Wyrok z 20 kwietnia 2026, sygn. I C 698/19

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 kwietnia 2026 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie I Wydział Cywilny w następującym składzie:

Przewodniczący: SSO Ewa Ligoń-Krawczyk

Protokolant: starszy sekretarz sądowy Ewa Kocielnik

po rozpoznaniu w dniu 26 marca 2026 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa (...) Bank (...) S.A. z siedzibą
w W.

przeciwko J. D.

o zapłatę ewentualnie o zapłatę

sprawy z powództwa wzajemnego J. D.

przeciwko pozwanemu wzajemnemu (...) Bank (...) S.A.
z siedzibą w W.

o ustalenie i zapłatę

I.  umarza postępowanie w zakresie powództwa głównego ponad żądanie zapłaty kwoty 139.119,19 CHF (sto trzydzieści dziewięć tysięcy sto dziewiętnaście franków szwajcarskich i 19/100) wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP liczonymi od kwoty 100.231,80 CHF (sto tysięcy dwieście trzydzieści jeden franka szwajcarskiego i 80/100) od dnia 25 lutego 2021 roku do dnia zapłaty,

II.  oddala powództwo główne w pozostałym zakresie i powództwo ewentualne,

III.  oddala powództwo wzajemne,

IV.  zasądza od (...) Bank (...) S.A. z siedzibą
w W. na rzecz J. D. tytułem wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego dla strony pozwanej z urzędu kwotę 10.800 (dziesięć tysięcy osiemset) złotych wraz z odsetkami, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty,

V.  nakazuje wypłacić ze Skarbu Państwa – Sąd Okręgowy w Warszawie adwokatowi D. P.kwotę 10.800 (dziesięć tysięcy osiemset) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem wynagrodzenia pełnomocnika z urzędu ustanowionego dla powoda wzajemnego.

Sygn. akt I C 698/19

UZASADNIENIE

wyroku z dnia 20 kwietnia 2026 r.

Pozwem z dnia 5 czerwca 2019 r. (data nadania w UP) skierowanym przeciwko J. D., (...) Bank (...) S.A. z siedzibą w W. wniósł o zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kwoty 195 584,77 CHF wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego, które aktualnie wynoszą 10% w stosunku rocznym liczonymi od kwoty 175 002,40 CHF od dnia 4 czerwca 2019 r. do dnia zapłaty oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym zwrotu koszów opłaty skarbowej od pełnomocnictwa w wysokości 17,00 zł i kosztów odpisu poświadczonych notarialnie pełnomocnictw w wysokości 3,69 zł.

W uzasadnieniu pozwu bank podał, że pozwany nie wywiązał się z warunków Umowy zawartej w dniu 25 kwietnia 2008 r. i zadłużenie stało się w całości wymagalne w dniu 15 marca 2018 r. Podał, że na dochodzoną należność składają się należność główna w wysokości 175 002,40 CHF oraz odsetki liczone od dnia 1 lutego 2018 r. do dnia 3 czerwca 2019 r. w wysokości 20 582,37 CHF. Dodał, że skierował do pozwanego wezwanie do zapłaty, które zostało skutecznie doręczone w dniu 23 kwietnia 2018 r. (pozew – k. 3-5v).

Po prawidłowym doręczeniu korespondenci pozwany wpierw samodzielnie, a następnie za pośrednictwem ustanowionego na jego wniosek, postanowieniem z dnia 29 marca 2021 r., pełnomocnika z urzędu, wniósł – w odpowiedzi na pozew – o oddalenie powództwa w całości oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powiększony o należny podatek VAT oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w żadnej części. Podniósł nadto zarzut przedawnienia.

W uzasadnieniu pozwany zaprzeczył udowodnieniu roszczenia pozwu tak co do zasady, jak i co do wysokości. Podał, że załączony do pozwu wyciąg z ksiąg bankowych stanowi wyłącznie dowód z dokumentu prywatnego. Wskazał na bezskuteczność wypowiedzenia z uwagi na brak jego poprzedzenia wezwaniem do spłaty zaległości pod rygorem wypowiedzenia umowy z dodatkowym terminem i informacją o możliwości restrukturyzacji zadłużenia. Dodał, że wypowiedzenie jest tym bardziej nieskuteczne skoro w jednym piśmie zostało połączone wezwanie do zapłaty i wypowiedzenie Umowy ze wskazaniem kwoty wymagalnej w CHF. Nadto, pozwany podniósł zarzut bezwzględnej nieważności Umowy i abuzywności jej zapisów - § 4 ust. 1 i 2 COU oraz § 22 ust. 2 pkt 1 COU. Zaprzeczył istnieniu zaległości na Umowie wobec powstałej nadpłaty wynikającej z przeliczeń dokonywanych przez Bank na podstawie umieszczonych w Umowie klauzul abuzywnych. Zaprzeczył także realnej możliwości negocjacji kursu zastosowanego do przeliczenia kwoty kredytu celem jej wypłaty, a także możliwości dokonywania spłaty kredytu od początku bezpośrednio we frankach szwajcarskich. Pozwany podkreślił, że drugi z kredytobiorców, żona pozwanego – M. D., po ustanowieniu ustroju rozdzielności majątkowej małżeńskiej ogłosiła upadłość konsumencką, a środki uzyskane z tegoż postępowania zostały przekazane na rzecz powoda.

Ponadto, pozwany złożył pozew wzajemny, w którym wniósł o ustalenie nieważności całej Umowy kredytu mieszkaniowego (...)/zmienne oprocentowanie nr (...) z dnia 25 kwietnia 2008 r. na podstawie art. 58 k.c. i zasądzenie od pozwanego wzajemnego na rzecz powoda wzajemnego kwoty 199 041,49 zł oraz kwoty 111 618,71 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po dniu doręczenia pozwanemu wzajemnemu odpisu pozwu wzajemnego z dnia 26 października 2020 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnie pobranych przez pozwanego wzajemnego od powoda wzajemnego świadczeń, w wykonaniu łączącej strony całkowicie nieważnej Umowy kredytu.

Wniósł dodatkowo o zwolnienie go z kosztów sądowych w całości oraz zasądzenie kosztów niepłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu powiększonych o należny podatek VAT oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części.

W uzasadnieniu pozwany (powód wzajemny) zarzucił Umowie sprzeczność z bezwzględnie obowiązującym art. 69 ust. 1 i 2 pkt 2 oraz 4 Prawa bankowego, a także abuzywność jej zapisów - § 4 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 2 COU, § 4 ust 3 COU, § 22 ust. 2 pkt 1 COU oraz § 32 ust. 1 COU (pozew wzajemny – k. 80; odpowiedź na pozew – k. 81; wniosek o pomoc prawną – k. 84; postanowienie z dnia 29 marca 2021 r. – k. 109; odpowiedź na pozew – k. 158-179v; uzupełnienie braków formalnych pozwu wzajemnego wraz z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych – k. 311-335).

Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2022 r. pozwany (powód wzajemny) został zwolniony od całej opłaty od pozwu wzajemnego (postanowienie z dnia 19 sierpnia 2022 r. – k. 353).

Bank konsekwentnie podtrzymywał swoje stanowisko wnosząc jednocześnie – w odpowiedzi na pozew wzajemny – o oddalenie powództwa wzajemnego w całości oraz zasądzenie od J. D. na jego rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zakwestionował także posiadanie przez J. D. samodzielnej legitymacji oraz interesu prawnego w wytoczeniu powództwa.

W uzasadnieniu zaprzeczył udowodnieniu roszczenia dochodzonego pozwem wzajemnym zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Zaprzeczył również bezwzględnej nieważności Umowy kredytu, jak i abuzywności jej zapisów. Zauważył, że wobec M. D. toczyło się postępowanie upadłościowe w toku którego Sąd ogłosił upadłość wobec niej, a po wykonaniu planu spłaty wierzycieli umorzył jej zobowiązania. J. D. zaś doliczył do swojego roszczenia tak spełnione świadczenie w wysokości 83 590,11 CHF do czego nie był uprawniony (pismo procesowe powoda – k. 127-134; pismo procesowe powoda – k. 182-201v; odpowiedź na pozew wzajemny – k. 357-382v).

W dalszym toku postępowania, pozwany (powód wzajemny) – w piśmie z dnia 26 września 2022 r. (data stempla pocztowego) – wniósł o zawiadomienie M. D. o toczącym się z pozwu wzajemnego postępowaniu wraz ze zobowiązaniem jej do wypowiedzenia się czy występuje do procesu w charakterze strony (powoda). Powodowy Bank (pozwany) natomiast – w piśmie z dnia 18 marca 2024 r. (data prezentaty) – podtrzymał dotychczasowe stanowisko wnosząc jednocześnie roszczenie ewentualne o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 484 306,25 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pisma do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego stronie pozwanej (pismo procesowe pozwanego – k. 385-406; modyfikacja powództwa – zgłoszenie roszczenia ewentualnego – k. 474-474v).

W odpowiedzi na zgłoszenie żądania ewentualnego J. D., w piśmie z dnia 10 kwietnia 2024 r. (data stempla pocztowego), wniósł o oddalenie ww. żądania oraz zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej pozwanemu z urzędu powiększonych o należny podatek VAT oświadczając przy tym, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w żadnej części. Nadto, podniósł zarzuty przedwczesności powództwa; przedawnienia całości roszczenia o zwrot kapitału kredytu uruchomionego; zarzut potrącenia wpłaconych przez pozwanego na rzecz powoda w wykonaniu nieważnej umowy kredytu w kwocie 199 041,49 zł oraz 111 618,71 CHF z przysługującą Bankowi wzajemną wierzytelnością o zwrot kwoty kapitału udzielonego kredytu w wysokości 484 306,25 zł oraz ewentualny zarzut zatrzymania (pismo procesowe pozwanego – odpowiedź na zgłoszenie żądania ewentualnego – k. 478-485).

Tak sformułowane stanowiska procesowe stron nie uległy zmianie do czasu zamknięcia rozprawy w dniu 28 marca 2025 r. Rozprawa ta jednak w została otwarta na nowo, a Bank – wykonując zobowiązanie Sądu – w piśmie złożonym na rozprawie w dniu 4 listopada 2025 r., wobec spłaty części roszczenia głównego przez drugiego kredytobiorcę w toku postępowania upadłościowego, ograniczył roszczenie główne do kwoty 138 135,77 CHF wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego liczonymi od kwoty 100 231,80 CHF od dnia 25 lutego 2021 r. do dnia zapłaty. Wskazał, że na dochodzone roszczenie składają się roszczenie główne w wysokości 100 231,80 CHF wraz z odsetkami umownymi w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego liczonymi od dnia 25 lutego 2021 r. oraz odsetki należne od kwot pierwotnie dochodzonych w pozwie w łącznej wysokości 37 903,97 CHF, na którą składają się odsetki umowne w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego liczone od kwoty 170 002,40 CHF od dnia 1 lutego 2018 r. do dnia 2 października 2020 r.; kwoty 166 808,64 CHF od dnia 3 października 2020 r. do dnia 6 października 2020 r.; kwoty 101 587,45 CHF od dnia 7 października 2020 r. do dnia 24 lutego 2021 r. Tym samym Bank cofnął pozew w zakresie roszczenia głównego ponad ww. kwoty wraz ze zrzeczeniem się roszczenia podtrzymując przy tym w całości roszczenie ewentualne. Stanowisko to zostało dodatkowo sprecyzowane w piśmie z dnia 9 grudnia 2025 r. (data nadania w UP), w którym Bank nie tylko podał dokładne wysokości i terminy spłat dokonanych w toku postępowania upadłościowego M. D., ale również wskazał, że w ramach roszczenia głównego wnosi o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kwoty 139 119,19 CHF wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego Narodowego Banku Polskiego liczonych od kwoty 100 231,80 CHF od dnia 25 lutego 2021 r. do dnia zapłaty. Zaznaczył, że łącznie roszczenie odsetkowe zsumowane, ale nie skapitalizowane od dnia 1 lutego 2018 r. do 24 lutego 2021 r. wynosi 38 887,39 CHF (replika na odpowiedź na modyfikację powództwa – k. 489-491v; protokół z rozprawy z dnia 28 marca 2025 r. – k. 592-593; protokół publikacji orzeczenia z dnia 28 kwietnia 2025 r. – k. 594; zarządzenie z dnia 7 maja 2025 r. – k. 595; ograniczenie powództwa – k. 608; protokół z rozprawy z dnia 4 listopada 2025 r. – k. 609—610; pismo procesowe – k. 616-616v).

W odpowiedzi na dokonane zmiany powództwa J. D., w piśmie z dnia 2 lutego 2026 r. (data stempla pocztowego), zakwestionował zasadność i wysokość dochodzonych przez Bank: roszczenia głównego w kwocie 139 119,19 CHF oraz roszczenia ewentualnego zawartego w modyfikacji z dnia 18 marca 2024 r. Jednocześnie z uwagi na cofnięcie roszczenia w części wniósł o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Nadto, wskazał, że dokonał spłaty na rzecz Banku kwoty 199 058,85 zł oraz 110 511,49 CHF, a co za tym idzie całość udostępnionego kapitału została już zwrócona (pismo procesowe pozwanego – k. 630-632).

Tak sformułowane stanowiska procesowe stron nie uległy zmianie do czasu zamknięcia rozprawy w dniu 26 marca 2026 r. (protokół z rozprawy z dnia 2 marca 2026 r. – k. 638-638v; pismo procesowe powoda – k. 640-640v; protokół z rozprawy z dnia 26 marca 2026 r. – k. 643-644)).

Sąd Okręgowy ustalił następujący stan faktyczny:

J. D. oraz M. D. planowali zakup i dokończenie budowy domu wolnostojącego. Na realizację danego celu poszukiwali dodatkowych środków finansowych w wysokości min. 450 000,00 zł, o których przyznanie zwrócili się do (...) Banku (...) S.A. z siedzibą w W. (dalej: Bank lub (...) S.A.), jako placówki z tradycjami i polskim kapitałem. Nie posiadali zdolności w PLN, więc została im zaproponowana ówcześnie jedyna dostępna dla nich oferta kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego, którego rata miesięczna została dodatkowo obliczona jedynie na 1 600,00 zł. Odbyli oni aż cztery spotkania z pracownikami Banku w toku których została uzgodniona ostateczna – satysfakcjonująca kredytobiorców – wysokość udzielanego kredytu.

(dowód: złożone na piśmie zeznania świadka M. D. – k. 446-449; zeznania powoda wzajemnego J. D. złożone na rozprawie w dniu 19 marca 2024 r. – k. 475-476)

W dniu 14 kwietnia 2008 r. J. D. oraz M. D. złożyli wniosek o kredyt hipoteczny (...) na sfinansowanie kosztów nabycia oraz dokończenia budowy domu wolnostojącego. Zawnioskowali o kwotę 499 000,00 zł w walucie CHF po kursie kupna dla danej waluty z dnia przyjęcia wniosku 2,1225, co dało kwotę kredytu w walucie wymienialnej w wysokości 235 100,12 CHF (k.144). W kosztach inwestycji wskazano: cenę zakupu/wykupu nieruchomości w kwocie 534 000,00 zł – przy sumie kosztów inwestycji w wysokości 636 900,00 zł. Dodatkowo, wskazano, iż suma środków własnych wyniesie 137 900 zł, przy czym kwota 88 900,00 zł miała zostać zaangażowana dopiero po wypłacie kredytu. Kredytobiorcy zawnioskowali o spłatę kredytu dopiero od dnia 1 września 2008 r.

(dowód: wniosek z dnia 14 kwietnia 2008 r. – k. 144-146)

W dniu 25 kwietnia 2008 r. J. D. oraz M. D. zawarli z (...) S.A. umowę kredytu mieszkaniowego (...)/zmienne oprocentowanie nr (...) (spłacanego w ratach annuitetowych, udzielonego w walucie wymienialnej) (dalej: Umowa). Bank udzielił kredytobiorcom kredytu hipotecznego, na zasadach określonych w Części Szczególnej Umowy (dalej: CSU) oraz w Części Ogólnej Umowy (dalej: COU) określających strony, przedmiot umowy oraz prawa i obowiązki stron.

Zgodnie z § 2 ust. 1-2 i 4 CSU, kredyt stanowił kredyt denominowany udzielony w złotych w kwocie stanowiącej równowartość 235 100,12 CHF. Kredyt został przeznaczony na nabycie i dokończenie budowy domu jednorodzinnego położonego we wsi R. gmina R., działka nr ew.(...).

W dniu sporządzenia Umowy oprocentowanie kredytu wynosiło 4,1633% p.p. (§ 2 ust. 8 CSU). Stała marża banku wynosiła 213% (§ 2 ust. 6 CSU).

Stosownie do § 3 ust. 1 CSU, szacunkowy całkowity koszt udzielonego kredytu wynosił 393 935,07 zł, w tym szacunkowa wysokość kosztu, który kredytobiorca będzie zobowiązany ponieść z tytułu odsetek 176 844,00 CHF.

Zabezpieczenie spłaty kredytu stanowiła hipoteka zwykła na kredytowanej nieruchomości w kwocie 235 100,12 CHF, hipoteka kaucyjna na kredytowanej nieruchomości do kwoty 68 180,00 CHF, przelew wierzytelności pieniężnej z umowy ubezpieczenia nieruchomości od ognia i innych zdarzeń losowych, weksel własny in blanco z klauzulą bez protestu wraz z deklaracją wekslową oraz oświadczenie o poddaniu się egzekucji (§ 4 CSU).

Uruchomienie kredytu miało nastąpić w transzach w terminie 12 miesięcy od dnia zawarcia Umowy, na rachunek zbywcy nieruchomości, a także kredytobiorcy z tytułu prac budowlanych (§ 6 ust. 1-3 CSU).

Zgodnie z § 7 ust. 1-2 CSU kredytobiorca był zobowiązany do spłaty całości wynikającego z Umowy zadłużenia w terminie do dnia 1 kwietnia 2038 r. i korzystał z karencji w spłacie kapitału kredytu przez okres 3 miesięcy, z zastrzeżeniem § 19 ust. 2 COU.

W § 10 ust. 22 CSU kredytobiorca zobowiązał się do utrzymywania stałych wpływów na rachunku (...) prowadzonym dla kredytobiorcy w (...) S.A. w kwotach zapewniających bieżącą i terminową obsługę kredytu.

Kredytobiorca został poinformowany, że ponosi ryzyko zmiany kursów waluty, polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu oraz stopy procentowej polegające na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej (§ 11 ust. 2 CSU).

Stawka referencyjna – wartość stawki referencyjnej, w zależności od wybranej waluty: LIBOR dla franka szwajcarskiego (CHF) dla międzybankowych depozytów trzymiesięcznych (LIBOR 3M) – dotyczy kredytów udzielanych w CHF (§ 1 ust. 1 pkt 12 lit. b COU).

Tabela kursów – Tabela kursów (...) SA obowiązująca w chwili dokonywania przez (...) SA określonych w umowie przeliczeń kursowych, dostępna w (...) SA oraz na stronie internetowej (...) SA (§ 1 ust. 1 pkt 14 COU).

Kredyt miał zostać wypłacany: 1) w walucie wymienialnej – na finansowanie zobowiązań Kredytobiorcy poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz w przypadku zaciągnięcia kredytu na spłatę kredytu walutowego, 2) w walucie polskiej – na finansowanie zobowiązań w Rzeczypospolitej Polskiej (§ 4 ust. 1 COU).

W przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie polskiej, zastosowanie miał kurs kupna dla dewiz obowiązujący w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej tabeli kursów (§ 4 ust. 2 COU).

W przypadku wypłaty kredytu albo transzy w walucie wymienialnej innej niż waluta kredytu, zastosowanie miały, kursy kupna/sprzedaży dla dewiz obowiązujące w (...) SA w dniu realizacji zlecenia płatniczego, według aktualnej tabeli kursów (§ 4 ust. 3 COU).

W przypadku dokonywania spłat zadłużenia Kredytobiorcy z: 1). ROR – środki z rachunku miały być pobierane w walucie polskiej w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony był kredyt, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) SA w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej Tabeli kursów, 2) rachunku walutowego – środki z rachunku miały być pobierane: a) w walucie kredytu, w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub ratę spłaty kredytu, b) w walucie innej niż waluta kredytu, w wysokości stanowiącej równowartość kwoty kredytu lub raty spłaty kredytu w walucie wymienialnej, w której udzielony był kredyt, przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla dewiz, obowiązujących w (...) SA w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej Tabeli kursów, 3) rachunku technicznego – środki z rachunku będą pobierane w walucie kredytu w wysokości stanowiącej kwotę kredytu lub raty. Wpłaty dokonywane na rachunek techniczny w walucie innej niż waluta kredytu, będą przeliczane na walutę kredytu przy zastosowaniu kursów kupna/sprzedaży dla walut, obowiązujących w (...) SA według aktualnej Tabeli kursów (§ 22 ust. 2 COU).

Zgodnie z § 32 ust. 1 COU niespłacenie przez kredytobiorcę części albo całości raty spłaty kredytu w terminie określonym w Umowie powodowało, że należność z tytułu zaległej spłaty stawało się zadłużeniem przeterminowanym i mogła zostać przez (...) S.A. przeliczona na walutę polską, przy zastosowaniu kursu sprzedaży dla dewiz, obowiązującego w (...) S.A. w dniu, o którym mowa w § 7 ust. 5 CSU, według aktualnej Tabeli kursów.

Stosownie do § 40 COU (...)S.A. mógł wypowiedzieć umowę w części dotyczącej warunków spłaty w przypadku:

1) niedokonania przez Kredytobiorcę spłaty dwóch kolejnych rat kredytu w terminach określonych przez (...) SA w wysłanych do Kredytobiorcy i poręczycieli dwóch kolejnych przypomnieniach, o których mowa w § 33 COU,

2) naruszenia przez Kredytobiorcę postanowień umowy,

3) wykorzystania kredytu niezgodnie z celem określonym w umowie.

4) utraty lub przewidywanej, według oceny (...) SA, utraty zdolności Kredytobiorcy do spłaty kredytu, zwiększenia zadłużenia z tytułu wzrostu kursów waluty kredytu lub zmniejszenia się wartości (...) SA może wypowiedzieć umowę zabezpieczenia, w części dotyczącej warunków spłaty lub domagać się ustanowienia przez Kredytobiorcę dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu, a w przypadku gdy kredyt jest wypłacany w transzach -wstrzymać dalszą wypłatę kredytu.

Na mocy § 41 COU (...) S.A. miał powiadomić o wypowiedzeniu umowy kredytobiorcę i osoby, o których mowa w § 33 ust. 2 COU, poprzez doręczenie wypowiedzenia:
1) osobiście - za potwierdzeniem odbioru, lub

2) listem poleconym - za zwrotnym potwierdzeniem odbioru (ust. 1).

Okres wypowiedzenia umowy miał wynosić 30 dni, licząc od dnia następnego po dniu doręczenia Kredytobiorcy wypowiedzenia umowy (ust. 2).
Kredytobiorca wyraził zgodę na uznanie za doręczone wypowiedzenie umowy, wysłane przez (...) SA listem poleconym za zwrotnym potwierdzeniem odbioru na ostatnio wskazane imię i nazwisko oraz adres Kredytobiorcy, w razie zwrotu listu do (...) S.A. (ust. 3).
Za datę doręczenia wypowiedzenia umowy uznany miał zostać dzień:

1)  doręczenia wypowiedzenia osobiście lub listem poleconym,

2)  pierwszego awizowania nie doręczonego wypowiedzenia wysłanego w sposób, o którym mowa w ust. 3 (ust. 4).

(dowód: umowa kredytu mieszkaniowego (...)/zmienne oprocentowanie nr (...) spłacanego w ratach annuitetowych, udzielonego w walucie wymienialnej z dnia 25 kwietnia 2008 r. – k. 14-29)

Kredyt został uruchomiony na rzecz kredytobiorców w jednej transzy - w dniu 15 maja 2008 r. wypłacona została kwota 484 306,25 złotych, stanowiąca równowartość kwoty 235 100,12 CHF.

(dowód: historia operacji z dnia 21 lutego 2022 r. – k. 202-221; opinia biegłego sądowego z dziedziny bankowości i ekonomii Z. C. – k. 508-523 )

Kredytobiorcy rozpoczęli spłatę kredytu w dniu 1 lipca 2008 r.

(dowód: historia operacji z dnia 21 lutego 2022 r. – k. 202-221)

W dniu 26 marca 2009 r. zawarto Aneks nr (...) do Umowy, mocą którego w okresie od dnia 1 kwietnia 2009 r. do dnia 1 czerwca 2009 r. zawieszono obowiązek spłaty rat kapitałowo-odsetkowych. Odsetki należne bankowi za okres zawieszenia spłaty rat miały zostać skapitalizowane.

(dowód: Aneks nr (...) do Umowy z dnia 26 marca 2009 r. – k. 137-138)

Aneksem nr (...) do Umowy z dnia 10 lipca 2013 r. wydłużony został okres zrealizowania finansowanej kredytem inwestycji do 31 grudnia 2013 г., a także zmieniono termin, do którego kredytobiorcy zobowiązani byli do dostarczenia bankowi kopii wniosku o zmianę sposobu korzystania z gruntu do dnia 28 lutego 2014 r. oraz dokumentu potwierdzającego zgłoszenie o zakończeniu budowy do dnia 31 stycznia 2014 r.

(dowód: Aneks nr (...) do Umowy z dnia 10 lipca 2013 r. – k. 139)

W dniu 27 lutego 2014 r. J. D. zawarł z Z. A. umowę majątkową małżeńską, mocą której zmienili obowiązujący w ich małżeństwie ustrój majątkowy i ustanowili dla swoich stosunków majątkowych ustrój rozdzielności majątkowej. W umowie tej ustalili, że ich udziały w majątku wspólnym są równe. Nie dokonali podziału majątku wspólnego, w skład którego wchodziła m.in. kredytowana nieruchomość.

Kolejno, aktem notarialnym z dnia 4 marca 2014 r., rep. A nr (...), J. D. darował M. D. cały należący do niego udział ½ części tejże nieruchomości. Kredytowana nieruchomość stała się wyłączną własnością M. D..

(dowód: umowa darowizny – akt notarialny rep. A nr (...) – k. 101-107)

Mocą postanowień Aneksu nr (...) z dnia 30 grudnia 2014 r. doprecyzowano zasady ustalania kursów walut w Banku, a także otwarty został specjalny walutowy rachunek bankowy służący do obsługi kredytu, za pomocą którego kredytobiorcy mogli spłacać raty bezpośrednio w walucie CHF.

(dowód: Aneks nr (...) do Umowy z dnia 30 grudnia 2014 r. – k. 140-141)

Do dnia 1 października 2014 r., a także w dniach: 9 stycznia 2015 r., 1 grudnia 2016 r., 10 stycznia 2017 r., 10 lutego 2017 r., a także częściowo w dniach: 3 kwietnia 2017 r., 6 czerwca 2017 r., 11 sierpnia 2017 r., 10 października 2017 r., 14 listopada 2017 r., 8 grudnia 2017 г., 5 lutego 2018 r., kredytobiorcy spłacali należne na rzecz Banku raty kapitałowo-odsetkowe w złotych polskich.

Jeszcze przed podpisaniem Aneksu nr (...) do Umowy, a mianowicie w dniu 3 października 2014 r., kredytobiorcy rozpoczęli spłatę rat kredytu bezpośrednio w walucie CHF.

Z czasem utracili jednak zdolność spłaty rosnącej raty kredytu, a na ich rachunku kredytowym powstała zaległość.

(dowód: historia operacji z dnia 21 lutego 2022 r. – k. 202-221; opinia biegłego sądowego z dziedziny bankowości i ekonomii M. Z.– k. 508-523 )

W dniu 7 lutego 2018 r. Bank skierował do J. D. oświadczenie o wypowiedzeniu umowy w terminie 30 dni od dnia następującego po dniu doręczenia oświadczenia. Zaznaczył przy tym, że wypowiada Umowę w części dotyczącej warunków spłaty z powodu braku spłaty wymaganych rat. Dodał, że oznacza to obowiązek spłaty zadłużenia z upływem terminu wypowiedzenia. Na dzień sporządzenia pisma wymagalne zadłużenie wynosiło 2 743,72 CHF i składały się na nie następujące kwoty:

- 1,51 CHF tytułem odsetek od zadłużenia przeterminowanego;

- 2 742,21 CHF tytułem zaległego kapitału.

Bank podał, że spłata należności spowoduje, że wypowiedzenie utraci moc, natomiast jej niespłacenie wywoła konieczność zwrotu zastosowanych dopłat do oprocentowania kredytu oraz podjęcie czynności w celu uzyskania tytułu wykonawczego a następnie wszczęcie postępowania egzekucyjnego.

Pismo to zostało odebrane w dniu 14 lutego 2018 r. Pozostało jednak bez odpowiedzi.

(dowód: wypowiedzenie Umowy z dnia 7 lutego 2018 r. – k. 12; potwierdzenie odbioru – k. 13-13v)

W dniu 16 kwietnia 2018 r., wobec braku spłaty wymagalnego zadłużenia przez pozwanego, Bank wezwał go do zapłaty kwoty 175 783,12 CHF, na którą to kwotę składały się:

- 175 002,40 CHF tytułem kapitału;

- 162,30 CHF tytułem odsetek zapadłych;

- 618,42 CHF tytułem odsetek karnych;

oraz dalszych należnych odsetek naliczanych na bieżąco, według zmiennej stopy procentowej, wynoszącej na dany dzień 10,00% w stosunku rocznym, w terminie 7 dni, licząc od dnia doręczenia wezwania.

Bank poinformował jednocześnie, że w przypadku braku możliwości dokonania jednorazowej spłaty należności istnieje możliwości zawarcia porozumienia lub umowy ugody, ustalających warunki spłaty zadłużenia. Zastrzegł przy tym, że zawarcie porozumienia lub umowy ugody uzależnione jest od pozytywnej oceny zdolności do spłaty zadłużenia.

Dodał, że niespłacenie zaległości albo brak złożenia wniosku o zawarcie porozumienia lub umowy ugody w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania spowoduje, że Bank podejmie przewidziane umową oraz przepisami prawa działania w celu uzyskania tytułu wykonawczego. Po uzyskaniu tytułu wykonawczego skieruje natomiast wniosek do komarnika sądowego w celu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, a powyższe działania mogą wiązać się z obciążeniem kosztami. Zauważył także, że powyższe działania Bank może również podjąć w przypadku złożenia wniosku o zawarcie porozumienia lub umowy ugody oraz podjęcia negatywnych decyzji w sprawie zawarcia takiej umowy.

Wezwanie to zostało odebrane w dniu 23 kwietnia 2018 r.

(dowód: wezwanie do zapłaty z dnia 16 kwietnia 2018 r. – k. 10; potwierdzenie odbioru – k. 11-11v)

W dniu 3 czerwca 2019 r. (...) S.A. wystawił wyciąg z ksiąg bankowych nr (...), w którym stwierdził, że w księgach rachunkowych banku figuruje wymagalne zadłużenie wobec J. D. w wysokości 195 584,77 CHF z tytułu kredytu mieszkaniowego (...) nr (...). Na kwotę wymagalnego zadłużenia składała się należność główna w wysokości 175 002,40 CHF oraz odsetki za okres od dnia 1 lutego 2018 r. do dnia 3 czerwca 2019 r., 10% od dnia 1 lutego 2018 r. do nadal w wysokości 20 582,37 CHF.

(dowód: wyciąg z ksiąg bankowych z dnia 3 czerwca 2019 r. – k. 6)

Postanowieniem z dnia 5 listopada 2020 r., sygn. akt XIX GUp 511/19 Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie ustalił plan spłaty wierzycieli M. D. oraz określił, jaka część zobowiązań upadłej zostanie umorzona. Ustalony plan spłaty został przez M. D. wykonany, co też stwierdził Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy w Warszawie postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt XIX GUu 67/21 [XIX GUp 511/19] umarzając jednocześnie jej zobowiązania powstałe przed dniem 11 lipca 2018 r. za wyjątkiem zobowiązań wymienionych w art. 491 ^{( 21 )}ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe.

W toku postępowania upadłościowego kredytowana nieruchomość została sprzedana, a M. D. uiściła na rzecz Banku łącznie 74 770,60 CHF.

(dowód: postanowienie Sądu Rejonowego dla m.st. Warszawy w Warszawie z dnia 21 kwietnia 2021 r., sygn. akt XIX GUu 67/21 [XIX GUp 511/19] – k. 336-336v; potwierdzenia wykonania przelewów – k. 617-619; złożone na piśmie zeznania świadka M. D. – k. 446-449; zeznania powoda wzajemnego J. D. złożone na rozprawie w dniu 19 marca 2024 r. – k. 475-476)

Kredytowana nieruchomość nigdy nie była wynajmowana. Nie była w niej również zarejestrowana ani prowadzona działalność gospodarcza.

(dowód: złożone na piśmie zeznania świadka M. D. – k. 446-449; zeznania powoda wzajemnego J. D. złożone na rozprawie w dniu 19 marca 2024 r. – k. 475-476)

Kursy kupna i sprzedaży waluty oraz wysokość spreadów poszczególnych banków kształtowały się na podobnym poziomie i podlegały bardzo podobnym trendom.

Wysokość zadłużenia J. D. wobec Banku z tytułu umowy kredytu przy przyjęciu kredytu złotowego ze zmienną stopą procentową opartą o wskaźnik WIBOR 3M i marżę banku, przy założeniu, że umowa kredytu nie została skutecznie wypowiedziana, a spłaty dokonane po pierwotnym terminie rozwiązania umowy zostają w pierwszej kolejności przeznaczone na spłatę wymagalnych zobowiązań, a następnie na szybszą spłatę kapitału kredytu wynosi:

1.  według stanu na dzień 7 lutego 2018 r. 420 293,77 zł, z czego:

- należności niewymagalne łącznie w kwocie 403 574,94 zł, z czego 403 374,69 zł kapitał niewymagalny i 200,25 zł odsetki umowne,

- należności wymagalne łącznie w kwocie 16 718,83 zł, z czego 15 399,53 zł kapitał wymagalny, 1 306,64 zł odsetki zapadłe, 12,66 zł odsetki karne,

2.  według stanu na dzień 3 czerwca 2019 г. 438 062,56 zł, z czego:

- należności niewymagalne łącznie w kwocie 383 596,44 zł, z czego 383 532,97 zł kapitał niewymagalny i 63,47 PLN odsetki umowne,

- należności wymagalne łącznie w kwocie 54 466,12 zł, z czego 35 241,25 zł kapitał wymagalny, 16 003,06 zł odsetki zapadłe, 3 221,81 zł odsetki karne,

3.  według stanu na dzień 12 października 2020 r. 455 347,62 zł, z czego:
- należności niewymagalne łącznie w kwocie 129 437,15 zł, z czego 129 082,16 zł kapitał niewymagalny i 354,99 zł odsetki umowne,

- należności wymagalne łącznie w kwocie 44 388,38 zł, z czego 14 262,55 zł kapitał wymagalny, 27 611,06 zł odsetki zapadłe, 2 514,77 zł odsetki karne,

4.  według stanu na dzień 15 listopada 2024 r. 173 825,53 zł, z czego:

- należności niewymagalne łącznie w kwocie 129 437,15 zł, z czego 129 082,16 zł kapitał niewymagalny i 354,99 zł odsetki umowne,

- należności wymagalne łącznie w kwocie 44 388,38 zł, z czego 14 262,55 zł kapitał wymagalny, 27 611,06 zł odsetki zapadłe, 2 514,77 zł odsetki karne.

(dowód: opinia biegłego sądowego z dziedziny bankowości i ekonomii M. Z. – k. 508-523)

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie złożonych do akt sprawy dokumentów. Sąd w całości dał wiarę dokumentom wymienionym w stanie faktycznym, bowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich autentyczności, a Sąd nie miał podstaw do podważenia ich wiarygodności bądź zawartej w nich treści z urzędu.

Dokonując ustaleń faktycznych Sąd oparł się również częściowo na dowodzie z przesłuchania powoda J. D. oraz złożonych na piśmie zeznaniach świadka M. D. w zakresie wskazanym w ustalonym stanie faktycznym. Jakkolwiek w ocenie Sądu powód oraz M. D. rzetelnie przedstawili informacje na temat przyczyn i samego zawarcia umowy kredytowej to w przypadku pozostałych okoliczności (niespełnienie w sposób należyty obowiązków informacyjnych przez bank itd.) ich relacje nie znajdują potwierdzenia w zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym. Zebrane w sprawie dowody i ustalony stan faktyczny wskazują, że w chwili zawierania umowy kredytu zostali oni należycie poinformowani i posiadali pełną świadomość różnicy pomiędzy kredytem złotowym a kredytem waloryzowanym walutą CHF, ryzyku walutowym, itd. Powód wraz z żoną w oparciu o otrzymane dane dokonali własnej analizy opłacalności produktów bankowych i zdecydowali się na skorzystanie z ówcześnie jedynego dostępnego dla nich kredytu waloryzowanego do waluty obcej.

Ustalając stan faktyczny Sąd oparł się również na opinii biegłego sądowego z dziedziny bankowości oraz ekonomii M. Z.. Zdaniem Sądu opinia sporządzona została zgodnie z zasadami przyjętymi przy opracowaniu tego rodzaju dokumentów w oparciu o całokształt materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Opinia ta nie była kwestionowana przez żadną ze stron postępowania. Nie były kwestionowane także dokonane w niej wyliczenia, które ostatecznie – z uwagi na dokonaną ocenę roszczenia (o czym poniżej) –były irrelewantne.

Jednocześnie Sąd postanowieniem z dnia 17 lipca 2024 r., na podstawie art. 235 ² § 1 pkt 2 k.p.c., oddalił wnioski zarówno strony powodowej, jak i pozwanej o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego w pozostałym zakresie, jako nieistotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz z przyczyn jakie legły u podstaw nieuwzględnienia żądania pozwu, o czym w dalszej części uzasadnienia.

Sąd, ustalając stan faktyczny, nie oparł się na zeznaniach świadka A. K. (zeznania na piśmie, k. 440-442), która co prawda była obecna przy zawieraniu spornej Umowy, jednak nie pamiętała szczegółów z tym związanych. Wskazała natomiast powody dla których klienci decydowali się na kredyt waloryzowany kursem CHF, ogólnie opisała proces przyznawania kredytów, w tym zakres udzielanych klientom informacji i pouczeń, jednak nie potrafiła sprecyzować szczegółów dotyczących procesu zawierania przedmiotowej Umowy. Zeznania te nie miały więc znaczenia dla ustaleń Sądu co do prawidłowości pouczenia powoda i jego żony o ryzyku kursowym, kursie waluty, spreadzie oraz kosztach kredytu.

Sąd nie poczynił ustaleń faktycznych w oparciu o pozostałe, niewymienione a przedłożone przez strony dokumenty. Potraktował je jedynie jako wyraz poglądów wzmacniających argumentację stron postępowania.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

Powództwo główne – w części podlegającej merytorycznemu rozpoznaniu – nie i ewentualne nie zasługiwały na uwzględnienie. Powództwo wzajemne również podlegało oddaleniu.

Przed przejściem do meritum Sąd pragnie jednak zauważyć, że wpierw pismem złożonym na rozprawie w dniu 4 listopada 2025 r., a następnie pismem dnia 9 grudnia 2025 r. (daty nadania w UP) Bank nie tylko ograniczył i sprecyzował treść żądania głównego, ale również cofnął powództwo ze zrzeczeniem się roszczenia w pozostałym zakresie, a mianowicie w zakresie roszczenia głównego ponad kwotę 139 119,19 CHF wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP liczonymi od kwoty 100 231,80 CHF od dnia 25 lutego 2021 roku do dnia zapłaty. Wobec powyższego w pierwszej kolejności Sąd badał zasadność i dopuszczalność cofnięcia powództwa w ww. zakresie.

Zgodnie z art. 355 k.p.c. Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, jeżeli powód cofnął ze skutkiem prawnym pozew lub jeżeli wydanie wyroku stało się z innych przyczyn zbędne lub niedopuszczalne. Stosownie do treści art. 203 § 1 k.p.c. pozew może być cofnięty bez zezwolenia pozwanego aż do rozpoczęcia rozprawy, a jeżeli z cofnięciem połączone jest zrzeczenie się roszczenia – aż do wydania wyroku, zaś zgodnie z § 4 przywołanego przepisu Sąd może uznać za niedopuszczalne cofnięcie pozwu, zrzeczenie się lub ograniczenie roszczenia tylko wtedy, gdy okoliczności sprawy wskazują, że wymienione czynności są sprzeczne z prawem lub zasadami współżycia społecznego albo zmierzają do obejścia prawa.

Oceniając częściowe cofnięcie roszczenia głównego ze zrzeczeniem się roszczenia dokonane przez Bank z punktu widzenia przesłanek zawartych w art. 203 § 1 - 4 k.p.c. tut. Sąd nie dopatrzył się, aby czynność ta była sprzeczna z prawem lub zasadami współżycia społecznego lub by zmierzała do obejścia prawa – zostało ono dokonane w rezultacie wykonania zobowiązania Sądu i skorygowania wysokości dochodzonego roszczenia o wpłaty M. D. dokonane w toku postępowania upadłościowego. Wobec powyższego postępowanie podlegało umorzeniu co do żądania zapłaty ponad kwotę 139 119,19 CHF wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP liczonymi od kwoty 100 231,80 CHF od dnia 25 lutego 2021 roku do dnia zapłaty – o czym orzeczono w punkcie I. sentencji wyroku.

Wskutek częściowego cofnięcia powództwa Bank ostatecznie domagał się zasądzenia od J. D. na swoją rzecz kwoty 139 119,19 CHF wraz z odsetkami umownymi za opóźnienie w wysokości czterokrotności stopy kredytu lombardowego NBP liczonymi od kwoty 100 231,80 CHF od dnia 25 lutego 2021 roku do dnia zapłaty tytułem zadłużenia wymagalnego wynikającego z wypowiedzenia Umowy, a ewentualnie – na wypadek oddalenia żądania głównego i podzielenia przez Sąd argumentacji w zakresie nieważności Umowy – zasądzenia od J. D. na jego rzecz kwoty 484 306,25 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia doręczenia pisma do dnia zapłaty tytułem zwrotu świadczenia w postaci kapitału kredytu wypłaconego kredytobiorcy.

Przechodząc więc do analizy tak sformułowane roszczenia głównego Banku Sąd pragnie wpierw podkreślić, iż pozew jest pismem procesowym, które zawiera powództwo, tj. skierowany do Sądu wniosek o udzielenie sądowej ochrony prawnej dokładnie określonemu żądaniu, uzasadnionemu i skonkretyzowanemu przytoczonymi okolicznościami faktycznymi. Pozew musi w swej treści odpowiadać wymogom formalnym przewidzianym dla każdego pisma procesowego (por. art. 126 k.p.c.), a ponadto zawierać obligatoryjną treść pozwu, określoną w art. 187 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Owa obligatoryjna część pozwu obejmuje dokładne określenie żądania, przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie, oznaczenie wartości przedmiotu sporu w sprawach o prawa majątkowe oraz przytoczenie w miarę potrzeby okoliczności uzasadniających żądanie. Dwa pierwsze elementy składają się przy tym na roszczenie procesowe, które stanowi przedmiot procesu. Ciążący na powodzie obowiązek dokładnego określenia żądania oraz wskazania uzasadniających je okoliczności faktycznych ma dla przebiegu procesu znaczenie podstawowe. W ten bowiem sposób konkretyzuje się zakres prawa podmiotowego, poddanego przez powoda ochronie sądowej, a także zostają wytyczone granice rozpoznania sprawy oraz w konsekwencji granice orzekania, ponad które Sąd meriti wychodzić nie może (zob. H.Pietrzkowski, Zarys metodyki pracy sędziego w sprawach cywilnych, Warszawa 2006, str. 244). Przytoczenie okoliczności faktycznych uzasadniających żądanie to przy tym nic innego jak przytoczenie faktów, uzasadniających zgłoszone roszczenie. Wskazać jednocześnie należy, iż zgodnie z art. 321 § 1 k.p.c. Sąd nie może wyrokować co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem, ani zasądzać ponad żądanie. Przepis ten wyraża zatem kardynalną zasadę wyrokowania dotyczącą przedmiotu orzekania, według której Sąd związany jest żądaniem zgłoszonym przez powoda w powództwie (ne eat iudex ultra petita partium), a więc nie może wbrew żądaniu pozwu zasądzić czegoś jakościowo innego albo w większym rozmiarze lub uwzględnić powództwo na innej podstawie faktycznej niż wskazana przez powoda (por. Andrzej Jakubecki Komentarz do kodeksu postępowania cywilnego, Edyta Gapska, Joanna Studzińska „Postępowanie nieprocesowe”, Monografia Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego pod redakcją Tadeusza Erecińskiego, Tom II, Wydanie 4, Warszawa 2012 str. 38-41 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 15 października 2010 r., III UK 20/10, z dnia 2 grudnia 2011 r., III CSK 136/11, z dnia 25 czerwca 2015 r., V CSK 612/14).

W sprawie niniejszej Bank konsekwentnie dowodził zasadności dochodzonego pozwem roszczenia o zapłatę w oparciu o czynność wypowiedzenia Umowy kredytu znajdującą uzasadnienie w art. 75 ust. 1 ustawy z dnia z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1646) zgodnie, z którym w przypadku niedotrzymania przez kredytobiorcę warunków udzielenia kredytu albo w razie utraty przez kredytobiorcę zdolności kredytowej bank może obniżyć kwotę przyznanego kredytu albo wypowiedzieć umowę kredytu. Podstawą tak sformułowanego roszczenia dochodzonego przez Bank było skuteczne wypowiedzenie łączącej strony Umowy kredytu.

Oceniając roszczenie główne Banku należy wskazać na § 40 w zw. z § 41 ust. 2 COU umowy kredytu, z których wprost wynika, że w razie stwierdzenia przez Bank niedokonania przez kredytobiorcę spłaty dwóch kolejnych rat kredytu w terminach określonych przez Bank; naruszenia przez kredytobiorcę postanowień Umowy; wykorzystania kredytu niezgodnie z celem określonym w Umowie; utraty lub przewidywanej utraty zdolności kredytobiorcy do spłaty kredytu, zwiększenia zadłużenia z tytułu wzrostu kursów waluty kredytu lub zmniejszenia się wartości zabezpieczenia Bank może żądać dodatkowego zabezpieczenia spłaty kredytu lub wypowiedzieć Umowę w części dotyczącej warunków spłaty, a okres wypowiedzenia Umowy wynosi 30 dni licząc od dnia następnego po dniu doręczenia kredytobiorcy wypowiedzenia Umowy. Dodatkowo, stosownie do art. 75c ust. 1-2 ustawy Prawo bankowe, jeżeli kredytobiorca opóźnia się ze spłatą zobowiązania z tytułu udzielonego kredytu, bank wzywa go do dokonania spłaty, wyznaczając termin nie krótszy niż 14 dni roboczych. W wezwaniu, o którym mowa w ust. 1, bank informuje kredytobiorcę o możliwości złożenia, w terminie 14 dni roboczych od dnia otrzymania wezwania, wniosku o restrukturyzację zadłużenia. Bank mógł zatem wypowiedzieć umowę z zachowaniem 30-dniowego okresu wypowiedzenia z ważnych powodów, w tym niespłacenia przez kredytobiorcę w wyznaczonym terminie rat kredytu, jednak jedynie przy zachowaniu wyżej opisanej procedury upominawczej, tzn. po wcześniejszym wezwaniu do uregulowania zaległości zawierającym jednocześnie informację o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zaległości.

Wypowiedzenie umowy kredytowej, nie może być wykonane w sposób nagły, zaskakujący dla kredytobiorcy nawet jeżeli istnieją podstawy do jego podjęcia zgodnie z treścią umowy kredytowej. Za prawidłowe wypowiedzenie umowy nie może być uznane pismo, z którego nie sposób wywnioskować chociażby tego w jakiej dacie umowa uległa rozwiązaniu, w szczególności w jaki sposób należy liczyć okres wypowiedzenia. Nie powinno więc budzić wątpliwości, że w świetle przywołanych regulacji wypowiedzenie umowy kredytu powinno być złożone samodzielnie, po wyczerpaniu działań upominawczych i jednoznacznie sformułowane. Skumulowanie wezwania do zapłaty z zastrzeżeniem wypowiedzenia umowy nie jest więc poprawne (patrz: wyrok SA w Szczecinie z dnia 14.05.2015r., I A Ca 16/15; wyrok SN z dnia 08.09.2016r., II CSK 750/15).

Mając powyższe na uwadze zdaniem Sądu niewypełnienie dyspozycji z art. 75c ust. 1-2 ustawy Prawo bankowe uzasadnia przyjęcie, że przedłożone w niniejszej sprawie wypowiedzenie nie może być uznane za skuteczne. (wyrok SN z 16 maja 2023 roku, II CSKP 862/22) Nie sposób bowiem doszukać się w działaniu Banku dochowania ustawowo określonej procedury. Przy zachowaniu prawidłowej procedury upominawczej poprzedzającej złożenie oświadczenia o wypowiedzeniu spornej Umowy J. D. mógłby złożyć wspomniany wniosek o restrukturyzację zaległości kredytowej, co natomiast niweczyłoby podstawy do wypowiedzenia spornej Umowy. W konsekwencji zaś odpadłaby podstawa dochodzenia roszczeń przez Bank na drodze postępowania sądowego.

Podsumowując, o ile Bank wykazał fakt zawarcia z X. A. i Z. A. Umowy kredytu, która też zawarta została w odpowiedniej formie – pisemnej oraz zawierała wymagane przez prawo elementy, a także ostatecznie wykazał wysokość dochodzonego roszczenia, w tym dochodzonej należności głównej, odsetek umownych oraz dalszych odsetek za opóźnienie to nie podołał wykazaniu zasadności i wymagalności dochodzonego roszczenia. Przesądzające dla oddalenia powództwa było natomiast stwierdzenie przez Sąd, że nie udowodnił dokonania skutecznego wypowiedzenia Umowy.

W tym miejscu należy podkreślić , że to na powodzie, jako podmiocie inicjującym postępowanie cywilne, ciąży obowiązek przedstawienia podstawy faktycznej dochodzonych roszczeń (art. 187 § 1 pkt 2 k.p.c.) oraz dowodów na jej poparcie (art. 232 k.p.c.). Zaniechania na tej płaszczyźnie mogą prowadzić do stwierdzenia nieudowodnienia podnoszonych roszczeń i oddalenia powództwa, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Ponadto, zgodnie z przepisem art. 6 k.c. ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z faktu tego wywodzi skutki prawne. Ciężar dowodu stawia zatem wymaganie dostarczenia Sądowi dowodów potwierdzających podane fakty pod rygorem negatywnego rozstrzygnięcia. Tymczasem Bank nie przedstawił Sądowi dowodów wskazujących na skuteczne wypowiedzenie Umowy kredytu zawartej z J. D. i jego żoną.

Stwierdzając zatem, że Bank przed wypowiedzeniem spornej Umowy nie wywiązał się z obowiązku doręczenia konsumentowi wezwania do zapłaty oraz informacji o możliwości złożenia wniosku o restrukturyzację zobowiązania uznać należało, że nie dochował wszystkich wymienionych powyżej elementów pozwalających uznać wypowiedzenie umowy za skuteczne, a tym samym nie wykazał by stosunek prawny łączący strony postępowania wygasł. W konsekwencji powyższego nie spełnił on obowiązków wynikających z art. 75 ust. 2 Ustawy Prawo bankowe (Dz.U.2023.2488 t.j.), czego skutkiem jest brak możliwości powoływania się przez Bank na skuteczne wypowiedzenie Umowy.

Powyższe przesądziło o bezzasadności podlegającego merytorycznemu rozpoznaniu roszczenia głównego pozwu.

Kolejno zatem krótkiej analizie poddać należało roszczenie ewentualne, które zostało zgłoszone na wypadek oddalenia żądania głównego i podzielenia przez Sąd argumentacji w zakresie nieważności Umowy. Co prawda żądanie główne Banku zostało oddalone, jednak z uwagi na brak podstaw do ustalenia nieważności spornej Umowy lub abuzywności jej zapisów – o czym w dalszej części uzasadnienia, nie doszło do aktualizacji żądania ewentualnego, które uznać należało za bezprzedmiotowe. Tak więc również to roszczenie Banku podlegało oddaleniu w całości.

Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł, jak w punkcie II. sentencji wyroku.

Następnie ocenie podlegało powództwo wzajemne J. D., który w sprawie niniejszej domagał się ustalenia nieważności całej Umowy kredytu mieszkaniowego (...)/zmienne oprocentowanie nr (...) z dnia 25 kwietnia 2008 r. na podstawie art. 58 k.c. i zasądzenie od pozwanego wzajemnego na jego rzecz kwoty 199 041,49 zł oraz kwoty 111 618,71 CHF wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia następnego po dniu doręczenia pozwanemu wzajemnemu odpisu pozwu wzajemnego z dnia 26 października 2020 r. do dnia zapłaty tytułem zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, w wykonaniu łączącej strony całkowicie nieważnej Umowy kredytu.

Przechodząc do roszczenia J. D. dotyczącego ustalenia nieważności przedmiotowej Umowy kredytowej przy jednoczesnym uwzględnieniu wywiedzionych przez Bank zarzutów braku po jego stronie samodzielnej legitymacji oraz interesu prawnego w wytoczeniu powództwa wskazać należy, że dochodzenie roszczenia o ustalenie nieważności spornej Umowy nie wymagało łącznego udziału wszystkich kredytobiorców. Roszczenie dochodzone na podstawie art. 189 k.p.c. ma bowiem charakter samodzielny i jest ściśle związane z indywidualnym interesem prawnym konkretnego podmiotu występującego z żądaniem ustalenia.W utrwalonym orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że każdy ze współkredytobiorców posiada samodzielną legitymację procesową do wystąpienia z żądaniem ustalenia nieważności umowy kredytu, a po stronie kredytobiorców nie zachodzi współuczestnictwo konieczne. W szczególności w uchwale z dnia 19 października 2023 r., III CZP 12/23, Sąd Najwyższy wskazał, że współuczestnictwo kredytobiorców w sprawach dotyczących ustalenia nieważności umowy kredytu nie ma charakteru koniecznego, gdyż interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. podlega ocenie indywidualnie względem każdego z nich. Sąd Najwyższy podkreślił również, że każdy kredytobiorca może samodzielnie dochodzić ochrony swoich praw wynikających z nieważności umowy. Podobnie w uzasadnieniu uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2024 r., III CZP 156/22, wskazano, że brak jest podstaw do przyjęcia współuczestnictwa koniecznego po stronie kredytobiorców w sprawach o ustalenie nieważności umowy kredytu, albowiem wyrok wydany w takim postępowaniu nie korzysta z rozszerzonej prawomocności wobec osób nieuczestniczących w procesie, a interes prawny każdego kredytobiorcy ma charakter odrębny i samodzielny. W konsekwencji należało uznać, że J. D. był uprawniony do samodzielnego dochodzenia w drodze powództwa wzajemnego ustalenia nieważności Umowy kredytu, niezależnie od udziału M. D. – drugiego współkredytobiorcy. Okoliczność późniejszego zgłoszenia wniosku o wezwanie drugiej kredytobiorczyni do udziału w postępowaniu nie niweczyła istniejącej po jego stronie legitymacji procesowej.
Biorąc bowiem powyższe pod uwagę przy jednoczesnym uwzględnieniu zakresu podmiotowego powództwa wytoczonego przez Bank, Sąd za właściwe uznał prowadzenie postępowania zarówno w zakresie powództwa głównego, jak i powództwa wzajemnego wyłącznie z udziałem J. D.. Sąd nie miał przy tym wątpliwości, że wbrew zarzutowi Banku, posiadał on interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie.

Zgodnie z art. 189 k.p.c. powód może żądać ustalenia przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny. Zgodnie z ogólną zasadą wynikającą z art. 6 k.c. strona powodowa powinna wykazać istnienie po jej stronie interesu prawnego. Sąd z urzędu bada interes prawny będący materialno-prawną przesłanką powództwa o ustalenie, a ustalenie jego braku skutkuje oddaleniem powództwa wprost, bez analizy żądania strony powodowej.

Interes prawny w rozumieniu art. 189 k.p.c. występuje wówczas, gdy istnieje niepewność stanu prawnego lub prawa; niepewność ta powinna być obiektywna, tj. zachodzić według rozumnej oceny sytuacji, a nie tylko subiektywna, tj. według odczucia powoda. Interes ten należy rozumieć jako potrzebę wprowadzenia jasności co do konkretnego prawa lub stosunku prawnego – w celu ochrony przed grożącym naruszeniem sfery uprawnień powoda (wyrok Sądu Najwyższego z 24 marca 1987 r., sygn. akt III CRN 57/87, OSNPG 1987, Nr 7, poz. 27). Skuteczne powołanie się na interes prawny wymaga wykazania, że oczekiwane rozstrzygnięcie wywoła takie skutki w stosunkach między stronami, w następstwie których ich sytuacja prawna zostanie określona jednoznacznie i tym samym wyeliminowane zostanie ryzyko naruszenia w przyszłości praw powoda. W przypadku, gdy dojdzie już do naruszenia prawa, w związku z którym stronie służy dalej idące roszczenie np. o świadczenie (danie, czynienie, zaniechanie lub znoszenie), wyłączona jest możliwość skutecznego wystąpienia z powództwem o ustalenie, skoro sfera podlegająca ochronie jest w takiej sytuacji szersza, a rozstrzygnięcie o różnicy zdań w stanowiskach stron nabiera charakteru przesłankowego. Takie stanowisko wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 marca 2002 r. (sygn. akt II CKN 919/99, LEX nr 54376), które Sąd Okręgowy w całości podziela.

Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd doszedł do przekonania, że J. D. ma interes prawny w wytoczeniu powództwa o ustalenie. Zdaniem Sądu, w przedmiotowej sprawie oceniając interes prawny w powództwie o ustalenie szczególną uwagę zwrócić należy na fakt, iż strony – zgodnie z powyższymi rozważaniami – w dalszym ciągu łączy wykonywana przez powoda wzajemnego Umowa kredytu, jak również brak spłaty całości zadłużenia wygenerowanego w oparciu o zawartą między stronami Umowę. W tej sytuacji nie sposób jest przyjąć, że J. D. służy dalej idące roszczenie, w szczególności o przyszłe należności przysługujące Bankowi, które mógłby on uiścić na podstawie, nieważnej w jego ocenie Umowy, czy też zawierającej tzw. klauzule abuzywne. Biorąc pod uwagę podnoszone przez J. D. twierdzenia o abuzywności postanowień umownych oraz nieważności umowy, uznać należy, że niepewność jego sytuacji prawnej została wykazana w sposób uzasadniający rozpoznanie sprawy merytorycznie w zakresie powództwa o ustalenie.

W ocenie Sądu, nie ma jednak racji J. D., iż umowa łącząca strony jest nieważna.

Zgodnie z art. 58 § 1 i 2 k.c. czynność sprzeczna z ustawą albo mająca na celu obejście ustawy jest nieważna, chyba że właściwy przepis przewiduje inny skutek, w szczególności ten, iż w miejsce nieważnych postanowień czynności prawnej wchodzą odpowiednie przepisy ustawy. Nieważna jest czynność prawna sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Umowa kredytu bankowego jest umową nazwaną uregulowaną w art. 69 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Prawo bankowe (dalej: prawo bankowe). Zgodnie z art. 69 ust. 1 prawa bankowego w brzemieniu obowiązującym na datę zawarcia umowy kredytowej, przez umowę kredytu bank zobowiązuje się oddać do dyspozycji kredytobiorcy na czas oznaczony w umowie kwotę środków pieniężnych z przeznaczeniem na ustalony cel, a kredytobiorca zobowiązuje się do korzystania z niej na warunkach określonych w umowie, zwrotu kwoty wykorzystanego kredytu wraz z odsetkami w oznaczonych terminach spłaty oraz zapłaty prowizji od udzielonego kredytu. Stosownie do ust. 2 umowa kredytu powinna być zawarta na piśmie i określać w szczególności: strony umowy, kwotę i walutę kredytu, cel, na który kredyt został udzielony, zasady i termin spłaty kredytu, wysokość oprocentowania kredytu i warunki jego zmiany, sposób zabezpieczenia spłaty kredytu, zakres uprawnień banku związanych z kontrolą wykorzystania i spłaty kredytu, terminy i sposób postawienia do dyspozycji kredytobiorcy środków pieniężnych, wysokość prowizji, jeżeli umowa ją przewiduje, warunki dokonywania zmian i rozwiązania umowy.

W treści art. 69 ust. 2 prawa bankowego wskazano jakie niezbędne postanowienia powinny być zawsze ujawnione w umowie bankowej. Nie wszystkie z tych elementów stanowią essentialia negotii umowy kredytowej. Elementów konstrukcyjnych tej umowy poszukiwać należy w art. 69 ust. 1 prawa bankowego.

W ocenie Sądu przedmiotowa Umowa jest zgodna z art. 69 ustawy prawo bankowe i spełnia wszystkie wymogi zawarte w przytoczonym artykule, nie jest próbą obejścia przepisów prawa bankowego, jak również nie wypacza natury umowy kredytu. W spornej Umowie kwotę kredytu ustalono na 235 100,12 CHF (§ 2 ust. 1 CSU, k. 14), która to kwota została wypłacona w transzach w walucie polskiej stosownie do treści § 4 ust. 1 pkt 2 COU (Umowa, k. 21; zaświadczenie (...) S.A., k. 202). Zdaniem Sądu odpowiadają prawu również postanowienia Umowy odnoszące się do oprocentowania kredytu, w tym wysokość oprocentowania kredytu i warunków jego zmiany, określone w § 6-10 COU (k. 14-29). Umowa przewidywała też okoliczności, w jakich może dojść do zmiany oprocentowania oraz sposoby jakimi kredytobiorca o tej zmianie zostanie poinformowany. Zauważyć też należy, że w dacie podpisania spornej Umowy przepisy prawa bankowego nie przewidywały obowiązku zawarcia postanowień określających mechanizm tworzenia tabel kursowych, kursów walut czy też umożliwiających stronie wpływanie na ww. elementy. Zawarcia w Umowie takich postanowień nie domagali się również J. D. i jego żona.

Umowa kredytu waloryzowanego mieści się, w konstrukcji ogólnej umowy kredytu bankowego i stanowi jej możliwy wariant (art. 353 ¹ k.c. w zw. z art. 69 ustawy Prawo bankowe). Umowa kredytu waloryzowanego nie jest zatem sprzeczna z art. 358 ¹ § 2 k.c. wedle którego strony mogą zastrzec w umowie, że wysokość świadczenia pieniężnego zostanie ustalona według innego niż pieniądz miernika wartości. Natomiast § 3 tego przepisu stanowi podstawę sądowej waloryzacji świadczeń. Należy wyjaśnić, że przepis art. 69 Prawa bankowego nie należy do przepisów określających w sposób sztywny wysokość świadczenia pieniężnego, w szczególności świadczenia kredytobiorcy, tj. kwoty kredytu, którą powinien zwrócić w wykonaniu zobowiązania wynikającego z umowy kredytu. Z tego względu waloryzacja umowna tego świadczenia była dopuszczalna na podstawie art. 358 ¹ § 2 k.c. Przyjęcie za miernik waloryzacji waluty obcej nie stanowiło również naruszenia bezwzględnie obowiązujących przepisów ani zasad współżycia społecznego. Waloryzacja umowna przy zastosowaniu jako jej miernika waluty obcej wyraża się w tym, że kredytobiorca zwraca kredytodawcy wykorzystaną sumę kredytu, przy czym w związku z kursem waluty obcej suma ta może być wyższa odpowiednio do relacji do waluty obcej. Suma wykorzystana w dniu wykonywania umowy kredytu może mieć bowiem inną wartość rynkową w wyniku indeksacji walutowej. Innymi słowy, kredytobiorca może być zobowiązany do zwrotu bankowi sumy pierwotnie wykorzystanego kredytu (w chwili wykonania umowy przez bank), ale taka wykorzystana suma (w całości lub części) może mieć inną (wyższą) wartość rynkową w okresie spłaty kredytu. Tym samym należy zaznaczyć, że zasada nominalizmu zawarta w artykule 358 ¹ k.c., znajduje rozszerzenie w ustępie 2 wspomnianego artykułu, umożliwiającego waloryzację w drodze umowy (wyrok Sądu Najwyższy z 22 stycznia 2016 r., sygn. akt I CSK 1049/14).

Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2015 r. (sygn. V CSK 445/14, Lex nr 1751291) wyraził pogląd , który Sąd Okręgowy podziela i odnosi do przedmiotowej sprawy, że dopuszczalne jest ułożenie stosunku prawnego w taki sposób, że strony ustalą w umowie inną walutę zobowiązania i inną walutę wykonania zobowiązania. Wspomniany powyżej art. 69 Prawa bankowego statuuje, że waluty samego kredytu oraz waluta jego spłaty nie muszą być tożsame. Tym samym, dopuszczalne jest tworzenie umów realizujących essentialia negotii umowy kredytu przy założeniu spłaty wierzytelności w walucie obcej.

Biorący kredyt, zwłaszcza długoterminowy z przeliczeniem zobowiązań okresowych (rat spłacanego kredytu) według umówionej waluty (klauzula walutowa) ponosi ryzyko polegające albo na płaceniu mniejszych rat w walucie kredytu, albo większych, niż to wynika z obliczenia w tej walucie, gdyż na wysokość każdej raty miesięcznej wpływa wartość kursowa waluty kredytu w stosunku do waloryzacji tego kredytu (wyrok Sądu Najwyższego z 24 maja 2012 r., sygn. akt II CSK 429/11). Podkreślenia wymaga więc, że istotną konsekwencją umowy kredytu jest brak pewności w zakresie ostatecznego całkowitego jego kosztu zarówno ze strony banku, jak i kredytobiorcy. Dotyczy to także kredytów wyrażonych w PLN, niedenominowanych do waluty obcej, szczególnie w przypadku zastosowania zmiennego oprocentowania kredytu, zależnego od szeregu czynników, na które kredytobiorca także nie ma wpływu. W przypadku wzrostu oprocentowania w okresie kredytowania, tak samo jak w przypadku zmian na rynku walutowym, które mogą dotykać CHF, kwota wierzytelności wobec banku może ulegać zmianie, jednak nawet wówczas będzie to jedno i to samo zobowiązanie z tego samego tytułu, bez cech innych stosunków zobowiązaniowych. Zjawisko to nie stanowi naruszenia ustawy Prawo bankowe, ani kodeksu cywilnego w zakresie prawa zobowiązań. Brak ekwiwalentności świadczeń jest więc pozorny, z uwagi na konieczność zachowania wzajemnej wartości waluty PLN i CHF. Nie można oczekiwać od banku (który jako spółka prawa handlowego prowadzi nastawioną na zysk działalność gospodarczą) udzielania kredytów bez umożliwienia mu osiągnięcia korzyści z umowy kredytu, bo tylko wówczas nie dochodziłoby do rozbieżności pomiędzy udzielonym kredytem, a zobowiązaniem do zwrotu wykorzystanego kredytu. Kredytobiorca, niedysponujący własnymi środkami pieniężnymi na realizację takiej inwestycji jak zakup własnego lokalu mieszkalnego oraz taki kredytobiorca, który nie zamierza zaangażować posiadanych przez siebie środków finansowych, musi skorzystać z finansowego wsparcia ze strony banku, dla którego umowa kredytu jest źródłem przychodu, tym samym dochodzi do naruszenia równowagi między stroną konsumencką a spółką prawa bankowego. Nie jest to jednak równoznaczne z nieważnością umowy kredytu, ponieważ wykorzystanie mechanizmu waloryzacji nie narusza natury kredytu, gdyż zapewnia kredytodawcy zarobek w zamian za udzielenie kredytu.

W sprawie bezsporne jest, że powód wraz z żoną zawarli przedmiotową Umowę jako konsumenci w rozumieniu art. 22 ¹ k.c. Zgodnie z przywołanym przepisem, konsumentem można być wyłącznie w zakresie czynności prawnych niezwiązanych bezpośrednio z własną działalnością gospodarczą lub zawodową. Decyduje więc brak związku danej czynności z wymienioną działalnością, a nie to czy taka działalność jest w ogóle prowadzona przez osobę dokonującą czynności prawnej. Do uznania, że mamy do czynienia z konsumentem, wystarczy brak bezpośredniego związku czynności z działalnością gospodarczą lub zawodową; istnienie pośredniego związku nie wyklucza zatem uznania danej osoby za konsumenta (K. Osajda (red.), P. Miklaszewicz, Kodeks cywilny, Komentarz, wyd. 20, 2018, Legalis).

Wskazać trzeba, że zawarcie umowy jako konsument nie oznacza jednak „gwarancji satysfakcji”, tj. że umowa – w szczególności taka, która wiąże się z ryzykiem i uzależniona jest od czynników zewnętrznych, niezależnych od stron – będzie ostatecznie zawsze dla konsumenta korzystna. Jak wskazał Sąd Okręgowy w Warszawie w wyroku z dnia 18 kwietnia 2016 r. (sygn. III C 275/15, Mon.Pr.Bank. 2016 nr 10, str. 3) „działanie Państwa w zakresie ochrony konsumentów winno bowiem ograniczać się do ochrony przed działaniami podstępnymi bądź nieuczciwymi, nie mogą oni natomiast oczekiwać, że państwo ochroni ich przed wszelkimi negatywnymi konsekwencjami podejmowanych przez nich decyzji gospodarczych”, który to pogląd Sąd w tym składzie w pełni podziela. Podkreślić należy, że zawarcie umowy w charakterze konsumenta nie oznacza zwolnienia konsumenta z obowiązku dokonania przy zawieraniu umowy oceny rozmiaru zaciąganego zobowiązania i związanych z nim ryzyk. Jednocześnie żadne przepisy nie zabraniają konsumentom zawierania umów wiążących się z ryzykiem, jeżeli są oni gotowi je ponieść. Od konsumenta, należycie dbającego o własne interesy, należy oczekiwać aktywności i dążenia do wyjaśnienia wszelkich wątpliwości czy niezrozumiałych kwestii szczególnie w kontekście umowy, która stanowi dla niego zobowiązanie. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 5 października 2016 r. „w relacjach cywilnoprawnych nie jest dopuszczalne faworyzowanie żadnej ze stron, choćby była konsumentem, kosztem praw profesjonalisty. Trzeba też uwzględnić stale podnoszący się poziom wykształcenia, wiedzy, doświadczenia i świadomości prawnej ogółu społeczeństwa, w tym konsumentów, coraz lepiej przygotowanych do asertywnego uczestnictwa w obrocie prawnym” (wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 5 października 2016 r., sygn. I ACa 47/16, Legalis nr 1533035). W ocenie Sądu, nie ma podstaw do przyznania J. D. uprzywilejowanej pozycji, w której byłby zwolniony z obowiązku przejawiania jakiejkolwiek staranności przy dokonywaniu oceny treści zawieranej Umowy i od odpowiedzialności za ich skutki.

Oceny wymaga więc czy przed zawarciem umowy o kredyt powód i jego żona zostali w sposób należyty poinformowani o treści umowy o kredyt hipoteczny waloryzowany do waluty obcej i związanych z jej zawarciem ryzykach.

W ocenie Sądu, z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, że zostali oni poinformowani m. in. o ryzyku związanym z zaciągnięciem kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem waluty obcej, a przede wszystkim o ryzyku kursowym i tabelach kursowych. Zostali też poinformowani o ryzyku walutowym, co wynika choćby z treści samej Umowy, w której oświadczyli, że zostali poinformowani, że ponoszą ryzyko zmiany kursów waluty, polegające na wzroście wysokości zadłużenia z tytułu kredytu oraz wysokości rat kredytu, wyrażonych w walucie polskiej, przy wzroście kursów waluty kredytu oraz stopy procentowej polegające na wzroście raty spłaty przy wzroście stawki referencyjnej (§ 11 ust. 2 CSU) (k. 19). J. D. nie wykazał więc, aby Bank nie wypełnił względem niego ciążącego na nim obowiązku informacyjnego. W ocenie Sądu posiadał on pełną i niezbędną wiedzę na temat spłaty rat kredytów.

Na ważność przedmiotowej Umowy nie wpływa również fakt, że waloryzacja kredytu była dokonywana jednostronnie przez Bank w oparciu o kurs waluty u niego obowiązujący. J. D. z żoną zawierali Umowę dobrowolnie, zgadzając się na wprowadzenie do niej obecnie kwestionowanych przez J. D. klauzul. Zdecydowali się na wybór kredytu waloryzowanego kursem waluty obcej, co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w tym treść wniosku o udzielenie kredytu (wniosek o kredyt hipoteczny (...), k. 144-146).

Podnoszone przez J. D. zarzuty odnoszące się do zawartej Umowy wynikają, w ocenie Sądu, ze wzrostu kursu franka szwajcarskiego, na który Bank nie miał żadnego wpływu i z którego to wzrostu nie odniósł żadnej korzyści. Wzrost kursu CHF wynikał bowiem z działań Centralnego Banku Szwajcarii, który w 2011 r. i 2015 r. doprowadził do uwolnienia sztywnego kursu CHF do innych walut. Zmiana kursu waluty, obiektywnie niekorzystna dla kredytobiorcy, nie może stanowić podstawy do stwierdzenia, że zawarta przez niego umowa jest nieważna.

Ponad to biegły sądowy, w wydanej w niniejszej sprawie opinii, stwierdził, że kursy kupna waluty poszczególnych banków kształtowały się na podobnym poziomie. Także kury sprzedaży waluty kształtowały się na zbliżonym do siebie poziomie. Także wysokości spreadów w przypadku poszczególnych banków kształtowały się na zbliżonych poziomach i podlegały bardzo podobnym trendom (opinia biegłego sądowego z dziedziny bankowości i ekonomii M. Z.– k. 508-523).

J. D. i jego żona zdecydowali się na wybór kredytu denominowanego, co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy. Bank spełnił też względem nich wszelkie wymagane w dacie zawierania Umowy obowiązki informacyjne. Wskazać należy, że trudno jest oczekiwać od banku, by na chwilę zawierania kredytów przedstawiał kredytobiorcom np. symulacje kredytu, w których kurs waluty rośnie o 100 lub 200%. Wystarczające jest, w ocenie Sądu, aby bank poinformował kredytobiorców o ryzyku kursowym. Ostatecznie każdy kredytobiorca ryzyko to oceni inaczej. Na kredytobiorcy „odważnym”, „ryzykancie” nawet informacja o ryzyku wzrostu kursu waluty o 200% nie zrobi wrażenia, zaś inaczej zareaguje kredytobiorca „ostrożny” i „zapobiegliwy”. Sąd przyjął zatem, że J. D. posiadał pełną wiedzę na temat spłaty rat kredytu, to znaczy, że wysokość zadłużenia tytułem zaciągniętego kredytu (koszt kredytu), przeliczona na złotówki na dany dzień, podlega ciągłym wahaniom zgodnie z prawami rynków walutowych, w zależności od aktualnego kursu PLN i CHF, jak również miał świadomość istnienia kursu walutowego, jego wahań i tabel kursowych. Nie ma też wątpliwości, że wybierając zadłużenie w CHF, J. D. i jego żona świadomie chcieli skorzystać z oprocentowania niższego w porównaniu z kredytem złotowym i tym samym z miesięcznie niższej raty kredytu, a tym samym zauważali korzyści płynące z zawartej Umowy.

Przedmiotowa Umowa nie może być zatem uznana za bezwzględnie nieważną w związku z art. 58 k.c., gdyż nie narusza przepisów prawa, ani nie zmierza do obejścia ustawy, jak również nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego.

Z uwagi na to, iż nieważności spornej Umowy J. D. doszukiwał się również w abuzywności niektórych jej postanowień koniecznym stało się odniesienie do zarzutów także w tymże zakresie. W tym miejscu należy wskazać, że zdaniem Sądu prezentowane przez niego stanowisko, jakoby abuzywność postanowień umowy wpływa na jej nieważność jest chybione. Ewentualne stwierdzenie abuzywności postanowień Umowy – w rozumieniu art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c. – skutkowałoby ich bezskutecznością wobec konsumenta, nie zaś nieważnością całej Umowy.

J. D. wskazywał na § 4 ust. 1 pkt 2 w zw. z § 4 ust. 2 COU określające zasady wypłaty kredytu, § 4 ust 3 COU ustalający metodologię stosowania kursów walut obcych przy wypłacie kredytu, § 22 ust. 2 pkt 1 COU określający zasady spłaty kredytu oraz § 32 ust. 1 COU ustalający zasady przeliczania zadłużenia przeterminowanego.

Uznanie kwestionowanych przez J. D. postanowień za abuzywne wymaga subsumpcji przepisu art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c., zgodnie z którym postanowienia umowy zawieranej z konsumentem nieuzgodnione indywidualnie nie wiążą go, jeżeli kształtują jego prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając jego interesy (niedozwolone postanowienia umowne). Nie dotyczy to postanowień określających główne świadczenia stron, w tym cenę lub wynagrodzenie, jeżeli zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Paragraf 2 powołanego przepisu wskazuje, że jeżeli postanowienie umowy zgodnie z § 1 nie wiąże konsumenta, strony są związane umową w pozostałym zakresie. Z kolei paragraf 3 wskazanego artykułu definiuje nieuzgodnione indywidualnie postanowienia umowy jako te, na których treść konsument nie miał rzeczywistego wpływu. W szczególności odnosi się to do postanowień umowy przejętych z wzorca umowy zaproponowanego konsumentowi przez kontrahenta. Zgodnie z § 4 powołanego przepisu ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje.

Zakres zastosowania przytoczonej regulacji art. 385 ¹ k.c. sprowadza się do umów zawieranych przez przedsiębiorców z konsumentami. Dotyczy on jedynie postanowień innych niż określające główne świadczenia stron, nieuzgodnionych z konsumentem indywidualnie. Ponadto przesłankami uznania postanowień umownych jest taka ich treść, która kształtuje prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco naruszając ich interesy. Należy, wobec tego zbadać Umowę wiążącą strony w aspekcie wszystkich powołanych przesłanek.

W ocenie Sądu w niniejszej sprawie należy zastosować tzw. kontrolę incydentalną, tj. zbadanie spornych postanowień pod kątem tego, czy wypełniły one znamiona przewidziane w art. 385 ¹ § 1 k.c.

Zdaniem Sądu niedopuszczalne jest uproszczenie rozpoznania niniejszej sprawy poprzez odwołanie się tylko i wyłącznie do prejudycjalnego charakteru wyroków Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Tym samym dotychczasowe orzecznictwo nie ma decydującego wpływu na interpretację sprawy, albowiem każdorazowo sąd obowiązany jest do dokonania całościowej oceny materiału dowodowego w celu ustalenia wiążącej strony treści stosunku prawnego. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 19 grudnia 2003 r. (sygn. akt III CZP 95/03), kontrola dokonywana w trybie przepisów art. 479 ³⁶ -479 ⁴⁵ k.p.c. dotyczy nie analizy konkretnego stosunku zobowiązaniowego, lecz abstrakcyjnie rozumianej treści normatywnej wzorca umownego (niezależnie od tego nawet, czy znalazł on zastosowanie w następstwie zawarcia umowy), tj. na kontroli wzorca jako takiego, w oderwaniu od konkretnej umowy, której wzorzec dotyczy.

Postanowienia Umowy kredytowej, które łączą strony postępowania ustalone zostały w oparciu o preferencje J. D. i jego żony (konsumentów), zgłoszone we wniosku o udzielenie kredytu. Ostatecznie sama treść Umowy, z wyjątkiem postanowień odzwierciedlających dane zawarte we wniosku kredytowym, nie były indywidualnie uzgadniane, co do końcowego słownego brzmienia, lecz na kształt ostatecznie przyjętego wariantu tej Umowy i w ogóle na decyzję o jej zawarciu decydujący wpływ mieli konsumenci.

Sąd stanął na stanowisku, że w niniejszej sprawie konieczna jest całościowa kontrola, polegająca na badaniu wszystkich przesłanek abuzywności. Jest to sytuacja najwłaściwsza z punktu widzenia założeń procedury cywilnej, gdyż pozwala w oparciu o przeprowadzone postępowanie dowodowe w sposób wszechstronny i niezredukowany zrekonstruować wszystkie istotne dla przedmiotowego indywidualnego stosunku prawnego okoliczności.

Stosunek prawny wynikający z przedmiotowej Umów stawia J. D. w sposób niebudzący wątpliwości w roli konsumenta. Bank w niniejszej sprawie występuje, co nie było sporne, w roli przedsiębiorcy.

W judykaturze istnieje spór co do przyjęcia czy klauzule waloryzacyjne regulują świadczenie główne, czy też nie.

Zdaniem Sądu regulacje umowne związane z waloryzacją kredytu dotyczą głównych świadczeń stron. Co prawda ustawodawca nie określił, co należy rozumieć przez sformułowanie „główne świadczenia stron”, wskazane w art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c., ale niewątpliwie są to takie elementy konstrukcyjne umowy, bez których uzgodnienia nie doszłoby do jej zawarcia. Pojęcie to z pewnością należy interpretować w nawiązaniu do elementów przedmiotowo istotnych umowy. J. D. kwestionował zapisy przedmiotowej Umowy dotyczące denominacji, a zatem sposobu przeliczenia udzielonego kredytu i rozliczenia wpłat dokonywanych przez niego na rzecz Banku tytułem spłaty zaciągniętego zobowiązania. Pojęcie „głównych świadczeń stron” w odniesieniu do umowy należy rozpatrywać w kontekście art. 69 ust. 1 Prawa bankowego, zawierającego essentialia negotii umowy kredytu. Analizując kwestionowane przez J. D. postanowienia umowne stwierdzić należy, że miały one wpływ na wysokość kredytu oraz wysokość poszczególnych rat. Stanowiły częściowo klauzulę waloryzacyjną, która wprost oddziałuje na wysokość świadczenia głównego stron. Z uwagi na powyższe, nie ulega wątpliwości, że w niniejszej sprawie nie wystąpiła podstawowa przesłanka wynikająca z art. 385 ^{( 1)} § 1 k.c. Kwestionowane postanowienia określały bowiem główne świadczenia stron, a J. D. nie wykazał, aby zostały one sformułowane w sposób niejednoznaczny. Omawiane regulacje odwołują się wprost do kursu kupna lub sprzedaży waluty obowiązującego w Banku w chwili wypłaty lub spłaty kredytu. Wskazać również należy, że kredytujący Bank de facto nie miał technicznej możliwości wykonania Umowy w inny sposób niż w oparciu o własne tabele kursów. Zdaniem Sądu treść tych postanowień nie budzi też wątpliwości.

Przyjmując hipotetycznie, że postanowienia te – jako dotyczące głównych świadczeń stron – nie zostały określone w sposób jednoznaczny, ewentualnie, że regulacje dotyczące waloryzacji nie regulują głównych świadczeń stron, to żądanie pozwu wzajemnego również nie zasługiwało na uwzględnienie.

W przedmiotowej sprawie należy zwrócić uwagę na realia zawierania umów w sprawach takich jak niniejsza, polegające na tym, że z jednej strony bank posiada pewną paletę produktów finansowych do wyboru i uzgodnienia, zaś z drugiej strony konsument zgłasza swoje konkretne potrzeby (najpierw w drodze ustnej, a po dopasowaniu konkretnego instrumentu do jego potrzeb – w drodze wniosku o udzielenie kredytu).

Niewątpliwie, z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że J. D. wraz z żoną chcieli uzyskać środki na finansowanie kosztów zakupu i dokończenia budowy domu jednorodzinnego oraz poszukiwali produktów finansowych (kredytu), który zapewniłby uzyskanie potrzebnej im kwoty, przy jednocześnie możliwie najniższych kosztach uzyskania kredytu. W rezultacie zgłoszone potrzeby wywołały ze strony Banku reakcję w postaci przedstawienia oferty, która mogłyby tego rodzaju potrzebom sprostać. Jakkolwiek J. D. i jego żona w zasadzie nie wywierali wpływu na konkretne brzmienie kwestionowanych w sprawie postanowień końcowych Umów, to jednak należy zauważyć, że kształt zaproponowanych warunków umownych był ściśle zdeterminowany potrzebami m.in. J. D., świadomie przez niego zgłoszonymi we wniosku kredytowym. Ponadto J. D. nie podnosił twierdzeń jakoby poszczególne zapisy Umowy były dla niego nieodpowiednie w dacie ich zawierania. Należy podkreślić, że wskazane okoliczności nie obalają wprawdzie przesłanki nieuzgodnienia indywidualnego kwestionowanych postanowień z konsumentem, ale mają zdecydowany wpływ na ocenę zaistnienia dalszych przesłanek, o których mowa w przepisie art. 385 ^{( 1)} k.p.c. (rażącego naruszenia interesu konsumenta i sprzeczności dobrymi obyczajami).

Dodać należy, że zgodnie z art. 385 ^{( 1)} § 4 k.c. ciężar dowodu, że postanowienie zostało uzgodnione indywidualnie spoczywa na tym, kto się na to powołuje. Bank zaś nie zaoferował dowodu, który w jakikolwiek sposób uwierzytelnił okoliczność, że J. D. miał wpływ na treść kwestionowanych postanowień.

W odniesieniu do przesłanek sprzeczności postanowień z dobrymi obyczajami i rażącego naruszenia interesów konsumenta, a także naruszenia zasad współżycia społecznego Sąd uznał, że J. D. nie wykazał zajścia tychże przesłanek w niniejszym postępowaniu, co do żadnej ze spornych klauzul.

Jak podnosi się w doktrynie i orzecznictwie „dobre obyczaje” są w zasadzie odpowiednikiem „zasad współżycia społecznego”. Zgodnie z utrwaloną judykaturą do zasad tych zalicza się reguły postępowania niesprzeczne z etyką, moralnością, aprobowanymi społecznie zasadami. W rozumieniu art. 385 ¹ § 1 k.c. „działanie wbrew dobrym obyczajom” w zakresie kształtowania treści stosunku obligacyjnego wyraża się w tworzeniu przez partnera konsumenta takich klauzul umownych, które godzą w równowagę kontraktową tego stosunku, zaś „rażące naruszenie interesów konsumenta” oznacza nieusprawiedliwioną dysproporcję praw i obowiązków na jego niekorzyść w określonym stosunku zobowiązaniowym. Rażące naruszenie należy interpretować jako znaczne odbieganie przyjętego uregulowania od zasad uczciwego wyważenia praw i obowiązków. Naruszenie interesów konsumenta ma być niewątpliwe, bezsporne i nacechowane znacznym ujemnym ładunkiem (por. m. in. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., sygn. I CK 832/04, Biul. SN 2005 nr 11).

Wskazane w tym przepisie formuły prawne, służą do oceny tego, czy standardowe klauzule umowne zawarte we wzorcu umownym przekraczają zakreślone przez ustawodawcę granice rzetelności kontraktowej twórcy wzorca w zakresie kształtowania praw i obowiązków konsumenta (por. wyrok Sądu Najwyższego z 13 lipca 2005 r., sygn. I CK 832/2004, Biul. SN 2005/11/13). Nie jest zatem wystarczające ustalenie nierównomiernego rozkładu praw i obowiązków stron umowy (sprzeczność z dobrymi obyczajami), lecz konieczne jest stwierdzenie prawnie relewantnego znaczenia tej nierównowagi (rażące naruszenie interesów konsumenta).

W kontekście stosunków prawnych łączących bank z jego klientami (stosunków umownych o charakterze ekonomicznym) przyjąć należy, że zasady współżycia społecznego wymagają od stron tych stosunków uczciwości (uczciwego obrotu) oraz lojalności. J. D. wraz z żoną złożyli wniosek kredytowy, zostali zapoznani z ryzykiem kursowym, ryzykiem zmiany stopy procentowej oraz oprocentowania. W takiej sytuacji brak jest podstaw dla twierdzenia, że Umowa, którą zawarli, narusza zasady współżycia społecznego czy też dobre obyczaje.

J. D. nie wykazał również, by kurs CHF z tabeli kursowej Banku był ustalony dowolnie, a w szczególności z rażącym pokrzywdzeniem interesów kredytobiorców. Sąd zważył nadto, że ustawodawca nie sprecyzował stopnia szczegółowości postanowień przewidujących sposób i termin ustalania przez bank kursu wymiany walut, na podstawie którego obliczane są raty kapitałowo-odsetkowe. Zdaniem Sądu, sporne postanowienia zostały sformułowane na tyle precyzyjnie, na ile pozwala na to materia, której one dotyczą, a stosowanie przez Bank dyrektyw wyznaczania kursów walutowych i spreadu skutkowało tym, że nie mogły one zostać ustalane w sposób dowolny, lecz podążały za kursami NBP i kursami rynkowymi.

Zdaniem Sądu, J. D. nie wykazał, aby jego interesy jako konsumenta w omawianym stosunku zobowiązaniowym zostały w jakikolwiek sposób naruszone. W chwili zawierania Umów znał on kwestionowane postanowienia, wiedział o tym, że kredyt jest waloryzowany do waluty obcej, miał wiedzę w zakresie postanowień dotyczących ryzyka walutowego, oprocentowania, zabezpieczenia kredytu i początkowo odnosił wymierne korzyści z wyboru tego rodzaju instrumentu finansowego.

Kolejnym argumentem wykluczającym możliwość przyjęcia, iż w niniejszej sprawie doszło do rażącego pokrzywdzenia interesów J. D., jako kredytobiorcy jest czasookres obowiązywania Umowy, która została zawarta na 30 lat (§ 2 ust. 4 Umowy, k. 15). J. D., mając na uwadze zmianę kursu waluty CHF, wniósł o uznanie go za rażąco pokrzywdzonego opierając się jedynie na części rozliczeń Umowy z całego okresu kredytowania, a nie jest wiadome jak w ostatecznym rozrachunku zostałaby ona rozliczona i czy rzeczywiście doszłoby do jego rażącego pokrzywdzenia oraz czy kurs waluty stosowany przez Bank byłby końcowo rażąco dla niego krzywdzący, czy odbiegałby od kursu rynkowego, gdyby Umowa trwały przez cały okres pierwotnie ustalony. Nie można tracić z pola widzenia treści art. 385 ^{( 2 )}k.c. który stanowi, iż według stanu z chwili zawarcia umowy dokonuje się oceny jej postanowień wyłącznie co do zgodności z dobrymi obyczajami.

Stosownie do treści art. 354 k.c., dłużnik powinien wykonywać zobowiązanie zgodnie z jego treścią i w sposób odpowiadający jego celowi społeczno-gospodarczemu oraz zasadom współżycia społecznego, a jeżeli istnieją w tym zakresie ustalone zwyczaje – także w odpowiadający tym zwyczajom. Zdaniem Sądu jest niewątpliwe, że J. D. świadomie dokonał wyboru kredytu denominowanego i jego warunków, które to w chwili zawierania Umowy były dla niego korzystne. Dopiero, gdy wahania rynku walutowego doprowadziły do wzrostu wartości wyrażonych w walucie CHF rat kredytu ocenił, że kredyt nie był dla niego korzystny, a ryzyko, o którym został poinformowany faktycznie było znaczące. Nie stanowiło to jednak wyniku naruszenia dobrych obyczajów przy zawieraniu Umowy kredytu przez Bank. Bezsprzecznie ryzyko jest wpisane w tego rodzaju transakcje z uwagi na wahania kursów walut, co jednak nie daje podstaw do uznania postanowień umownych jako naruszających dobre obyczaje czy uzasadnione interesy strony.

Żądanie J. D., zdaniem Sądu, jest też sprzeczne z zasadami współżycia społecznego, tj. zasadą uczciwego postępowania w obrocie gospodarczym, równego traktowania kontrahentów czy lojalności. Gdyby bowiem jego roszczenie zostało uwzględnione, a Bank zobowiązany zostałby do zapłaty dochodzonych przez J. D. kwot, pomimo że zrealizowali cel zawartej Umowy, to stanowiłoby to naruszenie praw osób, które w tym samym okresie zaciągały kredyty, jednak z uwagi na ryzyko związane z kredytami denominowanymi nie zdecydowały się na ich zaciągnięcie i zaciągnęły kredyt złotówkowy, który w tym czasie był znacznie mniej korzystny finansowo.

Zasadą jest, że każde przejście wartości majątkowej z jednej osoby na drugą musi być prawnie uzasadnione. W związku z tym stosownie do art. 405 k.c., kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby nie było to możliwe, do zwrotu jej wartości.

Przepis ten – w myśl art. 410 § 1 k.c. – stosuje się w szczególności do świadczenia nienależnego. Świadczenie jest nienależne, jeżeli ten, kto je spełnił, nie był w ogóle zobowiązany lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył, albo jeżeli podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty, albo jeżeli czynność prawna zobowiązująca do świadczenia była nieważna i nie stała się ważna po spełnieniu świadczenia (§ 2).

W powyższych okolicznościach, w ocenie Sądu, brak było podstaw do stwierdzenia nieważności przedmiotowej Umowy w całości lub w części, przy czym brak było podstaw do uznania kwestionowanych postanowień Umowy za niedozwolone, tym samym powództwo wzajemne podlegało oddaleniu w całości (punkt III. sentencji wyroku).

Uwzględniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcia – zwłaszcza umorzenie postępowania w części cofniętego przez Bank powództwa – Sąd, w punkcie IV. sentencji wyroku – orzekł o kosztach postępowania na podstawie art. 100 k.p.c. obciążając tymi kosztami w całości Bank. Zasadą jest bowiem (art. 203 § 2 k.p.c.), że w wypadku cofnięcia pozwu obowiązek zwrotu kosztów procesu na rzecz pozwanego, na jego żądanie, obciąża powoda bez względu na przyczynę cofnięcia. Dopuszczalne jest odstępstwo od tej zasady jedynie w sytuacji, gdy powód wykaże (udowodni), że wystąpienie z powództwem było niezbędne dla celowego dochodzenia praw lub celowej obrony, z uwzględnieniem okoliczności istniejących w dacie wytoczenia pozwu. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy cofnięcie pozwu jest konsekwencją zaspokojenia przez pozwanego wymagalnego w chwili wytoczenia powództwa roszczenia powoda. Wówczas w rozumieniu przepisów o kosztach procesu (art. 98 k.p.c.) to pozwanego należy uznawać za stronę przegrywającą sprawę (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 12 kwietnia 2012 r., II CZ 208/11, LEX nr 1214570 i cytowane tam orzecznictwo). Należy przy tym podkreślić, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności o takim charakterze obciąża w takim przypadku zawsze powoda (zob. uzasadnienie postanowienia Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 29 marca 2012 r., I ACz 491/12, LEX nr 1136094). W sprawie niniejszej Bank wyliczył wysokość ewentualnie przysługującego mu roszczenia wobec J. D., a następnie pominął dokonane przez M. D. płatności. Modyfikacji dochodzonego roszczenia dokonał dopiero po zobowiązaniu Sądu. Mając więc na uwadze, że Bank nie dochował należytej staranności i ostrożności procesowej w określaniu wysokości dochodzonego roszczenia Sąd doszedł do przekonania, iż to Bank winien ponieść ujemne konsekwencje swojego działania. Bank, jako stronę przegrywającą proces, należało więc obciążyć należnymi J. D. kosztami wynagrodzenia pełnomocnika ustanowionego dla niego z urzędu w wysokości 10 800,00 zł ustalonej stosownie do treści § 8 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763). Od kwoty tej zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie na podstawie art. 98 §1 ^{( 1)} k.p.c.

Dodatkowo, w punkcie V. sentencji wyroku Sąd ze Skarbu Państwa – Sądu Okręgowego w Warszawie przyznał ustanowionemu z urzędu dla J. D. pełnomocnikowi – adwokat D. P., wynagrodzenie ustalone na podstawie § 8 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2024 r. poz. 763), powiększone o stawkę podatku od towarów i usług.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak na wstępie.