Postanowienie z 29 kwietnia 2026, sygn. III Cz 86/26

POSTANOWIENIE

Dnia 29 kwietnia 2026 r.

Sąd Okręgowy w Gliwicach III Wydział Cywilny Odwoławczy w następującym składzie:

Przewodniczący – Sędzia Sądu Okręgowego Andrzej Dyrda

po rozpoznaniu w dniu 29 kwietnia 2026 r. w Ł. na posiedzeniu niejawnym

sprawy z powództwa (...) Kasy (...) Banku (...) Akcyjnej

w A.

przeciwko I. F.

o zapłatę

na skutek zażalenia powoda

na postanowienie Sądu Rejonowego w Gliwicach

z dnia 1 grudnia 2025 r., sygn. akt I Nc 1241/25

postanawia:

oddalić zażalenie.

SSO Andrzej Dyrda

Sygn. akt III Cz 86/26

UZASADNIENIE

.

Sąd Rejonowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2025r. oddalił wniosek powoda o ustanowienie kuratora dla pozwanego I. F. oraz umorzył postępowanie.

Uzasadniając orzeczenie Sąd wskazał, że zgodnie z art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c. sąd umarza postępowanie z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu 3 miesięcy od daty postanowienia o zawieszeniu postepowania, natomiast zgodnie z art. 143 k.p.c. jeżeli stronie , której miejsce pobytu nie jest znane , ma być doręczony pozew lub inne pismo procesowe wywołujące potrzebę podjęcia obrony jej praw doręczenie może do chwili zgłoszenia się strony albo jej przedstawiciela lub pełnomocnika nastąpić może tylko do rąk kuratora ustanowionego na wniosek osoby zainteresowanej przez sąd orzekający .

Następnie Sąd wskazał, że przesłanką ustanowienia kuratora jest uprawdopodobnienie, przez osobę zainteresowaną, że miejsce pobytu strony nie jest znane, czego, w ocenie tego Sądu, powód nie uprawdopodobnił. Sąd wskazał, że wniosek ten został złożony przedwcześnie albowiem po bezskutecznym doręczeniu pozwanemu korespondencji przez komornika na adres Ł. ulica (...) oraz I. ulica (...) ustalono nowy adres pozwanego w bazie Narodowego Funduszu Zdrowia i przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego. Sąd zwrócił także uwagę, że zarządzeniem doręczonym powodowi 13 listopada 2024r sąd powiadomił powoda ,że pomimo powtórzenia zawiadomienia zgodnie z art. 139 par 1 k.p.c. pozwany nie odebrał odpisu nakazu zapłaty i odpisu pozwu i zobowiązał do doręczenia pozwu pozwanemu na ten nowy ustalony adres za pośrednictwem komornika i do złożenia potwierdzenia doręczenia pisma za pośrednictwem komornika. Sąd zastrzegł też rygor niewykonania zarządzenia w terminie to jest oddalenie wniosku o ustanowienie kuratora i umorzenia postępowania .

Sąd wskazał, że wobec niewykonania tego zarządzenia, na podstawie art. 144 § 1 k.p.c. , art. 143 k.p.c. art. 182 § 1 pkt 1 k.p.c. , art. 398 § 3 i 5 k.p.c. , zasadnym było oddalenie wniosku o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego i umorzenie postepowania.

Zażalenie na to postanowienie wniósł powód zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego, a to:

1.  art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. poprzez jego niewłaściwy wykładnię wyrażające się w uznaniu, że w momencie podejmowania próby doręczenia korespondencji sądowej na adres ustalony przez sąd adres, uiszczenia zaliczki na poczet kuratora zgodnie z wezwaniem Sądu z dnia 10-05- 2024r., kolejnym zobowiązaniem do doręczenia korespondencji pozwanemu za pośrednictwem komornika (z dnia 20-11-2024) trwała przesłanka do zawieszenia postępowania; nadto w trackie zawieszenia postępowania sąd podejmował czynności polegające na próbie doręczenia korespondencji Pozwanemu, zwracał się do Urzędu Skarbowego, (...) Oddziału Wojewódzkiego (...) oraz Komisariatu Policji celem ustalenia adresu pozwanego,

2.  art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. poprzez brak jego zastosowania i w przypadku braku wykonania zobowiązania Sądu z dnia 20-11 -2024r. postępowanie to należało zawiesić;

3.  art. 182 § 1 pkt. 1 k.p.c. poprzez jego niewłaściwą interpretację i wskutek powyższego uznanie, że zachodziły podstawy do umorzenia przedmiotowego postępowania, podczas gdy powód wykonywał zobowiązania Sądu, zaś rygor wskazany w piśmie Sądu z dnia 20 listopada 2024r. jest niezgodny z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, bowiem zgodnie z przepisami do umorzenia dochodzi w terminie 3 miesięcy od zawieszenia postępowania, które następuje w przypadku niewykonania zobowiązania do doręczenia korespondencji dla pozwanego w terminie 2 miesięcy. Ponadto nie zaczął biec termin na umorzenie postępowania albowiem postępowanie to nie zostało zawieszone.

4.  art. 144 § 1 k.p.c. poprzez niewłaściwą interpretację i oddalenie wniosku powoda o ustanowienie w sprawie Kuratora dla pozwanego nieznanego z miejsca pobytu, pomimo uzasadnienia wniosku i przedłożenia dokumentacji Komornika Sądowego potwierdzającej, iż próby doręczenia korespondencji na ustalone i wskazane adresy okazały się bezskuteczne.

5.  art. 139 ¹ § 2 k.p.c. poprzez jego niewłaściwą interpretację, a w konsekwencji uznanie, że powód nie dopełnił obowiązku nałożonego przez powyższy przepis i nie złożył do akt potwierdzenia doręczenia pisma za pośrednictwem Komornika albo dowodu, że adres wskazany w postanowieniu Komornika jest adresem aktualnym pozwanego, podczas gdy w przedmiotowej sprawie powód złożył do akt pisma wraz z załącznikami zgodnie z zobowiązaniami wydanymi w sprawie przez Sąd, jak też wykonał zobowiązanie dotyczące uiszczenia zaliczki na poczet wynagrodzenia Kuratora. Powód w pismach wskazał, że podjęte próby doręczenia korespondencji dla pozwanego na ustalone i wskazane adresy okazały się bezskuteczne, w związku z powyższym powód złożył wniosek o ustanowienie Kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego;

6.  art. 233 §1 k.p.c. poprzez zaniechanie wszechstronnego rozważenia całości zebranego w sprawie materiału dowodowego, a przez to poczynienie ustaleń faktycznych pozostających w sprzeczności z tym materiałem, oraz naruszenie zasady swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji przyjęcie, że: a) powód w terminie zobowiązania nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania, tj. nie przedłożył potwierdzenie doręczenia korespondencji pozwanemu, jak też nie wskazał aktualnego adresu pozwanego, podczas gdy powód w piśmie z dnia 4 września 2023r. wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania w przypadku jego zawieszenia oraz ustanowienie Kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego. Do pisma załączono protokół Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach I. Z. (U. 461/23) z dnia 27 lipca 2023r., wydruk (...) Pozwanego, postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach I. Z. (U. 461/23 z dnia 4 sierpnia 2023r.). Do pisma z dnia 25 stycznia 2024 r. załączono postanowienie Komornika Sądowego I. Z. z dnia 24 kwietnia 2023 r. w sprawie o sygn. U. 168/23, protokół z czynności Komornika Sądowego I. Z. z dnia 12 kwietnia 2023 r. w sprawie o sygn. U. 168/23. W pismach wskazano, że próba doręczenia korespondencji na adres wskazany w pozwie oraz adres ustalony przez Komornika w trakcie czynności okazały się bezskuteczne, a według ustaleń pozwany pod wskazanymi adresami nie mieszka, b) powód w terminie zobowiązania nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania, podczas gdy powód pismem z dnia 20 maja 2024 r. wykonał zobowiązanie Sądu z dnia 10 maja 2024 r. dotyczące uiszczenia zaliczki na poczet wynagrodzenia dla Kuratora, c) powód w terminie zobowiązania nie dokonał czynności potrzebnej do dalszego prowadzenia postępowania, podczas gdy powód pismem z dnia 28 marca 2025 r. wykonał zobowiązanie Sądu z dnia 20 listopada 2024 r. wskazując, że próba doręczenia korespondencji za pośrednictwem Komornika Sądowego na adresy wskazane przez Sąd okazała się bezskuteczna, w związku z powyższym powód wniósł o podjęcie zawieszonego postępowania w przypadku jego zawieszenia oraz ustanowienie Kuratora dla nieznanego z miejsca pobytu pozwanego. Powód do pisma załączył postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach I. Z. z dnia 4 lutego 2025r. w sprawie (...), protokół Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach I. Z. z dnia 17 stycznia 2025 r. w sprawie (...), protokół Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach I. Z. z dnia 12 marca 2025 r. w sprawie U. 128/25, kserokopię protokołu Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach I. Z. w sprawie U. 627/23, kserokopię protokołu Komornika

Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach I. Z. w sprawie U. 6/25, kserokopię informacji z Urzędu Miasta, korespondencję sądowa przeznaczona dla Strony pozwanej, sygn. akt I Nc (...)/22. Do pisma z dnia 11 kwietnia 2025 r. Powód załączył postanowienie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Gliwicach I. Z. z dnia 25 marca 2025r. w sprawie U. 128/25, d) zachodzą przesłanki do odmowy ustanowienie Kuratora dla nieznanego z miejsc pobytu pozwanego, bowiem powód nie wykazał, że miejsce pozwanego nie jest znane, podczas gdy powód podjął próbę doręczenia korespondencji sądowej dla pozwanego na każdy z ustalonych adresów, lecz doręczenie pod każdym z ustalonych adresów okazało się bezskuteczne, e) zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, podczas gdy Sąd nie podejmując zawieszonego postępowania zawieszonego postanowieniem z dnia 19 września 2023 r., pismem z dnia 10 maja 2024 r. zobowiązał powoda do uiszczenia zaliczki na Kuratora, zaś pismem z dnia 20 listopada 2024r. zobowiązał powoda do ponownego doręczenia korespondencji na wskazany w zobowiązaniu adres, nadto w trackie zawieszenia postępowania podejmował czynności polegające na próbie doręczenia korespondencji pozwanemu, zwracał się do Urzędu Skarbowego, (...) Wojewódzkiego (...) oraz Komisariatu Policji celem ustalenia adresu pozwanego, f) zachodzą przesłanki do umorzenia postępowania, podczas gdy rygor wskazany w piśmie z dnia 20 listopada 2024 r. jest niezgodny z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, bowiem zgodnie z przepisami do umorzenia dochodzi w terminie 3 miesięcy od zawieszenia postępowania, które następuje w przypadku niewykonania zobowiązania do doręczenia korespondencji dla pozwanego w terminie 2 miesięcy, g) wskazanie w piśmie przewodnim z dnia 25 kwietnia 2025 r., że pismo powoda z dnia 28 marca 2025r. pozostawiono bez biegu z uwagi na to, że zostało złożone po umorzeniu postępowania, podczas gdy rygor wskazany w piśmie z dnia 20 listopada 2024 r. jest niezgodny z przepisami Kodeksu postępowania cywilnego, bowiem zgodnie z przepisami do umorzenia dochodzi w terminie 3 miesięcy od zawieszenia postępowania, które następuje w przypadku niewykonania zobowiązania do doręczenia korespondencji dla pozwanego w terminie 2 miesięcy.

Na tych podstawach wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia, podjęcie zawieszonego postępowania oraz uwzględnienie wniosku powoda o ustanowienie Kuratora dla pozwanego nieznanego z miejsca pobytu, a nadto zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda kosztów procesu, w tym kosztów postępowania wywołanego wniesieniem zażalenia i poniesionych w związku z doręczeniem korespondencji pozwanemu za pośrednictwem Komornika Sądowego, powiększonych o uiszczone w sprawie opłaty skarbowe, wg norm przepisanych.

Sąd Okręgowy zważył, co następuje:

W pierwszej kolejności należy wskazać, że co do zasady, powoda obciąża obowiązek wskazania adresu pozwanego (art. 187 § 1 k.p.c. w zw. z art. 126 § 2 pkt 1 k.p.c.), a jego niewykonanie może prowadzić do zawieszenia postępowania, na podstawie art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. Jednak w pewnych sytuacjach, powód ma ograniczone możliwości w ustaleniu adresu pozwanego. Stąd wprowadzono regulację art. 139 ¹ k.p.c., pozwalającą powodowi na podjęcie skutecznych działań w tym zakresie, co jednak wymaga dysponowaniem przez powoda zobowiązaniem pochodzącym od sądu.

W niniejszej sprawie należy także wskazać, art. 139 ¹ § 2 k.p.c. po nowelizacji aktualnie stanowi, iż powód w terminie dwóch miesięcy od dnia doręczenia mu zobowiązania, o którym mowa w § 1 tegoż artykułu, składa do akt potwierdzenie doręczenia korespondencji pozwanemu za pośrednictwem komornika albo zwraca korespondencję wraz z dowodem na piśmie, że pozwany zamieszkuje pod adresem wskazanym w pozwie. Po bezskutecznym upływie tego

terminu w procesie stosuje się wówczas przepis art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c.

Podkreślić przy tym należy, że celem wprowadzenia unormowań zawartych art. 139 ¹ KPC było dążenie ustawodawcy do rozwiania wszelkich wątpliwości odnośnie do skuteczności doręczenia w procesach sądowych pierwszych pism adresatowi, wywołujących potrzebę podjęcia obrony jego praw, gdy przesyłka sądowa skierowana na adres podany w tym piśmie nie została przez adresata odebrana pomimo podwójnego awizo, aby uniknąć możliwości powstania tytułów wykonawczych przeciwko osobom, które z uwagi na wadliwości w doręczeniach nie mogły podjąć obrony swoich praw. (porównaj: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2023r., II CSKP 1504/22, V. nr (...).)

Zwrócić także należy uwagę, że zgodnie z art. 3 ust. 4 pkt 1 i 1a ustawy z dnia 22 marca 2018r. o komornikach sądowych (tekst jednolity: Dz.U. z 2024r., poz. 1458), komornik na wniosek sądu lub powoda zobowiązanego przez sąd na podstawie art. 139 ¹ k.p.c., doręcza bezpośrednio adresatowi zawiadomienia, pisma i inne dokumenty procesowe za potwierdzeniem odbioru i oznaczeniem daty, albo stwierdza, że adresat pod podanym adresem nie zamieszkuje, a nadto na zlecenie tych podmiotów podejmuje czynności zmierzające do ustalenia aktualnego adresu zamieszkania adresata.

Powód może zatem wnioskować o doręczenie pozwanemu korespondencji przez komornika lub o poszukiwanie adresu pozwanego, o ile posiada obligujące go do tego zobowiązanie sądu.

Należy mieć też na uwadze, że – wedle art. 8 ust. 1 ustawy o komornikach sądowych – komornik działa na obszarze swojego rewiru, a przewidziane w art. 10 tej ustawy prawo wyboru komornika, nie dotyczy czynności wskazanych w art. 3 ust. 4 pkt 1 i 1a komentowanej ustawy.

O ile zatem, powód zobowiązany przez Sąd Rejonowy do doręczenia pozwanemu korespondencji za pośrednictwem komornika w trybie art. 139 ¹ k.p.c., uzyskuje od komornika informację o innym adresie pozwanego, niż wskazany w pozwie i adres ten wskazuje Sądowi, to weryfikacja prawidłowości tego adresu może być ponownie dokonana przez zastosowanie zobowiązania powoda doręczenia pisma w trybie art. 139 ¹ k.p.c., za pośrednictwem właściwego komornika.

Z przytoczonych powyżej regulacji prawnych jednoznacznie wynika, że powód ma szeroki wachlarz możliwości do nadania procesowi cywilnemu dalszego biegu, także przed zgłoszeniem wniosku o ustanowienie kuratora dla nieznanego z miejsca z pobytu, jednak co istotne, musi wykazać, że zainicjował doręczenie odpisu pozwu za pośrednictwem komornika sądowego zgodnie ze zobowiązaniem sądu. W niniejszym przypadku taka okoliczność nie zaistniała.

Zarządzenie zobowiązujące powoda do doręczenia odpisu pozwu zgodnie z art. 139 ¹ § 2 k.p.c. zostało doręczone powodowi 7 marca 2023r. (k. 33).

Powód pismem z dnia 4 września 2023r. przedstawił protokół czynności komornika oraz wskazał, że nie zna innego adresu zamieszkania, w związku z czym wniósł o ustanowienie dla pozwanego pełnomocnika z urzędu (k. 35).

Następnie referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Gliwicach postanowieniem z dnia 19 września 2023r. zawiesił postępowanie w sprawie (k. 42).

Nadto zarządzeniem z dnia 6 listopada 2023r. zobowiązano powoda do wykazania, że adres pozwanego jest nieznany pod rygorem odmowy ustanowienia kuratora. (k. 45)

Nadto, w toku postepowania, Sąd z urzędu ustalił nowy adres pozwanego (k. 64, 70, 71) oraz spróbował doręczyć korespondencję pozwanemu, co również okazało się nieskuteczne (k. 77). Następnie, Sąd wskazał, że został ustalony nowe adres pozwanego i zobowiązał powoda do doręczenia korespondencji zgodnie z art. 139 ¹ § 2 k.p.c. zostało doręczone powodowi 26 listopada 2024r. (k. 88). Powód nie zareagował w żaden sposób na to zobowiązanie.

Wskazać należy, że zawieszenie postępowania nastąpiło na skutek postanowienia referendarza sądowego w Sądzie Rejonowym w Gliwicach z dnia 19 września 2023r. w oparciu o art. 177 par 1 pkt 6 k.p.c., wobec niewskazania przez powoda aktualnego adresu zamieszkania pozwanego. Z tych względów nie było podstaw do uznania, że Sąd naruszył art. 177 § 1 pkt 6 k.p.c. poprzez jego niezastosowanie wobec braku wykonania przez powoda zobowiązania Sądu z dnia 20 listopada 2024r. albowiem postępowanie było już wcześniej zawieszone, a zobowiązania Sadu zobowiązujące powoda do wskazania prawidłowego adresu pozwanego były wyłącznie czynnościami zmierzającymi do podjęcia zawieszonego postępowania, co wynika z art. 179 § 3 k.p.c.

Postanowieniem z dnia 6 marca 2025r Referendarz Sądowy w Sądzie Rejonowym w Gliwicach umorzył postepowanie i oddalił wniosek o ustanowienie kuratora.

Orzeczenie to zostało poddane kontroli przez Sad Rejonowy w Gliwicach w ramach postępowania ze skargi powoda na orzeczenie referendarza sądowego. W wyniku jej rozpoznania, Sąd Rejonowy w Gliwicach postanowieniem z dnia 1 grudnia 2025r. oddalił wniosek o ustanowienie kuratora dla pozwanego i umorzył postępowanie.

Zgodnie z art. 144 § 1 k.p.c. Przewodniczący ustanowi kuratora, jeżeli wnioskodawca uprawdopodobni, że miejsce pobytu strony nie jest znane.

Wskazane w powyższym przepisie uprawdopodobnienie, że miejsce pobytu strony lub uczestnika postępowania jest nieznane stanowi podstawowy warunek ustanowienia kuratora. (wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie I Wydziału Cywilnego z dnia 1 grudnia 2017 roku, I ACa (...), V. nr (...)). Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 czerwca 2024r. (II CSKP 414/23, V. nr (...)) ustanowienie kuratora może nastąpić, gdy zostały wyczerpane powszechnie dostępne technicznie środki, w oparciu o które podjęte czynności poszukiwawcze nie przyniosły pozytywnych rezultatów. Chodzi więc o takie czynności poszukiwawcze, na które wskazują znane stronie wnioskującej o ustanowienie kuratora oraz sądowi okoliczności dotyczące osoby, dla której ma zostać ustanowiony kurator, a zatem aktywność powoda, winna być ukierunkowana na ustalenie adresu pozwanego bądź doprowadzenia do skutecznego doręczenia korespondencji przez komornika i mieć podstawę w realnych czynnościach, których wynik, będzie uzasadniał przekonanie, iż niemożliwość ustalenia adresu ma charakter obiektywny, zaś wniosek o ustalenie kuratora, nie stanowi próby obejścia rygoru z art. 139 ¹ 2 k.p.c. Na taką konieczność wskazywał w treści swoich orzeczeń Sąd Najwyższy, wskazując, że: „konieczne jest wykazanie, że nie tylko żądający ustanowienia kuratora, lecz także inne osoby, które mogą mieć informacje o miejscu pobytu strony, a w szczególności krewni, powinowaci i inne osoby bliskie, nie mają wiadomości potrzebnych do doręczenia stronie pisma procesowego lub zawiadomienia o posiedzeniu sądu (porównaj także:. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 1979 r., II CZ 44/79, OSNCP 1979, nr 11, poz. 224; wyrok Sądu Najwyższego z dnia 30 czerwca 1997 r., II CKU 71/97, Prok. i Pr.-wkł. 1997, nr 12, poz. 38).

Tymczasem, jak wskazał Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia, w toku postępowania zostały ustalone inne adresy pozwanego, które nie zostały jakkolwiek zweryfikowane w toku przedmiotowego postępowania. W związku z powyższym słusznie Sąd ten uznał, że wniosek o ustanowienie kuratora został wniesiony przedwcześnie i nie mógł odnieść zamierzonego skutku albowiem, w świetle poczynionych ustaleń, nieznajomość miejsca zamieszkania pozwanego nie została uprawdopodobniona.

Zgodnie z art. 182 § 1 zd. 1 k.p.c. sąd umarza postępowanie zawieszone na zgodny wniosek stron lub na wniosek spadkobiercy, jak również z przyczyn wskazanych w art. 177 § 1 pkt 5 i 6, jeżeli wniosek o podjęcie postępowania nie został zgłoszony w ciągu roku od daty postanowienia o zawieszeniu. Przewidziany w art. 182 § 1 k.p.c. termin biegnie od daty postanowienia o zawieszeniu, a nie np. od daty jego prawomocności. (porównaj: postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 listopada 2023r., II CSKP 1504/22, Legalis nr 3015588).

Wobec stwierdzenia upływu czasu wymaganego przytoczoną powyżej normą prawną albowiem zawieszenie postępowania nastąpiło w dniu 19 września 2023r., zasadne stało się umorzenie postępowanie w oparciu o art. 182 § 1 zd. 1 k.p.c. w związku z art. 391 § 1 k.p.c. i art. 13 § 2 k.p.c.

Ze wskazanych powyżej względów Sąd Okręgowy oddalił zażalenie powoda na podstawie art. 385 k.p.c. w związku z art. 397 § 1 i 3 k.p.c.

SSO Andrzej Dyrda