia 08.01.2025 r. (sygn. akt III USKP 121/23), który potwierdza, że wypracowany standard konstytucyjny ma zastosowanie do wszystkich osób (w tym mężczyzn), które w momencie przechodzenia na emeryturę w wieku obniżonym nie mogły spodziewać się następczej redukcji wysokości ich świadczenia powszechnego.

Mając na uwadze powyższe, w ocenie Sądu brak było podstaw do pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury odwołującej w decyzji przyznającej świadczenie w wieku powszechnym o kwoty uprzednio pobranych emerytur wcześniejszych. Należy jednoznacznie opowiedzieć się przeciwko poglądowi, jakoby w przypadku stwierdzenia niekonstytucyjności przepisu jedynym dopuszczalnym trybem weryfikacji uprawnień było wznowienie postępowania w oparciu o art. 145a k.p.a. w zw. z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP. Strona ma bowiem prawo realizować swoje uprawnienia w najszerszym możliwym zakresie dopuszczalnym przez prawo, a na organie rentowym spoczywa administracyjny obowiązek stworzenia ku temu odpowiednich warunków. W konsekwencji nie istnieją żadne przeszkody prawne, aby w sytuacji zmiany interpretacji prawa odwołująca, powołując się na przesłankę błędu organu, wystąpiła o ponowne ustalenie wysokości świadczenia w trybie art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej.

Stanowisko to znajduje silne oparcie w utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, zapoczątkowanej wyrokiem z dnia 28.11.2019 r. sygn. akt III AUa 631/19. Sąd ten wskazał na istnienie w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych konstrukcji tzw. quasi-wznowienia (uproszczonego), uregulowanego właśnie w art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. Zgodnie z tą wykładnią, organ rentowy jest zobligowany do merytorycznego rozpoznania wniosku ubezpieczonego w każdym przypadku zmiany interpretacji prawa. Pogląd ten jest konsekwentnie podtrzymywany w najnowszych judykatach Sądu Apelacyjnego w Białymstoku (m.in. w wyrokach z dnia 20.08.2025 r., III AUa 103/25; z dnia 30.06.2025r., III AUa 33/25; oraz z dnia 14.08.2025 r., III AUa 124/25).

Sąd w pełni podziela stanowisko Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, z którego analizy wyroków Trybunału Konstytucyjnego w sprawach P 20/16 oraz SK 140/20 wynika jednoznaczna konkluzja: ubezpieczeni, którzy podjęli decyzję o skorzystaniu z emerytury wcześniejszej – w szczególności ci, którzy złożyli wnioski przed dniem 06.06.2012 r. – zostali pozbawieni możliwości oceny swojej sytuacji prawnej przez pryzmat reguł statuowanych w art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej. W momencie podejmowania kluczowych decyzji życiowych ubezpieczeni ci nie mogli przewidzieć, że przejście na świadczenie wcześniejsze wywoła w przyszłości negatywne skutki w sferze ich uprawnień z tytułu emerytury powszechnej, prowadząc do drastycznego pomniejszenia zgromadzonego kapitału. Możność antycypowania takich konsekwencji zaktualizowała się dopiero wobec osób decydujących się na wcześniejsze świadczenie po ogłoszeniu ustawy nowelizującej, kiedy to ubezpieczeni zyskali realną szansę na zapoznanie się z nowymi regulacjami i podjęcie świadomej decyzji.

Mechanizm przewidziany w art. 114 ustawy o emeryturach i rentach z FUS ma z założenia doprowadzić do stanu zgodności z prawem wysokości świadczeń w każdym przypadku, gdy ujawnione zostaną okoliczności rzutujące na ich wymiar – bez względu na to, czy wynikają one z błędu organu, ubezpieczonego, czy też obiektywnej zmiany interpretacji prawa. Stwierdzenie na podstawie orzeczenia Trybunału, iż poprzedni sposób wyliczenia emerytury był nieprawidłowy, stanowi istotną „nową okoliczność”. Niekonstytucyjność takiej interpretacji istniała bowiem od samego początku, a wyrok Trybunału Konstytucyjnego jedynie ujawnił tę wadliwość. Dopuszczalność stosowania przez sądy powszechne tzw. „rozproszonej kontroli konstytucyjnej” jest w niniejszej sprawie w pełni uzasadniona, gdyż dotyczy sytuacji oczywistej – utrzymywania w systemie prawnym normy o analogicznym charakterze i skutkach, które Trybunał Konstytucyjny zdążył już jednoznacznie zakwestionować w swoim wcześniejszym orzecznictwie. Stanowisko to koresponduje z ugruntowaną linią orzeczniczą Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z dnia 20.07.2021 r., II FSK 1832/16) oraz Sądu Najwyższego (m.in. wyroki w sprawach: z dnia 17.03.2016r. V CSK 377/15, 20.02.20187r. V CSK 230/17 oraz z dnia 27.11.2019r. II CSK 493/18).

Analogiczna sytuacja zachodzi w niniejszym postępowaniu. Należy bowiem zauważyć, iż orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 140/20 jest już drugim wyrokiem, w którym jednoznacznie przesądzono o niekonstytucyjności mechanizmu pomniejszania podstawy obliczenia emerytury powszechnej.

Należy zważyć, iż odwołująca nabyła prawo do emerytury wcześniejszej w (...)r., a zatem w okresie, w którym porządek prawny nie statuował jeszcze negatywnych konsekwencji w postaci obniżenia podstawy obliczenia emerytury powszechnej o kwoty pobranych emerytur wcześniejszych. Z uwagi na treść art. 2 Konstytucji RP i wynikającą z niego ochronę obywatela, nabycie prawa do emerytury z art. 24 po dniu 01.01.2013 r. nie uzasadnia stosowania wobec odwołującej mechanizmu pomniejszenia podstawy obliczenia emerytury. Dla oceny uprawnień odwołującej kluczowe znaczenie ma przyjęte w orzecznictwie rozgraniczenie nabycia prawa do emerytury od momentu jej „uruchomienia”. Jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19.10.2017 r. sygn. akt III UZP 6/17, prawo do świadczenia powstaje z mocy ustawy, jednak jego wypłata następuje dopiero po złożeniu stosownego wniosku. Analizując zakres ochrony konstytucyjnej wyznaczony wyrokiem SK 140/20, Sąd uznał, że nie może ona rozciągać się na okres po spełnieniu przez odwołująca się przesłanek nabycia prawa do emerytury powszechnej, tj. po dniu (...) r. W tej dacie, upływie ponad trzech lat od nowelizacji ustawy, odwołująca winna mieć już obiektywną świadomość istnienia art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej oraz wynikających z niego konsekwencji. Z tym dniem odwołująca dołączyła do kręgu osób, które decydując się na dalsze pobieranie emerytury wcześniejszej zamiast przejścia na emeryturę powszechną, musiały liczyć się z ustawowym mechanizmem pomniejszania podstawy obliczenia świadczenia. Zatem prawo do przeliczenia emerytury z pominięciem art. 25 ust. 1b przysługuje odwołującej wyłącznie w odniesieniu do kwot pobranych tytułem emerytury wcześniejszej do dnia (...) r. Odwołująca się urodziła się (...) i zgodnie z art. 24 ust. 1a ustawy emerytalnej wiek emerytalny kobiet urodzonych od 1.10.1955r. do 31.12.1955r. w 2016 roku wynosił 61 lat.

W świetle powyższego, skoro odwołująca się nabyła prawo do emerytury w wieku powszechnym z dniem (...) r., a w momencie przejścia na emeryturę wcześniejszą nie mogła przewidzieć, że decyzja ta skutkować będzie drastycznym obniżeniem przyszłego świadczenia powszechnego, art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej należy interpretować w sposób prokonstytucyjny. Oznacza to, że potrąceniu podlegać powinny wyłącznie kwoty emerytury wcześniejszej jej wypłacone po osiągnięciu przez nią powszechnego wieku emerytalnego (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 06.05.2021 r., sygn. akt III USKP 52/21 oraz z dnia 18.01.2022 r., sygn. akt III USKP 98/21).

Należy podnieść, iż nowelizacja wprowadzająca omawiany przepis została opublikowana w Dzienniku Ustaw dopiero w dniu 06.06.2012 r. (Dz. U. z 2012 r. poz. 637). Regulacja ta doprowadziła do sytuacji, w której osoby takie jak odwołująca – składające wniosek o wcześniejsze świadczenie przed datą ogłoszenia zmian ustawowych – zostały zaskoczone arbitralnym pomniejszeniem emerytury. Odwołująca nie miała obiektywnej możliwości przewidzenia konsekwencji finansowych swoich decyzji, co stoi w jaskrawej sprzeczności z wywodzoną z art. 2 Konstytucji RP zasadą zaufania do państwa i stanowionego przez nie prawa oraz z prawem do zabezpieczenia społecznego po osiągnięciu wieku emerytalnego (art. 67 ust. 1 Konstytucji RP).

Powyższej oceny prawnej nie zmienia fakt, iż wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 04.06.2024 r. sygn. akt SK 140/20 nie został opublikowany w Dzienniku Ustaw do dnia wyrokowania w niniejszej sprawie. Sąd rozpoznający spór podziela dominujący w judykaturze pogląd, iż zaniechanie władzy wykonawczej w przedmiocie publikacji orzeczenia Trybunału nie może negatywnie wpływać na sytuację prawną obywateli ani blokować możliwości bezpośredniego zastosowania prokonstytucyjnej wykładni przepisów.

Wnioskiem z dnia (...) r., który zainicjował niniejsze postępowanie, odwołująca się – przywołując treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 04.06.2024 r. sygn. akt SK 140/20 oraz art. 114 ustawy emerytalnej – wniosła o ponowne ustalenie wysokości emerytury przyznanej w wieku powszechnym decyzją z dnia (...) r. Żądanie to obejmowało przeliczenie świadczenia z pominięciem mechanizmu wynikającego z art. 25 ust. 1b ustawy emerytalnej, tj. bez pomniejszania podstawy obliczenia emerytury o sumę kwot pobranych wcześniej świadczeń.

W rozpoznawanej sprawie zakres kognicji Sądu wyznaczała treść zaskarżonej decyzji organu rentowego z dnia (...) r. Przedmiot rozstrzygnięcia tej decyzji ograniczał się wyłącznie do odmowy ponownego ustalenia wysokości emerytury powszechnej odwołującej w oparciu o wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego. Należy podkreślić, że ramy postępowania sądowego w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych są ściśle zakreślone przez przedmiot decyzji poddanej kontroli sądu. W konsekwencji przedmiotem postępowania odwoławczego może być wyłącznie to, co było objęte zaskarżone. Sąd był zatem władny rozpoznać jedynie żądanie ponownego ustalenia wysokości świadczenia, pozostawiając poza zakresem orzekania w niniejszej sprawie kwestię jego wyrównania.

Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 477 ¹⁴ § 2 k.p.c., Sąd zmienił zaskarżoną decyzję i ustalił wysokość emerytury M. Z. (1) (o której mowa w art. 24 ustawy emerytalnej) przy uwzględnieniu, że podstawa jej obliczenia nie podlega pomniejszeniu o kwotę stanowiącą sumę kwot pobranych wcześniej emerytur przysługujących za okres sprzed dnia (...) r. Kwoty te, zgodnie z obowiązującymi przepisami, należy przyjąć w wysokości brutto, tj. przed odliczeniem zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne.

We wniosku z dnia (...) r., który zainicjował niniejsze postępowanie, odwołująca się domagała się również przyznania wyrównania emerytury powszechnej od (...).

Jak już wyżej wskazano, granice orzekania Sądu w niniejszym postępowaniu wyznaczała zaskarżona decyzja organu rentowego z dnia (...)r. Przedmiot rozstrzygnięcia tej decyzji ograniczał się wyłącznie do odmowy ponownego ustalenia wysokości emerytury powszechnej. Skarżona decyzja nie zawiera decyzji organu rentowego co do wyrównania świadczenia.

Zważywszy na powyższe, należało skonstatować, iż organ rentowy nie rozpoznał w całości wniosku M. Z. (1), ograniczając się wyłącznie do odmowy ponownego ustalenia wysokości emerytury w wieku powszechnym. Tymczasem odwołująca w sposób wyraźny sformułowała również żądanie wypłaty stosownego wyrównania świadczenia emerytalnego począwszy od (...).

W konsekwencji organ rentowy winien wydać merytoryczną decyzję w przedmiocie wyrównania emerytury powszechnej, uwzględniając, iż konieczność ponownego ustalenia wysokości świadczenia jest bezpośrednim następstwem zaistnienia przesłanki błędu organu rentowego (art. 114 ust. 1 pkt 6 ustawy emerytalnej). Błąd ten polegał na nieuwzględnieniu obowiązującego standardu konstytucyjnego, przy czym niekonstytucyjność rzeczonej normy istniała już w dacie wydawania wcześniejszych decyzji, a judykatura Trybunału Konstytucyjnego jedynie tę okoliczność ujawniła. Jako organ państwowy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ponosi pełną odpowiedzialność za stosowanie wadliwych, niekonstytucyjnych mechanizmów legislacyjnych.

Z uwagi więc na fakt, iż organ rentowy w ogóle nie ustosunkował się do żądania wypłaty wyrównania zawartego we wniosku z dnia (...) r., Sąd przyjął, iż w tym zakresie doszło do niewydania decyzji. Przepis art. 477 ¹⁴ § 3 k.p.c. stanowi zaś, iż jeżeli odwołanie wniesiono w związku z niewydaniem decyzji przez organ rentowy, sąd w razie uwzględnienia odwołania zobowiązuje organ do wydania decyzji w określonym terminie albo orzeka co do istoty sprawy. W związku z powyższym, wniosek M. Z. (1) w części dotyczącej wyrównania emerytury – jako dotychczas nierozpoznany merytorycznie – przekazano do rozpoznania organowi rentowemu, o czym orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku.

mt