Wyrok SN z 29 listopada 2012, sygn. II CSK 254/12
Data orzeczenia
29 listopada 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Kazimierz Zawada
Tagi
Podstawa prawna
WYROK
W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ
Dnia 29 listopada 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Kazimierz Zawada (przewodniczący)
SSN Bogumiła Ustjanicz (sprawozdawca)
SSN Dariusz Zawistowski
w sprawie z powództwa "Społem" - Spółdzielni Spożywców
z siedzibą w P.
przeciwko Skarbowi Państwa -
Szefowi Wojskowego Zarządu Infrastruktury w P.
o zapłatę,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 29 listopada 2012 r.,
skargi kasacyjnej strony pozwanej
od wyroku Sądu Apelacyjnego
z dnia 24 listopada 2011 r.,
oddala skargę kasacyjną.
2
Uzasadnienie
Powódka „Społem” Spółdzielnia Spożywców w P.
domagała się, po ostatecznym sprecyzowaniu żądania w piśmie z dnia 8 kwietnia
2011 r., zasądzenia od pozwanego kwoty 58140 zł tytułem odszkodowania za
spadek wartości nieruchomości położonej w P. przy ul. A. […] oraz kwoty 55651 zł
tytułem odszkodowania obejmującego wartość nakładów koniecznych do
zapewnienia właściwego klimatu akustycznego w pawilonie handlowym z
ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu, czyli od dnia 30 grudnia 2006 r.
Pozwany wniósł o oddalenie powództwa.
Zaskarżonym wyrokiem Sąd Apelacyjny oddalił apelację pozwanego od wyroku
Sądu Okręgowego z dnia 18 sierpnia 2011 r., którym zasądzono na rzecz powódki
kwotę 55651 zł z ustawowymi odsetkami od dnia 4 stycznia 2011 r. i oddalono
powództwo w pozostałym zakresie.
Rozstrzygnięcie to oparte zostało na następujących ustaleniach i wnioskach:
Nieruchomość położona w P. przy ul. A. […] stanowi własność Miasta P., która
oddana została powódce w użytkowanie wieczyste. Nakłady poczynione na tej
nieruchomości w postaci pawilonu handlowego o powierzchni 302 m2
są
własnością powódki, która prowadzi tam sklep spożywczy, jak też funkcjonują w
nim punkty usługowe. Po wprowadzeniu rozporządzeniem Wojewody X. Nr 82/03 z
dnia 17 grudnia 2003 r. w sprawie utworzenia obszaru ograniczonego użytkowania
dla lotniska wojskowego […], które weszło w życie z dniem 1 stycznia 2004 r., stref
ograniczonego użytkowania, nieruchomość objęta została strefą „C”. Po zmianie
klasyfikacji dokonanej rozporządzeniem Wojewody Nr 40/07 z dnia 31 grudnia
2007 r. w sprawie zmiany rozporządzenia Nr 82/03, nieruchomość należy do I
strefy ograniczonego użytkowania. W planie zagospodarowania przestrzennego,
obowiązującym do końca 2003 r., nieruchomość włączona była do obszaru
„zabudowy związanej z aktywizacją gospodarczą i usługami w III strefie
preferencyjnej”, a obecnie do „strefy niskiej intensywności zabudowy gospodarczej
i usługowej”. W bliskim sąsiedztwie nieruchomości przebiega autostrada A-2. Nie
doszło do ograniczenia sposobu korzystania z nieruchomości przez powódkę po
3
wprowadzeniu stref ograniczonego użytkowania dla lotniska wojskowego.
Natężenie hałasu przed wprowadzeniem stref i w okresie stacjonowania na lotnisku
samolotów MIG, a także po wprowadzeniu stref i w czasie stacjonowania
samolotów F - 16 mieści się w granicach 35 do 70 dB, średnio 55 dB. Jest ono
uciążliwe dla wypoczywającego człowieka, utrudnia zasypianie i nieprzerwany sen,
wpływa również na zmęczenie układu nerwowego. Dla budynków położonych w I
strefie obszaru ograniczonego użytkowania nakazane zostało zapewnienie
właściwego klimatu akustycznego w pomieszczeniach wymagających ochrony
akustycznej przez stosowanie przegród budowlanych o odpowiedniej izolacyjności
akustycznej. Istniejące w pawilonie przegrody w postaci ścian zewnętrznych wraz z
osadzonymi oknami zespolonymi i stropodachem mieszczą się w normie
izolacyjności akustycznej. Wymagań tych nie spełniają istniejące w hali sprzedaży
stalowe okna i drzwi zewnętrzne. Uzyskanie wymaganej izolacyjności akustycznej
wiąże się z koniecznością wymiany tych okien i drzwi na okna z ramą PCV,
wzmocnionych i oszklonych szkłem typu termizol. Ponadto należy osadzić
nawiewniki wentylacyjne, higrosterowane. Łączny koszt tej wymiany, zgodnie z
opinią biegłego, obejmuje, według cen z dnia 4 stycznia 2011 r., kwotę 55561 zł.
Powódka ma obowiązek wprowadzenia tych zmian, aby zapewnić pracownikom
odpowiednie warunki pracy. Wymagane zmiany nie zostały jeszcze wprowadzone.
Podstawą roszczenia jest art. 129 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r.
Prawo ochrony środowiska (j.t. Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz. 150, dalej -„p.o.ś.”). Nie
zostało natomiast wykazane, że doszło do zmniejszenia wartości nieruchomości,
czy też wartości sklepu.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że rozporządzenie nr 40/07 Wojewody z dnia 31
grudnia 2007 r. przewiduje, że w budynkach posadowionych w tej strefie powinien
być zapewniony właściwy klimat akustyczny, co wiąże się z poczynieniem
odpowiednich nakładów. Zmiana art. 135 ust 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r.
Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2008 r. Nr 25, poz.150, dalej: „p.o.ś.”)
zawierająca upoważnienie do ustanowienia obszarów ograniczonego użytkowania,
dokonana art. 19 pkt 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o zmianie niektórych ustaw w
związku ze zmianami w podziale i kompetencji administracji terenowej (Dz. U. Nr
175, poz.1462), która weszła w życie z dniem 1 stycznia 2008 r., przekazała
4
kompetencje do wydawania aktów w określonym w nim zakresie w formie uchwały
sejmikom województw. Zgodnie z art. 47 ust 2 tej ustawy poprzednio wydane akty
prawne zachowały moc do czasu uchwalenia nowych aktów przez uprawnione
organy. Kolejna zmiana art. 135 ust 1 i 2 p.o.ś. dokonana art. 144 pkt 21 ustawy z
dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego
ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o
ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. 199, poz. 1227, dalej: „u.i.ś.”) weszła
w życie z dniem 15 listopada 2008 r. Z jej art. 173 ust. 1 wynika, że dotychczasowe
przepisy wykonawcze wydane na podstawie art. 51 ust. 8 p.o.ś. zachowują moc do
czasu wejścia w życie przepisów wykonawczych wydanych na podstawie art. 60
u.i.ś., jednak nie dłużej niż przez 24 miesiące od dnia jej wejścia w życie, czyli do
dnia 15 listopada 2010 r. Z kolei art. 173 ust 2 u.i.ś. przewiduje, że do czasu
wydania przepisów, o których mowa w art. 60, za przedsięwzięcia mogące
zawsze oddziaływać na środowisko, określone w art. 59 ust 1 pkt 1, uważa się
objęte dotychczasowymi przepisami przedsięwzięcia mogące znacząco
oddziaływać na środowisko, wymagające sporządzenia raportu o oddziaływaniu na
środowisko, a za przedsięwzięcia mogące potencjalnie oddziaływać na środowisko,
określone w art. 59 ust. 1 pkt 2, uważa się objęte dotychczasowymi przepisami
przedsięwzięcia mogące znacząco oddziaływać na środowisko, dla których
obowiązek sporządzenia raportu o oddziaływaniu na środowisko może być
stwierdzony. Z przepisów tych wynika, że do czasu wydania przepisów
wykonawczych na podstawie art. 60 u.i.ś., mimo zmiany art. 135 ust 1 i 2 p.o.ś.,
obszar ograniczonego użytkowania można było utworzyć dla przedsięwzięcia
mogącego znacząco oddziaływać na środowisko, określonego w dotychczasowych
przepisach, co najmniej do 15 listopada 2010 r. Na podstawie art. 60 u.i.ś. Rada
Ministrów wydała w dniu 9 listopada 2010 r. rozporządzenie w sprawie
przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko (Dz. U. Nr 213,
poz. 1397), które weszło w życie z dniem 15 listopada 2010 r. Analiza treści
rozporządzeń Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. i z dnia 9 listopada 2010
r. prowadzi do wniosku, że wszystkie przedsięwzięcia uznane na podstawie
wcześniej obowiązujących przepisów za mogące znacząco oddziaływać na
środowisko, dla których możliwe było utworzenie obszaru ograniczonego
5
użytkowania, są zarazem przedsięwzięciami mogącymi zawsze oddziaływać na
środowisko, w rozumieniu obecnie obowiązujących przepisów, dla których można
utworzyć obszar ograniczonego użytkowania. Oznacza to, że zmiana brzmienia
normy upoważniającej nie stanowiła zmiany jej treści merytorycznej, a zatem nie
spowodowała uchylenia wydanych na jej podstawie aktów wykonawczych. Tym
samym zarówno na podstawie przepisów obowiązujących do dnia 15 listopada
2008 r., a także w okresie od 15 listopada 2008 r. do 14 listopada 2010 r., jak i w
obecnie obowiązującym stanie prawnym istniały i istnieją podstawy do utworzenia
obszaru ograniczonego użytkowania nieruchomości dla lotniska wojskowego oraz
odpowiedzialności za wywołane nim skutki na podstawie art. 129 ust. 2 i 3 p.o.ś.
Sąd Apelacyjny uznał, że powódka dochowała dwuletniego terminu
do zgłoszenia roszczenia odszkodowawczego. Pismem z dnia 21 grudnia 2005 r.
zgłosiła pozwanemu roszczenie odszkodowawcze z tytułu zmniejszenia wartości
nieruchomości, przy czym można przyjąć domniemanie, że pismo dotarło
do pozwanego przed dniem 31 grudnia 2005 r. Zawarte w tym piśmie roszczenie
przerwało bieg terminu przewidzianego art. 129 ust.4 u.p.o.ś. również dla
dochodzenia zgłoszonego w to miejsce na rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r.,
roszczenia o wypłatę odszkodowania obejmującego koszty niezbędne
do rewitalizacji akustycznej budynku, które ma taki sam charakter, jak roszczenie
dotyczące zmniejszenia wartości nieruchomości, ponieważ prowadzi
do zrekompensowania szkody wywołanej wprowadzeniem obszaru ograniczonego
użytkowania. Dla zachowania prawa do dochodzenia roszczenia na drodze
sądowej wystarczy zgłoszenie roszczenia podmiotowi odpowiedzialnemu
za wyrządzenie szkody, zwłaszcza że w art. 129 ust. 4 u.p.o.ś. mowa jest
o „roszczeniu” przewidzianym w ustępach 1 do 3 tego przepisu. Nie zasługiwał
na podzielenie zarzut pozwanego, że dokonywanie nakładów nie było konieczne.
Pozwany oparł skargę kasacyjną na podstawie naruszenia prawa
materialnego, przewidzianej w art. 3983
§ 1 pkt 1 k.p.c. Niewłaściwe zastosowanie
art. 129 ust. 4 u.p.o.ś. w związku z art. 193 § 3 k.p.c. polega zdaniem skarżącego
na uznaniu, że powód wystąpił z roszczeniem o zapłatę odszkodowania
stanowiącego równowartość nakładów na poprawę klimatu akustycznego budynku
przy ulicy A. […] przed upływem terminu zawitego, chociaż roszczenie to zostało
6
zgłoszone w toku procesu i najwcześniej od jego skutecznego zgłoszenia mogłoby
wywołać skutki prawne. Niewłaściwa wykładnia dotyczy art. 129 ust. 2 i 3 w
związku z art. 136 ust. 3 u.p.o.ś. oraz art. 361 § 2 k.c. i polega na uznaniu,
że pojęcie szkody obejmuje także nieponiesione przez użytkownika wieczystego
nakłady na nieruchomość, co doprowadziło do niewłaściwego przyjęcia,
że w majątku powoda wystąpiła szkoda odpowiadająca wartości nieponiesionych
nakładów, za którą należy się odszkodowanie. Skarżący domagał się uchylenia
zaskarżonego wyroku i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Dla dochodzenia roszczenia przewidzianego art. 129 ust. 2 i 3 p.o.ś., związanego
z ograniczeniem sposobu korzystania z nieruchomości, w art. 129 ust. 4 p.o.ś.
zastrzeżony został dwuletni termin, liczony od dnia wejścia w życie rozporządzenia
lub aktu prawa miejscowego powodującego to ograniczenie. Jest to termin prawa
materialnego, ograniczający wykonywanie prawa. Za takim jego charakterem
przemawia to, że w odróżnieniu od terminu przedawnienia roszczeń,
przewidzianego w art. 117 do 125 k.c., bieg terminu zawitego rozpoczyna się od
wskazanego zdarzenia, a nie od wymagalności roszczeń, jego upływ brany jest
przez sąd pod uwagę z urzędu, a nie na zarzut pozwanego, wywołuje skutek
wygaśnięcia roszczenia, a nie niemożności dochodzenia go na drodze sądowej,
wyłącza możliwość zrzeczenia się roszczenia lub uznania go po upływie terminu,
ponieważ uprawnienie do domagania się od obowiązanego określonego
zachowania się przestało istnieć. Ponadto w art. 129 ust. 4 p.o.ś. nie zostało
zaznaczone, że roszczenie ulega przedawnieniu, a dochodzenie jego realizacji
obwarowano krótszym terminem niż przewidziane w art. 118 k.c. Za takim
charakterem tego terminu opowiedział się również Sąd Najwyższy w wyroku z dnia
10 października 2008 r., II CSK 216/08 (LEX nr 577165). Treść art. 129 ust. 4
p.o.ś., która nie uległa zmianie od wejścia w życie ustawy z dniem 1 października
2001 r., przewiduje możliwość wystąpienia przez poszkodowanego z roszczeniem
odszkodowawczym, a z art. 136 ust. 1 p.o.ś., w brzmieniu obowiązującym do dnia
27 lipca 2005 r., wynikało, że w sprawie dochodzenia odszkodowania lub
nakazania wykupu nieruchomości właściwe są sądy powszechne. Wystąpienie
z żądaniem odszkodowania do sądu przed upływem zastrzeżonego terminu
7
oznaczało skuteczne skorzystanie z przyznanego poszkodowanemu uprawnienia,
nawet jeśli wcześniej nie zgłosił on tego żądania obowiązanemu. Treść art. 136
ust. 1 p.o.ś. została zmieniona ustawą z dnia 18 maja 2005 r. o zmianie ustawy -
Prawo ochrony środowiska oraz niektórych i innych ustaw (Dz. U. Nr 113,
poz. 954, dalej: „z.p.o.ś.”), która weszła w życie z dniem 28 lipca 2005 r. Art. 136
ust 1 w nowym brzmieniu (art.1 pkt 58 lit. a z.p.o.ś.) stanowi, że w razie
ograniczenia sposobu korzystania ze środowiska w wyniku ustanowienia obszaru
ograniczonego użytkowania właściwymi w sprawach spornych dotyczących
wysokości odszkodowania lub wykupu nieruchomości są sądy powszechne.
Z uzasadnienia projektu tej ustawy wynika, że zmiana ma charakter uściślający.
Wskazano w nim jednoznacznie, że postępowanie przed sądami powszechnymi,
w przypadku potrzeby wypłaty odszkodowania lub wykupu nieruchomości, wobec
ustanowienia obszaru ograniczonego użytkowania, dotyczy wyłącznie spraw
spornych (Sejm IV kadencji - druk nr 3386). Stwierdzenie, czy sprawa ma
charakter sporny możliwe jest po wezwaniu obowiązanego do spełnienia
przewidzianego ustawą obowiązku i wyrażeniu przez niego stanowiska, także po
wniesieniu pozwu. Nie został wprowadzony tym przepisem obowiązek wyczerpania
przez strony postępowania ugodowego, nie zawiera on również określenia skutków
niewezwania obowiązanego do zapłaty przed skierowaniem pozwu do sądu. Zwrot
„z roszczeniem…można wystąpić” oznacza zarówno wezwanie obowiązanego
do zapłaty, jak i wniesienie pozwu. Wykładnia art. 129 ust. 4 w związku z art. 136
ust. 1 p.o.ś. prowadzi do wniosku, że przewidziane w art. 129 ust 1 - 3 p.o.ś.
roszczenia należy zgłosić (wystąpić z roszczeniem) w terminie 2 lat od wejścia w
życie rozporządzenia lub aktu prawa miejscowego powodującego ograniczenie
sposobu korzystania z nieruchomości obowiązanemu do zapłaty lub wykupu
nieruchomości albo wystąpić na drogę sądową. Nie ma podstaw do przyjęcia,
że roszczenie o odszkodowanie lub wykup nieruchomości wygaśnie, jeśli nie
zostanie zgłoszone obowiązanemu przed upływem przepisanego terminu, mimo
wystąpienia z pozwem do tego czasu. Nie wynika z powołanych przepisów,
że wezwanie obowiązanego do zapłaty odszkodowania lub wykupu nieruchomości
przed upływem wymienionego terminu stanowi warunek dopuszczalności
dochodzenia tych roszczeń na drodze sądowej, jak też nie został określony termin
8
do ustosunkowania się przez obowiązanego do żądania poszkodowanego.
Czasokres terminu zawitego nie może być korygowany przez strony, skoro ustawa
nie przewiduje takiego ich uprawnienia, a zatem wystąpienie do obowiązanego
z żądaniem zapłaty odszkodowania lub wykupu nieruchomości możliwe jest nawet
w ostatnim dniu terminu, bez względu na to, czy dojdzie do uzgodnienia rodzaju
i wysokości świadczeń nie nastąpi przed jego upływem. Ocena zarzutu naruszenia
art. 129 ust. 4 p.o.ś. w związku z art. 193 § 3 k.p.c., poza uwzględnieniem
rozważań dotyczących charakteru terminu objętego art. 129 ust. 4 p.o.ś., wymaga
wskazania na czynności podejmowane przez powódkę w zakresie dochodzenia
odszkodowania. Przed upływem dwuletniego terminu od wejścia w życie
rozporządzenia Wojewody nr 82/03 powódka skierowała do pozwanego w dniu 21
grudnia 2005 r. pismo z żądaniem zapłaty odszkodowania za obniżenie wartości
nieruchomości. Następnie w pozwie wniesionym w dniu 31 grudnia 2005r. zawarła
roszczenie o odszkodowanie obejmujące wyrównanie szkody z tytułu spadku
wartości nieruchomości oraz nakładów na budynki, także położony przy ul. A.[…],
niezbędnych do ograniczenia wpływu szkodliwych czynników, zaznaczając że
określenie wysokości roszczenia jest bardzo utrudnione. W toku postępowania, na
rozprawie w dniu 28 stycznia 2010 r. złożyła oświadczenie, że konieczne nakłady
na rewitalizację akustyczną budynku to kwota 49120 zł, a spadek wartości
nieruchomości dotyczy kwoty 46800 zł. W piśmie z dnia 8 kwietnia 2011 r.
podwyższyła wcześniej wskazane kwoty odpowiednio do 55651 zł i do 58140 zł. Z
powyższego wynika, że powódka przed upływem terminu z art. 129 ust. 4 p.o.ś.
zgłosiła żądanie odszkodowania obejmujące zarówno spadek wartości
nieruchomości, jak i zapłaty środków niezbędnych do przeprowadzenia rewitalizacji
akustycznej budynku. Niedokładność w określeniu wysokości roszczenia nie była
korygowana na etapie badania skuteczności wniesienia pozwu; wniosku o
zobowiązanie powódki do sprecyzowania roszczenia nie złożył także pozwany, a
kolejne jej oświadczenia zmierzały do konkretyzowania rozmiaru szkód, stosownie
do wyników postępowania dowodowego. Nietrafnie zatem zarzuca pozwany, że
zgłoszenie roszczenia obejmującego środki konieczne do zapewnienia klimatu
akustycznego w budynku dokonane zostało w toku procesu, po upływie
terminu przewidzianego w art. 129 ust. 4 p.o.ś. Cofnięcie pozwu ze zrzeczeniem
9
się roszczenia dotyczyło innych nieruchomości i nie miało znaczenia dla bytu
roszczenia dotyczącego budynku usytuowanego przy ul. A.[…]. Nie doszło do
naruszenia art. 193 § 3 k.p.c., ponieważ czynności procesowe powódki
obejmowały zwiększenie rozmiaru zgłoszonych w pozwie żądań, a nie stanowiły
nowych roszczeń dochodzonych obok lub zamiast roszczenia pierwotnego. Zmiana
wysokości dochodzonego roszczenia przez jego podwyższenie jest dopuszczalna
w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, zwłaszcza w odniesieniu
do żądań odszkodowawczych, jeśli oznaczenie tej wysokości na etapie wnoszenia
pozwu było utrudnione, a właściwe jej określenie wymagało wiadomości
specjalnych. Podkreślenia wymaga, że spór pomiędzy stronami dotyczył zarówno
kwestii doznania szkody przez powódkę, jej rodzaju, jak i ich wysokości.
Bezzasadnie skarżący powołuje się na naruszenie art. 193 § 21
k.p.c., który dodany
został ustawą z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania
cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45), ale nie miał
zastosowania w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 4 ust. 1 tej ustawy w sprawach
wszczętych przed dniem jej wejścia w życie – co nastąpiło z dniem 19 kwietnia
2010 r.- do czasu zakończenia postępowania w danej instancji stosuje się przepisy
dotychczasowe. Postępowanie przed Sądem Okręgowym zostało wszczęte w dniu
31 grudnia 2005 r., a do wydania wyroku doszło w dniu 18 sierpnia 2011 r. Sąd
Apelacyjny zachowanie terminu do domagania się przez powódkę odszkodowania
obejmującego koszty koniecznej rewitalizacji akustycznej budynku, połączył
z treścią jej pisma z dnia 21 grudnia 2005 r., przyjął że mieściło się ono w żądaniu
odszkodowania z tytułu zmniejszenia wartości nieruchomości, skoro w art. 129
ust. 4 p.o.ś. mowa jest, z odesłaniem do art. 129 ust. 1 i 2 p.o.ś., o roszczeniu,
a nie o roszczeniach. Nie można odmówić słuszności temu stanowisku jedynie
w odniesieniu do tego, że wymienione pismo informowało pozwanego, że powódka
zgłosiła roszczenie odszkodowawcze związane z ograniczeniem sposobu
korzystania z nieruchomości, co w połączeniu z wprowadzeniem wymagań
technicznych dla budynków posadowionych w tej strefie wskazywać powinno
również na ten element odszkodowania, co pośrednio potwierdza pismo
pozwanego skierowane do powódki w dniu 28 listopada 2008 r. Na powódce
spoczywał jednak obowiązek dokładnego określenia w wezwaniu do zapłaty
10
odszkodowania rodzaju szkód, których naprawienia się domaga przez zapłatę
wskazanych kwot, nawet jeśli miałyby być określone jedynie szacunkowo, skoro
do ich określenia mogło dojść w drodze pertraktacji ugodowych, których jednak
pozwany nie podjął. Nie ma to jednak wpływu na ocenę skuteczności dochowania
terminu z art. 129 ust. 4 p.o.ś., wobec zgłoszenia w pozwie i tego żądania.
Nie zasługiwał na podzielenie zarzut naruszenia art. 129 ust. 2 i 3 w związku
z art. 136 § 3 p.o.ś. i art. 361 § 2 k.c. Pojęcie szkody nie zostało zdefiniowane
w kodeksie cywilnym; art. 361 k.c. wskazuje na zakres szkody podlegającej
naprawieniu. Przyjęte zostało w doktrynie, że szkodą jest uszczerbek majątkowy,
czyli zmniejszenie się majątku wskutek pewnego zdarzenia, niezależnie od
istnienia przesłanek odpowiedzialności za nią. Uszczerbek majątkowy może
polegać na zmniejszeniu majątku przez ubytek, utratę lub zniszczenie
poszczególnych składników majątkowych albo przez ich uszkodzenie lub obniżenie
wartości, na zwiększeniu pasywów albo udaremnieniu zwiększenia się majątku
przez nieuzyskanie korzyści, które poszkodowany mógłby osiągnąć, gdyby mu
szkody nie wyrządzono. Definicja szkody nie została zawarta również w ustawie -
Prawo ochrony środowiska. Z art. 129 ust. 1, 2 i 3 p.o.ś. wynika, że właściciel,
użytkownik wieczysty lub osoba, której przysługuje rzeczowe prawo
do nieruchomości mogą żądać wykupienia nieruchomości lub jej części albo
odszkodowania za poniesioną szkodę, która obejmuje również zmniejszenie
wartości nieruchomości oraz stosownie do art. 136 ust. 3 p.o.ś., koszty poniesione
w celu wypełnienia wymagań technicznych dotyczących istniejących budynków,
nawet w przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie. Nie został
zatem oznaczony w tych przepisach wyczerpujący katalog szkód, które podlegają
naprawie. Ograniczenie korzystania z nieruchomości połączone jest również
z koniecznością dostosowania budynków mieszkalnych lub przeznaczonych
do prowadzenia działalności określonego rodzaju do wymagań technicznych,
do stanu zapewniającego właściwy klimat akustyczny. Wprowadzone
rozporządzeniem Wojewody Nr 82/03, zmienionym rozporządzeniem Nr 40/07,
ograniczenia i wymagania techniczne, jakim powinny odpowiadać istniejące
budynki spowodowały szkodę polegającą na tym, że budynek powódki spełniający
dotychczas wymagania do prowadzenia działalności handlowej i usługowej stał się
11
budowlą wymagającą remontu dostosowawczego. Szkodę tę należy odnieść do
uszczerbku majątkowego obejmującego uszkodzenie części składowej
nieruchomości. Naprawienie szkody, stosownie do art. 363 § 1 k.c., powinno
nastąpić, według wyboru poszkodowanego, bądź przez przywrócenie stanu
poprzedniego bądź przez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej. W art. 129 ust. 2
p.o.ś. przewidziany został sposób naprawienia szkody przez zapłatę
odszkodowania, co wyłącza domaganie się przez poszkodowanego przywrócenia
stanu poprzedniego, a tym samym prawo wyboru sposobu naprawienia szkody.
Żądanie powódki zapłaty sumy stanowiącej wartość nakładów jakie trzeba ponieść
w celu przeprowadzenia wymaganego remontu jest żądaniem naprawienia
doznanej szkody, mieszczącym się w zakresie przewidzianym w art. 361 § 2 k.c.,
przy uwzględnieniu istnienia związku przyczynowego szkody z wprowadzonymi
ograniczeniami w sposobie korzystania z nieruchomości. Z art. 136 ust. 3 p.o.ś.,
wprowadzonego z dniem 28 lipca 2005 r. (art. 1 pkt 58 lit. b z.p.o.ś.) wynika, że w
razie określenia na obszarze ograniczonego użytkowania wymagań technicznych
dotyczących budynków szkodą, o której mowa w art. 129 ust. 2, są także koszty
poniesione w celu wypełnienia tych wymagań przez istniejące budynki, nawet w
przypadku braku obowiązku podjęcia działań w tym zakresie. Wykładnia językowa
tego przepisu wskazuje, że chodzi o koszty poniesione, nawet w braku obowiązku
ich wydatkowania. Interpretacja systemowa prowadzi do wniosku, iż tego rodzaju
szkody objęte są odszkodowaniem wskazanym w przepisie art. 129 ust. 2 p.o.ś.,
określającym skutki wprowadzenia ograniczeń. Funkcjonalne jego rozumienie
przemawia za przyjęciem, że zrekompensowanie tych wydatków, jako
zmierzających do likwidacji ujemnych następstw dozwolonego natężenia hałasu,
należy do zakresu jego regulacji, ponieważ uznaje za szkodę, podlegającą
naprawieniu na podstawie art. 129 ust. 2 p.o.ś., także poniesione koszty
rewitalizacji akustycznej budynków bez potrzeby rozstrzygania o istnieniu
obowiązku przeprowadzenia prac dostosowawczych. Nie ma podstaw do
przypisywania temu uregulowaniu roli ograniczenia szkody związanej z
koniecznością dostosowania budynków do wprowadzonych wymagań technicznych
jedynie do kosztów poniesionych. Przepis art. 136 ust. 3 p.o.ś. nie wyłącza
12
obowiązku naprawienia szkody obejmującej usunięcie wadliwości budynku, jeśli
konieczne prace remontowe nie zostały jeszcze wykonane.
Z powyższych względów skarga kasacyjna została oddalona na podstawie
art. 39814
k.p.c.