Uzasadnienie z 29 kwietnia 2026, sygn. VIII Ca 159/26

UZASADNIENIE

Wyrokiem z dnia 30 grudnia 2025 r., w sprawie z powództwa E. M. przeciwko R. M. o ustanowienie rozdzielności majątkowej, Sąd Rejonowy w G. ustanowił z dniem 3 września 2025 roku rozdzielność majątkową pomiędzy małżonkami E. M. i R. M. z domu K. – związek małżeński zawarty w dniu 4 października 2008 roku w T. i zarejestrowany przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w L. w księdze małżeństw za numerem (...) (pkt 1) oraz zniósł wzajemnie kosztu procesu między stronami (pkt 2).

W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd Rejonowy wskazał, że spór między stronami dotyczył wyłącznie daty, od której powinna zostać ustanowiona rozdzielność majątkowa. W okolicznościach niniejszej sprawy Sąd Rejonowy uznał, że zostały spełnione przesłanki do ustanowienia między małżonkami rozdzielności majątkowej. Podkreślił przy tym, że strony pozostają w toku postępowania rozwodowego, zamieszkują oddzielnie, prowadzą samodzielne gospodarstwa domowe, nie komunikują się ze sobą oraz pozostają w konflikcie osobistym uniemożliwiającym wspólne zarządzanie majątkiem.

Odnosząc się do kwestii daty ustanowienia rozdzielności majątkowej, Sąd Rejonowy wskazał, że co do zasady dzień ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej między małżonkami powinien przypadać pomiędzy dniem wytoczenia powództwa a dniem wydania wyroku, a nawet jego uprawomocnienia się. W niniejszej sprawie Sąd ustanowił rozdzielność majątkową między stronami z dniem 3 września 2025 r.

W ocenie Sądu Rejonowego, w dacie wniesienia pozwu nie zachodziły jeszcze ważne powody uzasadniające ustanowienie rozdzielności majątkowej między stronami. Sąd wskazał, że do dnia 3 września 2025 r. separacja stron oraz ich wzajemne relacje nie uniemożliwiały im zarządzania majątkiem wspólnym.

O kosztach procesu Sąd Rejonowy orzekł na podstawie art. 100 k.p.c., znosząc je wzajemnie między stronami, uznając, że zarówno żądanie powoda, jak i stanowisko pozwanej nie zostały uwzględnione w całości.

(uzasadnienie – k. 103 – 106v. akt)

Apelacje od powyższego wyroku wniosły obie strony.

Strona pozwana zaskarżyła wyrok w całości zarzucając mu naruszenie prawa procesowego i prawa materialnego, tj.:

1) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dowolną, a nie swobodną ocenę dowodów przeprowadzonych w sprawie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego oraz logicznego rozumowania która to ocena doprowadziła do błędnego ustalenia, że jednorazowe rozporządzenie majątkiem wspólnym przez powoda w dniu 3 września 2025 r. stanowiło moment definitywnego zerwania współdziałania stron w zarządzie majątkiem wspólnym, podczas gdy z całokształtu materiału dowodowego wynika, że zachowania stron miały charakter stopniowy i były przez oboje małżonków tolerowane, co nie uzasadniało ustanowienia rozdzielności majątkowej z datą wcześniejszą niż dzień wydania wyroku,

2) 235 ^{( 2)} § 1 pkt 2 k.p.c. w zw. z art. 227 k.p.c. polegające na pominięciu wniosku dowodowego pełnomocnika pozwanej o zobowiązanie strony powodowej do wykazania, jakie prace powód wykonał w okresie od dnia złożenia pozwu do końca listopada, jakie przychody i dochody z tego tytułu uzyskał, o zobowiązanie gminy G., o wskazanie jakie w okresie od sierpnia 2025 roku do końca roku przychody zamierza uzyskać, a także wniosek o zobowiązanie strony powodowej do przedstawienia dokumentów zbycia mercedesa, uznając je za niemające znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, podczas gdy okoliczności, których dotyczyły, miały istotne znaczenie dla oceny, czy i od jakiej daty wystąpiły „ważne powody” w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o., a tym samym dla prawidłowego ustalenia daty ustanowienia rozdzielności majątkowej pomiędzy stronami,

3) art. 52 § 2 k.r.o., poprzez jego błędne zastosowanie z jednoczesnym niezastosowaniem przepisu art. 5 k.c. skutkujące przyjęciem, że w sprawie zasadnym jest orzeczenie o rozdzielności majątkowej stron z dniem 3 września 2025 roku (a więc przychylenie się do stanowiska strony powodowej), mimo że w świetle okoliczności sprawy (m. in. zdrada powoda, porzucenie rodziny przez powoda, zarabianie przez powoda około 100.000 zł miesięcznie) nie zachodzą przesłanki uzasadniające orzeczenie rozdzielności od dnia wniesienia pozwu a rozdzielność majątkowa orzeczona pomiędzy stronami winna zostać orzeczona na dzień wydania wyroku, za czym przemawia ważny interes rodziny i dobro małoletnich dzieci.

W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez ustanowienie z dniem 30 grudnia 2025 roku rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami E. M. i R. M. z domu K. – związek małżeński zawarty w dniu 4 października 2008 roku w T. i zarejestrowany prze Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w L. w księdze małżeństw za numerem (...) oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów postępowania apelacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych.

(apelacja pozwanej – k. 112 – 120 akt)

Strona powodowa zaskarżyła wyrok w części, tj. w zakresie ustanowienia rozdzielności majątkowej między małżonkami E. M. i R. M. z dniem 3 września 2025 r. oraz rozstrzygnięcia o kosztach procesu. Zaskarżonemu orzeczeniu skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa procesowego i prawa materialnego, tj.:

1) art. 233 § 1 k.p.c. w zw. z art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, z pominięciem reguł rozkładu ciężaru dowodu, polegające na przyznaniu zeznaniom pozwanej R. M. waloru pełnej wiarygodności;

2) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki oraz doświadczenia życiowego, polegające na odmowie wiarygodności zeznaniom powoda E. M. w zakresie źródła finansowania nabycia w dniu 3 września 2025 r. ładowarki teleskopowej;

3) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegające na wadliwej ocenie dokumentów bankowych pozwanej z k. 52 – 55 i k. 71 – 72;

4) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegające na wadliwej ocenie przesłuchania stron oraz dokumentu z dnia 14 sierpnia 2024 r. obejmującego odwołanie pełnomocnictwa pozwanej do rachunku bankowego powoda;

5) art. 233 § 1 k.p.c. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i dokonanie oceny dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego, polegające na wadliwej ocenie przesłuchania stron z rozprawy w dniu 6 listopada 2025 r. i w konsekwencji na błędnym ustaleniu, że do dnia 29 sierpnia 2025 r. relacje stron nie uniemożliwiały ani nie utrudniały zarządu majątkiem wspólnym;

6) art. 231 k.p.c., poprzez wadliwe zastosowanie domniemania faktycznego i przyjęcie, że środki przeznaczone na nabycie przez powoda w dniu 3 września 2025 r. ładowarki teleskopowej pochodziły z majątku wspólnego, mimo nieustalenia faktów bazowych pozwalających na taki wniosek zgodnie z zasadami logiki i doświadczenia życiowego;

7) art. 103 § 1 k.p.c. w zw. z art. 4 ¹ k.p.c., w zw. z art. 3 k.p.c., poprzez jego niezastosowanie i zaniechanie obciążenia pozwanej kosztami wywołanymi jej oczywiście niewłaściwym postępowaniem w toku procesu;

8) art. 52 § 1 k.r.o. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu nadmiernie zawężającego rozumienia pojęcia „ważnych powodów”, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie tego przepisu przez wadliwą subsumcję ustalonego stanu faktycznego i uznanie, że w dniu 29 sierpnia 2025 r. pomiędzy stronami nie istniały ważne powody uzasadniające ustanowienie rozdzielności majątkowej.

W związku z podniesionymi zarzutami skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego orzeczenia w pkt I przez ustanowienie z dniem 29 sierpnia 2025 r. rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami E. M. i R. M. z domu K. – związek małżeński zawarty w dniu 4 października 2008 roku w T. i zarejestrowany przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w L. w księdze małżeństw za numerem: (...) oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania przed Sądem I instancji, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty. Ponadto, zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

(apelacja powoda – k. 129 – 145 akt)

W odpowiedzi na apelację pozwanej powód wniósł o oddalenie apelacji oraz zasądzenie od pozwanej na rzecz powoda zwrotu kosztów postępowania odwoławczego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm prawem przepisanych, z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.

(odpowiedź na apelację – k. 183 – 189 akt)

Sąd Okręgowy zważył co następuje:

Apelacja powoda zasługiwała na uwzględnienie, natomiast apelacja pozwanej, jako niezasadna, podlegała oddaleniu w całości.

Na wstępie należy zaznaczyć, że Sąd Okręgowy co do zasady podziela ustalenia faktyczne Sądu Rejonowego, przyjmując je za własne. Ustalenia te, choć prawidłowe, doprowadziły ten Sąd do częściowo wadliwych wniosków prawnych. Przyjmując bowiem, że w sprawie wystąpiły ważne powody, stanowiące przesłankę do ustanowienia rozdzielności majątkowej między stronami na podstawie art. 52 § 1 kro, Sąd Rejonowy nietrafnie określił moment jej ustanowienia.

Zgodnie z art. 52 §1 k.r.o., z ważnych powodów każdy z małżonków może żądać ustanowienia przez sąd rozdzielności majątkowej. Zgodnie z aktualną ugruntowaną i dominującą linią orzeczniczą przesłanka ważnych powodów ustanowienia rozdzielności majątkowej związana jest przeważnie z długotrwałą separacją faktyczną małżonków, ale tylko taką, która uniemożliwia ich wspólne działanie w zarządzaniu majątkiem wspólnym. Orzecznictwo podnosi, że przedmiotowa separacja musi pociągać za sobą naruszenie lub poważne zagrożenie interesu majątkowego jednego z małżonków lub skutkować trwałym zerwaniem wszelkich stosunków majątkowych i brakiem możliwości podejmowania wspólnych decyzji gospodarczych. Sąd w każdej sprawie jest zobligowany do uwzględnienia całokształtu stanu faktycznego, w oparciu o który zgłoszono roszczenie (por. B. Kubica, P. Twardoch [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. II, red. M. Fras, M. Habdas, Warszawa 2025, art. 52).

Ponadto, w orzecznictwie Sądu Najwyższego od dłuższego czasu konsekwentnie podkreśla się, że przy ustalaniu i wykładni ważnych powodów w rozumieniu art. 52 § 1 k.r.o., sąd powinien koncentrować się na sferze stosunków prawno-majątkowych małżonków, w szczególności możliwości porozumienia się małżonków w sprawach związanych z zarządem ich majątkiem (por. wyr. SN z: 10.2.1997 r., I CKN 69/96, Legalis; 13.5.1997 r., III CKN 51/97, OSNC 1997, Nr 12, poz. 194; 29.4.1998 r., I CKN 646/97, Legalis; 26.1.2000 r., III CKN 585/98, Legalis; 23.2.2001 r., II CKN 398/00, Legalis; 8.5.2003 r., II CKN 78/01, Legalis; 4.11.2004 r., V CK 215/04, Legalis; z 14.1.2005 r., III CK 112/04, Legalis).

W ocenie Sądu Okręgowego, w przedmiotowej sprawie niewątpliwie zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza wystąpienie okoliczności uzasadniających ustanowienie rozdzielności majątkowej między stronami. Mając na uwadze, że spór także na etapie postępowania apelacyjnego dotyczył wyłącznie daty jej ustanowienia, brak było potrzeby szczegółowego odnoszenia się do samej zasadności żądania w tym zakresie.

Przechodząc natomiast do daty ustanowienia rozdzielności majątkowej podkreślenia wymaga, że zgodnie z ustalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, rozdzielność majątkową można ustanowić także z datą wcześniejszą od dnia wyroku, a także od daty zgłoszenia żądania ustanowienia rozdzielności. W każdym jednak razie rozdzielność majątkowa nie może być ustanowiona z datą wcześniejszą od chwili powstania ważnych powodów uzasadniających jej ustanowienie. Przepis art. 52 § 2 k.r.o. umożliwia więc elastyczne określenie chwili ustanowienia rozdzielności z uwzględnieniem usprawiedliwionych interesów rodziny w okolicznościach faktycznych konkretnej sprawy (zob. K. Pietrzykowski [w:] K. Pietrzykowski (red.), Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. 9, 2025, art. 52, Nb 26).

Sąd Okręgowy, po dokonaniu analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, doszedł do przekonania, że co najmniej w dacie wytoczenia powództwa, tj. 29 sierpnia 2025 r., istniały ważne podstawy uzasadniające ustanowienie rozdzielności majątkowej. W tym czasie stan separacji faktycznej trwał od około roku, a małżonkowie funkcjonowali całkowicie odrębnie, nie prowadzili wspólnego gospodarstwa domowego, nie współdziałali w sprawach finansowych ani życiowych, posługiwali się odrębnymi rachunkami bankowymi, samodzielnie regulowali zobowiązania finansowe oraz odrębnie zarządzali środkami pieniężnymi. Dodatkowo w dniu 14 sierpnia 2024 r., a więc na wiele miesięcy przed wniesieniem powództwa, powód odwołał pełnomocnictwo udzielone pozwanej do dysponowania prowadzonym dla niego rachunkiem bankowym. Przyczyną odwołania pełnomocnictwa było wypłacenie przez pozwaną, bez zgody powoda kwoty 200.000 zł ze wspólnego konta. Powód zamknął to konto w 2024r. Wspólność majątkowa utraciła tym samym swoje funkcjonalne uzasadnienie. Ponadto istniejący między stronami konflikt emocjonalny i majątkowy powodował, że dalsze wspólne wykonywanie zarządu majątkiem wspólnym było faktycznie niemożliwe.

Sąd Okręgowy nie podzielił stanowiska, że „ważne powody” uzasadniające ustanowienie rozdzielności majątkowej powstały dopiero w dniu 3 września 2025 r., a nawet w dacie wydania wyroku, jak twierdziła pozwana. W szczególności twierdzenie, że do dnia 3 września 2025 r. separacja stron oraz ich wzajemne relacje nie uniemożliwiały im zarządzania majątkiem wspólnym, pozostaje w sprzeczności z zebranym materiałem dowodowym.

Sąd Rejonowy nadał decydujące znaczenie pojedynczym czynnościom rozporządzającym dokonanym przez strony w dniu 3 września 2025 r. oraz w okresie późniejszym, w szczególności zakupowi ładowarki teleskopowej przez powoda. Jednakże w ocenie Sądu Okręgowego, okoliczności te nie mogą być uznane za moment powstania ważnych powodów w rozumieniu art. 52 k.r.o., ponieważ stanowią jedynie konsekwencję wcześniejszego trwałego zaprzestania współdziałania małżonków w zarządzie majątkiem wspólnym. Wskazana przez Sąd Rejonowy okoliczność, że strony kontaktowały się sporadycznie za pośrednictwem wiadomości telefonicznych, nie świadczy o istnieniu realnego współdziałania w zarządzie majątkiem, lecz jedynie o minimalnym, technicznym porozumiewaniu się w sprawach bieżących. Podobnie ustalenia co do „milczącej akceptacji” pobrania środków pieniężnych nie mogą być utożsamiane z rzeczywistym, zgodnym i świadomym współzarządzaniem majątkiem wspólnym. Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że już w dniu wniesienia pozwu strony od wielu miesięcy posługiwały się odrębnymi rachunkami bankowymi, pełnomocnictwo dla pozwanej do rachunku bankowego powoda zostało cofnięte, strony samodzielnie regulowały zobowiązania finansowe oraz podejmowały decyzje majątkowe bez wzajemnych konsultacji. W tych okolicznościach późniejsze jednostronne rozporządzenia wskazane przez Sąd Rejonowy nie stanowią zdarzenia kreującego „ważne powody”.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w apelacji strony pozwanej, Sąd Okręgowy wskazuje, że w przeważającej mierze dotyczy ona okoliczności niemających istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. Należy bowiem podkreślić, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ocena winy w rozkładzie pożycia ani rozstrzyganie o przyczynach rozpadu małżeństwa, lecz kwestie dotyczące zarządu majątkiem wspólnym.

W tym kontekście należy wskazać, że Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 stycznia 2000r., III CKN 585/98, Legalis nr 343211, stwierdził, że: „1. Utożsamianie ważnych powodów zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej z przyczynami rozwodu prowadzi do identyfikacji pojęć niewspółmiernych. Rozkład pożycia, choć może mieć reperkusje w sferze stosunków majątkowych, dotyczy relacji osobistych między małżonkami, natomiast sprawy o zniesienie wspólności majątkowej małżeńskiej są sprawami majątkowymi. Włączenie w zakres badania ważnych powodów zniesienia wspólności majątkowej małżeńskiej kwestii rozkładu pożycia grozi skupieniem uwagi sądu na drobiazgowych badaniach faktów z zakresu osobistych relacji małżonków, zamiast skoncentrowania się na problemach natury majątkowej, istotnych w sprawach, o których mowa w art. 52 k.r.o.. Należy zatem przyjąć, że ważnym powodem zniesienia przez sąd wspólności majątkowej małżeńskiej jest separacja faktyczna małżonków, uniemożliwiająca im współdziałanie w zarządzie majątkiem wspólnym, obojętne przy tym jest czy zachodzi zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Wobec tego, że zniesienia wspólności może żądać każdy z małżonków, z żądaniem takim może wystąpić również ten małżonek, który w sposób wyłącznie przez siebie zawiniony doprowadził do separacji. 2. Nie sfera o charakterze rodzinnoprawnym, lecz aspekt prawno - majątkowy nabiera istotnego znaczenia przy wykładni art. 52 k.r.o."

Z tego względu okoliczności dotyczące winy w rozkładzie pożycia, zdrady czy porzucenia rodziny pozostają poza zakresem istotnym dla rozstrzygnięcia i nie mogą, jak chciałaby tego pozwana, determinować oceny, od jakiej daty należy ustanowić rozdzielność majątkową. W szczególności w ocenie Sądu Okręgowego, nie sposób mówić o naruszeniu dobra rodziny, skoro potrzeby rodziny zostały zabezpieczone poprzez świadczenia alimentacyjne zasądzone w postępowaniu rozwodowym. Przedmiotem oceny w sprawie jest zarząd majątkiem wspólnym przez małżonków, a nie ich indywidualna sytuacja ekonomiczna, czy przyczyny rozpadu pożycia. W konsekwencji zarzuty pozwanej nie mogły zostać uwzględnione.

Jedynie dla porządku wypada dodać, że zgłoszone w apelacji pozwanej wnioski dowodowe nie zostały uwzględnione albowiem okoliczności, które miały wykazać były irrelewantne dla rozstrzygnięcia, ale przede wszystkim pozwana, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie złożyła na rozprawie w dniu 1 grudnia 2025r. zastrzeżenia w trybie art. 162 k.p.c. dotyczącego oddalenia wniosku odnośnie umowy zbycia A., a zatem pozwana nie może powoływać się na to uchybienie.

Mając to wszystko na względzie, Sąd Okręgowy na podstawie art. 386 § 1 k.p.c. zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustanowił rozdzielność majątkową z dniem 29 sierpnia 2025 r. (w miejsce dnia 3 września 2025 r.). W konsekwencji zmianie podlegało rozstrzygnięcie o kosztach procesu. Powód wygrał proces w całości, a zatem należy mu się zwrot kosztów procesu stosownie do art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 w zw. z art. 99 k.p.c., w łącznej kwocie 937 zł, na którą składają się: opłata od pozwu w kwocie 200 zł, wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 720 zł ustalone zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 118) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł.

Na podstawie art. 385 k.p.c. Sąd Okręgowy oddalił apelację pozwanej jako bezzasadną w całości.

O kosztach procesu za instancję odwoławczą orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 1 ¹ i 3 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c., zasądzając z tego tytułu od pozwanej na rzecz powoda kwotę 560 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku do dnia zapłaty, na którą to kwotę składa się opłata od apelacji w kwocie 200 zł oraz wynagrodzenie reprezentującego pozwanego pełnomocnika ustalone zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 1 pkt 1 wyżej wskazanego rozporządzenia.