Wyrok SN z 21 listopada 2014, sygn. III KK 348/14
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
uniewinniono oskarżonego
Typ sprawy
sprawa karna
Etap
postępowanie kasacyjne przed Sądem Najwyższym
Tematy
przywłaszczenie / art. 284 § 2 k.k.
Role w sprawie
oskarżony
podejrzany
biegły
prokurator
skazany
Data orzeczenia
21 listopada 2014
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Karna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Józef Szewczyk
Podstawa prawna
Pokaż pozostałe podstawy prawne (4)
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 21 listopada 2014 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Józef Szewczyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Rafał Malarski
SSN Andrzej Ryński
Protokolant Anna Korzeniecka-Plewka
w sprawie D. T.
skazanego z art. 233 § 1 kk w zw. z art. 64 § 1 kk
po rozpoznaniu w Izbie Karnej na posiedzeniu w trybie art. 535 § 5 kpk
w dniu 21 listopada 2014 r.,
kasacji, wniesionej przez Prokuratora Generalnego
na korzyść skazanego
od wyroku Sądu Rejonowego w I.
z dnia 25 czerwca 2014 r.,
I. uchyla zaskarżony wyrok i uniewinnia D. T. od zarzutu
popełnienia czynu z art. 233 § 1 kk w zw. z art. 64 § 1 kk;
II. kosztami procesu w sprawie obciąża Skarb Państwa.
UZASADNIENIE
Na rozprawie w dniu 25 czerwca 2014 r. skazany D. T. złożył wniosek o
wydanie wyroku skazującego i wymierzenie mu kary 9 miesięcy pozbawienia
wolności bez przeprowadzania postępowania dowodowego. Sąd Rejonowy w I.
uwzględniając powyższy wniosek wyrokiem z dnia 25 czerwca 2014 r. uznał D. T.
2
za winnego popełnienia zarzucanego mu czynu wyczerpującego znamiona z art.
233 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1 k.k. i za to wymierzył mu karę 9 miesięcy
pozbawienia wolności.
Wyrok ten nie został zaskarżony przez strony i uprawomocnił się w dniu 23
sierpnia 2014 r.
Od powyższego wyroku kasację na korzyść D. T. złożył Prokurator
Generalny, w której zarzucił rażące i mające istotny wpływ na jego treść naruszenie
przepisu prawa procesowego art. 387 § 2 k.p.k. polegające na uwzględnieniu
wniosku oskarżonego o wydanie wyroku skazującego bez przeprowadzenia
postępowania dowodowego w sytuacji, gdy okoliczności popełnienia przez D. T.
przestępstwa z art. 233 § 1 k.k. budziły wątpliwości, bowiem z zebranego w sprawie
materiału dowodowego wynikało, że zeznając nieprawdę w toku postępowania
przygotowawczego o sygn. […] Prokuratury Rejonowej w G. D. T. działał w
warunkach pozaustawowego kontratypu działania we własnej obronie, co wyłączało
bezprawność przypisanego mu czynu.
W tym stanie rzeczy autor kasacji wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i
uniewinnienie oskarżonego od popełnienia zarzucanego mu czynu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje.
Kasacja jest zasadna.
Zaskarżony wyrok został wydany z rażącą obrazą przepisu prawa
procesowego, a mianowicie art. 387 § 2 k.p.k., która miała istotny wpływ na jego
treść.
Dla porządku wypada przypomnieć, że Prokuratura Rejonowa w G.
prowadziła postępowanie przygotowawcze w sprawie o czyn z art. 284 § 2 k.k.
dotyczący przywłaszczenia powierzonego mienia na szkodę spółki F. F. S.A. z
siedzibą w W. W dniu 2 października 2013 r. do akt tej sprawy wpłynęła opinia
biegłego grafologa, z której wynikało, iż podpisy widniejące na umowie o kredyt
konsumpcyjny nr […] zawartej z C. Bank S.A. oraz protokole przekazania towaru z
dnia 15 września 2005 r. zostały nakreślone przez D. T. Następnie, w dniu 25
października 2013 r., w charakterze świadka przesłuchano oskarżonego, który
zeznał, iż nie podpisywał wymienionej umowy o kredyt konsumpcyjny ani protokołu
3
przekazania towaru. Przedmiotowe postępowanie przygotowawcze umorzono
postanowieniem z 7 listopada 2013 r.
Jednym z warunków zastosowania instytucji dobrowolnego poddania się
karze przewidzianej w art. 387 k.p.k. jest stwierdzenie, że okoliczności popełnienia
przestępstwa nie budzą wątpliwości. W orzecznictwie podkreśla się, że ów wymóg
odnosi się nie tylko do zasadniczej kwestii samego sprawstwa oskarżonego
zarzucanego mu czynu, ale i do wszelkich okoliczności ważących na kształcie i
rozmiarze odpowiedzialności karnej za taki czyn (wyroki Sądu Najwyższego: z 21
sierpnia 2012 r., IV KK 67/12; z 30 stycznia 2014 r., II KK 362/13). Dlatego też
stwierdzenie jakichkolwiek wątpliwości między innymi co do rodzaju i stopnia
zawinienia, skutku przestępnego działania, rozmiaru wyrządzonej szkody, a także
w przedmiocie wyczerpania przez oskarżonego znamion zarzuconego mu
przestępstwa, obliguje Sąd do oddalenia wniosku złożonego w trybie art. 387 k.p.k.
i przeprowadzenia postępowania dowodowego, choćby spełnione zostały pozostałe
przesłanki wyrokowania w wymienionym trybie (por. wyroki Sądu Najwyższego: z
18 stycznia 2011 roku, V KK 405/10; z 5 listopada 2010 r., III KK 254/10 oraz z 2
kwietnia 2012 roku, V KK 437/11).
W uchwale z dnia 26 kwietnia 2007 r., I KZP 4/07, Sąd Najwyższy wskazał,
iż nie popełnia przestępstwa fałszywych zeznań osoba, która została przesłuchana
w charakterze świadka, wbrew wynikającemu z art. 313 § 1 k.p.k. nakazowi
przesłuchania jej jako podejrzanego. Przepis ten zawiera bowiem nakaz
przekształcenia postępowania prowadzonego w sprawie, w postępowanie
skierowane przeciwko określonej osobie, jeżeli spełnione zostały wymienione w tym
przepisie warunki i jest jedną z najważniejszych instytucji o charakterze
gwarancyjnym. Czynność ta wprowadza do procesu podejrzanego (art. 71 k.p.k.) i
od tej chwili przysługuje mu prawo do obrony wraz z prawem do milczenia,
polegającym na wyłączeniu obowiązku udzielenia informacji co do faktu popełnienia
przestępstwa i okoliczności, które mogą wpływać niekorzystnie na jego sytuację w
procesie. Oskarżony (podejrzany) nie ma bowiem „obowiązku dowodzenia swej
niewinności ani obowiązku dostarczania dowodów na swoją niekorzyść” (art. 74 § 1
k.p.k.).
4
W przywołanej uchwale podkreślono również, iż moment wydania
postanowienia o przedstawieniu zarzutów nie może być dowolny i podlega ocenie
pod kątem prawidłowości i racjonalności. Przedwczesne wydanie tego
postanowienia powodować może bowiem negatywne skutki dla podejrzanego,
wynikające z niesłusznego postawienia go w stan podejrzenia i wszystkich
konsekwencji tego faktu. Natomiast opóźnienie tej czynności uznaje się za
oczywistą nieprawidłowość, pozbawiającą osobę prawa do obrony. Pozbawienie
tego prawa powoduje dla tej osoby rażąco negatywny skutek w wypadku
„wykorzystania jej w tym czasie jako osobowego źródła dowodowego
nieposiadającego prawa do odmowy wyjaśnień” (uchwała Sądu Najwyższego z 26
kwietnia 2007 r., I KZP 4/07).
Mając na względzie powyższe uwagi należy stwierdzić, iż obowiązkiem Sądu
rozpoznającego wniosek oskarżonego złożony w trybie art. 387 k.p.k., była ocena,
czy okoliczności popełnienia przestępstwa zarzuconego D. T. nie budzą
wątpliwości, w szczególności ustalenie, czy w realiach sprawy dopuścił się on jego
popełnienia.
Należy stwierdzić, że wątpliwości istniejące w chwili orzekania co do
okoliczności popełnienia przez oskarżonego zarzuconego mu czynu, nie pozwalały
sądowi na uwzględnienie wniosku D. T. Sąd Rejonowy w I. powinien był dostrzec
powyższe i wniosek oddalić. Przesłuchanie oskarżonego w charakterze świadka w
dniu 25 października 2013 r. nastąpiło bowiem z oczywistym naruszeniem art. 313
§ 1 k.p.k., gdyż już w dniu 2 października 2013 r. prokuratorowi prowadzącemu
postępowanie przygotowawcze w sprawie o przestępstwo z art. 284 § 2 k.k. był
wiadomy dowód (opinia biegłego grafologa), który w sposób dostateczny
uzasadniał podejrzenie, że oskarżony popełnił czyn objęty tym postępowaniem.
Winien był on zatem niezwłocznie sporządzić postanowienie o przedstawieniu
zarzutów, ogłosić je oskarżonemu i w dniu 25 października 2013 r. przesłuchać go
już w charakterze podejrzanego. Wadliwe postępowanie organu procesowego w
tym zakresie pozbawiło D. T. podczas tego przesłuchania gwarancji procesowych
przysługujących podejrzanemu wynikających z art. 74 § 1 k.p.k. i art. 175 § 1 k.p.k.,
które wprowadzają tzw. pozaustawowy kontratyp. Oskarżony (podejrzany) nigdy nie
odpowiada bowiem za występek fałszywych zeznań z art. 233 § 1 k.k. To
5
wyłączenie bezprawności dotyczy również każdych zeznań złożonych w toku
przesłuchania w charakterze świadka dotyczących jego zachowania stanowiącego
przestępstwo, co jest realizacją prawa do obrony (zob. uchwała Sądu Najwyższego
z 20 września 2007 r., I KZP 26/07).
Wobec powyższego należało przyjąć, że oskarżony podczas przesłuchania
w dniu 25 października 2013 r. w rzeczywistości występował w charakterze osoby
podejrzanej. Dlatego też nie mógł dopuścić się popełnienia przestępstwa z art. 233
§ 1 k.k. Skoro Sąd Rejonowy tego nie dostrzegł, to tym samym dopuścił się
rażącego i mającego istotny wpływ na treść wyroku (art. 523 § 1 k.p.k.) naruszenia
przepisu prawa procesowego, wskazanego w zarzucie kasacji.
Kierując się powyższym, Sąd Najwyższy uchylił zaskarżony wyrok i
uniewinnił D.T. od zarzutu popełnienia czynu z art. 233 § 1 k.k. w zw. z art. 64 § 1
k.k. wobec stwierdzenia, iż działał on w warunkach pozaustawowego kontratypu
działania we własnej obronie, który wyłączał bezprawność jego zachowania.
O kosztach procesu w sprawie rozstrzygnięto na podstawie art. 632 pkt 2
k.p.k.
Rozważywszy powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku..
Rozważywszy powyższe, Sąd Najwyższy orzekł jak w wyroku.