Uchwalenie: Ustawa z dnia 29 sierpnia 1997 r. o listach zastawnych i bankach hipotecznych
Wejscie w życie: 1 stycznia 1998
Ostatnia Zmiana: 30 listopada 2019
Ustawa o listach zastawnych i bankach hipotecznych
Art. 3. 1. Hipoteczny list zastawny jest papierem wartościowym imiennym lub
na okaziciela, którego podstawę emisji stanowią wierzytelności banku hipotecznego
zabezpieczone hipotekami, w którym to liście bank hipoteczny zobowiązuje się wobec
uprawnionego do spełnienia określonych świadczeń pieniężnych.
2. Publiczny list zastawny jest papierem wartościowym imiennym lub na
okaziciela, którego podstawę emisji stanowią wierzytelności banku hipotecznego
z tytułu:
1) kredytów w części zabezpieczonej wraz z należnymi odsetkami, gwarancją lub
poręczeniem Narodowego Banku Polskiego, Europejskiego Banku Centralnego, rządów lub banków centralnych państw członkowskich Unii Europejskiej, Organizacji Współpracy Gospodarczej i Rozwoju, z wyłączeniem państw, które
restrukturyzują lub restrukturyzowały swoje zadłużenie zagraniczne w ciągu
ostatnich 5 lat, oraz gwarancją lub poręczeniem Skarbu Państwa zgodnie
z przepisami odrębnych ustaw, albo
2) kredytów udzielonych podmiotom wymienionym w pkt 1, albo
3) kredytów w części zabezpieczonej wraz z należnymi odsetkami, gwarancją lub
poręczeniem jednostek samorządu terytorialnego oraz kredytów udzielonych
jednostkom samorządu terytorialnego.
3. Do publicznych listów zastawnych stosuje się odpowiednio przepisy
dotyczące hipotecznych listów zastawnych, z wyłączeniem przepisów ustawy
w zakresie zabezpieczenia hipoteką.
4. Bank hipoteczny, udzielając kredytu jednostce samorządu terytorialnego, jak
również nabywając papiery wartościowe emitowane przez jednostkę samorządu
terytorialnego, jest obowiązany uzyskać, na dzień przyznania kredytu lub nabycia
papierów wartościowych, opinię regionalnej izby obrachunkowej o możliwości spłaty
kredytu lub wykupu papierów wartościowych, o której mowa w art. 91 ust. 2 ustawy
z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 869, 1622,
1649, 2020 i 2473).
Art. 15. 1. Poza czynnościami, o których mowa w art. 12, banki hipoteczne
mogą wykonywać następujące czynności:
1) (uchylony)
2) zaciąganie kredytów i pożyczek;
3) emitowanie obligacji;
4) przechowywanie papierów wartościowych;
5) nabywanie i obejmowanie akcji lub udziałów innych podmiotów, których forma
prawna zapewnia ograniczenie odpowiedzialności banku hipotecznego do
wysokości zainwestowanych środków, o ile służy to wykonywaniu czynności
banku hipotecznego, przy czym ogólna wartość nabytych i objętych akcji
i udziałów nie może przekroczyć 10% wysokości funduszy własnych banku
hipotecznego;
6) (uchylony)
7) świadczenie usług konsultacyjno-doradczych związanych z rynkiem
nieruchomości, w tym także w zakresie ustalania bankowo-hipotecznej wartości
nieruchomości;
8) zarządzanie wierzytelnościami banku hipotecznego oraz innych banków, z tytułu
kredytów, o których mowa w art. 12, jak również udzielanie tych kredytów
w imieniu innych banków na podstawie zawartych z nimi umów.
2. Wysokość zobowiązań wynikających z czynności, o których mowa w ust. 1
pkt 13, nie może przekroczyć łącznie:
1) w okresie pięciu lat od dnia rozpoczęcia działalności operacyjnej przez bank
hipoteczny – dziesięciokrotnej wysokości funduszy własnych banku
hipotecznego;
2) po upływie okresu, o którym mowa w pkt 1 – sześciokrotnej wysokości funduszy
własnych banku hipotecznego.
3. Środki uzyskane z wykonywania czynności, o których mowa w ust. 1 pkt 13,
mogą być przeznaczone wyłącznie na refinansowanie czynności, o których mowa
w art. 12.

Art. 15a. Banki hipoteczne mogą podejmować działania służące wykonywaniu
czynności, o których mowa w art. 12 i art. 15 ust. 1 pkt 13 i 5, a w szczególności:
1) wykonywać czynności obrotu dewizowego;
2) wykonywać czynności ograniczające ryzyko walutowe i ryzyko stopy
procentowej, z zastrzeżeniem art. 19 ust. 2.
Art. 18. 1. Suma nominalnych kwot wierzytelności banku hipotecznego
zabezpieczonych hipoteką oraz praw i środków, o których mowa w ust. 3 i 4,
wpisanych do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych, stanowiących podstawę
emisji hipotecznych listów zastawnych, nie może być niższa niż 110% łącznej kwoty
nominalnych wartości znajdujących się w obrocie hipotecznych listów zastawnych,
przy czym suma nominalnych kwot wierzytelności banku hipotecznego zabezpieczonych hipoteką, stanowiących podstawę emisji hipotecznych listów zastawnych, nie może być niższa niż 85% łącznej kwoty nominalnych wartości
znajdujących się w obrocie hipotecznych listów zastawnych.
1a. Suma nominalnych kwot wierzytelności banku hipotecznego, o których
mowa w art. 3 ust. 2, oraz praw i środków, o których mowa w ust. 3 i 4, wpisanych do
rejestru zabezpieczenia listów zastawnych, stanowiących podstawę emisji publicznych listów zastawnych, nie może być niższa niż 110% łącznej kwoty nominalnych
wartości znajdujących się w obrocie publicznych listów zastawnych, przy czym suma
nominalnych kwot wierzytelności banku hipotecznego, o których mowa w art. 3
ust. 2, stanowiących podstawę emisji publicznych listów zastawnych, nie może być
niższa niż 85% łącznej kwoty nominalnych wartości znajdujących się w obrocie
publicznych listów zastawnych.
2. Ustalany odrębnie dla hipotecznych listów zastawnych oraz publicznych
listów zastawnych dochód banku hipotecznego z tytułu odsetek od:
1) wierzytelności zabezpieczonych hipoteką albo wierzytelności, o których mowa
w art. 3 ust. 2, oraz
2) praw i środków, o których mowa w ust. 3 i 4
– stanowiących podstawę emisji odpowiednio hipotecznych listów zastawnych albo
publicznych listów zastawnych, nie może być niższy od kosztów z tytułu odsetek od
znajdujących się w obrocie odpowiednio hipotecznych listów zastawnych albo
publicznych listów zastawnych.
3. Podstawą emisji listów zastawnych mogą być również środki banku
hipotecznego:
1) ulokowane w papierach wartościowych, o których mowa w art. 16 ust. 1 pkt 3;
2) ulokowane w Narodowym Banku Polskim;
3) posiadane w gotówce.
3a. Bank hipoteczny jest obowiązany utrzymywać, odrębnie dla hipotecznych
listów zastawnych oraz publicznych listów zastawnych, utworzoną ze środków,
o których mowa w ust. 3, nadwyżkę w wysokości nie niższej niż łączna kwota
nominalnych wartości odsetek od znajdujących się w obrocie odpowiednio
hipotecznych albo publicznych listów zastawnych, przypadających do wypłaty
w okresie kolejnych 6 miesięcy.
3b. Środki przeznaczone na nadwyżkę, o której mowa w ust. 3a, nie mogą
stanowić podstawy emisji listów zastawnych.
4. Przy określaniu kwot, o których mowa w ust. 13a, uwzględnia się wartość
nabytych instrumentów finansowych zabezpieczających, spełniających warunki
wymienione w art. 35a ust. 3 ustawy z dnia 29 września 1994 r. o rachunkowości
(Dz. U. z 2019 r. poz. 351, 1495, 1571, 1655 i 1680), oraz zmiany ich wartości.
Art. 20. 1. Wierzytelność banku hipotecznego, która ma być wpisana do rejestru
zabezpieczenia hipotecznych listów zastawnych, może być zabezpieczona wyłącznie
hipoteką wpisaną w księdze wieczystej na pierwszym miejscu.
2. Jeżeli wierzytelność banku hipotecznego została wyrażona w walucie obcej,
wpisu hipoteki zabezpieczającej tę wierzytelność dokonuje się w księdze wieczystej
w tej samej walucie.
3. Wniosek o wpis hipoteki zabezpieczającej wierzytelność hipoteczną, która ma
być wpisana do rejestru zabezpieczenia hipotecznych listów zastawnych, sąd
prowadzący księgę wieczystą rozpoznaje w ciągu miesiąca od dnia złożenia wniosku.
4. Bank hipoteczny przed zabezpieczeniem hipoteką wierzytelności z tytułu
udzielonego kredytu może oddać do dyspozycji kredytobiorcy określoną w umowie
kredytowej kwotę środków pieniężnych, jeżeli do sądu został złożony wniosek o wpis
hipoteki zabezpieczającej tę wierzytelność i ustanowione zostało, do czasu powstania
hipoteki, dodatkowe zabezpieczenie udzielonego kredytu, w szczególności:
1) gwarancja lub poręczenie podmiotów, o których mowa w art. 3 ust. 2 pkt 1;
2) gwarancja lub poręczenie banków spełniających warunek, o którym mowa
w art. 16 ust. 1 pkt 1;
3) ubezpieczenie kredytu.
5. Bank hipoteczny może również oddać do dyspozycji kredytobiorcy określoną
w umowie kredytowej kwotę środków pieniężnych przed zabezpieczeniem hipoteką wierzytelności z tytułu udzielonego kredytu, pod warunkiem ustanowienia zabezpieczenia, o którym mowa w ust. 4, jeżeli w księdze wieczystej prowadzonej dla
nieruchomości, na której realizowane jest przedsięwzięcie budowlane, ujawnione
zostało roszczenie banku hipotecznego o ustanowienie na jego rzecz hipoteki, dla
zabezpieczenia spłaty kredytu, na nieruchomości lokalowej jednocześnie
z wyodrębnieniem lokalu. Wykreślenie roszczenia z księgi wieczystej wymaga zgody
banku hipotecznego, na rzecz którego ma być ustanowiona hipoteka.
6. Wniosek o wpis roszczenia, o którym mowa w ust. 5, może być złożony przez
właściciela nieruchomości, na której realizowane jest przedsięwzięcie budowlane,
bank hipoteczny albo nabywcę nieruchomości lokalowej, o których mowa w ust. 5.
Wpis roszczenia do księgi wieczystej nie wymaga zgody właściciela nieruchomości,
na której realizowane jest przedsięwzięcie budowlane.
Art. 22. 1. Ustalanie bankowo-hipotecznej wartości nieruchomości jest
dokonywane z zachowaniem należytej staranności i ostrożności, w szczególności
z uwzględnieniem jedynie tych cech nieruchomości oraz związanych z nią dochodów,
które przy założeniu racjonalnej eksploatacji mogą mieć trwały charakter i które może
uzyskać każdy posiadacz nieruchomości.
2. Bankowo-hipoteczną wartość nieruchomości ustala bank hipoteczny na
podstawie ekspertyzy.
3. Ekspertyzę bankowo-hipotecznej wartości nieruchomości, o której mowa
w ust. 2, wykonują zgodnie z przepisami ustawy oraz regulaminem banku
hipotecznego:
1) bank hipoteczny albo
2) inne podmioty, na zlecenie banku hipotecznego, po uzgodnieniu z kredytobiorcą,
w szczególności podmioty, o których mowa w art. 174 ust. 2 i 6 ustawy z dnia
21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65).
4. Ekspertyza, o której mowa w ust. 2, sporządzana jest na piśmie i opatrzona
podpisem osoby ją sporządzającej. Ekspertyza ta powinna umożliwiać należytą
kontrolę, przez Komisję Nadzoru Finansowego i powiernika, podejmowanego przez
bank hipoteczny ryzyka związanego z nieruchomością jako przedmiotem
zabezpieczenia kredytów udzielanych przez bank hipoteczny.
5. Szczegółowe zasady ustalania bankowo-hipotecznej wartości nieruchomości
określa regulamin wydawany przez bank hipoteczny. Regulamin, a także każda jego
zmiana, wymagają zatwierdzenia przez Komisję Nadzoru Finansowego.
Art. 24. 1. Bank hipoteczny prowadzi i przechowuje rejestr zabezpieczenia
listów zastawnych, do którego wpisywane są w odrębnych pozycjach wierzytelności
banku hipotecznego oraz prawa i środki, o których mowa w art. 18 ust. 3 i 4,
stanowiące podstawę emisji listów zastawnych, a także środki tworzące nadwyżkę,
o której mowa w art. 18 ust. 3a. Rejestr zabezpieczenia listów zastawnych
prowadzony jest odrębnie dla hipotecznych listów zastawnych i dla publicznych
listów zastawnych.
2. W przypadku ustanowienia hipoteki zabezpieczającej wierzytelność banku
hipotecznego wpisaną do rejestru zabezpieczenia hipotecznych listów zastawnych,
należy uczynić o tym wpis w księdze wieczystej.
2a. Czynność polegająca na ustanowieniu zabezpieczenia zobowiązania banku
hipotecznego, której przedmiotem są wierzytelności banku hipotecznego lub prawa
lub środki, o których mowa w art. 18 ust. 3, 3a i 4, wpisane do rejestru zabezpieczenia
listów zastawnych, jest nieważna, chyba że została dokonana w celu zabezpieczenia
jego zobowiązań na potrzeby:
1) instrumentów finansowych zabezpieczających, o których mowa w art. 18 ust. 4,
wpisanych do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych;
2) systemu płatności i systemu rozrachunku papierów wartościowych, których
uczestnikiem jest bank hipoteczny, oraz rozliczeń zabezpieczeń finansowych
ustanowionych zgodnie z przepisami ustawy z dnia 2 kwietnia 2004 r.
o niektórych zabezpieczeniach finansowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 103).
3. Czynność rozporządzająca banku hipotecznego, której przedmiotem jest
wierzytelność hipoteczna wpisana do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych,
wymaga uprzedniej pisemnej zgody powiernika.
4. Wpisy, o których mowa w ust. 1, dokonywane są do pełnej wysokości kredytu
udzielonego na podstawie umowy kredytowej zawartej z bankiem hipotecznym lub
umowy kredytowej, z której wynika wierzytelność hipoteczna nabyta przez bank
hipoteczny.
5. (uchylony)
6. Komisja Nadzoru Finansowego, w drodze uchwały, określi wzór rejestru
zabezpieczenia listów zastawnych.
Art. 25. 1. Bank hipoteczny przeprowadza rachunek zabezpieczenia listów
zastawnych w celu monitorowania wypełniania w perspektywie długookresowej
wymogów, o których mowa w art. 18 ust. 1, 1a i 2. Rachunek jest przeprowadzany
w każdym dniu roboczym.
2. Bank hipoteczny ustala, czy – na dzień dokonania ustalenia – wierzytelności
banku hipotecznego oraz prawa i środki, o których mowa w art. 18 ust. 3, 3a i 4,
wpisane do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych, wystarczają na:
1) pełne zaspokojenie posiadaczy listów zastawnych (test równowagi pokrycia)
oraz
2) pełne zaspokojenie posiadaczy listów zastawnych w przedłużonych terminach
wymagalności, o których mowa w art. 446 ust. 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r.
– Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2019 r. poz. 498, z późn. zm.) (test płynności).
3. Przeprowadzając test równowagi pokrycia i test płynności, bank hipoteczny
uwzględnia koszty likwidacji osobnej masy upadłości oraz różnice walutowe
i oprocentowania, jeżeli takie różnice pomiędzy składnikami osobnej masy upadłości
a zobowiązaniami z listów zastawnych nie będą zabezpieczone przez odpowiednie
transakcje zabezpieczające przed ryzykiem zmiany stopy procentowej lub ryzykiem
walutowym.
4. Test równowagi pokrycia jest przeprowadzany nie rzadziej niż co 6 miesięcy,
a test płynności – nie rzadziej niż co 3 miesiące.
5. Wyniki testu równowagi pokrycia i testu płynności uznaje się za pozytywne,
jeżeli po ich przeprowadzeniu ustalono, że – na dzień dokonania ustalenia –
wierzytelności banku hipotecznego oraz prawa i środki, o których mowa w art. 18
ust. 3, 3a i 4, wpisane do rejestru zabezpieczenia listów zastawnych, wystarczają na
pełne zaspokojenie posiadaczy listów zastawnych.
6. Rachunek zabezpieczenia listów zastawnych oraz test równowagi pokrycia
i test płynności są przeprowadzane odrębnie dla hipotecznych listów zastawnych i dla
publicznych listów zastawnych.
7. Minister właściwy do spraw instytucji finansowych, po zasięgnięciu opinii
Komisji Nadzoru Finansowego, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe
warunki oraz sposób przeprowadzania:
1) rachunku zabezpieczenia listów zastawnych, o którym mowa w ust. 1, w tym
terminy, dla których jest on przeprowadzany,
2) testu równowagi pokrycia i testu płynności
– mając na względzie konieczność zapewnienia bezpieczeństwa wyemitowanych
listów zastawnych.