Postanowienie SN z 20 grudnia 2012, sygn. III CZ 88/12
Data orzeczenia
20 grudnia 2012
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział III
Przewodniczący
SSN Dariusz Dończyk
Tagi
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 20 grudnia 2012 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Dariusz Dończyk (przewodniczący, sprawozdawca)
SSN Krzysztof Pietrzykowski
SSN Hubert Wrzeszcz
w sprawie z wniosku W. K. i innych,
przy uczestnictwie S. K. i innych,
o częściowy dział spadku po W. K. i podział majątku dorobkowego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej
w dniu 20 grudnia 2012 r.,
zażalenia uczestników W. K. i S. K.
na postanowienie Sądu Okręgowego
z dnia 4 lipca 2012 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie, pozostawiając
rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego
w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
Uzasadnienie
2
Postanowieniem z dnia 4 lipca 2012 r., Sąd Okręgowy na podstawie art.
3986
§ 2 k.p.c. w zw. z art. 5191
§ 2 k.p.c. odrzucił skargę kasacyjną wniesioną od
postanowienia tego Sądu z dnia 27 grudnia 2011 r. przez uczestników
postępowania S. K. i W. K. w sprawie o częściowy dział spadku po W. K. i podział
majątku dorobkowego spadkodawcy oraz uczestniczki postępowania S. K.,
uznając, że wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa od progu przewidzianego w
art. 5191
§ 4 pkt 4 k.p.c.
Ustalił, że w toku postępowania wnioskodawcy: W. K., Ł. M., Z. K., K. K.
wnieśli o ustalenie, że w skład spadku wchodzi nieruchomość położona w S.,
składająca się z działek nr 961/1, nr 961/4, nr 957/18, nr 969/7 oraz nr 957/36 i nr
957/37, powstałych z dawnej działki nr 957/27 o łącznej powierzchni 0,9014 ha,
objęta zbiorem dokumentów ZD […] oraz roszczenie o zwrot wartości nakładu,
dokonanego przez spadkodawcę W. K. wraz z żoną S. K. w trakcie trwania ich
małżeństwa z ich majątku dorobkowego na nieruchomość, stanowiącą majątek
odrębny S. K. - położoną w S., składającą się z działek o numerach 942/1, 969/3,
3694 (dawna pb 121) i 3769 (dawna pb 509), objętą wykazem hipotecznym Iwh […]
księgą gruntową S. - polegającego na wybudowaniu na tej nieruchomości budynku
mieszkalnego oraz budynku stodoły.
Postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2011 r., Sąd Rejonowy ustalił skład
majątku dorobkowego spadkodawcy W. K. i uczestniczki S. K. wskazując, że w
jego skład wchodzi roszczenie o zwrot nakładu o wartości 155.700 zł
poczynionego z majątku dorobkowego W. K. i S. K. na majątek odrębny
uczestniczki, a w skład spadku po W. K. udział w ½ części w opisanej wyżej
wierzytelności w kwocie 77.850 zł oraz prawo własności wskazanej we wniosku
nieruchomości o łącznej wartości 92.100 zł. Ponadto Sąd przyznał na własność
uczestnika W. K. prawo własności nieruchomości położnej w S., stanowiącej
działkę nr 961/1 i 957/37 o łącznej wartości 6.600 zł oraz wskazaną wyżej
wierzytelność w kwocie 77.850 zł, a także zasądził od wnioskodawcy R. K. na rzecz
uczestnika spłatę w wysokości 14.687,50zł.
Apelację od powyższego orzeczenia wnieśli uczestnicy postępowania S. K. i
W. K., określając wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 233.550 zł.
3
Postanowieniem z dnia 20 grudnia 2011 r., Sąd Okręgowy ustalił wartość
przedmiotu zaskarżenia na kwotę 99.137,50 zł, przyjmując, że łączna wartość
składników wchodzących w skład spadku po W. K. wyniosła 169.950 zł. W wyniku
oświadczeń spadkobierców W. K., złożonych w toku postępowania - tj.
wnioskodawców: Z. K., W. K., K. K. i Ł. M., którzy przekazali swoje udziały w
majątku spadkowym na rzecz wnioskodawcy R. K. bez żądania spłat z jego strony
oraz uczestników S. K., D. Z., K. K. i E. K., którzy przekazali swoje udziały w
majątku spadkowym na rzecz uczestnika W. K. bez żądania spłat z jego strony -
wnioskodawcy R. K. przysługiwał udział w wysokości 5/12 części w majątku
spadkowym zaś uczestnikowi W. K. udział w wysokości 7/12 części. Tak więc
wartość udziału wnioskodawcy R. K. w majątku spadkowym wyniosła 70.812,50 zł,
zaś wartość udziału uczestnika W. K. w majątku spadkowym wyniosła 99.137,50 zł.
Uczestnicy S. K. i W. K. wnieśli skargę kasacyjną od postanowienia Sądu
Okręgowego z dnia 27 grudnia 2011 r., rozstrzygającego o ich apelacji, podając
wartość przedmiotu zaskarżenia na kwotę 232.800 zł. Sąd Okręgowy uznał jednak,
że wartością przedmiotu zaskarżenia jest wartość konkretnego interesu, który
wyraża się wartością rzeczy lub praw, których objęcie lub nieobjęcie
rozstrzygnięciem sądu albo sposób ich podziału kwestionuje skarżący, a także
wartość roszczeń, których rozstrzygnięcie jest przedmiotem zaskarżenia.
Uwzględniając powyższe, wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej
powinna zostać odniesiona do wartości przyznanych W. K. rzeczy oraz praw w
łącznej kwocie 99.137,50 zł (sumy kwot: 77.850 zł stanowiącej połowę wartości
wierzytelności wchodzącej w skład spadku, 6.600 zł stanowiącej wartość
nieruchomości przyznanej uczestnikowi postępowania oraz 14.687,50 zł
zasądzonej na rzecz uczestnika spłaty).
Od postanowienia Sądu Okręgowego odrzucającego skargę kasacyjną
zażalenie wnieśli uczestnicy postępowania S. K. i W. K., zarzucając naruszenie art.
3986
§ 2 k.p.c. w zw. z art. 5191
§ 2 k.p.c. i art. 5191
§ 4 pkt 4 k.p.c. przez ich
błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie wyrażające się w przyjęciu, że
wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawie wynosi 99.137,50 zł, a w konsekwencji
odrzucenie skargi kasacyjnej, w sytuacji gdy wartość przedmiotu zaskarżenia
wynosi 232.800 zł. Uczestnicy wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia.
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd drugiej instancji trafnie zauważył, że w sprawach o dział spadku
i podział majątku wspólnego w razie zaskarżenia postanowienia co do istoty
sprawy wartość przedmiotu zaskarżenia wyznacza z reguły nie wartość całego
dzielonego majątku, lecz wartość konkretnego interesu (roszczenia, żądania) lub
składnika majątkowego, którego środek dotyczy. Oznacza to, że w tych sprawach
wartość przedmiotu zaskarżenia – w zasadzie – nie może przekraczać wartości
udziału należącego do uczestnika wnoszącego skargę kasacyjną. Jednakże,
wyjątkowo, gdy przedmiotem zaskarżenia jest sama zasada zniesienia
współwłasności albo rozstrzygnięcie dotyczące roszczeń z tytułu posiadania rzeczy
wspólnej lub tytułem zwrotu pożytków albo rozliczenia nakładów, wartość
przedmiotu zaskarżenia może być wyższa niż wartość jego udziału
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 czerwca 2009 r., IV CSK 107/09,
Lex nr 512006, z dnia 6 maja 2010 r., II CZ 38/10, Lex nr 585774, z dnia 1 czerwca
2011 r., II CZ 27/11, Lex nr 1027178, z dnia 23 lutego 2012 r., V CZ 124/11). Taka
sytuacja zachodzi także wówczas, gdy przedmiotem zaskarżenia jest zastosowany
sposób zniesienia współwłasności. Wówczas wartość przedmiotu zaskarżenia
wyznacza wartość rzeczy i praw majątkowych będących przedmiotem
zaskarżonego orzeczenia podziałowego. W sprawach o podział majątku wspólnego
po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami wartością przedmiotu
zaskarżenia jest wartość poszczególnych rzeczy i praw, których objęcie lub
nieobjęcie rozstrzygnięciem sądu albo sposób ich podziału kwestionuje skarżący,
a także wartość roszczeń dochodzonych w tych sprawach (por. postanowienia
Sądu Najwyższego: z dnia 6 listopada 2002 r., III CZ 98/02, OSNC 2004, nr 1, poz.
11, z dnia 12 lipca 2007 r., III CSK 177/07, Lex nr 964469). Odnosząc powyższe
reguły dotyczące ustalania wartości przedmiotu zaskarżenia do okoliczności
sprawy, należy podzielić stanowisko skarżących, że zarówno w apelacji,
a następnie w skardze kasacyjnej, uczestnicy postępowania kwestionowali, co do
zasady, objęcie postępowaniem o podział majątku wspólnego pomiędzy
spadkodawcą W. K. oraz uczestniczką postępowania St. K. roszczenia o zwrot
nakładów o wartości 155.700 zł poczynionych z majątku wspólnego na majątek
odrębny uczestniczki postępowania S. K. W tej sytuacji, wartość całego roszczenia
5
o zwrot wartości nakładów, a nie tylko jego ½ części, powinna być uwzględniona
przy ustalaniu wartości przedmiotu zaskarżenia. Tym bardziej, że uczestnicy
postępowania kwestionowali w ogóle możliwość rozliczenia tego roszczenia w
ramach postępowania o podział majątku wspólnego w sytuacji, gdy – ich zdaniem –
nie istniał jakikolwiek składnik tego majątku uzasadniający możliwość toczenia się
sprawy o podział majątku wspólnego. Ponadto, w apelacji uczestnicy kwestionowali
dokonany przez Sąd pierwszej instancji sposób podziału spadku i zniesienia
współwłasności w zakresie dotyczącym nieruchomości. Uczestnik postępowania
domagał się bowiem przyznania dodatkowo na własność – oprócz działek nr 961/1
i 957/37 - działki nr 969/7, której wartość, według ustaleń Sądu pierwszej instancji,
wynosiła 77.100 zł. Wartość tego składnika majątkowego powinna więc być także
uwzględniona przy ustalaniu wartości przedmiotu zaskarżenia apelacji, a następnie
skargi kasacyjnej, zawierającej również wniosek o wydanie orzeczenia
reformatoryjnego uwzględniającego wniosek uczestników postępowania
o przyznanie na wyłączną własność W. K. także działki nr 969/7. Z tych względów
wartość przedmiotu zaskarżenia apelacji, a następnie skargi kasacyjnej,
przekraczała wartość przedmiotu zaskarżenia, określoną w art. 5191
§ 4 pkt 4 k.p.c.
Z tych względów, uznając zażalenie za uzasadnione, orzeczono jak
w sentencji na podstawie art. 39816
k.p.c. w zw. z art. 3941
§ 3 i art. 13 § 2 k.p.c.
oraz na podstawie art. 108 § 2 w zw. z art. 39821
, art. 3941
§ 3 i art. 13 § 2 k.p.c.
6