Postanowienie SN z 18 kwietnia 2013, sygn. II CSK 503/12
Najważniejsze informacje
W skrócie
Wynik
nie uwzględniono wniosku
Przedmiot
o wpis hipoteki przymusowej
Typ sprawy
sprawa nieprocesowa
Etap
skarga kasacyjna
Tryb
posiedzenie niejawne
Role w sprawie
wnioskodawca / wnioskodawczyni
uczestnik postępowania
wnioskodawca
uczestnik
Data orzeczenia
18 kwietnia 2013
Sąd
Sąd Najwyższy
Wydział
Izba Cywilna, Wydział II
Przewodniczący
SSN Iwona Koper
Podstawa prawna
POSTANOWIENIE
Dnia 18 kwietnia 2013 r.
Sąd Najwyższy w składzie :
SSN Iwona Koper (przewodniczący)
SSN Krzysztof Pietrzykowski (sprawozdawca)
SSN Agnieszka Piotrowska
w sprawie z wniosku "P." Spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w S.
przy uczestnictwie P. P. i P. K.
o wpis hipoteki przymusowej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym
w Izbie Cywilnej w dniu 18 kwietnia 2013 r.,
skargi kasacyjnej wnioskodawcy
od postanowienia Sądu Okręgowego w S.
z dnia 14 czerwca 2012 r.,
uchyla zaskarżone postanowienie i przekazuje sprawę Sądowi
Okręgowemu w S. do ponownego rozpoznania i orzeczenia o
kosztach postępowania kasacyjnego.
2
Uzasadnienie
„P.” sp. z o.o. z siedzibą w S. wniosła o wpisanie na podstawie art. 47919a
k.p.c. w dziale IV księgi wieczystej nr […] - prowadzonej dla nieruchomości
gruntowej w miejscowości M. przy ul. W. 38, stanowiącej działki 277/2 i 277/18 -
hipoteki przymusowej w kwocie 200 000 zł jako zabezpieczenie należności objętej
wyrokiem Sądu Okręgowego w S. z dnia 6 września 2011 r.
Referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym postanowieniem z dnia 1 lutego
2012 r. oddalił wniosek, a Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 14 marca 2012 r.,
po rozpoznaniu skargi na czynność referendarza sądowego, oddalił wniosek.
Sąd Rejonowy uznał, że wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Z uwagi
na kognicję sądu wieczystoksięgowego przeszkodą do dokonania wpisu jest treść
działu II księgi wieczystej nr […], bowiem P. P. jest jedynie współwłaścicielem w
udziale 92 244/100 000 części tej nieruchomości, a w pozostałym udziale do
7 756/100 000 części jest nim właściciel lokalu nr 4 wyodrębnionego w księdze
wieczystej. Tymczasem „P.” sp. z o.o. w S. wnosiła o wpisanie hipoteki
przymusowej na całej nieruchomości. Sąd Rejonowy wskazał, że według art. 65
ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (jedn. tekst:
Dz.U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.; dalej „u.k.w.h.”), hipoteką może być
obciążona część ułamkowa nieruchomości, jeżeli stanowi udział współwłaściciela
oraz przysługujący współuprawnionemu udział we wspólności praw wymienionych
w ust. 2 pkt 1 i 2. Zgodnie z art. 6265
§ 1 k.p.c., o kolejności wniosku o wpis
rozstrzyga chwila wpływu wniosku do właściwego sądu. Wniosek z dnia 23 sierpnia
2011 r. (w wyniku jego rozpoznania doszło do wyodrębnienia lokalu, dla którego
prowadzona jest księga wieczysta nr […]) został wykonany w pierwszej kolejności.
Wpis uprawomocnił się. Przedmiotowy wniosek został zaś złożony w dniu
3 października 2011 r. jako kolejny wniosek o wpis w niniejszej księdze wieczystej,
a ponadto w dacie jego złożenia widniała wzmianka o pierwszym wniosku.
Wnioskodawca wniósł apelację od postanowienia Sądu Rejonowego.
Sąd Okręgowy postanowieniem z dnia 14 czerwca 2012 r. oddalił apelację.
Podkreślił, że stosownie do art. 6268
§ 2 k.p.c. sąd wieczystoksięgowy jest
3
związany zakresem kognicji określonym w tym przepisie. Wniosek o wpis hipoteki
przymusowej pochodzi z dnia 3 października 2011 r. i został zmodyfikowany dnia
30 listopada 2011 r. W dniu 23 sierpnia 2011 r. wpłynął do Sądu wniosek dotyczący
wyodrębnienia z KW nr […] lokalu niemieszkalnego nr 4 i założenie dla tego lokalu
nowej księgi wieczystej, z jednoczesnym wpisem w dziale II własności na rzecz P.
K. oraz o wpis w KW nr […] współwłasności w udziale 7 756/100 000 części na
rzecz każdoczesnego właściciela lokalu nr 4. Do wniosku załączono zaświadczenie
Starosty P. z dnia 15 kwietnia 2011 r. o samodzielności lokalu. Brak było podstaw
do uznania umowy zawartej między P. P. a P. K. z dnia 18 sierpnia 2011 r. za
nieważną z uwagi na brak wymaganego zaświadczenia o samodzielności lokalu.
Poza tym wniosek o wyodrębnienie lokalu nr 4 został złożony w dniu 23 sierpnia
2011 r., a więc przed złożeniem wniosku o wpis hipoteki przymusowej.
Sąd wieczystoksięgowy był zatem obowiązany zachować kolejność wniosków
i w pierwszej kolejności rozpoznać wniosek z dnia 23 sierpnia 2011 r. i dopiero
później wniosek z dnia 3 października 2011 r. Z księgi wieczystej według stanu na
dzień złożenia wniosku wynika, że właścicielem nieruchomości był P. P., jednak
tylko w udziale 92 244/100 000 części, stąd żądanie wpisania hipoteki przymusowej
na całej nieruchomości należącej do uczestnika nie mogło zostać uwzględnione.
Sąd Okręgowy, związany treścią art. 6268
§ 1 k.p.c., nie może uczynić zadość
żądaniu wniosku, którego modyfikacja nastąpiła dopiero w apelacji, jest zatem
spóźniona.
Wnioskodawczyni wniosła skargę kasacyjną, w której zaskarżyła
postanowienie Sądu Okręgowego w całości, zarzucając naruszenie przepisów
postępowania, mianowicie art. 6268
§ 1 i 2 w związku z art. 6269
k.p.c. oraz art. 512
k.p.c. (w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych powołano też art. 193 § 1 k.p.c.).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Trafny jest podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut błędnej wykładni art.
6268
§ 1 i 2 w związku z art. 6269
k.p.c. polegającej na nieprawidłowym przyjęciu,
że związanie sądu granicami wniosku oznacza, iż może on dokonać jedynie wpisu
identycznego z treścią wniosku, natomiast w sytuacji, gdy wniosek zasługuje
na uwzględnienie jedynie w części, powinien zostać oddalony w całości.
4
Należy w związku z tym podkreślić, że w powołanym w skardze postanowieniu
z dnia 2 grudnia 2009 r., I CSK 132/09 (niepubl.) Sąd Najwyższy wyjaśnił, iż art.
6268
§ 1 k.p.c. stanowi, że wpis dokonywany jest jedynie na wniosek i w jego
granicach. Oznacza to, że sąd nie może dokonać wpisu z urzędu, jak też nie może
wyjść poza granice wniosku. Jednakże nie ma przeszkód do częściowego
uwzględnienia wniosku w sytuacji, w której zasadność wniosku została wykazana
dokumentami tylko w części. W sytuacji, w której wniosek o wpis hipoteki z tytułu jej
przejścia na dłużnika, który zaspokoił wierzyciela hipotecznego, co do części kwoty
w nim wymienionej został wykazany dokumentami, oddalenie tego wniosku
w całości narusza art. 6268
§ 1 i 2 k.p.c. i art. 97 u.k.w.h. Według zaś również
powołanego w skardze postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 1 grudnia 2011 r.,
I CSK 83/11 (niepubl.), zgodnie z art. 65 ust. 1 u.k.w.h. hipoteką obciążyć można
nieruchomość, a w myśl art. 65 ust. 3 także ułamkową część nieruchomości, jeśli
stanowi udział współwłaściciela. Z tego wywodzi się, że w przypadku,
gdy nieruchomość jest przedmiotem własności jednego podmiotu albo przedmiotem
współwłasności łącznej, o charakterze bezudziałowym, obciążenie hipoteką
dotyczyć może tylko całej nieruchomości, natomiast gdy jest ona przedmiotem
współwłasności w częściach ułamkowych, hipoteką można obciążyć ułamkową
część nieruchomości, odpowiadającą całemu udziałowi współwłaściciela, a nie
jedynie części tego udziału. Przyjmuje się, że celem takiej regulacji jest unikanie
nadmiernej komplikacji obrotu prawnego. Dotyczy to w równym stopniu hipoteki
ustanawianej umową stron, jak i hipoteki przymusowej, przewidzianej w art. 109
ust. 1 u.k.w.h., którą wierzyciel może uzyskać na podstawie tytułu wykonawczego.
Z tego względu w razie żądania wpisu do księgi wieczystej hipoteki przymusowej,
mającej obciążać ułamkową część nieruchomości, stanowiącą udział we
współwłasności przysługujący dłużnikowi wskazanemu w tytule wykonawczym,
nie jest konieczne wskazywanie przez wnioskodawcę we wniosku o wpis wielkości
tego udziału.
Trafny jest również podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia
art. 512 k.p.c. w związku z powołanym w uzasadnieniu podstaw kasacyjnych art.
193 § 1 k.p.c. Skoro bowiem w postępowaniu nieprocesowym dopuszczalne jest
cofnięcie wniosku, gdy inni uczestnicy nie sprzeciwili się temu (art. 512 k.p.c.),
5
tym bardziej dotyczy to częściowego cofnięcia wniosku. Takie cofnięcie jest
niedopuszczalne w postępowaniu wieczystoksięgowym jedynie w sytuacji
określonej w art. 6265
k.p.c. Artykuł 193 § 1 k.p.c., dotyczący zmiany powództwa,
znajduje zaś odpowiednie zastosowanie w postępowaniu nieprocesowym, w tym
także w postępowaniu wieczystoksięgowym. Przewidziane w art. 383 k.p.c.
ograniczenie zmiany powództwa w postępowaniu apelacyjnym nie znajduje
zastosowania w niniejszej sprawie.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815
§ 1
k.p.c. orzekł, jak w sentencji.
jw.
ograniczenie zmiany powództwa w postępowaniu apelacyjnym nie znajduje
zastosowania w niniejszej sprawie.
Z przedstawionych powodów Sąd Najwyższy na podstawie art. 39815
§ 1
k.p.c. orzekł, jak w sentencji.
jw